Bijlage 2 - Getekende raadsbrief actualisatie meerjarenbeeld maart 2025

Aan

leden van de gemeenteraad van Smallingerland

Drachten, 20 maart 2025

Ons kenmerk 2024-045399

Uw kenmerk -

Behandeld door Team Financiën

Onderwerp Actualisatie financieel meerjarenbeeld maart 2025 Geachte leden van de raad, In het kader van de dialoog om te komen tot een sluitende (meerjaren)begroting voert u op 1 april een debat. Centrale vragen daarbij zijn of u met ingang van 2026 of in de jaren daarna weer een sluitende begroting wilt hebben en in welke gebieden u de maatregelen om die begroting sluitend te krijgen wel en niet wilt zoeken. Een extra actualisatie van het financieel meerjarenbeeld Normaal gesproken informeren wij u niet nu, maar bij de kadernota over de actualisatie van het meerjarenbeeld. Daarmee geven wij u inzicht in de actuele staat van de financiën. Dat doen we dit jaar ook bij de kadernota. Maar omdat dit te laat is voor uw debat op 1 april bieden wij u met deze brief inzicht in het meerjarenbeeld financiën zoals wij dat op dit moment zien. Dit voorlopig beeld laat een verbetering zien van het begrotingsjaar 2026 Ten opzichte van het beeld zoals wij dat schetsten in de inleiding van de begroting 2025 is de financiële opgave voor het begrotingsjaar 2026 € 1,8 mln kleiner geworden. Het tekort in dat jaar bedraagt naar het huidige, voorlopige inzicht € 4,3 mln. Als de begroting 2026 niet met structurele en reële maatregelen sluitend wordt gemaakt, dan moet tenminste de jaarschijf 2029 sluitend zijn.

Eerder (in 2027 of 2028) een sluitende begroting realiseren kan vanzelfsprekend ook, mits de jaarschijf 2029 sluitend is. De opgave voor de laatste jaarschijf is € 0,1 mln kleiner geworden in vergelijking met het beeld uit de begroting 2025. Het tekort in 2029 bedraagt naar het huidige, voorlopige inzicht € 6,8 mln. Bij de kadernota brengen wij aanvullende ontwikkelingen in beeld Houd u er rekening mee dat het beeld in deze brief een voorlopig beeld is dat nog niet compleet is. In aanloop naar de kadernota brengt het college onontkoombare en onuitstelbare ontwikkelingen in beeld, welke meegenomen moeten worden nemen in de meerjarenraming. Ook analyseren we de jaarrekening op structurele effecten die mee moeten in onze begroting. Tot slot zal de meicirculaire nieuwe inzichten geven over de ontwikkelingen in het Gemeentefonds.

Correspondentieadres: Postbus 10.000 9200 HA Drachten

Gauke Boelensstraat 2 9203 RM Drachten Telefoon (0512) 58 12 34

E-mail gemeente@smallingerland.nl Internet www.smallingerland.nl

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum 20 maart 2025

Bladnr. 2

Bij deze actualisatie van het meerjarenbeeld realiseren we een aantal verbeteringen Naast een doorlichting van een aantal grote posten realiseren we in deze actualisatie van het meerjarenbeeld ook een aantal verbeteringen. Zo begroten we vanaf nu systematisch in het meerjarenbeeld de ingeschatte effecten van areaaluitbreiding aan de inkomstenkant (OZB) en uitgavenkant (beheer en onderhoud kapitaalgoederen). Ook begroten we eventuele taakuitbreidingen van gemeenschappelijke regelingen waar het bestuur van die regelingen toe besloten heeft in de meerjarenbegroting. Tot slot versterken we, gelet op de grote investeringsopgave, onze meerjarige grip op rente-ontwikkeling in de begroting 2026 en meerjarenraming. Dat doen we ook in de jaarstukken 2025 en verder. Hiermee geven we ook invulling aan de verzoeken vanuit de auditcommissie op dit vlak. Onderstaande tabel vat de actualisatie van het meerjarenbeeld samen en laat zien hoe het financieel meerjarenbeeld uit de begroting 2025 is ontwikkeld naar het beeld zoals we dat met de informatie van nu zien. In de bijlage van deze brief lichten we elk onderdeel toe. Ontwikkeling structurele positie per jaar Bedragen x € 1.000 (- = nadeel)

