Bijlage 2 - Accountantsverslag
Tekst van het document
/
Docnrl
4
Accountantsversla I •aj)
11,0 p " 11
1
Gemeente Smallingerland Boekjaar 2024
=u
/
11
•o
I
L
wa
———7 -ausmagbagdgaanydk
g• ggas=
1
U
11 [J
1111
EA
I
H i’l
3
I
u2
li1
A
vey
EAk u a SJ
3
"E-
‘ } ■"
,mBk.tpgs
ge
1
I! I
I
- -I
qe-
ED
56
I
v.
-
• 1
(
Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad van de gemeente Smallingerland Postbus 10.000 9200 HA Drachten Onderwerp: Kenmerk:
Accountantsverslag 2024 d.d. 2 juli 2025
Geachte leden van de gemeenteraad, In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2024 van gemeente Smallingerland, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 11 oktober 2024, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat de bevindingen en conclusies naar aanleiding van onze werkzaamheden. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken bij de getrouwheid van uw jaarrekening. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet,
Baker Tilly (Netherlands) N.V.
D.E. Engwerda RA
pagina | 2
4
1
1
—
LI tl I
^-31 I
i'
m )
IN
•
I
n
J 7
'4
wh
*
m
405
"eh
■L
•Vh.
j
Fe
••n
• •
I
üm
%
.02
"f
Inhoud
T
F2/4,/,•/R
Te
hnnhi
#
7
acc
• -
3
Mid
Fi
1
1. Bestuurlijke samenvatting 2. Opdracht, scope en uitkomsten 3. Belangrijkste bevindingen 4. Financiële positie 5. Bevindingen interne beheersing 6. Overige onderwerpen 7. Bijlagen
A
-
•
l
1 li . 1
1
MM
1
I
i,:
A
d u .
'I
I
!
V ii6 W
w
«
Ai A . HA
1
ir
8
■>
I ’
I
6
B
"4
(G
pagina I 3
■■
1
Bestuurlijke samenvatting /
V, Vj, A 251 /
/
Y/ 7
Bestuurlijke samenvatting Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring te verstrekken.
Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de voorschriften. Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2024. Gemeente Smallingerland heeft er voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit conform de BBV in formele zin nog niet verplicht is. Op deze wijze heeft gemeente Smallingerland invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen. Op deze wijze wordt ook invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel blijkt een aantal controleverschillen en tekstuele aanpassingen met financiële impact. Deze zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening met uitzondering van de zaken die zijn genoemd in de bijlage B bij deze rapportage. De niet gecorrigeerde verschillen blijven ruimschoots binnen de geldende goedkeuringstoleranties.
Wij constateren derhalve dat de jaarrekening van gemeente Smallingerland een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2024 als van de activa en passiva per 31 december 2024 in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten.
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2024 van gemeente Smallingerland voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
=
Wij constateren dat de gemeente heeft gekozen om deze rechtmatigheidsverantwoording op te nemen in de jaarrekening. De rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld. In haar rechtmatigheidsverklaring heeft het college aangegeven dat over 2024 niet rechtmatig is gehandeld. Dit als gevolg van gerealiseerde begrotings- en kredietoverschrijdingen op de lasten (totaal € 5,4 mln) en bevindingen ter zake het voorwaardencriterium (€ 8,2 mln). Deze laatste bevinding ziet met name op de naleving van EU Aanbestedingsregels (€ 7,5 mln). Ofschoon hiermee net als over 2023 nog steeds de door de raad gestelde grens (3% van de lasten i.c. € 8,4 mln) wordt overschreden ligt het totaal van de onrechtmatigheden significant lager dan het totaal van de over dat jaar gerapporteerde onrechtmatigheden (€ 79,5 mln). De in 2024 ingezette verbetermaatregelen lijken derhalve effect te sorteren. Uiteraard blijft het zaak hier ook voor 2025 nadrukkelijk op te blijven inzetten. Wij hebben vanuit onze zijde ervaren dat het controleproces soepel is gelopen, waarbij op een prettige en constructieve wijze met de ambtelijke organisatie is samengewerkt. Ook op dit vlak signaleren wij significante stappen in vergelijking tot de situatie van vorig jaar. De wijzigingen / hernieuwde invulling op (de voor onze controle) belangrijke sleutelposities spelen hierin een belangrijke rol.
pagina | 5
(
Bestuurlijke samenvatting Opdracht, scope en uitkomsten De opdracht is uitgevoerd conform de met u gemaakte afspraken en omvat de jaarrekening 2024 van gemeente Smallingerland.
De bij de jaarrekeningcontrole gehanteerde materialiteit bedraagt EUR 2,56 miljoen in overeenstemming met het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden. Bij het rapporteren van afwijkingen is een grensbedrag gehanteerd van EUR 100.000.
WNT Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2024 van de gemeente Smallingerland voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
SiSa
Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening.
Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd.
Het jaarverslag is conform NV Cos 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de laatste actuele voorschriften.
Financiële kengetallen en signaleringswaarden
Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2024. Gemeente Smallingerland heeft ervoor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag.
Het boekjaar 2024 sluit met een gerealiseerd resultaat van € 10,8 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Smallingerland bedraagt € 88,35 miljoen (2023: € 81,99 miljoen) en bestaat uit de algemene reserve ad € 37,6 miljoen, het onderverdeelde resultaat 2024 ad€ 10,8 miljoen en bestemmingsreserves ad € 39,9 miljoen. Dit leidt tot een solvabiliteitsratio van 28% (2023: 31%). De vermogenspositie is dan ook gezond te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit met een ratio van 3,89 uitstekend is en de structurele risico’s kan opvangen.
