Bijlage 1 - Transitievisie Warmte gemeente Smallingerland

4.1 Belangrijke uitgangspunten Iedere huurder, woning- of gebouweigenaar komt in de komende 30 jaar in aanraking met de warmtetransitie. Ieders inzet is dan ook nodig om de gestelde doelen te behalen. Om deze transitie in goede banen te leiden, zijn de volgende uitgangspunten voor de warmtetransitie opgesteld met alle betrokken partijen: I.

We zetten in op een laagdrempelige en stapsgewijze strategie naar aardgasvrij

II.

De warmte-alternatieven moeten betaalbaar, duurzaam en betrouwbaar zijn, waarbij we rekening houden met het nemen van zoveel mogelijk spijtvrije (no-regret) maatregelen

III.

We werken gebiedsgericht en gefaseerd, we benutten koppelkansen waar dat kan

IV.

De transitie is een gezamenlijke opgave van alle inwoners en betrokken partijen, met allerlei diverse belangen en behoeften. Middels dialoog werken we met alle betrokken partijen toe naar gedragen wijkuitvoeringsplannen, waarbij verantwoordelijkheidsgevoel, transparantie en communicatie van cruciaal belang zijn.

25

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

4.2 Wat gaan we de komende jaren doen? In onderstaande tabel staan onze doelen voor de korte en langere termijn weergegeven:

Periode t/m 2030

Periode 2030 t/m 2050

Doel voor 2030: Circa 15 à 20% van onze woningen en gebouwen aardgasvrij in 2030, met name door overstap van aardgas naar een collectief warmtenet (startwijken 2030).

Doel voor 2050: Alle woningen en gebouwen aardgasvrij in 2050.

Vanaf 2022: - De eerste wijkuitvoeringsplannen opstellen met alle lokale betrokkenen voor startwijken 2030 - Isolatieactie met lokaal MKB voor koopwoningen (gericht op het bereiken van de standaard isolatiewaarde van 50 graden) - Organiseren bewonersspel 'Hier begint het' van Hieropgewekt: in minimaal 2 buurten/wijken aan de slag met bewoners, met als doel een (bewoners)initiatief tot stand te brengen

Op basis van onze ervaring met alle stakeholders in de komende jaren (vanaf 2022), kijken we wat er nodig is om het uiteindelijke doel van een aardgasvrij Smallingerland in 2050 te bereiken.

Voor de overige wijken en dorpen (die geen startwijk zijn): - Inzetten op bewustwording en energie- en CO2 reductie (o.a. door inzet energiecoaches) - Stimuleren maatregelen richting aardgasvrij-ready en verbeteren van energie/schillabels (tot label D en B) - Stimuleren lokale samenwerking MKB voor uitvoeren maatregelen (isolatie en hybride warmtepompen) - Goede informatievoorziening op het gebied van verduurzamen en aardgasvrij wonen Kortom, tot 2030 focus op bewustwording, gedragsverandering en kleine maatregelen om energie te besparen. In 2026 herziening van deze transitievisie warmte.

26

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

4.3 Wijkuitvoeringsplannen In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten per wijk of dorp een wijkuitvoeringsplan maken (WUP). Deze plannen zijn veel concreter dan de Transitievisie Warmte en daarmee vaak een vervolgstap na het afronden van de visie. In het WUP werken we samen met inwoners en stakeholders de planning uit voor een (stapsgewijze) aanpak richting aardgasvrij, welk definitief warmte-alternatief er komt, wat de kosten en baten zijn en wanneer de wijk of het dorp definitief aardgasvrij wordt. In wijken of buurten met sociale huurwoningen overleggen we, in een vroeg stadium, met de woningcorporaties die bezit hebben in deze gebieden. De term 'wijkuitvoeringsplan' wekt de indruk dat er direct met uitvoering wordt begonnen, dit is niet het geval. In de praktijk blijkt de transitie richting aardgasvrij niet goed in een plan te vatten en is het meer een proces. Een proces die je samen met alle betrokken inwoners en partijen doorloopt. Waar je met elkaar zoekt naar de beste route, stapsgewijs beginnen en na elke stap evalueren en vervolgens de volgende stap zetten. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de proeftuin aardgasvrije wijken11, waarin door heel Nederland geëxperimenteerd wordt met de transitie naar aardgasvrij. Omdat elke wijk, buurt of dorp van elkaar verschilt, is elk wijkuitvoeringsplan maatwerk.