2026

2027

2028

2029

Structurele ruimte begroting 2025

-6.043

-6.899

-6.983

-6.983

1 Ontwikkeling van het gemeentefonds

911

1.012

1.466

2.231

-1.544

-2.595

-3.351

-3.351

3 Correctie kapitaallas ten automatisering

-163

-179

-179

-179

4 Gemeenschappelijke regelingen

156

156

156

156

2 Bijstelling rente ontwikkeling

5 Bijstellen budgetten Riolering

2.134

1.956

1.897

1.897

6 Personeel & overhead doorbelasting grondexploitaties

388

388

388

388

7 Areaaluitbreiding OZB

50

150

250

350

-150

-300

-450

8 Areaaluitbreiding Openbare ruimte 9 Toename kapitaallasten investeringen 2029 Actuele structurele ruimte

-600 -750

-4.261

-6.311

-6.806

-6.840

Bij de kadernota ontvangt u een volgende actualisatie met aanvullende informatie Het financieel beeld is altijd in beweging door interne en externe ontwikkelingen. Bij de kadernota vullen we de bovenstaande actualisatie daarom verder aan. Daarin nemen wij in elk geval de uitkomsten van de meicirculaire mee (mits deze in mei verschijnt) en geven wij u inzicht in de onontkoombare en onuitstelbare ontwikkelingen welke wij moeten verwerken in onze begroting. Zoals ook aangegeven in de begroting 2025 en in lijn met de door u aangenomen motie is onze strategie erop gericht alleen het hoogst noodzakelijke in de kadernota op te nemen om zo de financiële opgave en uw afwegingsproces om tot een sluitende begroting te komen niet nog moeilijker te maken. Wij hopen u met deze brief voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, secretaris

burgemeester

Siebren van der Berg

Fred Veenstra

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum 20 maart 2025

Bladnr. 3

BIJLAGE – TOELICHTING OP DE ONTWIKKELINGEN IN HET MEERJARENBEELD In deze bijlage leest u een toelichting op de negen onderdelen van onderstaande tabel. Ontwikkeling structurele positie per jaar Bedragen x € 1.000 (- = nadeel)

2026

2027

2028

2029

Structurele ruimte begroting 2025

-6.043

-6.899

-6.983

-6.983

1 Ontwikkeling van het gemeentefonds

911

1.012

1.466

2.231

-1.544

-2.595

-3.351

-3.351

3 Correctie kapitaallas ten automatisering

-163

-179

-179

-179

4 Gemeenschappelijke regelingen

156

156

156

156

2.134

1.956

1.897

1.897

388

388

388

388

2 Bijstelling rente ontwikkeling

5 Bijstellen budgetten Riolering 6 Personeel & overhead doorbelasting grondexploitaties 7 Areaaluitbreiding OZB 8 Areaaluitbreiding Openbare ruimte

50

150

250

350

-150

-300

-450

-600

9 Toename kapitaallasten investeringen 2029 Actuele structurele ruimte

-750 -4.261

-6.311

-6.806

-6.840

1. Ontwikkeling van het gemeentefonds Voor de begroting 2025-2028 is de meicirculaire 2024 als basis gebruikt, conform ons financieel beleid. Wijzigingen uit de september- en decembercirculaire zijn nu verwerkt in dit nieuwe financieel meerjarenbeeld. De september- en decembercirculaires geven extra structurele inkomsten, oplopend tot € 1,47 miljoen in 2028. De belangrijkste mutaties zijn:  

Een opwaartse bijstelling van het volume accres, als gevolg van de hogere bijstelling van het bruto binnenlands product over 2015-2023, levert aanvullend € 0,74 miljoen extra op in 2028. Het Rijk en gemeenten werken aan beheersbare Wmo-kosten. Een deel van de financiering zal mogelijk buiten het gemeentefonds om via aparte bekostiging gaan verlopen. De septembercirculaire 2024 bevat daarom vanaf 2026 een aanvullende indexering, wat onze gemeente jaarlijks € 0,29 miljoen tot € 0,9 miljoen extra oplevert in 2028.

