Bijlage 3 - Plan van aanpak lachgas

Plan van aanpak Lachgas

Augustus 2021

1. Inleiding Het gebruik van lachgas brengt gezondheidsrisico’s met zich mee en kan overlast veroorzaken. Een verbod op lachgas helpt de beschikbaarheid en daarmee het gebruik terug te dringen. Het is echter belangrijk om daarnaast ook in te zetten op goede voorlichting en preventie. Welke mogelijkheden zijn er voor een lokale integrale aanpak van lachgasproblematiek? - Gemeente als regisseur in samenwerking met lokale partners - Wat: Aanpak verkoop lachgas Wie: Gemeenten en handhavers - Wat: Aanpak gebruik lachgas Wie: Gemeente, preventieprofessionals en handhavers Meer dan de helft van de Nederlandse gemeenten (184 van de 352 gemeentes) kent inmiddels een lachgasverbod. Het uitblijven van een landelijk verbod is voor veel gemeenten aanleiding om zelf stappen te nemen via de Algemene plaatselijke verordening (Apv). Het overgrote deel (106 gemeentes) verbiedt lachgasgebruik volledig binnen een aantal aangewezen gebieden in de gemeente, en in de rest van de wijken als er sprake is van overlast. Een kleiner deel (67 gemeentes) hanteert alleen een gemeentewijd verbod wanneer er sprake is van overlast. De redenen voor het verbod zijn naast overlast, ook zorgen over de gezondheidsgevolgen voor de vaak jonge gebruikers en de risico’s van lachgasgebruik in het verkeer.

Risico's lachgasgebruik Lachgasgebruik kan leiden tot risico’s voor de gebruiker zelf en de omgeving van de gebruiker: - Het aantal gevallen van personen met gezondheidsklachten na lachgasgebruik neemt toe (NVIC, 2019). In 2019 werden 128 gevallen gemeld bij het Nationaal Vergiftigingen en Informatiecentrum (NVIC). In 2020 waren dat tot en met augustus 2020 al 102 gevallen (Kamerbrief lachgas, 2020). In een deel van de gevallen was er sprake van chronisch gebruik van lachgas of gebruik van extreme hoeveelheden (honderden ballonnen per dag of enkele liters uit cilinders per dag). - Ook is er een toename van lichamelijk letsel door lachgasgebruik, zo meldt de Brandwonden Stichting in 2019. Personen klemmen cilinders lachgas tussen hun benen tijdens het vullen van ballonnen. De cilinder wordt tijdens gebruik extreem koud. Hierdoor ontstaan tweede en derdegraads brandwonden die operatief behandeld moeten worden met blijvende littekens tot gevolg (Van Munster et al., 2020). - Ook lachgasgebruik vlak voor of tijdens deelname aan het verkeer komt steeds vaker in beeld. Zo geeft de politie aan een toename te zien in het aantal verkeersincidenten door lachgasgebruik achter het stuur (Politie, 2019a).

2. Investeren in gezonde leefstijl en preventie middelengebruik Voordat verder op een plan van aanpak lachgas wordt ingegaan, is het belangrijk dat er voor de lange termijn wordt geïnvesteerd in gezonde leefstijl van jongeren, inclusief en een preventieve aanpak van middelengebruik. Immers voorkomen is beter dan genezen. Als hiervoor geen goede basis ligt, blijven we ons bezig houden met het inspringen op incidenten. Vandaag kan dat lachgas zijn en morgen is het weer een ander middel. Investeren in preventie willen we gaan doen op basis van het IJslands preventiemodel. Het IJslands preventiemodel is een primaire preventieaanpak gericht op het creëren van een positieve leefomgeving, waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik. Via het model wordt gewerkt aan het terugdringen van alcohol, drugs- en tabaksgebruik onder jongeren en aan het verbeteren van hun welbevinden. Dit gebeurt op een onderbouwde, met data gestuurde, succesvol gebleken aanpak, waarin lokale partners en ouders samenwerken. De volgende domeinen worden in de aanpak onderscheiden: gezin, peergroep, vrije tijd (welzijn, sport en cultuur) en school. De community-filosofie van de IJslandse aanpak houdt in dat alle partijen die betrokken zijn bij het opvoeden en opgroeien van de jeugd kunnen, en idealiter zouden moeten, meedoen.