Controleverschillen Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel zijn een aantal controleverschillen en noodzakelijk tekstuele aanpassingen met soms geringe, soms grotere financiële impact gebleken. Deze zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening met uitzondering van de zaken die zijn genoemd in de bijlage B bij deze rapportage. De niet gecorrigeerde verschillen blijven ruimschoots binnen de geldende goedkeuringstoleranties.
pagina | 6
(
Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringswaarden (-) per saldo onttrokken |
( + ) per saldo toegevoegd
Mutatie reserves
2024
-4.468
Weerstandscapaciteit (in miljoenen Euro's)
2024
-4,5
2023
-17.328
2023
MILJOEN EURO
2022
-13.696
48.511
I
65.625
I €55.270
2022
27.209
Gerealiseerd resultaat
Gerealiseerd saldo baten en lasten
Risico's totaal
36%
(inclusief mutaties reserves)
31%
(exclusief mutaties reserves)
6,36 MILJOEN EURO
10.825
2022
10,83
2022
MILJOEN EURO
13.240
Weerstandsratio 2022
2022
2023
2023
Solvabiliteit
2024
6.357
Schuldquote I
2024
70%
2024
3,89 2024
3,89
2023 2024
70%
2023
I
12.478
2023
16.736
I
2024 28%
2022
60% 50%
2022
O/
Zo
pagina | 7
(
h
h h \
2
\
A
Opdracht, scope A en uitkomsten
wI W
e 3
(9
(
2. Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken beperkt af van de toleranties voor de controle op de getrouwheid. Dit leidt ertoe dat de door het college opgestelde rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende toleranties:
De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen).
De jaarrekening.
Bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 11 oktober 2024 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2024. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle.
Overzicht toleranties
Grondslag
Bedrag
Verantwoordingsgrens
3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 8,4 mln
Rapportagegrens
Conform afspraak in de nota rechtmatigheidsverantwoording
€ 100.000
De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 2,56 miljoen. Deze materialiteit is in lijn met het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol over boekjaar 2024. Grondslag
Bedrag
Goedkeuringstolerantie fouten
1% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 2,56 mln
Goedkeuringstolerantie onzekerheden
3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 7,69 mln
Rapporteringstolerantie
5% van de goedkeuringstolerantie
€ 100.000
pagina | 9
(
2. Opdracht, scope en uitkomsten Kernpunten en significante risico’s in de controle
Interne beheersing
Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:
Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij de interne beheersing inclusief de IT-omgeving, voor zover van belang voor de jaarrekeningcontrole, beoordeeld. Naar aanleiding van onze werkzaamheden hebben wij een managementletter geschreven. Deze managementletter hebben wij besproken met de ambtelijke organisatie en daarna in definitieve vorm uitgebracht.
Waardering van de grondexploitaties; Onterechte (handmatige) betalingen, danwel betalingen aan nietrechthebbenden; Doorbreking van AO/IB door het management; Prestatielevering inkopen;
Getrouw beeld van de rechtmatigheidsverantwoording door het college.
Uitkomsten Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening. De resterende fouten en onzekerheden blijven ruimschoots binnen de goedkeuringstoleranties.
Onze werkzaamheden zijn niet gericht op het geven van een oordeel over de interne beheersing van de organisatie als geheel. De rapportage bevat daardoor niet alle onvolkomenheden in de interne beheersing, die bij een eventueel uitgebreid en hierop specifiek gericht onderzoek naar voren zouden kunnen komen.
Voor wat betreft het doorlopen controleproces geldt overigens als constatering dat wij dit hebben ervaren als een soepel proces, waarbij op een prettige en constructieve wijze met de ambtelijke organisatie is samengewerkt. Wij signaleren daarmee op dit vlak significante stappen en verbeteringen in vergelijking tot de situatie van vorig jaar. De wijzigingen / hernieuwde invulling op (de voor onze controle) belangrijke sleutelposities spelen hierin een belangrijke rol. Ook de interne voorbereidingen en kwaliteitsborging op een belangrijk deel van de opgeleverde controle informatie heeft hieraan bijgedragen.
pagina 110
(
2. Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2024 bevat, gelijk aan voorgaand jaar, een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Wij hebben in onze controle de navolgende fraude risico’s onderkend. Frauderisico’s
■ Het risico dat het management maatregelen van interne beheersing doorbreekt. Het college of management bevindt zich in een unieke positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een incentive van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren.
Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.
■ Het risico dat lasten niet nauwkeurig zijn verantwoord doordat de inkoopfactuur niet in overeenstemming is met de geleverde prestatie of de inkoopfactuur op een foutieve grootboekrekening is geregistreerd. ■ Het risico dat onterechte handmatige betalingen zijn gedaan waardoor de lasten ten onrechte zijn verantwoord.
pagina 111
(
2. Opdracht, scope en uitkomsten Corruptie en omkopingsrisico’s
Continuïteit
Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie soms voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.
Als onderdeel van de vereisten voor de controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente een inzichtelijke meerjarenbegroting heeft. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. De gemeente Smallingerland kent een robuuste financiële positie.
Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Smallingerland beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers. Wij hebben werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: Gemeente Smallingerland heeft zelf een integrale controle uitgevoerd om te controleren dat de aanbestedingen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. Wij hebben steekproefsgewijs een deel van deze werkzaamheden gecontroleerd.
Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en -verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd.
Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit de betreffende werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.
pagina 112
(
3
Belangrijkste bevindingen
w=
e9 C
*
e® e==
w
(eY
4 ’
pma
w
5
o
pagina 113
(
3. Belangrijkste bevindingen 3.1 Rechtmatigheidsverantwoording (1) Inleiding
Met het goedkeuren van een aanpassing van de Gemeentewet door de Eerste Kamer op 27 september 2022 is de verplichting voor de accountant om een oordeel te geven over rechtmatigheid uit de wet gehaald. Sinds voorgaand jaar wordt een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening. In deze rechtmatigheidsverantwoording legt het college zelf verantwoording af over rechtmatigheid. Dit doet het college door zelf een oordeel te geven of de totstandkoming van de lasten, de baten en de balansmutaties in overeenstemming is met de door de gemeenteraad vastgestelde kaders. Deze kaders liggen vast in de begroting en de gemeentelijke verordeningen alsook in bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. De gedelegeerde regelgeving die relevant is voor het opstellen van de jaarrekening en voor de uitvoering van de accountantscontrole en oordeelsvorming in de controleverklaring is echter nog altijd niet aangepast. Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) bevatten nog niet de verplichting tot het opnemen van de rechtmatigheidsverantwoording. De gemeente heeft er evenwel voor gekozen de rechtmatigheids-verantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag.