Als de meicirculaire op tijd komt verwerken we deze in de kadernota. Komt deze later, dan informeren wij u via een aparte brief, zodat u in uw debat op 8 juli over complete informatie beschikt. Zoals altijd wordt ook de begroting 2026 gebaseerd op de meicirculaire 2025. 2. Bijstelling renteontwikkeling en versterking informatievoorziening en grip De gemeente Smallingerland staat de komende jaren voor grote investeringen, waaronder de nieuwbouw van scholen, vervanging van rioleringen en de verbouwing van het gemeentehuis en museum. Om dit te financieren, zijn leningen nodig, wat leidt tot hogere rentelasten. Een goede financieringsstrategie is essentieel om renterisico’s te beperken en aflossingen af te stemmen op de kasstroom. Vanaf de begroting 2026 verbeteren we de informatievoorziening in de paragraaf financiering. Dit biedt u als raad meerjarig inzicht in de financieringsbehoefte, ondersteund door een kasstroomoverzicht in de begroting.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum 20 maart 2025

Bladnr. 4

Daarnaast wordt de ontwikkeling van rentelasten en de renteomslag duidelijker gepresenteerd. Hierdoor kan beter gestuurd worden op de financiële gevolgen en risico’s van het beleid. Vanaf de jaarrekening 2025 wordt de verantwoording, in lijn met de begroting, op dit punt verbeterd, zodat de financiële positie duidelijker in kaart wordt gebracht. Ook verbeteren we de begrotingssystematiek voor de verwerking van de rente. Tot nu toe volstond het om het rentebeeld uit het begrotingsjaar door te trekken naar de meerjarenraming, wat passend was bij het investeringsvolume uit de afgelopen jaren. Voor de begroting 2025 blijft dit geschikt, met als resultaat een positief renteresultaat in dit begrotingsjaar. Echter, vanwege het stijgende investeringsvolume is een aanpassing nodig in de komende jaren. In de meerjarenraming zullen we daarom de verwachte ontwikkeling van de te betalen rente van leningen explicieter opnemen. Deze aanpassing leidt tot een nadelig effect op het begrotingssaldo, dat naar verwachting oploopt tot € 3,35 miljoen in 2028. Dat effect treedt echter pas op als alle investeringen uit de begroting 2025 in het geplande tempo gerealiseerd worden. In de investeringsagenda welke bij de kadernota verschijnt komen we opnieuw terug op de investeringsplanning met een geactualiseerd beeld van de financieringsbehoefte en renteontwikkeling ook voor de nieuwe jaarschijf 2029.

Gelet op het technische karakter van dit onderwerp en het financieel effect lichten we dit graag nader toe in een bijeenkomst van de auditcommissie. 3. Correctie kapitaallasten automatisering Voor de lasten van automatisering is een vast budget beschikbaar. Deze lasten omvatten alle noodzakelijke uitgaven en investeringen voor het in stand houden van het ICT-systeem. Dit betreft onder andere de dagelijkse kosten voor het beheer van ICT-systemen en applicaties, regelmatig onderhoud en upgrades, licentiekosten en noodzakelijke vervangingsinvesteringen. Het automatiseringsbudget wordt beoordeeld op basis van een meerjarige raming van de automatiseringslasten, om te bepalen of het toereikend is. Daarnaast is er een egalisatiereserve automatisering, die wordt gebruikt om schommelingen in de lasten tussen jaren op te vangen. Een belangrijk principe dat we al enkele jaren hanteren is dat wanneer een investering is afgeschreven, het vrijgevallen budget beschikbaar blijft voor toekomstige vervangingsinvesteringen in automatisering. Bij het opstellen van de begroting 2025 is dit principe niet toegepast bij de beoordeling van vrijvallende budgetten voor kapitaallasten en is dit bedrag aan de algemene middelen toegevoegd.