De uitvoering krijgt inhoud op basis van de volgende uitgangspunten: - Evidence based: onderzoek stuurt de praktijk aan. - Community based: organisaties en personen in de omgeving van jongeren worden zoveel mogelijk betrokken. - In dialoog: continue dialoog tussen onderzoek, beleid en praktijk. - Duurzaam: lange termijn commitment en investering is nodig. Het IJslandse preventiemodel is nog geen vastgesteld beleid in de gemeente Smallingerland. Het is echter wel een wens om via dit model te gaan werken. Hierin zijn de eerste stappen gezet door gesprekken te voeren met scholen en andere betrokken partijen.

3. Plan van aanpak Hieronder wordt beschreven welke activiteiten worden ingezet m.b.t. lachgasgebruik. PREVENTIEF Activiteit Universele preventie

Toelichting Omdat de meeste jongeren geen ervaring hebben met het gebruik van lachgas wordt een grootschalige campagne afgeraden. Brede(re) communicatie over lachgas kan onbedoeld de sociale norm rondom gebruik verschuiven en normaliserend werken. Het Trimbos-instituut heeft in de afgelopen jaren in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport verschillende voorlichtings- en preventiematerialen ontwikkeld over het (recreatief) gebruik van lachgas. Het bestaande materiaal is gericht op verschillende doelgroepen: informatie gericht op het algemene publiek en professionals in brede zin is te vinden in het dossier lachgas op www.trimbos.nl of op www.drugsinfo.nl. Materialen voor docenten > kan worden opgepakt binnen de Gezonde School / IJslandse preventiemodel Om scholen te ondersteunen bij het oppakken van het onderwerp lachgas is een toolkit ontwikkeld. Hierin zitten de volgende materialen: - Factsheet voor docenten - Flyer voor ouders - Powerpointpresentatie voor een ouderavond - Filmpje voor ouders Daarnaast is er door Verslavingskunde Nederland en het Trimbos-instituut een overzicht van richtlijnen verslavingspreventie binnen het onderwijs ontwikkeld. Hierin staat beschreven welke preventieve interventies ingezet kunnen worden in welke leeftijdsfasen.

Materialen voor ouders Voor ouders is een filmpje ontwikkeld dat gedeeld kan worden via sociale media, maar bijvoorbeeld ook gebruikt kan worden in nieuwsbrieven voor ouders op scholen. Het filmpje bespreekt vijf dingen die je als ouder zou moeten weten over lachgas. Dit gaat over het gebruik van lachgas, maar ook over de gezondheidseffecten en wat je als ouder kan doen. Daarnaast is voor ouders op de website Helder Opvoeden informatie te vinden

over lachgas. Ook zijn hier voor ouders tips te vinden over het starten van een gesprek met een kind over middelengebruik. Materialen voor uitgaanders Voor jongeren die lachgas gebruiken tijdens het uitgaan of op thuisfeestjes, is een video ontwikkeld met ‘’5 dingen die je moet weten over lachgas’’. Harm reduction is het uitgangspunt van de video. De video gaat in op de (mogelijke) risico’s van gebruik. Ook worden tips gegeven over hoe je risico’s op gezondheidsproblemen zo veel mogelijk kunt beperken. Selectieve preventie

Voor de meer ervaren gebruikers zoals uitgaanders is er informatie waarbij het beperken van de risico’s tijdens gebruik centraal staat (www.drugsenuitgaan.nl en www.unity.nl. Informatie wordt gericht verspreid via diverse kanalen zoals Twitter, Facebook en Instagram. Ook is er een video specifiek voor uitgaanders. In 2020 is er door de overheid extra ingezet op het ontwikkelen van voorlichtings- en preventiematerialen voor lachgasgebruik onder jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond en lachgasgebruik in het verkeer. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft opdracht aan Team Alert gegeven om een campagne over lachgas in het verkeer te ontwikkelen. De campagne www.rijballonvrij.nl is in november 2020 van start gegaan.

Problematisch gebruik

Gebruikers die het gebruik niet in de hand te hebben wordt aangeraden contact te zoeken met de lokale instelling voor verslavingszorg i.c. Verslavingszorg Noord Nederland. Hierbij kan de sociale omgeving van de gebruiker helpen. Denk aan een jongerenwerker die contact legt of een huisarts die doorverwijst naar de instelling voor verslavingszorg.