Dat is ook zo vastgelegd in de actuele gemeentelijke financiële verordening (ex artikel 212 Gemeentewet). Op deze wijze heeft de gemeente invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de wetgever had beoogd.
Bovendien wordt zo invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Tevens kunnen de toezichthouder en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording.
Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens (€ 8,4 miljoen) worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. Ons getrouwheidsoordeel over het getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten, lasten als van de activa en passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid van de in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde rechtmatigheidsfouten.
pagina 114
(
3. Belangrijkste bevindingen 3.1 Rechtmatigheidsverantwoording (2)
Begrotingscriterium
Bij het verantwoorden over de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening zijn negen rechtmatigheidscriteria van toepassing. Zes criteria (kunnen) direct van invloed zijn op de posten in de balans en de staat van baten en lasten (zien toe op getrouwheidsaspecten inzake grootte en de samenstelling van zowel de baten en de lasten als van de activa en passiva) en drie criteria zien uitsluitend toe op specifieke rechtmatigheidsaspecten van de baten, lasten en balansmutaties en raken niet de grootte en samenstelling. Het college is verantwoordelijk voor alle negen criteria; in de jaarrekening van het college worden deze afgedekt langs de volgende lijnen: • • * • • • • • •
Calculatiecriterium Valuteringscriterium Adresseringscriterium Volledigheidscriterium Aanvaardbaarheidscriterium Leveringscriterium Begrotingscriterium Voorwaardencriterium Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium
ff
ff
Afgedekt door balans en overzicht van baten en lasten
9
Afgedekt door rechtmatigheids verantwoording
Op grond van Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de rechtmatigheids verantwoording komen dus alleen de drie rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, hetvoorwaardencriterium en misbruiken oneigenlijk gébruik.
De rechtmatigheidsverantwoording bevat belangrijke informatie voor het (politieke) verantwoordingsdebat van de gemeenteraad met het college. U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel).
In de Kadernota rechtmatigheid beveelt de commissie BBV daarnaast aan dat het college de afwijkingen op het begrotingscriterium nader toelicht in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag. Er is sprake van een begrotingsonrechtmatigheid als het college * bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt (1), ■ toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves doorvoert die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld (2) en
"
als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast (3).
pagina 115
(
3. Belangrijkste bevindingen 3.1 Rechtmatigheidsverantwoording (3) Wij hebben vastgesteld dat er - conform door het college in de rechtmatigheidsverantwoording is gerapporteerd - lasten overschrijdingen ten opzichte van de geautoriseerde begroting zijn voor een (bruto) bedrag van € 5,4 miljoen. Zoals het college in de rechtmatigheidsverantwoording heeft aangegeven betreft dit voor een bedrag van € 4,6 miljoen overschrijdingen die passen binnen het vooraf vastgestelde beleid. Daarmee mogen deze - volgens de in de kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV gestelde spelregels - als acceptabel (doch wel onrechtmatig) worden geduid. Dit overigens in tegenstelling tot de situatie van voor 2023 - waarin niet het college, maar wij als accountant moesten rapporteren over de rechtmatigheid - waarin acceptabele overschrijdingen nog niet behoefden te worden meegewogen.
Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Europese aanbestedingswetgeving is complexe materie en het blijkt in de praktijk moeilijk volledig te beheersen. De gemeente heeft dit ook onderkend en heeft derhalve een integrale spendanalyse uitgevoerd. Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat een inkoopwaarde van in totaal € 7,5 miljoen niet de juiste procedure was gevolgd. Wij hebben de gemeentelijke controlewerkzaamheden inhoudelijk beoordeeld en delen deze conclusie.
Voorwaardencriterium
Er zijn tot slot ook voorwaarden waar geen mogelijk financieel gevolg aan is verbonden. Dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Deze situatie kan zich ook voordoen bij het niet naleven van de Kasgeldlimiet en Renterisiconorm van de Wet financiering decentrale overheden (Wetfido). Maar ook bij bijvoorbeeld het niet naleven van de termijnen van de subsidieverordening. Volgens een stellige uitspraak van de Commissie-BBV betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd.
Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de uitvoering van de financiële beheers handelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externeen interne regelgeving en hebben betrekking op aspecten zoals: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur voor zover deze relevant zijn voorde financiële rechtmatigheid. In het door u vastgestelde normenkader is een inventarisatie van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving opgenomen. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden bij financiële beheers handelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden.
Daarnaast is sprake van het niet naleven van het voorwaardencriterium sociaal domein (€ 313.000 +€ 88.000 = € 401.000) en subsidies ad € 341.000.
Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening. Een toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering is dus hiervoor niet noodzakelijk.
pagina 116
(
3. Belangrijkste bevindingen 3.1 Rechtmatigheidsverantwoording (4) Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O)
Conclusie
Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van effectieve maatregelen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregels om overheidssubsidies en bijdragen te ontvangen dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. Deze maatregelen hangen veelal samen met de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft een Nota misbruik en oneigenlijk gebruik vastgesteld. Het college heeft een uitspraak gedaan in hoeverre het M&O-beleid feitelijk wordt nageleefd en of de getroffen maatregelen effectief werken. Hieruit zijn geen zaken naar voren gekomen die gerapporteerd moeten worden.