Ook de bewustwording, snelheid en bereidheid om stappen te zetten verschilt per inwoner of ondernemer. We willen inwoners en ondernemers graag motiveren om in actie te komen en hiermee toewerken naar meer eigenaarschap en betrokkenheid van bewoners en ondernemers. Zij zijn uiteindelijk degenen die in actie moeten komen en maatregelen dienen te nemen in hun eigen huis of gebouw. Vanaf 2022 gaat de gemeente starten met de eerste wijkuitvoeringsplannen, voor de vier gekozen startwijken. De uitgangspunten (zie paragraaf 4.1) staan hierbij centraal. Dit betekent bijvoorbeeld dat we per wijkuitvoeringsplan kijken naar koppelkansen, denk hierbij aan maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie, vervanging van de riolering, onderhoud aan het gasnet of onderhoud aan wegen. Op basis van de ervaringen tot nu toe elders in Nederland, is de verwachting dat het opstellen van een wijkuitvoeringsplan circa 2 jaar duurt. De uitvoering duurt vervolgens nog 6 a 7 jaar. Men gaat in het algemeen uit van 650 tot 950 woningen per wijk in 1 wijkuitvoeringsplan.

Figuur 10: voorbeeld van werk in uitvoering

11

https://aardgasvrijewijken.nl/

27

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

4.3.1 Aansluiten bij klantreis naar aardgasvrij wonen

Figuur 11: klantreis richting aardgasvrij wonen, bron TNO 2020

Bovenstaande figuur geeft de klantreis richting aardgasvrij wonen aan. Uit de enquête onder bewoners (zomer 2021) bleek dat veel inwoners in stap 1 t/m 3 zitten: zij vragen zich af waarom we van het aardgas af moeten, wat dat voor hen betekent en waar zij meer informatie kunnen vinden. We willen de klantreis als uitgangspunt gebruiken. Dit betekent dat we onze activiteiten en informatie afstemmen en aansluiten op wat er op dat moment nodig is. En dat we dit baseren op echte informatie en niet op aannames of gemiddelden. Dit betekent dat we tijdens het wijkuitvoeringsproces regelmatig moeten reflecteren, evalueren en monitoren en in verbinding en gesprek moeten blijven met alle lokale betrokkenen. En daarnaast de ontwikkelingen blijven volgen en kennis en ervaring blijven delen op regionaal, provinciaal en landelijk niveau. Denk hierbij aan afstemming met buurgemeenten en de RES. 4.3.1.1 Inzet energiecoaches Om inwoners meer bewust te maken en beter inzicht te geven in hun energieverbruik, zet de gemeente energiecoaches in. Op moment van schrijven, zijn er 9 energiecoaches actief in Smallingerland. Zij gaan kosteloos bij inwoners op bezoek en geven advies en kleine energiebesparende maatregelen om direct energie en geld te besparen. Vaak heeft de energierekening ook een directe relatie met gedrag en 28

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

daarom geven de energiecoaches ook adviezen om zuiniger om te gaan met energie door middel van gedragsverandering. De energiecoaches komen uit de gemeente en kunnen hierdoor op een laagdrempelige manier in contact komen met andere inwoners. Zij zien en horen wat er achter de voordeur speelt en hebben daarmee een zeer waardevolle rol in de energie- en warmtetransitie. De energiecoach is met name zinvol in de eerste stappen van de klantreis richting aardgasvrij wonen. We werken op dit gebied provinciaal samen met het Energieteam Fryslân12, een initiatief van de provincie. 4.3.1.2 Natuurlijke momenten We hebben gekozen voor het motto 'samen stappen zetten'. Individuele inwoners kunnen kleinere of grote stappen zetten richting aardgasvrij. Wij werken aan handelingsperspectief via een publieksversie van deze Transitievisie Warmte en door bewustwordingscampagnes, acties en voorlichting, bijvoorbeeld via websites als www.duurzaamsmallingerland.nl en www.duurzaambouwloket.nl. Wanneer een inwoner de eerste fases van de klantreis heeft doorlopen (zich bewust is van het thema aardgasvrij) en zich vervolgens verder gaat oriënteren op verduurzaming van de woning of het gebouw, dan is het zinvol om in te spelen op natuurlijke momenten.

