Bijlage 2 - Jaarrapportage sociaal domein 2020

Jaarrapportage sociaal domein 2020

Inhoud Algemeen ................................................................................................................................. 2 Inleiding ................................................................................................................................ 2 Visie sociaal domein ............................................................................................................. 2 Corona .................................................................................................................................. 2 Financiële scope ................................................................................................................... 2 Preventie en voorliggend veld .................................................................................................. 3 0 tot 18 jaar ........................................................................................................................... 3 Volwassenen ........................................................................................................................ 3 Diversen................................................................................................................................ 3 Carins .......................................................................................................................................

4 Ik vind mijn weg .................................................................................................................... 4 Ik doe mee ............................................................................................................................ 4 Ik word gezien....................................................................................................................... 5 Financiën .............................................................................................................................. 5 Voorzieningen .......................................................................................................................... 6 Jeugd .................................................................................................................................... 6 Wmo ..................................................................................................................................... 7 Participatie – werk ................................................................................................................ 8 Participatie – inkomen .......................................................................................................... 9

April 2020

1

Algemeen Inleiding De jaarrapportage sociaal domein 2020 bestaat uit drie onderdelen. Dit eerste deel geeft een beschrijving op hoofdlijnen van de thema's binnen het sociaal domein. Bij ieder onderdeel zijn algemene kengetallen genoemd. De verdieping per thema is terug te vinden in twee deelrapportages: 1. Uitwerking preventie, voorliggend veld en de rapportage Carins 2020; 2. Uitwerking voorzieningen: jeugd, Wmo, participatie.

Visie sociaal domein In 2020 is gewerkt aan de visie sociaal domein. Met een omgevingsgerichte aanpak, waarbij veel inwoners inbreng hebben gehad, zijn vier opgaves benoemd. Dit zijn: zeker bestaan, erbij horen, ertoe doen en goed voelen. De visie wordt vastgesteld en zal leidend zijn voor alle uitvoeringsprogramma's binnen het sociaal domein. Er ligt een ontwikkeltaak om de uitvoering op alle onderdelen naadloos aan te laten sluiten op de vier opgaven.

Corona Het jaar 2020 is niet te vergelijken met andere jaren. De Corona-pandemie is uniek en heeft een grote weerslag op de samenleving. Gezondheid, zowel fysiek als mentaal, blijkt geen vanzelfsprekendheid. Ons welzijn en de ondersteuning van en aan mensen staat onder druk. In de uitvoering van het sociaal domein is dit van invloed geweest. In deze rapportage is dit op alle onderdelen terug te lezen.

Financiële scope De totale financiële reikwijdte van het sociaal domein kent op hoofdlijnen onderstaand verloop. Diverse specificaties zijn terug te lezen in de deelrapportages. 2018

2019

2020 begroting

2020 realisatie

2021

Baten

42,1

43,3

44,8

45,9

41,5

Lasten

88,1

89,9

94,4

89,6

91,9

Saldo*

-45,9

-46,7

-49,6

-43,8

-50,4

Bedragen in € x 1.000.000 *) rekenverschillen door afronding

2

Preventie en voorliggend veld Toelichting en uitwerkingen van preventie en voorliggend veld staan in deelrapportage 1

Beter voorkomen dan genezen, dat is het motto van preventie. Vanuit het Fries preventiemodel wordt in het voorliggend veld gewerkt aan universele en selectieve preventie. Activiteiten en interventies die voor iedereen toegankelijk zijn of soms voor specifieke groepen worden ingezet. Het overzicht van deze inzet op welzijn, gezondheid en ondersteuning is omvangrijk. In deelrapportage 1 staat een uitwerking per categorie.

0 tot 18 jaar Alle kinderen in Smallingerland zijn in beeld bij de jeugdgezondheidszorg (JGZ). In 2020 waren er 6911 contactmomenten met 0 tot 4 jarigen en hun ouders bij het consultatiebureau. Met de 4 tot 12 jarigen, en de ouders, zijn binnen het basis en speciaal onderwijs 2259 contactmomenten geweest. Advies en ondersteuning wordt naast de JGZ ook geleverd door Carins op school en de pedagogen van Carins, door de inzet van buurtgezinnen en door de praktijkondersteuner huisarts (POH) jeugd. Daarnaast is er specifiek aanbod. Voor 0 tot 4 jarigen via bijvoorbeeld integrale vroeghulp, gezonde start en vroeg- en voorschoolse educatie (VVE). Ook voor de leeftijdsgroepen 4 tot 12 jaar en 12 tot 18 jaar is aanvullend aanbod om te zorgen dat het goed gaat met kinderen in Smallingerland.