Gezien het feit dat de bevindingen inzake de (bruto) begrotings- en kredietrechtmatigheid (€ 5,4 miljoen) en het voorwaardencriterium (€ 8,2 miljoen) gezamenlijk boven de verantwoordingsgrens van € 8,4 miljoen uitkomen heeft het college terecht geconcludeerd in de rechtmatigheidsverantwoording dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. Het college heeft in de paragraaf bedrijfsvoering de bevindingen in de jaarrekening nader toegelicht.
pagina 117
(
3. Belangrijkste bevindingen 3.2 Grondexploitaties (1) Waardering
De parameters voor de grondexploitaties
Ten opzichte van 31 december 2023 is de boekwaarde van de post grondexploitatie gewijzigd van € 3,2 miljoen negatief naar€ 6,1 miljoen negatief. De wijziging van de boekwaarde gedurende 2024 is als volgt samen te vatten:
De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door uw gemeente gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. Kostenstijging
(x €1.000)
2024
2023
(bruto) boekwaarde per 1 januari
(2.283)
(2.110)
Investeringen
2.858
3.928
Grondverkopen
(7.443)
(4.902)
tussentijdse winstneming
2.287
801
(bruto) boekwaarde per 31 december
(4.581)
(2.283)
Af: voorziening verlieslatende complexen
(1.540)
(876)
Boekwaarde per 31 december
(6.121)
(3.150)
De gehanteerde parameter voor de kostenstijging ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. De gemeente Smallingerland heeft voor het prijspeil 2024 rekening gehouden met een inflatie van 2%voor kosten groen, water, wegen en 6% voor de overige plankosten. Voorde komende jaren wordt op basis van marktinformatie ook rekening met een inflatie aflopend van 4% / 3% in 2026 tot 2% in 2028 en verder. Wij achten dit een realistisch uitgangspunt aangezien de gehanteerde percentage binnen de bandbreedtes van de (externe) prognoses van de zgn. Outlook van bureau Metafoor liggen dat voor dit doel veelal door gemeenten wordt toegepast.
Tussentijdse winstneming De afname van de boekwaarde ten opzichte van voorgaand jaar ontstaat in belangrijke mate doordat grondverkopen vooruit lopen op de nog te maken kosten voor realisatie. De tussentijdse winst is op basis van de percentage of completion (POC) methode voor 2024 berekend op € 2,29 miljoen. Dit bedrag is exclusief de tussentijdse winst op de (deel)grondexploitatie(s) Ontwikkelstrategie. Zie hieromtrent hetgeen gesteld is op de navolgende pagina. De omvang van de voorziening voor verlieslatende complexen is ten opzichte van 2023 toegenomen als gevolg van de afwaardering van de grondexploitatie Maartenswoude (zie hierna).
pagina 118
(
3. Belangrijkste bevindingen 3.2 Grondexploitaties (2) Opbrengstenstijging Gezien de hoogte van de marktprijzen per balansdatum houdt de gemeente Smallingerland op basis van marktinformatie voor het komende jaar rekening met opbrengstenstijging voor woningbouw in de vrije sector van 6,5%. Voor 2026 en 2027 wordt met een stijging van 2% gerekend en voor 2028 en verder met 0%. Daarnaast wordt voor bedrijventerreinen gerekend met een opbrengstenstijging van 3% voor 2022 en 2027. Voor 2028 en verder wordt gerekend met 0%. Wij achten dit gegeven de hiervoor genoemde onderbouwing vanuit de Outlook eveneens een realistisch uitgangspunt.
In relatie tot de (vastgestelde) grondexploitatie ontwikkelstrategie - en het in het voorgaande geschetste karakter daarvan - geldt dat er vooralsnog feitelijk geen sprake is (c.q. kan zijn) van een eenduidige grondexploitatiebegroting voor de gehele grondexploitatie. Daarmee bestaat er een risico dat (ook) ontwikkelkosten, grondaankopen, etc ten laste van deze grondexploitatie worden gebracht die daarin feitelijk niet thuishoren. Teneinde dit te ondervangen hanteert de gemeente de werkwijze dat zodra één van de 37 benoemde locaties daadwerkelijk tot ontwikkeling wordt gebracht er op het niveau van de individuele locatie een projectbegroting wordt gemaakt welke dan alsnog expliciete goedkeuring van de gemeenteraad behoeft.
Grondexploitatie Ontwikkelstrategie
Het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief Smallingerland (ROP Smallingerland) laat zien waar en hoe de gemeente Smallingerland ruimte wil geven aan wonen, werken en energie. De verwachte vraag naar woningen, bedrijventerreinen en duurzame opwekking van energie is niet in alle gebieden in de gemeente even groot. Daarom is in dit Ruimtelijk Ontwikkelperspectief ook een gebiedsgerichte uitwerking gemaakt. Dit heeft in het originele plan geleid tot 37 (kleinere) deelgebieden voor de hele gemeente Smallingerland.
Volgens de stellige uitspraak van de commissie BBV mag een bouwgrond in exploitatie (BIE) worden geopend vanaf het moment van het vaststellen van het raadsbesluit met daarin de vaststelling van het grondexploitatiecomplex inclusief grondexploitatiebegroting. Vanaf dat moment is de BIE geopend en kunnen kosten worden geactiveerd en bijgeschreven op de voorraadpositie bij onderhanden werk (bouwgronden in exploitatie) op de balans.
Wij hebben met deze gedragslijn ingestemd voor zover het de (37) locaties betreft die in de originele ontwikkelstrategie zijn benoemd. Eventuele later nog toe te voegen ontwikkellocaties zijn in relatie tot onze oordeelsvorming omtrent de jaarstukken alsdan alleen acceptabel wanneer deze nieuwe locaties ook daadwerkelijk passen binnen het karakter van de ontwikkelstrategie en mits de raad in voorkomende gevallen expliciet besloten heeft over een toevoeging. Voor nieuwe exploitaties met meer schaalgrootte dient een nieuwe grondexploitatie (niet onder de vlag van de ontwikkelstrategie) te worden geopende conform de regels vanuit het BBV.
In het verlengde van de hiervoor beschreven benadering dient jaarlijks ook de tussentijdse winstneming per benoemde (en daadwerkelijk in uitvoering genomen) locatie te worden bepaald en in de jaarrekening te worden verwerkt. Wij hebben geconstateerd dat deze benadering in de jaarstukken 2024 nog niet correct is toegepast. Dit resulteert in een ten onrechte nog niet verwerkt resultaat van € 751.000. Derhalvé is dit bedrag opgenomen in het overzicht controleverschillen in bijlage B bij deze rapportage.
pagina 119
(
3. Belangrijkste bevindingen 3.2 Grondexploitaties (3) Voorbereidingskosten Ontwikkelstrategie Op grond van de stellige uitspraak van de commissie BBV geldt dat het activeren van voorbereidingskosten voor plannen van grondexploitaties als kosten van onderzoek en ontwikkeling (onder de immateriële vaste activa) enkel onder voorwaarden is toegestaan. Een belangrijke voorwaarde is dat de plannen tot ontwikkeling van grond waarvoor voorbereidingskosten worden gemaakt expliciete bestuurlijke instemming hebben in de vorm van een raadsbesluit.