Deze momenten zijn bijvoorbeeld: het kapot gaan van de cv-ketel, een verbouwing in het huis, een financiële meevaller of aan- of verkoop van een huis of gebouw. We zetten ons als gemeente in om de inwoners bij deze momenten te faciliteren, door middel van het geven van onafhankelijke, betrouwbare informatie over verduurzaming. Hierin willen we samenwerken met lokale partijen, zoals makelaars, banken, financieel adviseurs, installateurs, bouwbedrijven en keukenzaken. Wanneer al deze partijen verduurzaming richting aardgasvrij stimuleren en als (voorkeurs)optie aanbieden, zal de transitie sneller gaan.

4.3.2 Rol van de gemeente Gemeentes hebben de regierol gekregen in de warmtetransitie. Grofweg kan deze rol op 4 manieren worden ingevuld: afwachtend, procesmatig, integraal of sturend13. Het grootste verschil tussen deze manier is of de gemeente proactief of reactief handelt en of zij hierbij een smalle of brede focus hanteert. Ook de keuze voor collectieve of individuele oplossingen heeft invloed op welke rol de gemeente het beste kan uitoefenen. Op basis van kennis die wij nu hebben, willen wij als gemeente eerst kiezen voor de sturende rol. Hiervoor is extra interne capaciteit benodigd, waardoor we in de startwijken ervaring kunnen opdoen en resultaten kunnen behalen, conform de doelstellingen uit het Klimaatakkoord. Ook kunnen we hiermee de collectieve technieken (in ieder geval geothermie en restwarmte) aanjagen, en initiatief nemen wanneer nodig. We verwachten na een aantal jaar te kunnen overstappen naar een meer procesmatige en/of integrale regierol, waarbij de aanpak richting individuele woning- en gebouweigenaren meer centraal staat. Dit doen we in nauwe samenspraak met de provincie en de omliggende gemeentes, door kennis, een concreet handelingsperspectief en procesbegeleiding beschikbaar te stellen. Door praktijkervaring op te doen de komende jaren, gaan we echt merken wat het betekent om deze rollen in te vullen en indien nodig, sturen we bij.

4.3.3 Betaalbaarheid In het Klimaatakkoord is opgenomen dat de warmtetransitie haalbaar en betaalbaar moet zijn. Dit is cruciaal om draagvlak te behouden. Betaalbaarheid betekent in het Klimaatakkoord ook dat de transitie woonlastenneutraal plaats moet vinden. Dit betekent dat de maandelijkse financieringslasten niet hoger mogen zijn dan de besparing op de energierekening. Uit de praktijk blijkt dat dit vaak nog niet het geval is, bijvoorbeeld uit de Proeftuin Aardgasvrije Wijken (PAW), waar de Friese dorpen Garijp en Wijnjewoude onderdeel van uitmaken. Het kabinet hoopt dat de kosten zullen dalen door innovatie, 12 13

https://www.fryslan.frl/energieteam-fryslan https://www.aardgasvrijewijken.nl/documenten/handlerdownloadfiles.ashx?idnv=1557265

29

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

digitalisering, verschuiving van energiebelasting, leningen en subsidies. Voor Smallingerland is dit aspect, mede gezien haar relatief slechte positie qua energiearmoede onder inwoners, van groot belang. Dit geldt voor zowel huurders als kopers van woningen en gebouwen. Haalbaarheid en betaalbaarheid is een randvoorwaarde en is voor onze inwoners essentieel. Dit betekent ook dat financiering voor alle huis- en gebouweigenaren mogelijk moet zijn, de hoogte van de exacte kosten en financiering is voor elk gebouw en woning verschillend. Dit komt bijvoorbeeld door verschil in bouwjaar, energielabel, grootte, type gebouw/woning, etc. In bijlage IV zijn een aantal veelvoorkomende woningtypes uitgewerkt als voorbeeld.