Volwassenen Dit is een brede categorie met een grote diversiteit aan preventief aanbod. Een kleine selectie uit de resultaten van 2020: er zijn 300 informatieve huisbezoeken afgelegd bij 75+ers. 600 mantelzorgers zijn in beeld. Vanuit de vrijwilligersondersteuning zijn 84 vrijwilligers gekoppeld aan een vrijwilligersplek en nog eens dertien vrijwilligers aan klussen. De buurtbemiddeling heeft afgelopen jaar 30 meldingen verwerkt. In de dienstverlening aan nieuwkomers zijn 17 nieuwe inwoners gekoppeld aan een taalmaatje.

Diversen Vanuit Gezond in Smallingerland is in 2020 gestart met de voorbereiding van Samen Smallingerland. Dit richt zich op verschillende laagdrempelige (inloop) plekken waar inwoners met hun vragen op het gebied van wonen, werk, gezondheid en welzijn terecht kunnen.

3

Carins Carins geeft op basis van een prestatieovereenkomst met de gemeente uitvoering aan een groot deel van het sociaal domein. De jaarlijkse verantwoording vindt plaats via een eigen rapportage van Carins. Die is integraal opgenomen in deelrapportage 1.

De indeling van de prestatieovereenkomst ziet er schematisch als volgt uit:

Ik vind mijn weg De frontoffice van Carins heeft 5257 contactmomenten geregistreerd in 2020. Dit is gemiddeld 438 per maand. Dit is een stijging ten opzichte van 4597 contactmomenten in het jaar daarvoor. Op basis van ruwe tellingen zijn er 2200 digitale / telefonische contacten geweest met PING en 720 contacten via fysieke afspraken.

De pedagogen van Carins bieden pedagogische thuisbegeleiding en observatie. Het aantal meldingen voor hen is in 2020 verdubbeld ten opzichte van 2019: van 59 naar 110. Het aantal hulpvragen die door de POH-jeugd zijn opgepakt is bijna 200 (in 2019: 138).

Ik doe mee Het aantal hulpvragen dat in 2020 bij Carins is binnengekomen bedraagt 4373. Dit zijn er gemiddeld 364 per maand. 74% hiervan gaat specifiek over 18+, 13% over 18- en de rest over alle leeftijden.

Het voeren van casusregie is een belangrijk onderdeel van het werk van de integrale teams. Hierbij wordt gezorgd dat in kwetsbare situaties, en bij een combinatie van verschillende 4

soorten zorg en hulp, de situatie zo goed mogelijk blijft. Bij 391 gezinnen was in 2020 doorlopend met enige regelmaat contact nodig. Bij ruim 1000 gezinnen was lichte regie voldoende. Dat wil zeggen dat het contact zich beperkt tot evaluatie van de ingezette hulp.

Een van de efficiencymaatregelen in de begroting 2020 is dat er 5,3 fte aan eigen hulpverlening uit de begroting is gehaald. Carins-medewerkers verlenen alleen nog zelf hulp in situaties waar de veiligheid in het geding is.

Ik word gezien In 2020 zijn 106 nieuwe meldingen behandeld binnen het OGGZ team (voorheen sociaal team). Dit is een stijging ten opzichte van 62 meldingen in 2019. Over het geheel kan gesteld worden dat er een toename is in het aantal behandelde meldingen en de complexiteit van de problematiek. Dit laatste aspect wordt in aanloop naar het Carins-jaarverslag met een uitvraag onder netwerkpartners nog verder onderzocht.

De inzet van een wijk GGD'er is van pilot omgezet naar structureel werk vanuit Carins. Het doel van de wijk GGD'er is het verminderen van het aantal meldingen bij de politie over personen met verward gedrag (de zogeheten E-33 meldingen). Over het melden van personen met verward gedrag zijn afspraken gemaakt met de woningcorporaties en politie. Daarnaast werkt de wijk GGD'er samen met de huisarts, GGD en andere zorgpartners. Deze inzet vormt een brug tussen de domeinen veiligheid en zorg.

Financiën De kosten van Carins bedroegen in 2020 €6,7 miljoen. Hier staat onder andere een gemeentelijke bijdrage van €7,1 miljoen tegenover. De financiële toelichting en details zijn terug te vinden op pagina 31 van deelrapportage 1.