Gemeente Smallingerland heeft met ingang van 2024 voorbereidingskosten voor de ontwikkelstrategie geactiveerd. Per ultimo 2024 leidt dit tot een immaterieel actief voor een bedrag van € 957.000.
In onze controle hebben wij vastgesteld dat er te zake dit bedrag eerder door de raad kredieten beschikbaar gesteld zijn tot een bedrag van € 500.000. Het meerdere geldt ad € 457.000 geldt daarmee als kredietoverschrijding welke door het college is betrokken in haar rechtmatigheidsverantwoording over 2024. De tijdige verkrijging van krediet voor de voorbereidingskosten ontwikkelstrategie is daarmee ook richting nabije toekomst een aandachtspunt. Voor de volledigheid vestigen wij overigens nog uw aandacht pp de in dit kader relevante uitspraak van de commissie BBV dat voorbereidingskosten maximaal 5 jaar geactiveerd mogen blijven staan onder de immateriële vaste activa. Daarna dient overheveling naar een (op grond van raadsbesluit) actieve grondexploitatie, danwel afboeking ten laste van het resultaat, te hebben plaatsgevonden. Wij adviseren wij aspect de komende jaren expliciet in de interne monitoring te beleggen.
Grondexploitatie Maartenswoude Wij hebben in onze contole geconstateerd dat de inzichten rondom de grondexploitatie Maartenswoude (bedrijventerrein) in 2024 inmiddels zodanig zijn gewijzigd dart dat gemeente heeft besloten de grondexploitatie Maartenswoude niet verder te ontwikkelen.
De in de concept jaarrekening per ultimo 2024 aanwezige boekwaarde (i.c. de per saldo geactiveerde ontwikkelkosten) van deze grondexploitatie ad € 616.000 is daarom ten laste van de exploitatie 2024 gecorrigeerd c.q. afgeboekt. Grondexploitatie Nijtap fase 2
De grondexploitatie Nijtap fase 2 is in 2024 weer in exploitatie genomen, nadat eerder door de raad besloten was dit deel te beëindigen. Het hernieuwd in exploitatie nemen vergt derhalve een nieuw raadsbesluit. Wij hebben geconstateerd dat dit raadsbesluit d.d. 24 juni 2025 door de raad Is genomen. Aangezien dit niet leidt tot een begrotingswijziging en de goedkeuring van de jaarrekening 2024 op een later tijdstip plaatsvindt heeft dit geen impact op getrouwheid en/of rechtmatigheid van de jaarrekening 2024.
pagina | 20
(
3. Belangrijkste bevindingen 3.3 Sociaal Domein De gemeente Smallingerland voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel
Uitvoerder
Wijze van uitbesteding
Bepaling last boekjaar
Uitkeringen (Participatiewet)
Zelfstandig
N.v.t
Werkelijke lasten
Uitkeringen (BBZ) '
Zelfstandigenloket Friesland (BZF)
Mandatering
Afrekening op basis van werkelijke lasten
Werkdeel (WSW)
Caparis
Jeugdwet
Zelfstandig (deels BZF)
WMO
Zelfstandig
PGB’s
Sociale Verzekeringsbank
Delegatie
N.v.t N.v.t
Mandatering
Vaste bijdrage op basis van de begroting
Werkelijke lasten
Werkelijke lasten Afrekening op basis van werkelijke lasten
Zorg in Natura (Jeugd en WMO)
Voorde uitvoering van de zorg heeft de gemeente zorginstellingen gecontracteerd. Voorde controle van de volledigheid van de geleverde zorg in natura (ZIN) heeft de gemeente in 2023 gebruikt gemaakt van de productieverantwoordingen met bijbehorende controleverklaring.
Dit in overeenstemming met het landelijk IZA controleprotocol. Van een aantal zorgleveranciers is geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hiervoor heeft de gemeente Smallingerland zelfstandig onderzoek naarde prestatielevering uitgevoerd, wat de onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering vrijwel geheel heeft weggenomen. Daarmee resteren er voor wat betreft de prestatielevering Zorg in Natura Jeugd en WMO voor 2024 geen onzekerheden meer die de gestelde rapporteringsgrens van € 100.000 te boven gaan. PGB’s
De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2024 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB blijven voor gemeente Smallingerland onder onze rapporteringstolerantie. Daarnaast geldt dat de controle informatie vanuit de SVB geen zekerheid geeft over de prestatielevering door zorgaanbieders omtrent de uitbetaalde PGB’s. Binnen gemeente Smallingerland is het niet gebruikelijk dat er zelfstandig onderzoek naar de prestatielevering (bijvoorbeeld door steekproefsgewijs betrokkenen te enquêteren, ca.) wordt uitgevoerd. Daarmee geldt dat er ten aanzien van de gehele PGB last 2024 (€ 595.000 PGB’s Jeugd en € 420.000 PGB’s WMO) sprake is van een onzekerheid welke daarom is opgenomen in de bijlage B bij de verslag inzake de ongecorrigeerde controleverschillen en onzekerheden.
pagina | 21
(
3. Belangrijkste bevindingen 3.4 Jaarverslag
Verbonden partijen
In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder de staat van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2024 is opgenomen.
Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van gemeente Smallingerland. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat:
Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.
Wel geldt in algemene zin de constatering dat de inrichting van de jaarrekening op onderdelen soms slechts marginaal aan de inrichtingsvereisten voldoet zoals bedoeld in het BBV. De leesbaarheid en het inzicht dat de jaarverslaggeving is bedoeld te geven kan op onderdelen derhalve nog worden verbeterd. Wij hebben de wenselijkheid daarvan besproken met de organisatie en adviseren richting 2025 het model voorbeeldjaarrekening zoals wij die vanuit Baker Tilly jaarlijks beschikbaarstellen aan te houden.