4.3.4 Communicatie In paragraaf 1.4 staat beschreven dat we onze inwoners hebben geraadpleegd via een enquête. Deze enquête liep van 17 mei tot 7 juni en is door bijna 500 inwoners ingevuld. Met de resultaten kregen we een goed beeld wat de inwoners graag willen qua communicatie.

"Zes op de tien inwoners wil graag geïnformeerd worden over de plannen voor het verduurzamen van woningen, het liefst via traditionele gemeentekanalen zoals het huis-aanhuisblad of de gemeentewebsite. Ook wil 20% van de deelnemers graag meepraten over de plannen." (Uit: enquête onder inwoners van Smallingerland, juni 2021) Na het uitzetten van de enquête is een strategie en campagne ontwikkeld. De inzichten uit dit onderzoek vormen namelijk één van de bouwstenen voor de keuzes op het gebied van communicatie rondom duurzaamheid en de Transitievisie Warmte. Uit de bewonersenquête is gebleken dat traditionele kanalen nog steeds in trek zijn bij onze inwoners. In het vervolg blijven we daarom ook communiceren door middel van artikelen in kranten en op de website. Ons motto is 'samen stappen zetten'. Dit is de kernboodschap die we uitdragen en waarmee we iedereen willen inspireren om duurzame stappen te zetten. We hebben een logo Duurzaam Smallingerland Samen stappen zetten en ons duurzaamheidsmonstertje Djoeke. Hiermee neemt de herkenbaarheid voor onze inwoners toe bij berichtgeving over duurzaamheid. Daarnaast gaan we het volgende doen:    

    

Het blijven inzetten van online- en offline kanalen voor informatievoorziening Het blijven inspelen op de actualiteit (bijv. stijgende gasprijzen) Het plaatsen van advertenties in de lokale kranten met onze campagne beelden De uitgebreide lijst met veel gestelde vragen die is gepubliceerd op www.duurzaamsmallingerland.nl blijven aanvullen. Op de planning staat dat in de laatste paar maanden van het jaar, door middel van o.a. nieuwsberichten en social media posts, vragen uit deze Q&A worden uitgelicht Het opzetten van klankbordgroepen/een denktank (meepraten, vanaf 2022) Het blijven vragen om reacties/input van onze inwoners Het informeren van de startwijken door middel van een ansichtkaart (gepland december 2021) Het maken van een publieksversie van de Transitievisie Warmte en deze online- en offline verspreiden, bijvoorbeeld bij de bibliotheek, banken, makelaars en installateurs (eind 2021) De bewustwordingscampagne loopt nog tot en met december 2021. Doel van deze campagne is mensen bewust te maken van het thema en te inspireren en te motiveren om (de eerste) kleine stappen te gaan zetten. Na december gaan we de campagne evalueren en kijken of en hoe we in 2022 het vervolg gaan starten.

30

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

 

Koppelingen blijven maken met lopende en nieuwe projecten in het programma Duurzaamheid Informatiebijeenkomsten organiseren voor bewoners en andere geïnteresseerden. In november starten met een algemene bijeenkomst, vanaf 2022 gericht op de startwijken

De campagne die in oktober 2021 is gelanceerd is een eerste aftrap van de bewustwording die we willen creëren. We gaan regelmatig toetsen waar onze inwoners zich in de klantreis richting aardgasvrij bevinden en stemmen onze acties en communicatie hier continu op af. Onze boodschap is gericht op de positieve aspecten en de kansen van verduurzaming, denk hierbij aan stijging van het wooncomfort, geld besparen en stijging van de woningwaarde.