5

Voorzieningen Toelichting en uitwerkingen van voorzieningen zijn terug te lezen in deelrapportage 2 Voorzieningen

Jeugd In 2020 waren op de peildatum (Q1) 1759 unieke cliënten voor jeugdhulp. Dit is gelijk aan 2019 en een lichte stijging ten opzichte van 2018 (1718 cliënten). Het merendeel van deze cliënten (99,5%) maakt gebruik van zorg in natura (ZIN). Het percentage gebruikers van een persoonsgebonden budget (PGB) is gedaald van 4% in 2019 naar 2% in 2020. ZIN en PGB samen komt boven de 100% omdat een combinatie per cliënt mogelijk is.

Het grootste deel van de besluiten (85%) voor jeugdhulp betreft specialistische jeugdhulp. Dit is opvoedondersteuning, begeleiding, dagbesteding, behandeling, met of zonder verblijf. De overige besluiten zijn voor pleegzorg, hoog-specialistische hulp en dyslexie. Een combinatie van voorzieningen per cliënt is mogelijk. In 2020 zijn in totaal 2820 besluiten genomen. Dit is hoger dan voorgaande jaren met een gelijkblijvend aantal cliënten. Jeugdigen zijn langer in zorg. De uitstroom blijft achter.

De instroom vindt voor 35% plaats via de gebiedsteams en 65% via directe verwijzing (huisarts, gecertificeerde instelling). Een eventuele verwijzing via de praktijkondersteuner (POH-jeugd) komt terecht in de directe verwijzingen. De directe verwijzingen omvatten 54% van de kosten (prognose). Het percentage jeugdigen met jeugdhulp (ten opzichte van alle jeugd) is in Smallingerland 11,5%. Landelijk bedraagt dit percentage in het eerste half jaar van 2020 9,6% (waarstaatjegemeente.nl). In 2020 is €23,4 miljoen (realisatie/ prognose 2020) uitgegeven aan jeugdhulp. Op basis van de afgegeven beschikkingen staat een verplichting open voor een totaal van €23,9 miljoen. De sterke stijging van de kosten voor jeugdhulp is gestopt. De uitgaven zijn ongeveer gelijk aan 2019 (€23,8 miljoen). In de kosten voor jeugdhulp is een bedrag van €0,5 miljoen betaald aan omzetgarantie Covid-19. Deze uitbetaling is conform de richtlijnen vanuit de VNG verstrekt en wordt door de aanbieders verantwoord in hun jaarrekening.

De beheersmaatregelen jeugd omvatten inzet van contractmanagement, het aanscherpen van afspraken met gecertificeerde instellingen (GI's) en het opstellen van beleidsregels. Het financiële effect van de maatregelen is niet exact vast te stellen.

6

Wmo In 2020 hebben 4684 inwoners een maatwerkvoorziening vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ontvangen. Dit betreft een geringe stijging (1,3%) ten opzichte van 2019. Dat was het jaar waarin een sterke stijging (3,4%) plaats vond door het afschaffen van de inkomensafhankelijke bijdrage. Het CBS gaat overigens uit van een zorgtoename door vergrijzing van 4% per jaar.

In 2020 is een toename van het aantal klanten voor hulp bij het huishouden te zien. De aantallen binnen de andere categorieën ontwikkelen zich zoals verwacht. De daling binnen de categorie hulpmiddelen wordt zeer waarschijnlijk veroorzaakt door de Corona-pandemie. Klanten stellen het aanvragen en/of vervangen van mobiliteitshulpmiddelen uit. Het percentage gebruikers van een persoonsgebonden budget Wmo neemt jaarlijks met circa 1 procentpunt af.

Inwoners die gebruik maken van een Wmo voorziening kunnen kiezen tussen 15 aanbieders Hulp bij het Huishouden, 34 aanbieders voor Begeleiding Groep en 61 aanbieders voor Begeleiding Individueel en 14 voor Kortdurend Verblijf.

In 2020 waren er 189 inwoners van Smallingerland met een indicatie beschermd wonen. Dit is een daling ten opzichte van 2019 (206 cliënten). De afname komt doordat mensen met psychiatrische problematiek en een levenslange behoefte aan zorg, nu een beroep kunnen doen op de wet langdurige zorg (WLZ). Hierdoor is een deel van de groep over gegaan naar deze zorg. De verwachting is dat de afname van cliënten beschermd wonen door uitstroom naar de WLZ verder toeneemt. Er is €16,9 miljoen uitgegeven voor de Wmo inclusief maatschappelijke opvang en beschermd wonen (realisatieprognose 2020). De kosten voor begeleiding zijn toegenomen. Met name de kosten voor begeleiding individueel basis (BGI-basis). Er zijn in 2020 ook meer klanten met deze indicatie. De kosten van hulp bij het huishouden (HH1) zijn eveneens toegenomen. In de overige maatwerkvoorzieningen, inclusief maatschappelijke opvang en beschermd wonen, zien we een afname van de uitgaven.