De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen.
Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude. Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd. 3.5 Fiscale positie
In de jaarrekening 2023 was in paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing door het college benoemd dat binnen de organisatie verschillende fiscale risico’s waren geïdentificeerd. Om deze risico's goed in kaartte brengen en aan te pakken, is in 2023 een uitgebreide fiscale risicoscan opgestart, met speciale aandacht voor BTW. Uit onze controle van de jaarrekening 2024 blijkt dat de posities rondom te vorderen / af te dragen BTW en BCF per balansdatum intern nog niet exact in beeld zijn. Wel geldt de inschatting dat het hier in relatie tot de voor de jaarrekening geldende goedkeuringstoleranties niet zal gaan om materiele bedragen. Wij hebben daarom het college verzocht in de jaarstukken 2024 in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing een nadere toelichting te geven op de actuele stand van zaken. In de definitieve jaarstukken is dit toegevoegd.
pagina | 22
(
3. Belangrijkste bevindingen 3.6 SiSa
3.7 WNT verantwoording
Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2024. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden:
Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sectoren de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondiensten er hebben zich gedurende 2024 geen wijzigingen voorgedaan.
€ 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is.
10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.
Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voorSiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage.
Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting In de jaarrekening. Deze publicatieverplichting geldt eveneens voor bezoldiging van niettopfunctionarissen meteen dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben die onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.
In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.
pagina | 23
Z
A
F»
m=mm
•= = =
N
==E
/ y/
'
0 )
|
agina 24
4
-- —
B
A N
4
i
Financiële positie 3
4. Ontwikkelingen in de jaarcijfers
(@
bakertilly
Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente
Analyse van het resultaat
Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2024 volgens de jaarrekening € 88,35 miljoen.
Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde saldo voor mutaties bedraagt afgerond € 6,36 miljoen positief. In de gewijzigde begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 11,97 miljoen negatief.
Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x€ 1.000) 100.000
In het jaarverslag is op hoofdlijnen een toelichting op de afwijkingen gegeven. In de toelichting op de programma’s wordt een verder gedetailleerde verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2024 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken, Het rekening resultaat na mutaties reserves ligt met€ 10,8 miljoen voordelig in lijn met de gewijzigde begroting (€ 7,9 miljoen voordelig).
90.000
80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000
20.000 10.000
o 2020
2021
Algemene reserve
2022 Bestemmingsreserve
2023
2024
■ Gerealiseerd resultaat
Van de totale reserves is€ 37,6 miljoen opgenomen als algemene reserve (2023: € 48,8 miljoen). Het saldo van de bestemmingsreserves bedraagt € 39,9 miljoen (2023: € 16,5 miljoen). Het gerealiseerde resultaat in 2024 bedraagt 10,8 miljoen.
pagina | 25
(G bakertilly
4. Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gegeven van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.
Wij constateren dat de financiële kengetallen van de Gemeente Smallingerland voor wat betreft de (netto) schuldquote en solvabiliteit redelijk in de buurt van het landelijke gemiddelde en het gemiddelde van de provincie Friesland liggen. Qua grondexploitaties, onbenutte belastingcapaciteit en structurele exploitatieruimte scoort Smallingerland per ultimo 2024 beter de voornoemde gemiddelden. Tevens zijn de kengetallen per ultimo 2024 vrijwel stabiel ten opzicht van de stand van zaken per ultimo 2023.
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de samenstelling van de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend ontwikkelingen weergegeven: welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico’s en is de weerstandsratio per ultimo 2024 berekend op 3,89. De weerstandsratio kwalificeert Gemeente Landelijk Provincie daarmee op basis van de landelijk gehanteerde norm als “uitstekendI””. Kengetallen 2024 2024 2023 2024 2023 2023 (begroting) (begroting) (begroting) (in %) Hiermee is tevens opvolging gegeven aan het aandachtspunt zoals dat was benoemd in ons accountantsverslag 2023. Tot dat moment was het voor Smallingerland niet 60 Netto schuldquote 70 56,5 37,6 63,1 63,6 gebruikelijk de geïnventariseerde risico’s volledig cijfermatig te benoemen en/of de 59 Netto schuldquote 69 51,4 57,4 61,0 32,3 ontwikkeling van haar weerstandsratio te publiceren. gecorrigeerd Weerstandsratio Betekenis
Solvabiliteit
28
31
35,2
39,1
29,0
19,4
Grondexploitaties
2
3
7,4
5,6
4,9
5,4
Belastingcapaciteit
95
101
100,8
99,7
89,8
100,4
Structurele exploitatieruimte
5
0
2
3,3
1,7
0
2024 weerstandscapaciteit
48.511
risico's
12.478
weerstandsratio
3,89
2023
n.b.
2022
n.b.
>=2.0
Uitstekend
1.4 <2.0
Ruim voldoende
1.0< 1.4
Voldoende
0.8 < 1.0
Matig
0.6 <0.8
Onvoldoende
<0.6
Ruim onvoldoende
pagina | 26
1
I 1
4
V'M
I
(
r
M l
bdimmanm
I
P
I
F
■
-
Era
H «l
• '
n ir m m
yHHKN filummi
5
Bevindingen interne beheersing
h
2
pagina | 27 4
(
5. Interne beheersing Inleiding Dit accountantsverslag bevat onze bevindingen ten aanzien van de interne beheersing (inclusief de IT-omgeving), die zijn gebaseerd op de onze werkzaamheden in het kader van de jaarrekeningcontrole 2024. Deze werkzaamheden zijn dan ook niet gericht op het geven van een oordeel over de interne beheersing van uw organisatie als geheel. Een goede interne beheersing maakt dat de risico’s voor de organisatie beter beheersbaar zijn en de jaarrekeningcontrole effectiever en efficiënter kan plaatsvinden. Vanuit onze natuurlijke adviesfunctie willen wij bijdragen aan verbetering van uw bedrijfsvoering, onder andere door het analyseren van de ITomgeving en de bedrijfsprocessen. In onze boardletter d.d. 4 maart 2025 hebben wij u gerapporteerd dat het niveau van interne beheersing van gemeente Smallingerland naar de situatie ultimo 2024 nog onvoldoende was. Het college heeft sinds eind 2024 stappen gezet ter verbetering. De inrichting van de control in de organisatie is verbeterd, tevens zijn een aantal rand-voorwaardelijke zaken geregeld. Daarnaast beoogt men met het project rechtmatigheid 2025 ook verbeteringen in de procesinrichting. Een projectplan Rechtmatigheid 2025 is hiertoe inmiddels beschikbaar.