Figuur 12: impressie foto's bewustwordingscampagne, lancering oktober 2021

31

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

32

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

Bijlage I - Lijst van CBS buurten Hieronder staan de 31 wijken en dorpen in Smallingerland uit de analyse van het PBL met het aantal woningen en de oppervlakte van utiliteitsgebouwen. Ook zijn de voorkeurstechnieken aangegeven. Individueel betekent een individuele elektrische warmtepomp. Collectief betekent een warmtenet met als bron geothermie of restwarmte. De wijknamen zijn indicatief; binnen een wijk kunnen zowel collectieve als individuele oplossingen voorkomen op buurtniveau. De dikgedrukte wijken zijn tevens als startwijk voor 2030 aangewezen. In de praktijk kan er binnen een bepaalde voorkeurstechniek (collectief of individueel) een mix van diverse technieken ontstaan in een wijk/dorp, bijvoorbeeld verschillende types warmtepompen of de combinatie tussen (eerst) hybride en all-electric warmtepompen. Wijken en dorpen in Smallingerland Centrum Drachten De Bouwen De Wiken De Wiken-Oost De Venen Noordoost De Swetten De Folgeren De Drait De Singels De Trisken Himsterhout Burmaniapark Fennepark Vrijburgh De Haven Bedrijvenpark Buitengebied Drachten Oudega Nijega Boornbergum Opeinde Rottevalle Drachtstercompagnie Houtigehage De Tike De Wilgen Smalle Ee De Veenhoop Goëngahuizen Kortehemmen

Totaal

Aantal woningen

Utiliteit in m²

Voorkeurstechniek

868 1.913 2.244 599 1.162 2.317 2.259 1.425 2.734 1.925 1.504 729 337 535 142 21 0 699 675 171 666 665 593 470 377 125 279 20 96 23 47

169.615 126.761 28.606 69.337 108.731 80.314 58.509 13.472 23.037 85.970 3.904 12.958 17.380 6.924 1.242 189.960 8.131 45.042 7.593 1.074 15.884 21.151 5.678 64.893 4.171 861 2.553 0 526 230 97

Collectief of individueel Collectief Collectief Collectief Collectief Individueel Collectief Individueel Individueel Collectief Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel Individueel

25.620 woningen

1.174.604 m² utiliteit

Bronnen: Planbureau voor de Leefomgeving, Expertise Centrum Warmte en Vesta Mais

33

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

Bijlage II - Gemeentelijke visie en plannen in relatie tot de Transitievisie warmte Omgevingsvisie, programma en omgevingsplan In de Omgevingsvisie Smallingerland 2040 (in voorbereiding) is 'Duurzaam Smallingerland' een van de drie leidende principes. De strategische koers heeft als basis gediend voor deze Omgevingsvisie. De visie is in co-creatie met inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en medeoverheden opgesteld. De visie wordt uitgewerkt naar één of meer programma's en juridisch vertaald naar één of meerdere omgevingsplannen. De omgevingsvisie is een kerninstrument van de nieuwe Omgevingswet die naar verwachting in 2022 van kracht wordt. Deze wet vereenvoudigt bestaande wetgeving voor de fysieke leefomgeving. Gemeentes zijn verplicht om één integrale visie op te stellen voor alle beleidsterreinen in de fysieke leefomgeving, zoals natuur, ruimtelijke ordening en verkeer en vervoer. Op basis van de opgestelde omgevingsvisie stellen gemeentes programma’s en omgevingsplannen op. Samenwerken, participatie en integraal werken zijn belangrijke pijlers onder de nieuwe wet. Duurzaamheid en gezondheid zijn belangrijke integrale aspecten binnen het stelsel van de Omgevingswet. Samengevat omvat de invoering van de omgevingswet het volgende: 'De Omgevingswet bundelt en moderniseert de wetten voor de leefomgeving.

Hierbij gaat het onder meer om weten regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. De Omgevingswet staat voor een goed evenwicht tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving.'

