Bijlage 5 - Beeldkwaliteitsplan
Tekst van het document
Landschappelijk wonen tussen elzensingels Beeldkwaliteitsplan Vrijburgh fase 3 21 mei 2024
1.
Inleiding 03
2.
Stedenbouwkundige uitgangspunten 04
3.
Beeldkwaliteit 08
Wonen in de wig 08 Wonen aan groen of water 12 De middenzone 16 Klein wonen 20 Solitairen 24
4.
Inhoudsopgave 2
Duurzaamheid en klimaatadaptatie 28 Colofon 30
Landschappelijk wonen tussen elzensingels
Doel en status
Dit beeldkwaliteitsplan gaat over de ruimtelijke identiteit van Vrij-
Dit beeldkwaliteitsplan is opgesteld om het streefbeeld te schet-
burgh fase 3. Het gebied is uniek in Drachten. Het is een stukje
sen van hoe het landschappelijk wonen tussen de elzensingels van
elzensingellandschap binnen de grenzen van de bebouwde kom. Het
Vrijburgh fase 3 er uit zou kunnen zien. Het beeldkwaliteitsplan richt
gebied heeft daarmee van nature een sterk eigen karakter. Dit karak-
zich daarbij vooral op de inrichting van de openbare ruimte (het
ter vormt de basis voor de ontwikkeling. Landschappelijk wonen tus-
landschap) en de wijze waarop de woningen en kavels hierin liggen.
sen elzensingels is de kern van het plan. Het landschap is dominant
Het robuuste groenblauwe raamwerk biedt veel ruimte voor vrijheid
en nieuwe functies voegen zich hierin. Daarnaast wordt ook door de
in het ontwerp voor bebouwing. Er is daarom slechts een beperkt
gemeente actief gezocht naar woningtypologieën en doelgroepen die
aantal voorwaarden opgenomen voor de vormgeving van de wonin-
nog niet voorkomen in Drachten. Met deze combinatie van factoren
gen.
wordt er naar gestreefd om een woongebied te ontwikkelen dat nog niet voorkomt in Drachten.
Samenvattend is het beeldkwaliteitsplan is opgesteld als:
Bijzonder is dat gekozen wordt voor flexibiliteit. De vraag is dan ook
• •
hoe je het beeld en de identiteit van een gebied kan realiseren zonder dat alle ingrediënten vooraf vastliggen. Dat kan door te kiezen
Inspiratiebron voor toekomstige ontwikkelaars en bouwers; Beoordelings- en afwegingskader voor de gemeente Smallingerland;
•
Toetsingskader voor welstand.
voor proces en niet voor een vastomlijnd plan. Per fase of deelgebied samen met marktpartijen en architecten vanuit een overkoepelde
Leeswijzer
visie werken aan de ruimtelijke kwaliteit. Dit is de eigentijdse manier
Hoofdstuk 1 geeft een algemene inleiding. Hoofdstuk 2 voorziet in
waarop aansluiting op de nu nog deels onbekende markt kan ont-
een korte beschrijving van de stedenbouwkundige uitgangspunten
staan. Dat kan op het niveau van de architectuur, maar ook op het
voor Vrijburgh fase 3. Het derde hoofdstuk beschrijft de
niveau van kringlopen. Daar hoort ook het samen zoeken met bewo-
beeldkwaliteitsrichtlijnen voor de vijf verschillende deelgebieden.
ners naar invulling voor het omliggende landschap bij. Is er animo
Het laatste hoofdstuk geeft aanbevelingen ten aanzien van
voor een gezamenlijk volkstuin, of willen bewoners helpen in het
duurzaamheid en klimaatadaptatie.
onderhoud van het groen? Veel kan via processen worden bereikt. Dit past bij onze tijd. Geen eindplan, maar samen werken naar een gedragen en dus duurzame oplossing met ontwikkelaars, corporaties, architecten en gebruikers vanuit een visie.
1. Inleiding 3
2. Stedenbouwkundige uitgangspunten 4
Robuust groenblauw raamwerk Voor Vrijburgh fase 3 is geen vastomlijnd plan ontwikkeld. Binnen een robuust groenblauw raamwerk en op basis van de bestaande verkaveling en landschapsstructuur ontstaan in Vrijburgh fase 3 verschillende deelgebieden. Het groenblauwe raamwerk vormt de basis voor de verbindingen, de ruimtelijke kwaliteit en de beleving van de wijk. Hierbinnen bevinden zich min of meer vrij indeelbare uitgeefbare (woon)gebieden waarbinnen een zo divers mogelijk programma kan worden uitgewerkt. De nadruk ligt hierbij op woon- programma’s en vormen die nadrukkelijk een aanvulling vormen op wat er al is in Smallingerland. Mogelijk blijken er ook enkele andere functies naast wonen tot de mogelijkheden te behoren als deze het wonen ten goede komen. Bij de hoofdopzet van het stedenbouwkundig raamwerk en de nadere uitwerking ervan spelen zes hoofdaspecten een belangrijke rol. Deze zijn doorvertaald in de beeldkwaliteitscriteria. Bij invulling van de deelgebieden vormen deze zes punten mede het afwegingskader.