7

Participatie – werk In 2020 hebben 2432 inwoners een uitkering voor levensonderhoud ontvangen. Het gaat om vier soorten uitkeringen: 1. PW: participatiewet; 2. IOAW: inkomensvoorziening voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemers; 3. IOAZ: Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen en 4. Bbz: besluit bijstandverlening zelfstandigen. Sinds 2018 is een dalende trend zichtbaar. Van 2599 (2018) naar 2506 (2019) tot 2432 nu.

In 2020 zijn 283 re-integratietrajecten aangeboden. Dit zijn 93 trajecten minder dan vorig jaar. Met name de scholingstrajecten konden door Corona niet ingezet worden. In totaal hebben 177 mensen een extern traject naar werk gevolgd en 68 deden dat met gemeentelijke begeleiding. In de gemeente hebben nu 1015 inwoners een volledige ontheffing van de sollicitatieplicht.

In totaal zijn 154 inwoners in 2020 volledig uitgestroomd naar werk of een zelfstandig beroep of bedrijf. Daarnaast zijn twintig jongeren uitgestroomd naar een reguliere opleiding met studiefinanciering. De uitstroom is lager dan in voorgaande jaren. Met name de sectoren industrie, handel en horeca blijken gevoelig voor de Coronacrisis. Dit zijn juist de sectoren waar inwoners in de uitkering naar worden toe geleid. De instroom in de wet sociale werkvoorziening (Wsw) en de Wajong is voor mensen met verdienvermogen afgesloten. Dit heeft effect op de mogelijkheden tot bemiddeling van de mensen in de bijstand. De kosten voor participatie, onderdeel werk, waren dit jaar €13,98 miljoen (prognose 2020). In 2019 was dit €13,99 miljoen. Het grootste deel (ruimt €12 miljoen) gaat naar loonkosten van mensen met een SW-indicatie bij Caparis. Dat is €300.000 binnen de bijgestelde begroting van 2020.

8

Participatie – inkomen In Smallingerland maken 2233 huishoudens gebruik van inkomenssteun. Het aantal uitkeringen op grond van de participatiewet loopt redelijk gelijk met landelijke cijfers. De kosten per uitkering zijn in onze gemeente relatief laag omdat niet iedereen een volledige uitkering ontvangt. Smallingerland stimuleert mensen om te werken naast bijstand, bijvoorbeeld door de premie deeltijdwerk. Van alle aanvragen is 68% toegekend, ten opzichte van 75% in 2019.

Inwoners maken gemiddeld langer gebruik van een uitkering dan elders in het land. Dit is al langdurig zo en heeft vooral te maken met de verhouding tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Veel inwoners in de bijstand hebben een ontheffing van de sollicitatieverplichting. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat de bijstandspopulatie als geheel, een grotere afstand tot de arbeidsmarkt heeft als gevolg van het sluiten van de instroom in de Wsw en Wajong. Daarnaast heeft Smallingerland een bovengemiddelde concentratie van zorginstanties. Dit leidt ertoe dat kwetsbare inwoners uit de regio zich in onze gemeente vestigen.

Ter bescherming van banen en inkomens van mensen, ten gevolge van de coronapandemie, heeft het kabinet een economisch herstel en steunpakket ingezet, waaronder de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers (Tozo). Deze regeling ondersteunt zelfstandige ondernemers met inkomensondersteuning en bedrijfskrediet, om hun bedrijf voort te kunnen zetten. In 2020 zijn 974 besluiten over de Tozo-levensonderhoud genomen en 57 besluiten Tozo-bedrijfskapitaal. De totale lasten waren € 5,9 miljoen. Deze worden volledig gedekt door het Rijk. Het voorschot van €8,3 miljoen zal verrekend worden met de werkelijk gemaakte kosten. In 2020 waren de kosten voor participatie, onderdeel inkomen €25,45 miljoen (prognose 2020). Dit is hoger dan de €25,22 miljoen in 2019. De uitgaven voor bijzondere bijstand bedroegen €3,4 miljoen. Er is €285.000 uitgegeven aan schuldhulpverlening.

9