Woonvisie In onze Woonvisie (oktober 2020) hebben we vijf concrete ambities genoemd. Een van deze ambities is een 'Duurzame woningvoorraad'. In het woonbeleid zetten we in op verduurzaming van bestaande koop- en huurwoningen en op duurzame nieuwbouw. Sinds 1 juli 2018 moeten nieuwbouwwoningen aardgasvrij zijn, dit is een landelijke verplichting. In de woonvisie staat dat duurzaam bouwen betekent dat de thema’s energie, klimaat en circulariteit bewust ingevuld worden in elk (nieuw) bouwproject. In de koopsector stimuleren en ondersteunen we particuliere woningeigenaren om hun woning energiezuiniger en duurzaam te maken. Bijvoorbeeld door de gemeentelijke duurzaamheidslening die bedoeld is voor isolatie, zonnepanelen en aardgasvrije verwarming. Voor de sociale huurvoorraad maken we prestatieafspraken met woningcorporaties Accolade en WoonFriesland en huurdersvereniging De Bewonersraad. We maken o.a. afspraken over de investeringen van de woningcorporaties voor de verduurzaming van sociale huurwoningen in Smallingerland. Betaalbaarheid is daarin een belangrijk thema. De Transitievisie Warmte sluit aan op de uitgangspunten van de Omgevingsvisie, Woonvisie en op prestatieafspraken met woningcorporaties en huurdersvereniging. Daarmee is verduurzaming van de bebouwde omgeving een overkoepelend thema binnen het gemeentelijke beleid.

Beleidsnota ‘verder met zonne-energie in Smallingerland’ Op veel daken in onze gemeente liggen al zonnepanelen. Op grote daken van bedrijven en instellingen zijn dat soms ook een groot aantal, zoals op schouwburg De Lawei, de scholen op het Leerpark en 34

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

ziekenhuis Nij Smellinghe. Ook de gemeente heeft zonnepanelen gelegd op haar eigen gebouwen; aan de Gauke Boelensstraat, het Tussendiepen en de parkeergarage aan het Van Knobelsdorffplein. Daarnaast leggen ook de woningcorporaties Accolade en WoonFriesland en particuliere woningeigenaren zonnepanelen op hun woningen. Zonne-energie opwekken met panelen op het dak is heel belangrijk. Wanneer de zonnepanelen op daken liggen nemen ze geen extra ruimte in. Er is sprake van dubbel ruimtegebruik. Ook zijn ze minder zichtbaar. Zonnepanelen op het dak stimuleren wij met adviezen en een gemeentelijke duurzaamheidslening voor woningeigenaren. Maar met alleen panelen op daken wekken we niet genoeg energie op. Wij hebben niet genoeg bruikbaar dakoppervlak in onze gemeente om daarmee in de toekomst energieneutraal te worden. Daarom heeft de gemeenteraad in mei 2020, als een van de uitwerkingen van de Routekaart, de beleidsnota 'verder met zonne-energie in Smallingerland' vastgesteld. We gebruiken dit beleid om te beoordelen of plannen en ideeën voor zonnevelden in onze gemeente wenselijk en haalbaar zijn. Dat kunnen zonnepanelen op de grond, op water of op overkappingen zijn. Een belangrijk aspect bij de ontwikkeling van nieuwe zonneprojecten, is het meedenken en meedoen door bewoners.

Nota grond- en vastgoedbeleid De nota grond- en vastgoedbeleid (oktober 2021) gaat over het (her)ontwikkelen van bestaand vastgoed. Hierin staat welke instrumenten, wanneer en hoe de instrumenten van het grond- en vastgoedbeleid kunnen worden ingezet. De gemeente is ook eigenaar van gebouwen die worden ingezet ten behoeve van de eigen bedrijfsvoering, maatschappelijke doelstellingen of commerciële verhuur. Voor het maatschappelijk vastgoed volgt een verdere uitwerking in de nota Accommodatiebeleid.

35

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

Bijlage III - Warmtestrategieën In onderstaande tabel worden alle onderzochte warmtestrategieën uit paragraaf 3.2 nader toegelicht. Dit geeft alvast een eerste indruk van de benodigde vereisten en aanpassingen in een woning of gebouw en biedt hiermee handelingsperspectief voor gebouweigenaren. Strategieën 14

Variant

Aanduiding

Temperatuur aanlevering

Afgifte ruimteverwarming

Individuele elektrische warmtepomp

Luchtwarmtepomp

S1a

n.v.t.

Bodemwarmtepomp Restwarmte

S1b

Warmtenet met Midden Temperatuur (MT)bron

Warmtenet met Laag Temperatuur (LT) bron

Groengas***

14

50 graden

Isolatieniveau woningen Schillabel B+

Isolatieniveau utiliteit Schillabel B+

n.v.t.