Dit moet worden gecorrigeerd, omdat er anders onvoldoende middelen beschikbaar zijn voor noodzakelijke vervangingsinvesteringen om het ict systeem te kunnen blijven laten functioneren. 4. Gemeenschappelijke regelingen In het kader van het meerjarenbeeld zijn we nagegaan of er sprake is van taakuitbreidingen bij de grote gemeenschappelijke regelingen welke leiden tot bijstellingen in het meerjarenbeeld omdat ze al vastgesteld zijn door het algemeen bestuur van de gemeenschappelijke regeling. Dat is op basis van de huidige vastgestelde begrotingen niet het geval.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum 20 maart 2025

Bladnr. 5

Wel geldt dat er vanaf 2025 sprake is van een nieuwe dienstverleningsovereenkomst met Caparis. De kosten van deze overeenkomst zijn structureel € 156.000 lager dan nu opgenomen in de meerjarenraming en daarom stellen we deze raming bij. De indexatie-effecten inzake de gemeenschappelijke regelingen nemen we zoals te doen gebruikelijk mee in de kadernota. 5. Bijstelling budgetten riolering De komende jaren moeten we flink investeren in het vervangen van de riolering. Vorig jaar is gebleken dat de kosten hiervoor door hoge inflatie fors zijn gestegen. Gelet op deze beide punten is vorig jaar een nieuwe berekening gemaakt van wat deze vervangingen en het onderhoud en beheer van het riool gaan kosten. Een van de conclusies daaruit was dat de rioolheffing verder omhoog zou moeten om deze hogere kosten te kunnen betalen. De meerjarenraming 2026 en verder moet nog deels worden bijgesteld op basis van de nieuwste berekeningen en de verdeling van kosten, zoals al aangekondigd in de paragraaf lokale heffingen van de begroting 2025. Het betreft onderstaande drie wijzigingen: 





In de meerjarenraming 2026 en verder is nog een storting in de spaarvoorziening vervangingsinvesteringen riolering opgenomen van € 1,9 miljoen per jaar. Deze kan vervallen, wat een voordeel oplevert van € 1,9 miljoen in de begrotingsruimte. Deze spaarvoorziening hebben we de afgelopen jaren gebruikt om in aanloop naar een piek in investeringen alvast te sparen om een schoksgewijze stijging van het tarief te voorkomen. De afgelopen jaren 2021-2024 is in totaal al voor € 9,5 miljoen aan investeringen afgetopt door dit gespaarde geld in te zetten als financiering voor vervangingsinvesteringen. De komende jaren bevinden we ons echter midden in de investeringspiek. Het is daarom niet meer nodig om deze storting nog langer te begroten. Dit zou het tarief nog eens extra opdrijven bovenop de al noodzakelijke tariefsstijging gericht op 100% kostendekkendheid. Deze begrote storting van € 1,9 miljoen kan daarom worden geschrapt uit de begroting van de riolering. Dit beperkt de noodzakelijke verhoging van het tarief. De kapitaallasten gaan logischerwijze de komende jaren toenemen door de piek in investeringen. Dat is ook begroot. De benodigde kapitaallasten zijn geactualiseerd ten opzichte van wat nu in de meerjarenraming is opgenomen. Bijstelling hiervan geeft een voordeel van ongeveer € 0,4 - € 0,5 miljoen per jaar.

De kosten voor het onderhoud, beheer en reparatie van riolering nemen de komende jaren toe. Dit geeft een nadeel van € 0,5 miljoen oplopend tot € 0,9 miljoen ten opzichte van hoe de lasten voor beheer en onderhoud op dit moment in de meerjarenraming zijn opgenomen. Voor een groot deel, ongeveer € 0,5 miljoen, kan dit opgevangen worden vanuit de extra opbrengsten uit de tariefstijgingen die nog in de meerjarenraming verwerkt moet worden.