Tevens hebben wij geconstateerd dat gemeente Smallingerland er inmiddels in is geslaagd een belangrijk aantal functies structureel (dus niet langer met inhuur) te bezetten. Omtrent de voortgang van het project rechtmatigheid 2025 zullen wij in onze managementletter 2025 nader rapporteren.
Geautomatiseerde gegevensverwerking Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Wij merken op dat de jaarrekeningcontrole niet specifiek gericht is op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. In het kader van onze jaarrekeningcontrole hebben wij de IT beheersmaatregelen rondom het netwerk en de voor onze controle meest wezenlijke kernapplicaties beoordeeld. Dit leidt tot enkele verbeter- c.q. adviespunten. De gemeente heeft aangegeven hieraan opvolging te willen geven.
Ten aanzien van de opvolging van de procesbevindingen uit de managementletter 2023 hebben wij in de boardletter 2024 geadviseerd dit te beleggen bij de concern controller; inmiddels is dit gerealiseerd. Onze controleaanpak 2024 zal - zoals in de gemeentelijke sector overigens niet persé ongebruikelijk - gegevensgericht worden ingestoken. Wij maken in onze controle (waar mogelijk) graag gebruik van de VICwerkzaamheden.
pagina | 28
l. ■
■■■ ■
<■
",
"
.
f,
1
J -
"a”
■
'■
"
<
■
*
r
e
4 ■■
92 l
P
ë
'
s
.
*-
0
2
pagina | 29
-
4
6
Overige onderwerpen
$
e
(
6. Overige onderwerpen Bevestiging onafhankelijkheid
Controleaanpak en uitvoering
Wij zijn van mening dat wij onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de objectiviteit van onze oordeelsvorming niet is aangetast, in overeenstemming met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assuranceopdrachten (ViO) en artikel 24a van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta).
Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. In ons controleplan en dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met de andere accountants en de ingeschakelde experts.
Hierbij bevestigen wij dat wij geen geschenk en/of een persoonlijke uiting van gastvrijheid van uw gemeente hebben ontvangen met een waarde van meer dan honderd euro.
Kwaliteitsborging Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om haar onafhankelijkheid en die van haar medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen omvatten onder meer
Jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid door partners, professionals en ondersteunende stafdiensten Cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder de beoordeling of er sprake is van mogelijk conflicterende diensten
In- en extern kwaliteitsonderzoek
Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Op basis van onze gesprekken met het management over de belangrijke financiële en operationele ontwikkelingen is een aantal punten met een verhoogd risico voorde jaarrekening 2024 onderkend, deze zijn weergegeven in hoofdstuk 2 van dit verslag.
Inschakeling van interne / externe deskundigen Wij hebben in het kader van onze controle geen gebruik gemaakt van de werkzaamheden van interne en/of externe deskundigen.
Twee registeraccountants betrokken bij wettelijke controleopdrachten Reviews door partners die niet betrokken zijn bij de opdracht ter waarborging van een deugdelijk / deskundig oordeel
Op deze controleopdracht zijn geldt als specifieke maatregel een onafhankelijke kwaliteitsbeoordeling om onze onafhankelijkheid te waarborgen.
pagina | 30
6. Overige onderwerpen
(
Schriftelijke bevestigingen Wij hebben aan het management schriftelijke bevestigingen gevraagd in hef kader van onze controle. Deze bevestigingen hebben betrekking op de verantwoordelijkheid van het management voor het opstellen van de jaarrekening, voor het volledig verantwoorden van transacties en voor het aan ons verschaffen van alle relevante informatie. Wij hebben de schriftelijke bevestigingen van het management verkregen.
Inzet controleteam In onderstaande tabel geven wij inzicht in de geplande en gerealiseerde urenbesteding van het controleteam. De uren zijn uitgesplitst naar functieniveau.
Budget uren*1
Realisatie uren
Partner
80
82
(Sr) (Jr) Manager(s)
230
320
Overige teamleden
1.040
992
Totaal
1.350
1.394
Functie
1) Op basis van de reguliere fee conform aanbesteding + aanvullende afspraken voor wat betreft meerkosten (extra) SiSa controles.
pagina | 31
(
6. Overige onderwerpen Aanpassing BADO en BBV Op 16 april jl. is de aanpassing van Besluit begroting en verantwoording (BBV) en het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) gepubliceerd in de Staatscourant. Daarmee komt er een einde aan de imperfecte wet- en regelgeving, die ontstond met het aanpassen van de Gemeentewet. Met die aanpassing werd geen rechtmatigheidsoordeel meer van de accountant gevraagd. Ter vervanging zou in de jaarrekening van de decentrale overheden op grond van aangepaste wet en regelgeving met ingang van 2023 een rechtmatigheidsverantwoording worden opgenomen. De gedelegeerde regelgeving die relevant is voor het opstellen van de jaarrekening en voor de uitvoering van de accountantscontrole 2024 en oordeelsvorming in de controleverklaring (BADO en BBV) was hierop echter nog niet aangepast.
Voorde rechtmatigheidsverantwoording geldt dat deze met ingang van 2025 maximaal 2% van de lasten exclusief toevoegingen aan de reserves mag bedragen, waar dat in 2023 en 2024 nog maximaal 3% van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves mocht zijn.
Om deze wijzigingen goed in de organisatie in te bedden adviseren wij u om te kijken of aanpassing van de financiële verordening, de controleverordening, het controleprotocol en het interne controleplan aan de orde is.