•
1. Het landschap (de groenstructuur) is leidend
2. Het karakter bepaalt de deelgebieden
3. Langzaamverkeersverbindingen zijn dominant
4. Minimale ontsluiting voor autoverkeer
5 .Voorkantbenadering passend bij de plek
6. Solitairen in de ruimte
Structuur en kwaliteit van het landschap; behoud en versterken van de landschapsstructuur en de cultuurhistorische lijnen en het respecteren van de openheid aan de Folgeren.
• • • • •
Beleefkwaliteit van de openbare ruimte; robuuste netwerken als dragers. Gedifferentieerd woningaanbod; mix aan (nieuwe) woonsegmenten. Veiligheid; Toegankelijkheid voor alle leeftijden, verkeersluw, verkeersveilig. Duurzaamheid; klimaat en leefbaarheid. Ruimtelijke kwaliteit bebouwing; variatie en identiteit.
Ruimtelijk ontwerp Voor het gebied is een ontwerp op hoofdlijnen gemaakt (zie hoofdstuk 3). Dit ontwerp is doorvertaald in het bestemmingsplan. Onderstaande zes principes zijn leidend geweest voor dit ontwerp. De onderscheiden deelgebieden zijn nader uitgewerkt in hoofdstuk 4.
1. De groenstructuur (het landschap) is maatgevend. 2. Het karakter bepaalt de deelgebieden. Vrijburgh 3 heeft aan alle zijden een verschillend karakter. Het heeft ook bestaande aangrenzende voor- en achtererven wat vraagt om respecteren van deze waarden. Dit alles is bepalend voor de deelgebieden en wat daar binnen voorstelbaar is.
3. De hoofdstructuur van een woongebied is de langzaamverkeersstructuur waaraan de autoroute secondair is. Een groene fietsroute verbindt Vrijburgh 1, 2 en 3 met het centrum van Drachten. De speelplek vraagt om goede verbindingen met de omgeving door langzaam verkeer.
4. Fase 3 wordt met één hoofdas ontsloten vanaf het Duizendblad. De bestaande (meer landelijke) inprikker vanaf de Folgeren wordt met een karrenspoor verbonden met de nieuwe hoofdas. De bestaande inprikker wordt een noodontsluiting voor de hulpdiensten vanaf Folgeren.
5. Goed zichtbare randen vragen om een voorkantbenadering; bijvoorbeeld de Lutenantslone en het Duizendblad, maar ook de randen van de hoofdas.
6. Solitairen in de ruimte. In het ritme gezien vanaf de Folgeren kan boerderij Vrijburgh als solitair herhaling krijgen en geëigende plekken leveren voor een groter gebouw in het groen.
5
3. Beeldkwaliteit 6
Landschappelijk wonen tussen elzensingels Vrijburgh fase 3 heeft als hoofdprincipe ‘landschappelijk wonen tussen elzensingels’. De groene en blauwe structuren bepalen de routes voor langzaamverkeer en de gebiedsindeling. De ontsluitingen voor
1
autoverkeer worden tot een minimum teruggebracht. In Vrijburgh fase 3 wordt diversiteit nagestreefd in woonmogelijkheden en dus in programma. Voor de diverse verschillende woonvormen
2
wordt een plek gezocht waarbij de relatie van programma en plaats / karakter het best tot zijn recht komt. Wanneer alle lagen over elkaar worden gelegd ontstaat een structuur die op vele manieren kan worden ingevuld. Met name
3
de deelgebieden zelf zijn door de heldere structuur redelijk vrij indeelbaar. Om een beeld te krijgen bij wat dit betekent en gevoel te krijgen bij de maat en de schaal van het gebied is een voorbeeldschets gemaakt.
Beeldkwaliteitscriteria De hiernaast weergegeven verkaveling schetst een mogelijk eindbeeld. In het gebied worden vijf deelgebieden onderscheiden.
1. 2. 3. 4. 5.
Wonen in de wig Wonen aan groen of water De middenzone Klein wonen Solitairen
Per deelgebied zijn beeldkwaliteitsrichtlijnen opgesteld voor de
5
4
vormgeving van groen, water, wegen en paden en bebouwing en erfinrichting. In de profielen zijn deze onderdelen geduid met onderstaande iconen.
Bebouwing en erfinrichting
Water
Groen
Wegen en paden
1
Wonen in de wig
2
Wonen aan groen of water
3
De middenzone
4
Klein wonen
5
Solitairen
7
Oeverbegroeiing
Natuurlijke oevers
Patiowoningen Bron: Nieuwe Meerbode Bron: Rijnland
1. Wonen in de wig 8
Bron: Funda
Deelgebied 1
Beoogde sfeer
Randvoorwaarden wegen en paden
Deelgebied 1 is een gebied met een los strooisel van lage (levens-
• •
loopbestendige) woningen in collectief groen. Het gebied heeft het
Woningen ontsluiten met inritten en informele pleintjes. Maximaal 3 inritten vanaf de hoofdas. Inritten vormgeven als
gevoel van een vakantiepark. In het gebied vormen de erven en
informeel pad, bijvoorbeeld als karrenspoor. Geen trottoirs
bebouwing een compact geheel. Door compacte opzet ontstaat
toepassen.