Samenvattend leiden deze bijstellingen in de rioolbegroting tot een voordeel van € 2,1 miljoen in 2026 dat afloopt naar € 1,9 miljoen in 2028 en verder. 6. Toerekening personeel en overhead grondexploitaties Als gemeente hebben we veel plannen op het gebied van woningbouw en economie. De komende jaren willen we veel nieuwe woningen bouwen. Hiervoor starten we verschillende grondexploitaties op, die nodig zijn om deze woningbouw mogelijk te maken.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum 20 maart 2025

Bladnr. 6

Om deze grondexploitaties uit te voeren, hebben we inzet nodig van personeel, zowel intern als extern. Grondexploitaties zijn echter zelfstandige economische activiteiten. Dat betekent dat alle kosten voor personeel en de bijbehorende overhead volledig aan de grondexploitaties kunnen worden toegerekend. Deze toerekening hebben we geactualiseerd. Daaruit blijkt dat het mogelijk is om meer personeelskosten (inclusief overheadopslag) toe te rekenen. In het meerjarenbeeld levert dit een financieel voordeel op, omdat deze kosten niet drukken op de algemene lasten van de gemeente. Naar het huidige inzicht zal dit voordeel de komende jaren ongeveer € 0,4 miljoen per jaar bedragen. 7. Areaal uitbreiding OZB De gemeente heeft diverse plannen om meer woningen te bouwen en bedrijventerreinen te ontwikkelen. Net als in eerdere jaren verwachten we dat deze uitbreidingen, de zogenoemde areaaluitbreidingen, zorgen voor een stijging van de OZB-opbrengsten. Naar schatting neemt de opbrengst hierdoor jaarlijks met € 100.000 toe. Voor 2026 was al € 50.000 verhoging geraamd. Deze areaaluitbreiding was nog niet opgenomen in onze meerjarenraming. Dat doen we vanaf nu wel. 8.

Areaal uitbreiding openbare ruimte De groei van het aantal woningen en bedrijven brengt ook een uitbreiding van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte met zich mee, zoals bijvoorbeeld wegen, verlichting en groenvoorzieningen. Voor het beheer en onderhoud van deze extra kapitaalgoederen is budget nodig. We schatten dat hiervoor elk jaar een aanvullend bedrag van € 150.000 nodig zal zijn. Elk jaar bij de kadernota bepalen we wat de daadwerkelijke verhoging voor het komende begrotingsjaar moet zijn. Dit effect staat los van eventuele prijseffecten. Die brengen we bij de kadernota in beeld. 9. Toename kapitaallasten investeringen vanaf 2029 Inzake grote investeringen is bezien of voor 2029 aanvullende kapitaallasten geraamd moeten worden. Het gaat dan met name om investeringen die in 2028 gereedkomen en vanaf 2029 leiden tot afschrijvingslasten. Een van de belangrijkste categorieën hiervan zijn de investeringen vanuit het Integraal Huisvestingsplan voor onderwijshuisvesting (IHP). Om de lasten van de investeringen die in 2028 gereed komen te kunnen dekken is vanaf 2029 een aanvullend structureel budget van € 750.000 nodig voor onderwijshuisvesting. Daarnaast is vanaf 2029 een extra budgetverhoging nodig voor circulaire en klimaatmaatregelen bij de wijkgerichte vervanging van de riolering.

Momenteel wordt onderzocht of een riool- en waterzorgheffing kan worden ingevoerd om deze kosten te dekken. Als dit instrument wordt ingevoerd, kunnen de nu gereserveerde budgetten binnen de algemene middelen worden vrijgemaakt. Op dit moment is er echter nog te veel onzekerheid om een concreet bedrag hiervoor in te schatten.