In de aanpassing van BADO is echter nog een belangrijke wijziging opgenomen: de maximale goedkeuringstolerantie van 1% voor fouten en 3% voor onzekerheden (dus samen 4%) wijzigt met ingang van boekjaar 2025 in een maximale goedkeuringstolerantie van 2% voor afwijkingen. Met afwijkingen worden zowel fouten als onzekerheden bedoeld. Daarnaast wijzigt ook de grondslag voor de goedkeuringstolerantie van lasten inclusief toevoegingen aan de reserves naar lasten exclusief toevoegingen aan de reserves. De lat komt daarmee voor uw organisatie dus hoger te liggen.
pagina | 32
(
6. Overige onderwerpen Duurzaamheidsverslaggeving: last of must have? De eisen rondom duurzaamheidsverslaggeving (Corporate Sustainability Reporting Directive) voor bedrijven zijn de afgelopen jaren zeer actueel geworden. Ongeacht de precieze kaders van de wettelijke verplichting onderkennen bedrijven dat rapporteren over hun prestaties rondom milieu (Environment), mensen (Social) en governance (G) ook aanzienlijke voordelen kan opleveren, zeker daar waar eindgebruikers of andere belanghebbenden hier grote waarde aan hechten. Voor de publieke sector gelden er nog zeker geen verplichtingen en de verwachting dat die er snel gaan komen is er ook niet. Tegelijkertijd vinden wij het begrip ‘duurzaamheid’ terug in vrijwel elk coalitieakkoord, programmabegroting of jaarstukken. Ook zaken als de Regionale Energie Strategie (RES), Brede Welvaart en de relatie tussen inwoners en publiek bestuur ontbreken niet, stuk voor stuk onderdelen van ESG. Het rapporteren ten aanzien van duurzaamheid is dus niet iets wat bij nul begint.
Onlangs hebben wij een webinar gehouden voor de publieke sector. Duurzaamheidsverslaggeving kwam hierin ook aan de orde. In dit webinar spraken Michiel Ellens, business developer decentrale overheid van de BNG, en David Zijlmans, partner Business Advisory van Baker Tilly, over dit onderwerp. Michiel Ellens geeft aan dat de BNG, als belangrijke financier van de decentrale overheid, te maken heeft met de verplichtingen vanuit de EU om zorg te dragen voor sustainable finance/duurzame financiering. Dat betekent dat de bank ook inzicht moet hebben en inzicht moet verstrekken in haar jaarverslag of het geld dat als financiering beschikbaar wordt gesteld ook bijdraagt aan de doelstellingen van het verdrag van Parijs. Het zou zelfs zo kunnen zijn dat financiering van duurzame initiatieven goedkoper wordt en financiering van niet-duurzame initiatieven duurder wordt voor de decentrale overheid.
Kortom op korte of iets langere termijn zal de BNG (en dit geldt ook voor andere banken) inzicht willen krijgen in de duurzaamheidsprestaties van gemeenten, provincies, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen. Landelijk zijn er meerdere initiatieven rondom duurzaamheidsverslaggeving door de decentrale overheid. Zo is er een handreiking aangeboden aan de commissie BBV, de commissie BADO en het Ministerie van BZK. Wij hebben als Baker Tilly zelf een ESG Overheidskompas ontwikkeld, waarin wij onze expertise vanuit de rapporteringsverplichtingen voor het bedrijfsleven hebben ingezet om tot een overheidsvariant te komen. In dit ESG Overheidskompas komen ook de welbekende 3W-vragen aan de orde:
h
• Wat willen wij bereiken? • Wat gaan wij daarvoor doen?
3
G•
""y
G%
Sae /
• Wat mag het kosten? Zo sluit dit ESG Overheidskompas naadloos aan op de richtlijnen voor de programmabegroting en -verantwoording.
En dan wilt u natuurlijk nog het antwoord op de vraag: duurzaamheidsverslaggeving een last of een must have? - In onze overtuiging een must have voor de publieke sector. Daarbij uitdrukkelijk de kanttekening: stel alleen doelstellingen daar waar je ook significante invloed op kan uitoefenen, draag dan ook zorg voor de juiste brondata en stuur op basis van de uitkomsten. Dan is het een must have voor beleidsontwikkeling
pagina | 33
(
6. Overige onderwerpen Audit Wet politiegegevens (Wpg)
Hoe ziet de cyclus eruit?
Zet uw organisatie opsporingsambtenaren in? Heeft u als gemeente boa's in
dienst? In dat geval zijn de Wet politiegegevens (Wpg) en Besluit politiegegevens buitengewoon opsporingsambtenaren (Bpg boa) waarschijnlijk voor uw organisatie van toepassing. Wij informeren u graag over de auditplicht.
Interne audit (jaarlijks)
Doorvoeren verbeteringen (jaarlijks: indien nodig)
Verschil Wpg en AVG?
Bij specifieke taken op het gebied van opsporing is voor de beveiliging van persoonsgegevens de Wet politiegegevens van toepassing, niet de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De Wpg komt in grote lijnen overeen met de AVG. Toch zijn er ook belangrijke verschillen. Het meest in het oog springende verschil is de auditplicht op de gegevens-verwerking bij opsporingstaken. Jaarlijks bent u verplicht om een interne Wpg audit uit te voeren. Eenmaal in de vier jaar dient uw organisatie een externe Wpg audit uit te laten voeren. De diepgang van de externe Wpg audit betreft opzet, bestaan en werking.
Rapporteren
Externe audit
aan AP (voor 1
(één keer in de vier jaar: nu over 2024)
maart 2026)
Wpg-audit 2024 In 2025 dient de externe Wpg audit over 2024 te worden uitgevoerd. Uiterlijk 1 maart 2026 dienen Boa-werkgevers de Wpg assurance rapportage over 2024 in te leveren bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Het is van belang dat uw organisatie tijdig de Wpg audit laat uitvoeren. Baker Tilly voert bij een groot aantal organisaties in de publieke sector de Wpg audit uit. Graag gaan wij met uw organisatie In gesprek over de Wpg audit en op welke wijze Baker Tilly u hierbij kan ondersteunen.