er meer ruimte voor het groen. Nieuw aan te planten gemengde
•
Nieuwe opgaande beplanting in lijnvormige opstelling begeleid
beplanting max 6m hoog in lijnvormige opstelling vormen hierin
met een wandelpad naar de speelplek. In het gebied wordt
de belijning van de wandel- en fietsroute richting de speelplek.
een fietsverbinding naar Vrijburgh fase 1 ingepast. Het fietspad
De openbare ruimte is natuurlijk ingericht passend bij het
uitvoeren in beton of halfverharding.
elzensingellandschap. De bestaande sloten worden verbreed tot royale waterlopen met natuurlijke oevers.
Randvoorwaarden bebouwing
Het gebied wordt met maximaal drie gezamenlijke inritten ontsloten
• •
Vrijstaande of geschakelde (patio)woningen. De hoofdvorm van de woningen is een bouwlaag met een plat
vanaf de hoofdas. De woningen worden georganiseerd langs de
dak met daarop eventueel een kleine opbouw met een plat dak
gezamenlijke inrit en/of kleine pleintjes. Langs de gezamenlijke
of een flauw hellend dak.
inritten is ruimte voor bezoekersparkeren en oplaadpunten.
•
De woningen staan vrij in de ruimte en staan met de voorgevel en of erfafscheiding direct in het collectieve groen of water.
De woningen staan met de gevels en/of (meeontworpen)
•
erfafscheidingen direct in de collectieve groene ruimte. De bebouwing is vrijstaand of geschakeld. De woningen worden
Kruidenrijk gras
Per kavel is alle bebouwing aaneengebouwd. Vrijstaande bijgebouwen zijn niet toegestaan.
•
De architectuur heeft een relatie met de (schaal van) de
vormgeven als patiowoningen met een inpandige (auto)berging,
landschappelijke plek. Dit komt tot uitdrukking in het natuurlijke
een kleine patio, een terras of vlonder aan het water en/of groen en
kleur- en materiaalgebruik, de relatie binnen-buiten en de
meeontworpen of groene erfafscheidingen.
alzijdige oriëntatie van de bebouwing.
Randvoorwaarden groen
Randvoorwaarden erfinrichting
• •
•
Nieuwe opgaande beplanting in lijnvormige opstelling. De openbare ruimte landschappelijk inrichten van bloem- en kruidenrijk grasland, plukken struweel en solitaire bomen
•
De buitenruimte van de woningen bestaat uit een patio en/of een terras/vlonder aan het water en/of groen.
•
Alle perceelafscheidingen die zichtbaar zijn vanuit de openbare
bepalen het beeld.
ruimte zijn meeontworpen in de architectuur van de bebouwing
Het sortiment beplanting (bomen, struiken en hagen) is
of worden vormgeven met gemengd opgaand groen.
landschappelijk in uitstraling, inheems en op de ondergrond
•
passend.
Eventuele hekken en toegangspoorten zijn meeontworpen met de bebouwing, of hebben een ondergeschikte en/of landschappelijke uitstraling.
Bron: Happel Cornelisse Verhoeven
Randvoorwaarden water
•
•
Parkeren vindt (inpandig) plaats op eigen erf.
Natuurlijke oevers toepassen in de vorm van grasoevers, natuurvriendelijke oevers of plasdrasoevers. Het water heeft wisselende breedtes.
• •
Vanuit het gebied zijn er doorzichten naar het water. Hemelwater wordt afgevoerd in de sloten.
9
Bron: Singel030
Water met natuurlijke oevers
Bron: Sustaine homes
Patiowoning met sterke relatie met de omgeving
Referentiebeelden en principeprofiel 10
Bron: Pinterest
Bron: gardeningchores.com
Erfafscheidingen vormgeven mee ontworpen in architectuur of doormiddel van opgaangd groen.
Bron:
Ontsluitingsweg vormgeven als informeel pad of pleintje
Informele paden in halfverharding
Bron: thedahliapapers.com
Opgaand groen
Bron: RK Vrijburgh
Voorbeeld ontwerp patiowoning passend bij de omgeving
Principedoorsnede van het gebied. Deze laat zien hoe de woningen in het groen en of het water staan en geeft een verbeelding van de gezamenlijke groene ruimte.
11
Architectuur passend bij de plek
Wonen aan groen
Plasdras Bron:Mix Architectuur
2. Wonen in het groen of aan water 12
Bron: Kolpa Architecten
Bron: Nieuwe Meerbode
Deelgebied 2
Beoogde sfeer
Randvoorwaarden water
Deelgebied 2 vormt de overgang tussen de reguliere woningbouw
•
in Vrijburgh fase 2 en het landschappelijk wonen in Vrijburgh fase 3. Bijzonder aan dit gebied is dat de woningen met een voorgevel direct
Natuurlijke oevers toepassen in de vorm van grasoevers, natuurvriendelijke oevers of plasdrasoevers.
