Bijlage 3 - 4e nota lokaal gezondheidsbeleid

Verslavingen 27. Zie ambitie 1: alcohol, roken en andere verslavingen.

Fryslân Hartveilig 28. Hartveilig Fryslân gaat onderzoeken hoe het staat met de hartveiligheid van onze gemeente. Dit om te kijken om in beeld te brengen wat nodig is om onze gemeente aan de norm -de "6 minuten zone"- te laten voldoen.

23

7. Financieel overzicht Het lokaal gezondheidsbeleid kan worden opgesplitst in taken die worden uitgevoerd door de GGD Fryslân en taken die worden uitgevoerd op basis van het lokaal gezondheidsbeleid. De GGD Fryslân maakt deel uit van de Veiligheidsregio Fryslân: een gemeenschappelijke regeling van alle 24 Friese gemeenten. Op basis van een afgesproken verdeelsleutel draagt de gemeente Smallingerland op jaarbasis bij in het tekort van de VR. Voor 2017 gaat het om een bedrag van € 1.787.697 voor gezondheid. Dit bedrag is inclusief de kosten voor de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg. Voor de uitvoering van het ‘eigen’ lokaal gezondheidsbeleid is op jaarbasis een bedrag gereserveerd van afgerond € 53.500 en een budget voor maatwerkactiviteiten. Het maatwerkbudget wordt ingezet voor preventieve activiteiten van het CJG. Hieronder worden de kosten voor 2017 inzichtelijk gemaakt. De begroting sluit met een positief saldo dat in de loop van 2017 wordt ingevuld.

1 2 3 4

Begroting projecten/activiteiten 2017 Programma 'De gezonde school' (instroom nieuwe scholen en kinderopvang) Landelijke kosten JOGG Bijdrage 'De nuchtere Fries' Fryslân Hartveilig (AED) Totale kosten Beschikbaar (excl. accres) Saldo (nog nader in te vullen)

€€€ 10.600 10.000 2.700 8.000 31.300 53.500 € 22.200

Naast de reguliere middelen lokaal gezondheidsbeleid zijn er voor de periode 2014-2017 landelijke GIDS-middelen beschikbaar voor de uitvoering van het programma Gezond in… De inzet van deze middelen, een ruime € 130.000 op jaarbasis, wordt beschreven in de jaarlijkse uitvoeringsplannen Gezond in Smallingerland. Medio 2017 heeft het ministerie van VWS besloten de GIDS-periode te verlengen en de daaraan gekoppelde middelen tot 1januari 2022 beschikbaar te stellen.

24

8. Gebruikte afkortingen AGS AWBZ CBS CHT CJG DGS GGD GIDS GO GS JGZ JOGG LEFF MOS NASB NHL NNP PKU RIVM RMC SES VNN VR VTV WVS Wmo Wpg ZIF

Adrenogenitaal syndroom Algemene wet bijzondere ziektekosten Centraal bureau voor statistiek Congenitale hypothyreoïdie Centrum voor jeugd en gezin De gezonde school Gemeentelijke gezondheidsdienst Gezond in de stad Gezondheidsonderzoek Gezonde slagkracht Jeugdgezondheidszorg Jongeren op gezond gewicht Lifestyle, energy, fun & friends Maatschappelijke ondersteuning Smallingerland Nationaal actieplan sport en bewegen Noordelijke hoge school Nationaal preventie programma Phenylketonurie Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu Regionale meld- en coördinatiefunctie Sociaaleconomische klasse Verslavingszorg Noord Nederland Veiligheidsregio Volksgezondheid en toekomst verkenning Welzijn, volksgezondheid en sport Wet maatschappelijke ondersteuning Wet publieke gezondheid Zorg innovatie forum

25

Bijlage: Taken die op basis van de Wpg door de gemeente zijn opgedragen aan de GGD Fryslân Inleiding Gemeenten zijn op basis van de Wet preventie volksgezondheid (Wpg) verantwoordelijk voor de publieke gezondheid van hun inwoners. In opdracht van de Friese gemeenten voert de GGD Fryslân wettelijke taken uit op dit gebied. Publieke gezondheid (PG) richt zich op gezondheidsbescherming, ziektepreventie en gezondheidsbevordering. Gezondheidsbescherming gaat over maatregelen die, zonder rechtstreekse betrokkenheid van de burgers, systematisch en routinematig worden genomen. Ziektepreventie betreft maatregelen die specifiek gericht zijn op het voorkomen van bepaalde gezondheidsproblemen. Gezondheidsbevordering bestaat uit maatregelen die gericht zijn op de fysieke en maatschappelijke omgeving en de leefwijzen van individuen en groepen.