50 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

S2a

70 graden

70 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

Geothermie (potentie) Geothermie (overal) Restwarmte Geothermie (potentie) Geothermie (overal) Warmtebron, aanlevering 30 °C

S2b

70 graden

70 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

S2c

70 graden

70 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

S2d S2e

70 graden 70 graden

70 graden 70 graden

Schillabel D+ Schillabel D+

Schillabel B+ Schillabel B+

S2f

70 graden

70 graden

Schillabel D+

Schillabel B+

S3a

30 graden

50 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

Warmtebron, aanlevering 70 °C WKO*, aanlevering 70 °C, hele buurt WKO, aanlevering 50 °C TEO**+WKO, aanlevering 70 °C Warmtebron, aanlevering 70 °C WKO, aanlevering 70 °C, hele buurt TEO+WKO, aanlevering 70 °C Groengas met hybride warmtepomp Groengas + hrketel Groengas + hybride warmtepomp Groengas + hrketel

S3b

70 graden

70 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

S3c

70 graden

70 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

S3d

50 graden

50 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

S3e

70 graden

70 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

S3f

70 graden

70 graden

Schillabel D+

Schillabel B+

S3g

70 graden

70 graden

Schillabel D+

Schillabel B+

S3h

70 graden

70 graden

Schillabel D+

Schillabel B+

S4a

n.v.t.

70 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

S4b

n.v.t.

70 graden

Schillabel B+

Schillabel B+

S4c

n.v.t.

70 graden

Schillabel D+

Schillabel B+

S4d

n.v.t.

70 graden

Schillabel D+

Schillabel B+

https://themasites.pbl.nl/leidraad-warmte/2020/#

36

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

Waterstof***

Waterstof + S5a n.v.t. 70 graden hybride warmtepomp Waterstof + hrS5b n.v.t. 70 graden ketel Waterstof + S5c n.v.t. 70 graden hybride warmtepomp Waterstof + hrS5d n.v.t. 70 graden ketel Tabel 7 Nationale warmtestrategieën met benodigde temperatuurniveaus en schillabels

Schillabel B+

Schillabel B+

Schillabel B+

Schillabel B+

Schillabel D+

Schillabel B+

Schillabel D+

Schillabel B+

*WKO = Warmte Koude Opslag15 ** TEO= Thermische Energie Oppervlaktewater16 *** groengas en waterstof zijn op advies van de landelijke overheid geen alternatief voor aardgas tot 2030

15

https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/gebouwen/warmte-en-koudeopslag

16

https://www.rijkswaterstaat.nl/zakelijk/innovatie/waterinnovaties/thermische-energie-uit-oppervlaktewater

37

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

Bijlage IV – Uitwerking technieken – meest voorkomende woningtypes (Op basis van energietarieven van augustus 2021)

Rijwoning

Huidige situatie

Aansluiting op warmtenet All-electric

(aardgas)

(hoog-temperatuur)

(schillabel B)

KOSTEN Totaal energiekosten

Afschrijving € 1.560

€ 1.457

€ 912

€ 1.660

€ 2.318

€ 2.066

Totale jaarlijkse kosten (incl. afschrijvingen investeringen)

INVESTERINGEN Cv-ketel

€ 1.500

15 jaar

Aansluitkosten warmtenet

€ 4.878

25 jaar

Technische aanpassingen

€ 1.500

25 jaar

Isolatie

€ 9.250 25 jaar

Warmtepomp

€ 4.500 12 jaar

Radiatoren (laagtemperatuur)

€ 3.000 30 jaar

Inductie kookplaat

€ 1.500

Ventilatie

€ 1.500 15 jaar € 5.000 15 jaar

Totale investering

€ 1.500

€ 7.878

€ 23.250

totale CO2-uitstoot energieverbruik

4,0 ton

2,3 ton

2,6 ton

38

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

2-onder-1 kap

Aansluiting op

KOSTEN

Huidige situatie

warmtenet (hoog-

All-electric

(aardgas)

temperatuur)

(schillabel B) Afschrijving

Totaal energiekosten

€ 1.737

€ 1.625

€ 1.029

€ 1.837

€ 2.485

€ 2.147

Totale jaarlijkse kosten (incl. afschrijvingen investeringen)