•
Hemelwater wordt afgevoerd in de sloten.
in het water of het groen (kunnen) staan. Om dit mogelijk te maken worden de bestaande waterlopen verbreed en wordt in het hart van
Randvoorwaarden wegen en paden
het gebied een groene middenzone geïntroduceerd. Het water wordt
•
vormgegeven met natuurlijke oevers. De middenzone heeft een landschappelijk karakter en is openbaar toegankelijk.
Wegen vormgeven als een informeel visueel smal achterpad en of karrenspoor; geen trottoir toepassen.
•
Het gebied is dooraderd met paden in noord-zuid en oostwestrichting. Wandel- en fietspaden uitvoeren in halfverharding
Het gebied wordt voor auto’s ontsloten met een weg die het
of als smal betonpad.
karakter heeft van een landschappelijk ‘achterpad’. De ‘juridische’ voorkant met de voordeur ligt aan de zijde van de weg, maar deze
Randvoorwaarden bebouwing
wordt ruimtelijk gezien niet als voorzijde beschouwd. Deze ligt
•
aan de zijde van het openbare groen of water. Het gebied wordt
evenwijdig aan deze weg. De hoofdvorm is twee bouwlagen met
voor langzaamverkeer dooraderd met minimaal twee paden; een
een kap.
fietsvoetpad met groene begeleiding in noord-zuidrichting en een
Elzensingels
Aan het Duizendblad staande woningen in een rechte lijn
•
wandelpad dat naar de speelplek leidt.
de voorgevel in het groen of in/aan het water staat.
• De woningen hebben een voorgevel naar de openbare ruimte (water en/of groen) en gaan een relatie aan met het water en/of groen. De
De situering en hoofdvorm van de overige woningen is vrij, mits Vrijstaande bijgebouwen zijn meeontworpen, zodat het groene beeld goed tot z’n recht komt.
•
De architectuur heeft een relatie met de (schaal van) de
woningen vertonen eenheid in kleurtoon. De woningen aan de zijde
landschappelijke plek. Dit komt tot uitdrukking in het natuurlijke
van het Duizendblad staan in een rechte lijn en hebben een fors
kleur- en materiaalgebruik, de relatie binnen-buiten en de
volume aansluitend bij de woningen in fase 2 (minimaal 2 bouwlagen
oriëntatie van de bebouwing.
met een kap). Voor de overige woningen is de situering vrij, mits ze
•
De woningen hebben een voorgevel aan de zijde van het water
met de voorgevel grenzen aan een groenzone en/of water. De tuinen
of groen (middenzone). Aan de zijde van het achterpad is sprake
grenzend aan de weg hebben een groen en informeel karakter met
van een representatieve gevel.
een looppad naar de voordeur. Alle erfafscheidingen aan collectief groen zijn vormgegeven met hagen. Auto’s worden waar mogelijk op
Randvoorwaarden erfinrichting
eigen erf geparkeerd en anders geclusterd.
•
Perceelafscheidingen die zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte vormgeven met opgaand groen. Eventuele hekken
Bron: Natuurmonumenten
Randvoorwaarden groen
en toegangspoorten hebben een ondergeschikte en/of
• •
Bestaande elzensingels handhaven.
landschappelijke uitstraling. De erfinrichting is groen en passend
De openbare ruimte landschappelijk inrichten. De bestaande
bij de landschappelijke omgeving.
elzensingel, bloem- en kruidenrijk grasland, plukken struweel en
•
solitaire bomen bepalen het beeld.
•
Het sortiment beplanting (bomen, struiken en hagen) is
Parkeren vindt waar mogelijk plaats op eigen erf en anders geclusterd.
•
Aan het water en/of groen is een terras of vlonder mogelijk.
landschappelijk in uitstraling, inheems en op de ondergrond passend.
13
Bron: Rijnland
Water met natuurlijke oevers
Bron: Orga
Voorbeeld passende architectuur
Referentiebeelden en principeprofiel 14
Bron: gardeningchores.com
Erfafscheidingen vormgeven opgaangd groen
Bron: Bügelhajema
Ontsluitingsweg vormgeven als informeel pad
Bron: Natuurpunt
Natuurvriendelijke tuin
Bron: Project Groenewoud
Informele paden in halfverharding in de Middenzone
Bron: Splij+
Elzensingels handhaven
Bron: Yorem
Voorbeeld bebouwing aan groene middenzone
Principedoorsnede van het gebied. Deze laat zien hoe de woningen in het groen en of het water staan, en geeft een verbeelding van de ontsluitingsweg en de groene middenzone.
15
Clusters omringd door groen
Architectuur met een relatie met de plek
Struinpaden Bron: KIN Makelaars Bron: boeglikramp.ch
3. Middenzone 16
Bron: RK Vrijburgh
Deelgebied 3
Beoogde sfeer
Randvoorwaarden water
In deelgebied 3 is ruimte voor grotere eenheden binnen een
•
groene, landschappelijke omgeving. De bebouwing bestaat uit complexmatige of geclusterde bebouwing. Zowel grondgebonden als
Natuurlijke oevers toepassen in de vorm van grasoevers of natuurvriendelijke oevers.