Activiteiten van GGD Fryslân in 2013-2016 In deze bijlage wordt per (wettelijke) taak beschreven wat de bijdrage is van GGD Fryslân aan het gemeentelijk gezondheidsbeleid van de Friese gemeenten. De beschrijving is op hoofdlijnen. Voor een volledig overzicht en een beschrijving van de ambities voor de komende vier jaar, wordt verwezen naar het document Ruimte voor gezondheid, derde Friese nota gemeentelijk gezondheidsbeleid/deelplan GGD 2013 – 2016. Op basis van de begrotingssystematiek is er een onderverdeling gemaakt in: 1. wettelijke taken die door de GGD moeten worden uitgevoerd; 2. wettelijke taken van gemeenten die door gemeenten bij de GGD zijn neergelegd; 3. wettelijke taken die door gemeenten worden uitgevoerd; 4. overige (aanvullende) taken GGD.

1. Wettelijke taken van de GGD 1.1. Advies Inzicht in de gezondheidssituatie GGD Fryslân voert op basis van artikel 2 van de Wpg gezondheidsenquêtes uit onder de doelgroepen jeugd, volwassenen en ouderen. Op basis van de uitkomsten worden integrale en gemeentelijke rapportages publieke gezondheid opgesteld voor de ontwikkeling, monitoring en evaluatie van het gemeentelijk beleid. Deze taak levert een bijdrage aan het realiseren van de strategische beleidsdoelstelling om het kennis- en expertisecentrum te zijn op het terrein van de PG. Beleidsadvisering gemeenten Gemeenten zijn volgens de Wpg verplicht een gezondheidsbeleid te voeren. Volgens artikel 2c draagt het college van b&w in ieder geval zorg voor het bewaken van gezondheidsaspecten in bestuurlijke beslissingen. In Artikel 16 van de Wpg staat dat het college van b&w, voordat besluiten worden genomen die belangrijke gevolgen kunnen hebben voor de publieke gezondheidszorg, advies vraagt aan de gemeentelijke gezondheidsdienst. GGD Fryslân adviseert en ondersteunt de gemeenten bij het vormgeven van het lokaal integraal gezondheidsbeleid. Milieu & Gezondheid Volgens artikel 2e van de Wpg draagt het college van burgemeester en wethouders in ieder geval zorg voor het bevorderen van medisch milieukundige zorg.

26

Zeker 15% van de ziektelast is terug te voeren op milieufactoren zoals uitlaatgassen, geluidsoverlast, warmte en gebrek aan ventilatie. De GGD (afdeling Milieu & gezondheid) is verantwoordelijk voor de bevordering van de gezondheid en preventie van ziekten ten gevolge van factoren uit de fysieke leefomgeving. Technische hygiënezorg Volgens artikel 2f van de Wpg draagt het college van b&w in ieder geval zorg voor het bevorderen van technische hygiënezorg. In de Wet op de kinderopvang is de uitvoering van inspecties kinderopvang, peuterspeelzalen en gastouder(bureau)s neergelegd bij GGD’en. De technische hygiënezorg richt zich op inspecties van kinderopvang, gastouder(bureau)s, peuterspeelzalen, bordelen, tattooshops en schepen. De nadruk van de inspecties zal verschuiven van controle op structuurkenmerken (bijvoorbeeld klachtenregeling) naar controle op proceskenmerken (bijvoorbeeld pedagogisch klimaat). 1.2. Zorg Volgens artikel 6 van de Wpg draagt het college van b&w zorg voor de uitvoering van de algemene infectieziektebestrijding, waaronder in ieder geval behoort: a. het nemen van algemene preventieve maatregelen op dit gebied; b. het bestrijden van tuberculose en seksueel overdraagbare aandoeningen, inclusief bron- en contactopsporing; c. bron- en contactopsporing bij meldingen als bedoeld in de artikelen 21, 22, 25 en 26.

Infectieziektebestrijding Door het internationaal verkeer kunnen infectieziekten zich snel verspreiden. Daarnaast neemt de bedreiging van resistentie tegen antimicrobiële middelen en zorggerelateerde infecties steeds meer toe. Deze ontwikkelingen en incidenten vragen tijdig inspringen van de GGD op ontstane situaties en samenwerking met ketenpartners. TBC-bestrijding is een onderdeel van infectieziektebestrijding. In grote delen van de wereld is de groei van multiresistente tuberculose een serieuze bedreiging. Op landelijk niveau worden plannen ontwikkeld om te komen tot een nieuwe structuur van TBCbestrijding. Ter voorbereiding hierop is in Noord-Nederlands verband een project gestart gericht op de regionale (NN) inrichting van TBC-bestrijding. SOA/SENSE richt zich op bestrijding van seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) en bevordering van seksuele gezondheidszorg zoals vastgesteld in de regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg. SENSE is een product van de drie noordelijke GGD ’en die samenwerken met diverse ketenpartners. 1.3. Crisis De Wpg schrijft in artikel 2g: Het college van burgemeester en wethouders bevordert de totstandkoming en de continuïteit van en de samenhang binnen de publieke gezondheidszorg en de afstemming ervan met de curatieve gezondheidszorg en de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen.