Aanspreken jongeren in de openbare ruimte

In de openbare ruimte zijn professionals werkzaam die lachgasgebruikers tegen kunnen komen. Denk bijvoorbeeld aan preventiewerkers van instellingen voor verslavingszorg, het jongerenwerk, maar ook gemeentelijke handhavers en de politie. Deze ontmoetingen bieden een kans om op laagdrempelige manier het gesprek aan te gaan en informatie uit te wisselen.

LACHGASVERBOD Activiteit Toevoegen Apv-bepaling: verboden lachgasgebruik (art. 2:48A)

Toelichting Door de toevoeging van artikel 2:48A aan de Apv kan het College gebieden in de gemeente aanwijzen waar een algeheel lachgasverbod geldt. Daarnaast geldt voor de gehele gemeente een verbod op lachgas als er sprake is van overlast. Na inwerkingtreding van de gewijzigde Apv wijst het College één of meerdere gebieden aan waar overlast door lachgas wordt ervaren.

HORECA EN EVENEMENTEN Activiteit Toelichting Inzetten op overleg en goede Tijdens de Groot Horeca Overleggen met de horeca blijft het thema lachgas een onderwerp ter bespreking. afspraken met horeca ondernemers Ondanks dat de horeca ondernemers zelf geen voorstander zijn van lachgas, zien zij zichzelf genoodzaakt om lachgas te verkopen, omdat ze anders klanten verliezen die bij andere horeca bedrijven (in andere gemeentes) kopen. Verbod op kleinhandel De Alcoholwet verbiedt kleinhandel (artikel 14) vanuit een horecabedrijf. Indien in een gelegenheid lachgas in pakketjes wordt verkocht (ballonnen, patronen en materialen om de ballon 'gebruiksklaar' te maken) kan hierop worden gehandhaafd. Verbod op verkoop lachgas Bij vergunningplichtige evenementen wordt een voorschrift in de vergunning opgenomen m.b.t. het verbod op bij evenementen de verkoop van lachgas, met als motivering het voorkomen van hinder. Toevoegen Apv-bepaling: De burgemeester krijgt op deze manier de mogelijkheid om tijdelijk een gebied aan te wijzen waar het handel binnen openbare verboden is om lachgas te verkopen vanuit een openbare inrichting (winkel/horeca). De burgemeester kan op inrichtingen (art. 2:32) deze manier overwegen om bijvoorbeeld tijdens evenementen de verkoop van lachgas vanuit winkels/horeca te verbieden.

De verkoop van lachgas vanuit openbare inrichtingen kan slechts voor enkele dagen worden verboden, gelet op de proportionaliteitsafweging. Venten of standplaats Voor verkoop van lachgas op straat is o.g.v. onze Apv een ventvergunning of een standplaatsvergunning nodig. Als er geen vergunning is afgegeven, kan daar handhavend tegen worden opgetreden. Als een vergunning wordt aangevraagd kan deze worden geweigerd in het belang van de openbare orde en veiligheid, de volksgezondheid, de bescherming van het milieu of wegens strijdigheid met het bestemmingsplan. VERVOER EN OPSLAG VAN LACHGAS Activiteit Toelichting Vervoer lachgas Het vervoer van meer dan twee kilo lachgas valt onder de ADR. Dit is een Europees verdrag voor internationaal vervoer van gevaarlijke goederen over de weg. Een vervoerder moet vervolgens aan verschillende richtlijnen voldoen.

Opslag van lachgas

Politie Drachten voert de controles op vervoer van lachgas uit, en verbaliseert waar nodig. In het Bouwbesluit is aangegeven dat er 115 liter aan gasflessen in een brandcompartiment mag staan. Voor de opslag van meer dan 115 liter is een milieuvergunning nodig. De opslag moet dan voldoen aan de eisen uit de Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS-15) voor de opslag van gasflessen. Ook de opslag van cilinders lachgas valt hieronder. De toezichthouders hebben reeds controles uitgevoerd op de opslag van lachgas in horecabedrijven waar lachgas wordt verkocht.

N.B. Gelet op de beschikbare capaciteit en de overige handhavingstaken op het gebied van openbare orde en veiligheid, kan er op dit moment geen extra inzet voor toezicht en handhaving op een lachgasverbod worden geleverd.