•
Hemelwater wordt afgevoerd in de sloten.
gestapelde bouw is mogelijk. Voorbeelden zijn (meergeneratie)hoven (woningen rond groene collectieve binnenhoven en buitenruimten)
Randvoorwaarden wegen en paden
en appartementengebouwen (gestapelde bouw) in het groen.
• •
In de middenzone moeten strakke rooilijnen worden voorkomen door een verspringende plaatsing van de bebouwing. De bebouwing
Parkeren wordt geclusterd of (half)verdiept vormgegeven. Geen wegen toevoegen om het gebied te ontsluiten. Alleen inritten om de parkeervoorzieningen te ontsluiten zijn mogelijk.
•
Inritten vormgeven als informeel pad, bijvoorbeeld
ligt vanaf de hoofdas gezien los in de ruimte. De buitenranden
als karrenspoor. Geen trottoirs toepassen. Beton en
van de bebouwing staan met de gevels direct in de groene ruimte.
grasbetonstenen zijn de hoofdmaterialen.
Groene elementen verzachten de bebouwing.
•
In het gebied wordt een fietsverbinding naar Vrijburgh fase 1 ingepast. Het fietspad uitvoeren in beton of halfverharding.
Bij hoven ligt de privé buitenruimte aan de binnenzijde van het hof.
•
Wandelpaden uitvoeren in halfverharding of als smal betonpad.
Hoven hebben openingen/poorten om binnentuinen te ontsluiten. Bij appartementengebouwen is de buitenruimte onderdeel van
Randvoorwaarden bebouwing
de bebouwing. Parkeren vindt geclusterd of (half) ondergronds
•
plaats. De geclusterde parkeervoorzieningen worden ingepast in de
of gestapelde bouw (maximaal drie bouwlagen). Vrijstaande
omgeving met bomen en hagen.
bijgebouwen zijn meeontworpen.
In het gebied worden geen wegen aangelegd. Alleen inritten voor de
• •
De architectuur heeft een relatie met de (schaal van de) landschappelijke plek. Dit komt tot uitdrukking in het natuurlijke
fase 1 en 2 is onderdeel van het gebied. Verder is het gebied
kleur- en materiaalgebruik, de relatie binnen-buiten en de
dooraderd met informele wandelpaden.
oriëntatie van de bebouwing. De buitenranden van de bebouwing staat met een voorgevel
Randvoorwaarden groen
direct in de groene ruimte. Geen dichte gevels van bergingen aan
• •
de buitenranden en buitenruimte situeren.
• Bron: INBO
De clusters bebouwing hebben een vrije, losse situering.
parkeervoorzieningen zijn mogelijk. Een fietsroute richting Vrijburgh
•
Hofwoningen
Geclusterde bouw (maximaal twee bouwlagen met een kap) en/
•
Bestaande elzensingels handhaven. De openbare ruimte landschappelijk inrichten. De bestaande elzensingel, bloem- en kruidenrijk grasland, plukken struweel en
Randvoorwaarden erfinrichting
solitaire bomen bepalen het beeld.
•
Bij hoven is een gezamenlijke binnentuin mogelijk, al dan niet
Groene elementen inzetten om het aanzicht van de bebouwing
met privé tuinen. Langs de buitenranden van een hof geen
en de parkeerplaatsen te verzachten.
private buitenruimte toepassen.
Het sortiment beplanting (bomen, struiken en hagen) is
•
landschappelijk in uitstraling, inheems en op de ondergrond passend.
Bij appartementen inpandige buitenruimte (loggia’s), beperkt uitsteken balkons of dakterrassen toepassen.
•
Eventuele erfinrichting is afgestemd op de omgeving en is passend bij het elzensingellandschap.
17
Bron: Hoogheemraadschap Rijnmond
Water met natuurlijke oevers
Bron: Splij+
Elzensingel handhaven
Referentiebeelden en principeprofiel 18
Bron: Green Cities
Geclusterde parkeervoorzieningen worden met hagen en bomen aangekleed.
Bron: Buro SRO
Bron: KIN Makelaars
Complexmatige bebouwing in het groen
Bron: RK Vrijburgh
Verbindend fietspad door het gebied
Bron: AD
In de hoven is semi-privaat groen mogelijk
Bron: Zecc Architecten
Hofwonen
Principedoorsnede van het gebied. Deze laat zien hoe de hoven en de appartementen in de groene ruimte kunnen staan en geeft een verbeelding van de geclusterde parkeervoorziening.