Ter uitvoering van de in het eerste lid bedoelde taak draagt het college van burgemeester en wethouders in ieder geval zorg voor het bevorderen van psychosociale hulp bij rampen. De uitvoering van de GHOR valt onder de Wet op de Veiligheidsregio’s (WVR). PG wordt geleverd onder dagelijkse omstandigheden, maar ook bij rampen en crises en moet daarom naadloos kunnen opschalen. Op die momenten ligt het opperbevel bij de burgemeesters of de voorzitter van de veiligheidsregio (VR) en zorgt de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR) voor de aansturing en coördinatie van activiteiten van de acute zorg, de PG en de afstemming met andere overheidsdiensten (zoals brandweer, politie en gemeenten). Om een goede verbinding te leggen tussen de regionale reguliere en opgeschaalde PG is bij wet geregeld dat de GGD en de GHOR samen onder leiding staan van de Directeur PG.

27

1.4. Gezondheidsbevordering Gezondheidsbevordering is een zogenaamde ‘beleidsrijke’ taak: er is veel beleidsvrijheid voor gemeenten om deze taak in te vullen. Volgens artikel 2d van de Wpg draagt het college van b&w in ieder geval zorg voor het bijdragen aan opzet, uitvoering en afstemming van preventieprogramma’s, met inbegrip van programma’s voor de gezondheidsbevordering. De landelijke gezondheidsthema’s gezond gewicht, depressie, roken en schadelijk alcoholgebruik zijn de centrale speerpunten in het beleid van gezondheidsbevordering. Hierbij geldt dat de focus ook de komende jaren vooral op de jeugd ligt. De aanpak is integraal en lokaal georiënteerd en indien gewenst voert de GGD een coördinerende of regierol. Andere leefstijl onderwerpen, zoals bewegen, die ook een belangrijke invloed hebben op gezondheid, maken deel uit van de aanpak. Publieksinformatie De publieksinformatie is gericht op de Friese bevolking met als doel mensen beter in staat te stellen om gezonde keuzes te maken en de eigen regie te voeren. Om de informatie toegankelijker en online beschikbaar te stellen aan burgers, wordt het gedigitaliseerd.

2. Wettelijke taken van gemeenten, neergelegd bij de GGD 2.1. Jeugdgezondheidszorg (JGZ) Volgens artikel 5 van de Wpg draagt het college van b&w in ieder geval zorg voor: a. het op systematische wijze volgen en signaleren van ontwikkelingen in de gezondheidstoestand van jeugdigen en van gezondheidsbevorderende en bedreigende factoren; b. het ramen van de behoeften aan zorg; c. de vroegtijdige opsporing en preventie van specifieke stoornissen, met uitzondering van het perinatale onderzoek op phenylketonurie (PKU), congenitale hypothyroïdie (CHT) en adrenogenitaal syndroom (AGS) en het aanbieden van vaccinaties voorkomend uit het Rijksvaccinatieprogramma; d. het geven van voorlichting, advies, instructie en begeleiding e. het formuleren van maatregelen ter beïnvloeding van gezondheidsbedreigingen. Het (wettelijke) basistakenpakket van de JGZ bestaat uit een uniform deel en een maatwerkdeel. Het uniform deel (vooral de contactmomenten) is gelijk voor alle Friese gemeenten. Het maatwerkdeel wordt lokaal ingevuld en aanvullend gefinancierd. De JGZ richt zich de komende jaren op de volgende speerpunten:  Als kernpartner (mede)ontwikkelen en verder vormgeven van de Friese Centra voor Jeugd en Gezin (CJG).  Partner in veranderingen; transitie/transformatie jeugdzorg en passend onderwijs.

 Bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid, het gezond opgroeien en een gezonde leefstijl van de Friese jeugd.  Snel en effectief optreden bij crisis.  Integrale en lokale aanpak van gezonde leefstijl.  Kennis- en expertisecentrum op het gebied van publieke gezondheid voor de jeugd. 2.2. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg In het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ). De taken die de GGD uitvoert op dit terrein zijn de vangnet- en bemoeizorg, casemanagement in het kader van het scenario “maatschappelijke onrust bij ernstige geweldsdelicten” en de ondersteuning van de sociale (wijk) teams in Friesland. Het aantal cliënten waarvoor de GGD is ingeschakeld ten behoeve van de vangnet- en bemoeizorg is de afgelopen jaren toegenomen.

28

Door wijzigingen in de Awbz wordt verwacht dat burgers voor ondersteuning en begeleiding een nog groter beroep op gemeenten gaan doen. In dat kader richt de GGD zich de komende jaren op de versterking van de OGGZ functie (strategische beleidsdoelstelling). 2.3. Lijkschouw Op grond van artikel 4 van de Wet op de lijkbezorging dienen gemeenten gelegenheid te verschaffen tot het doen van lijkschouwingen. Uitsluitend artsen, die zijn ingeschreven als forensisch arts, mogen dit doen. Omdat de Friese gemeenten de uitvoering van de lijkschouw als publieke taak zien, is de uitvoering hiervan ondergebracht bij de GGD omdat zij de uitvoering van de lijkschouw beschouwen als een publieke taak.

3. Wettelijke taken van gemeenten 3.1. Prenatale voorlichting Sinds 1 januari 2012 zijn gemeenten wettelijk verantwoordelijk voor prenatale voorlichting. Volgens artikel 2h van de Wpg draagt het college van b&w in ieder geval zorg voor het geven van prenatale voorlichting aan aanstaande ouders. Goede prenatale voorlichting bereidt aanstaande ouders voor op wat komen gaat en maakt duidelijk waar ze naar toe kunnen voor zorg, hulp of ondersteuning. Mogelijke problemen voor het (aanstaande) kind en het gezin worden in een vroeg stadium onderkend en aangepakt. Het CJG zal voor aanstaande ouders een prominente rol moeten krijgen voor vragen omtrent preconceptiezorg en prenatale voorlichting. Het uitvoeren van de regie op de prenatale voorlichting wordt aangeboden als maatwerk van de JGZ. 3.2. Ouderengezondheidszorg Volgens artikel 5a van de Wpg zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de ouderengezondheidszorg. Het college van b&w draagt in ieder geval zorg voor: a. Het op systematische wijze volgen en signaleren van ontwikkelingen in de gezondheidstoestand van ouderen en van gezondheidsbevorderende en bedreigende factoren; b. Het ramen van de behoeften aan zorg; c. De vroegtijdige opsporing en preventie van specifieke stoornissen als comorbiditeit; d. Het geven van voorlichting, advies, instructie en begeleiding; e.

Het formuleren van maatregelen ter beïnvloeding van gezondheidsbedreigingen. De wet verplicht gemeenten niet om deze taken door de GGD te laten uitvoeren. Een aantal van de genoemde WPG-taken voeren gemeenten momenteel ook al (deels) uit via andere lokale beleidskaders (o.a. de Wmo, ouderen- en welzijnsbeleid). Daarmee wordt dus voor een groot deel al voldaan aan de wettelijke verantwoordelijkheid voor de uitvoering van ouderengezondheidszorg. De GGD voert binnen de taak “Inzicht in gezondheidssituatie” gezondheidsenquêtes uit onder de doelgroep ouderen.

4. Overige taken GGD 4.1. Arrestantenzorg Een taak die de GGD binnen de forensische geneeskunde, naast de lijkschouw, uitvoert is de arrestantenzorg. Deze taak houdt in de medische advisering en zorgverlening voor ingeslotenen die onder de hoede zijn van de politie of het Openbaar Ministerie. Het is onduidelijk of de politie, als gevolg van de vorming van de nationale politie, de komen jaren een landelijke aanbesteding zal uitschrijven. 4.2. Reizigersvaccinatie Reizigersvaccinatie richt zich op de bescherming van de Friese bevolking tegen importziekten. De inzet is om deze dienst tegen een kostendekkend tarief te leveren.

29

4.3. Preventieve Gezondheidszorg Asielzoekers Het takenpakket van de Preventieve Gezondheidszorg Asielzoekers is gebaseerd op de betreffende onderdelen uit de Wpg. Het bestaat uit infectieziektepreventie, technische hygiënezorg, TBC bestrijding, soa bestrijding, gezondheidsbevordering en JGZ. Een laatste punt is de coördinatie van de zorgketen. Het college van b&w bevordert ook voor asielzoekers de totstandkoming en de continuïteit van en de samenhang binnen de publieke gezondheidszorg en de afstemming ervan met de curatieve gezondheidszorg.

30