19
Informeel groen met landschappelijke soorten
Plasdras
Strooigoed in het landschap Bron: Marjoleininhetklein Bron: Bijzonderplekje.nl
4. Klein wonen 20
Bron Pinterest:
Deelgebied 4
Beoogde sfeer
Randvoorwaarden wegen en paden
Deelgebied 4 biedt ruimte voor klein wonen. De woningen liggen
• •
als strooigoed in het groen langs een fiets/voetpad (in verband met
Geen nieuwe ontsluitingswegen aanleggen. Een fietspad vanaf de rotonde Folgeren/Folgeralaan naar
kabels en leidingen). Het gebied wordt landschappelijk ingericht
Vrijburgh fase 1 en 2 is onderdeel van het plan. Het fietspad
met bloem- en kruidenrijke graslanden met singels en waterpartijen
uitvoeren als betonpad.
met natuurlijke oevers. De bebouwing is ondergeschikt aan de
•
landschappelijke en waterrijke omgeving. De woningen hebben een
Het gebied is dooraderd met informele wandelpaden, e.e.a. ter uitvoering door bewoners.
klein terras of vlonder. Randvoorwaarden bebouwing Het gebied wordt voor auto’s met een karrenspoor op de hoofdas ontsloten. Het karrenspoor geeft toegang tot een gezamenlijk
• •
Vrijstaande kleine woningen. De hoofdvorm is één bouwlaag, al dan niet met een kap (met
parkeerterrein en een gezamenlijke berging/schuur. De individuele
een maximale footprint van 45 m2) of twee bouwlagen (met een
woningen worden ontsloten via het fietspad en/of informele paden,
maximale footprint van 25 m2)
Het fietspad loopt van de rotonde bij Folgeren/Folgeralaan naar Vrijburgh fase 1 en 2 en mag incidenteel voor auto’s worden benut.
• •
De woningen staan minimaal 5 meter van elkaar vandaan. Vrijstaande bijgebouwen zijn niet toegestaan. Een gezamenlijk bijgebouw is onderdeel van de planvorming.
Randvoorwaarden groen
• • •
•
De architectuur heeft een relatie met de (schaal van de)
Bestaande elzensingels handhaven en versterken.
landschappelijke plek. Dit komt tot uitdrukking in het natuurlijke
Het gebied heeft een landschappelijk karakter en wordt ingericht
kleur- en materiaalgebruik, de relatie binnen-buiten en de
met bloem- en kruidenrijk grasland, struweel en solitaire bomen.
alzijdige oriëntatie.
Het sortiment beplanting (bomen, struiken en hagen) is landschappelijk in uitstraling, inheems en op de ondergrond
Randvoorwaarden erfinrichting
passend.
• •
Parkeren vindt geclusterd plaats nabij bestaande infrastructuur. Parkeerplaatsen inpassen met groene elementen. Verharding
Randvoorwaarden water
beperken tot een functioneel minimum en zo open mogelijk
•
vormgeven (bijvoorbeeld met grasbetonstenen).
Natuurlijke oevers toepassen in de vorm van grasoevers, natuurvriendelijke oevers of plasdrasoevers.
• •
•
Perceelafscheidingen maken onderdeel uit van de architectuur,
Doorzichten naar het water zijn onderdeel van het plan.
waarbij dit slechts aan één zijde als rugdekking is toegestaan. Het
Hemelwater wordt afgevoerd in de sloten.
open karakter van het gebied is leidend.
•
De buitenruimte vormgeven als terras of vlonder direct aansluitend op de woning. Ruimte tussen individuele percelen
Klein wonen
moet voldoende groen zijn ingericht. Bron: Tiny House Nederland
21
Bron: Hoogheemraadschap Rijnmond
Water met natuurlijke oevers
Bron: Splij+
Elzensingels handhaven
Bron: RK Vrijburgh
Struinpaden
Bron: Bijzonderplekje.nl
Bebouwing aan en in het water mogelijk met vlonders en eenvoudige terrassen zonder harde afscheidingen naar het openbare groen
Referentiebeelden en principeprofiel 22
Bron: RK Vrijburgh
Verbindend fietspad door het gebied
Bron: Tinyhousenederland
Architectuur passend bij het landschap
Bron: Parknight.com
Collectieve parkeervoorziening met
Bron: Ruimt
Architectuur passend bij het landschap
grasbetonstenen
Principedoorsnede van het gebied. Deze laat zien hoe de woningen in het groen en of het water staan en geeft een verbeelding van de groene ruimte.
23
Bebouwing passend bij het landschap
Informele graslanden
Bron: Orga - architect Bron: Veldpost
5. Solitairen 24
Bron: Boerenerf
Deelgebied 5
Beoogde sfeer
Randvoorwaarden bebouwing
Om de doorzichten vanaf Folgeren het gebied in zo open mogelijk
•
te houden, wordt een geconcentreerde bebouwing voorgestaan. In deelgebied 5 is daarom ruimte voor twee solitairen (gebied 5a en
a b
De bebouwing heeft een langgerekte hoofdvorm en een fors volume. De bouwrichting is afgestemd op de verkavelingsrichting.
•
De architectuur en het kleur- en materiaalgebruik passen bij de
5b). Deze solitairen vormen samen met de boerderij Vrijburgh drie
landschappelijk omgeving, bijvoorbeeld in de vorm van schuur- of
zelfstandige eenheden die vanaf de Folgeren en Nijtap te zien zijn.
boerderijarchitectuur.
• Gebied 5a, de meest noordelijke solitair (tussen de Lutenantsloane en het voormalig spoortracé) ligt aan het einde van de hoofdas en biedt ruimte voor een bijzondere vorm van collectief wonen (zoals bijvoorbeeld meergeneratiewoningen). Indien het collectieve wonen
Bijgebouwen zijn ondergeschikt aan de hoofdvorm maar vormen wel een totaal ensemble.
• • •
in gebied 5a niet kansrijk blijkt, kan ook op dit perceel individueel
De solitair 5a heeft een voorgevel naar de hoofdas. De solitair 5b heeft een voorgevel naar de Folgeren. Gevels grenzend aan de openbare ruimte hebben een representatieve uitstraling.
wonen worden ontwikkeld. De bebouwing en de erfinrichting worden geïnspireerd op een boerenerf.
Randvoorwaarden erfinrichting
•
Voor gebied 5a is de erfinrichting geïnspireerd op een
Gebied 5b, de meest zuidelijke solitair, gesitueerd langs het smalle
boerenerf. Het gebied heeft een groen en representatief voorerf
pad naar Folgeren 32(a) biedt ruimte voor een bijzondere vorm van
aan de toenaderingszijde vanaf de hoofdas. Het achtererf
collectief, zorg gerelateerd of individueel wonen. Het wonen kan
mag meer verhard zijn. Het erf is omzoomd door groen, bij
grotendeels naar wens worden vormgegeven, zolang het doorzicht
voorkeur elzensingels. Eventuele (groene) erfafscheidingen
maar gewaarborgd blijft. De ontwikkeling moet dan ook in de
zijn ondergeschikt in het beeld en zijn passend bij het
lengterichting zijn, evenwijdig aan de verkaveling.
elzensingellandschap.
•
Voor gebied 5b is de inrichting van het perceel grotendeels vrij.
Randvoorwaarden groen
Voor de voorgevel is de inrichting van het erf groen en open
• •
Bestaande elzensingels handhaven en versterken.
en het doorzicht vanaf Folgeren moet worden gehandhaafd.
Het sortiment beplanting (bomen, struiken en hagen) is
Alle erfafscheidingen worden groen vormgegeven met hagen,
landschappelijk in uitstraling, inheems en op de ondergrond
struiken en/of elzensingels.
passend.
•
Het driehoekige weidegebied tussen 5a en 5b ligt omzoomd door elzensingels en kan aan één van beide worden toebedeeld. Het
Randvoorwaarden water
mag niet worden bebouwd, maar mag wel als bijvoorbeeld groen
•
of als dierenparkje worden ingericht.
Natuurlijke oevers toepassen in de vorm van grasoevers, natuurvriendelijke oevers of plasdrasoevers.
• Bron: static.dezeen.com
•
Hemelwater wordt afgevoerd in de sloten.
beeld.
• Randvoorwaarden wegen en paden
•
De solitairen worden direct of indirect (met een karrenspoor) op de hoofdas ontsloten.
Parkeren vindt plaats op eigen erf en is ondergeschikt in het Aan het water en/of groen is achter (het verlengde van) de voorgevel ondergeschikt een terras of vlonder mogelijk.
•
Verharding beperken tot een functioneel minimum en bij voorkeur zo open mogelijk vormgeven (bijvoorbeeld met grasbetonstenen).
25
Bron: Natuurcamping
Kleinschalige open grasvelden
Bron: Natuurmonumenten
Elzensingels handhaven
Referentiebeelden en principeprofiel 26
Bron: Google Streetview
Ontsluitingsweg behouden als informeel pad
Bron: SKA
Voorbeeld bebouwing
Bron: Tuinen van Appeltern
Bron: Wienerberger
Voorbeeld bebouwing
Bron:
Open, groene voortuin met lage hagen als
Open grasland handhaven
Singels handhaven en versterken
erfafscheiding
Principedoorsnede van het gebied. Deze laat zien hoe het aanzicht van gebied 5B kan zijn vanaf Folgeren.
27
Duurzame maatregelen kunnen op veel Grasbetonstenen
manieren worden toegepast. Dit kan bijvoorbeeld worden mee ontworpen in de architectuur, of worden toegepast in de openbare ruimte. Deze referenties geven enkele van deze concrete maatregelen weer. Deze maatregelen kunnen
Regenton om water op te vangen
helpen om bijvoorbeeld het gebied klimaatrobuust te maken en in te richten
Bron: Stone & Style
Nestgelegenheid in dak
voor een betere biodiversiteit. Bron: Fauna Construct
Bron: Nature
Nestgelegenheid in muur
Bron: Vivara Pro
Groene daken
Informele inheemse begroeiing Bron: RK Vrijburgh
Bron: Jonkers Hoveniers
4. Duurzaamheid en klimaatadaptatie 28
De gemeente Smallingerland heeft de ambitie om een blijvend
Biodiversiteit
Energiegebruik
duurzame en klimaatadaptieve wijk te realiseren. De gemeente
De biodiversiteit in Nederland staat onder druk. De inrichting
Vanaf 21 januari 2021 moeten alle woningen voldoen aan de
draagt hierin haar steentje bij. Maar ook de ontwerpers, bouwers
van de openbare ruimte kan helpen om een positieve bijdrage te
eisen voor ’Bijna energieneutrale gebouwen’ (BENG) en gasloos
en bewoners van de nieuwe woningen kunnen hieraan bijdragen.
leveren aan het biodiversiteit in een gebied. In het ontwerp van
bouwen is voor de nieuwe bewoners verplicht. Dat betekent dat
Zij kunnen mede de voorwaarden creëren voor een hoge
woningen kunnen bijvoorbeeld nestgelegenheden voor vogels en
de huidige wetgeving er voor zorgt dat nieuwbouw woningen
levenskwaliteit voor mens en natuur, voor nu en voor later. Dit
vleermuizen worden geïntegreerd in de gevels en daken.
duurzaam gebouwd worden.
Een groene, gevarieerde (tuin)inrichting (met inheemse soorten
Voor wie een stap verder wil gaan, kan ook streven naar een
Openbare verlichting
beplanting) voorkomt niet alleen wateroverlast, maar biedt ook
energieneutrale of energieopwekkende woning. In alle gevallen
De openbare verlichting wordt door de gemeente tot een
een goed leefklimaat voor vogels, insecten en kleine dieren.
betekent dit dat bewuste keuzes gemaakt moeten worden ten
functioneel minimum beperkt en wordt uitgevoerd met
Fruitbomen en bloeiende en bes-/vruchtdragen planten in tuinen
aanzien van het energiegebruik. Gedacht kan worden aan:
bewegingssensoren. Op deze manier wordt het energieverbruik
dragen bij aan de biodiversiteit van het gebied. Ook hagen als
beperkt . Bewoners wordt gevraagd om ook de buitenverlichting
erfafscheidingen geven een duidelijke plus.
• •
hoofdstuk schetst een aantal mogelijkheden.
te beperken en/of om deze slim uit te voeren.
het toepassen van energiezuinige apparaten en verlichting, het zelf opwekken van energie door bijvoorbeeld zonnepanelen toe te passen,
Voor een goede toepassing van natuurinclusief bouwen is het Regenwater
slim om met natuurkenners te overleggen. Zij kunnen adviseren
De winters worden steeds natter en de zomers worden steeds
voor passende maatregelen in relatie tot de ecologie van de
droger in Nederland. Dit betekent dat het aan de ene kant
omgeving.
belangrijk wordt om zorgvuldig om te gaan met het gebruik van
•
en het voorkomen van energieverlies door een goede isolatie en luchtdichtheid.
Circulair bouwen Circulair bouwen draagt bij aan het minimaliseren van de
water en andere kant juist te voorkomen dat er wateroverlast
Vegetatiedaken
milieu-impact van gebouwen en materialen. Dat doel kan op
ontstaat.
Het aanbrengen van een vegetatiedak (gras- en sedumdaken) op
verschillende manieren bereikt worden.
de woning draagt bij aan een duurzame wijk. Een vegetatiedak
• • •
Wateroverlast kan mede voorkomen worden door de tuin
isoleert de woning, absorbeert geluid en zuivert de lucht, wat
niet meer te verharden dan noodzakelijk. Op plekken van
positief bijdraagt aan het woon- en leefklimaat. Daarnaast levert
verharding kan water niet infiltreren, waardoor overlast kan
een vegetatiedak een positieve bijdrage aan de biodiversiteit in
ontstaan. Het afkoppelen van regenwater, dit betekent het
de wijk.
water niet afvoeren naar het riool, maar naar oppervlakte water zoals sloten, voorkomt overbelasting van het riool. Ook kan
Materiaalgebruik
regenwater opgevangen worden en gebruikt worden in de eigen
Grondstoffen zijn schaars; het is dan ook belangrijk om hier
tuin. Bijvoorbeeld in een regenwaterton of een regenwaterput.
verantwoord mee om te gaan. Dit geldt voor de inrichting van de
Dit draagt bij aan het voorkomen van wateroverlast en spaart
openbare ruimte, de erfinrichting en de bebouwing, Dit kan door
tegelijkertijd het gebruik van drinkwater.
het materiaalgebruik zoveel mogelijk te beperken, bouwafval
Hergebruik van materialen en elementen. Gebruik van hernieuwbare grondstoffen . Reduceren van (toekomstige) milieu-impact door slimme keuzes in materiaalgebruik.
• •
Toekomstbestendig en flexibel ontwerp. Slim ontwerp waarin functie worden gecombineerd waardoor er minder groot gebouwd hoeft te worden.
zoveel mogelijk te voorkomen en waar mogelijk te kiezen voor duurzame materialen, herbruikbare, of hergebruikte materialen. Ook is het beter materialen toe te passen die in de directe omgeving gewonnen zijn.
29
Colofon Opdrachtgever Gemeente Smallingerland Gauke Boelensstraat 2 9203 RM Drachten Datum 21 mei 2024 BügelHajema Adviseurs Adviseurs voor de leefomgeving en omgevingsrecht BNSP Balthasar Bekkerwei 76 8914 BE Leeuwarden CONTACTPERSOON Dhr. W. Douwsma E info@bugelhajema.nl I www.bugelhajema.nl
30