INVESTERINGEN Cv-ketel

€ 1.500

15 jaar

Aansluitkosten warmtenet

€ 4.878

25 jaar

Technische aanpassingen

€ 1.500

25 jaar

Isolatie

€ 14.004 25 jaar

Warmtepomp

€ 5.250 12 jaar

Radiatoren (laagtemperatuur)

€ 3.600 30 jaar

Inductie kookplaat

€ 1.500

Ventilatie

€ 1.500 15 jaar € 5.000 15 jaar

Totale investering

€ 1.500

€ 7.878

€ 29.354

totale CO2-uitstoot energieverbruik

5,8 ton

3,3 ton

3,7 ton

39

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

Vrijstaande woning

Huidige situatie

Aansluiting op

All-electric

(aardgas)

warmtenet

(schillabel B)

KOSTEN

(hoog-temperatuur) Afschrijving

totaal energiekosten

€ 2.268

€ 2.113

€ 1.295

€ 2.408

€ 2.974

€ 2.645

Totale jaarlijkse kosten (incl. afschrijvingen investeringen)

INVESTERINGEN Cv-ketel

€ 2.100

15 jaar

Aansluitkosten warmtenet

€ 4.878

25 jaar

Technische aanpassingen

€ 1.500

25 jaar

Isolatie

€ 15.175 25 jaar

Warmtepomp

€ 6.750 12 jaar

Radiatoren (laagtemperatuur)

€ 5.400 30 jaar

Inductie kookplaat

€ 1.500

Ventilatie

€ 1.500 15 jaar € 5.000 15 jaar

Totale investering

€ 2.100

€ 7.878

€ 33.825

totale CO2-uitstoot energieverbruik

4,4 ton

2,6 ton

2,9 ton

40

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

Bijlage V Financiële mogelijkheden binnen gemeente Smallingerland Duurzaamheidslening Smallingerland Als aanvulling op de landelijke Energiebespaarlening hebben wij een duurzaamheidslening Smallingerland. Deze regeling is op 1 maart 2020 van start gegaan met een budget van € 500.000. Met de duurzaamheidslening stimuleren we woningeigenaren om hun woning te isoleren, duurzame energie op te wekken met zonnepanelen of de overstap te maken naar aardgasvrije verwarming. De lening heeft een lage rente. Woningeigenaren worden hiermee in staat gesteld om te investeren in het verduurzamen van hun koopwoning. Afgeloste leningen vallen terug in het fonds, zodat hiervan weer nieuwe leningen kunnen worden verstrekt. Maximaal de helft van het budget was bestemd voor zonnepanelen en dit onderdeel bleek het meest populair bij de aanvragers van de lening. Het tempo van de aanvragen lag hoger dan we met afgeloste leningen konden financieren. Het budget voor zonnepanelen was rond augustus 2020 op. De gemeenteraad stemde in met een voorstel voor uitbreiding van het budget. Er is hierdoor € 1,1 miljoen beschikbaar waarvan maximaal de helft voor zonnepanelen en de rest voor overige maatregelen zoals isolatie. De regeling is in juli 2021 geëvalueerd. Ruim 100 huishoudens hebben al gebruik gemaakt van de regeling, dit zijn vooral inwoners van middelbare leeftijd.

Vergeleken met december 2020 nam het aantal aanvragen voor isolatie en HR++ glas toe. Verdeling duurzaamheidsleningen naar maatregelen Leningen voor zonnepanelen Leningen voor isolatie en HR++ glas/triple glas Leningen voor combinatie zonnepanelen en isolatie/glas

december 2020 87% 11% 2%

juli 2021 78% 13% 9%

Regeling Reductie Energieverbruik De gemeente Smallingerland kreeg vanuit de Regeling Reductie Energieverbruik (RRE) eind 2019 een bedrag van bijna € 300.000 van het Rijk om woningeigenaren te ondersteunen bij energiereductie. Bij de tweede subsidieronde (RREW) ontving de gemeente circa € 600.000 van het Rijk en provincie Fryslân heeft vanuit het project Energieteam Fryslân een extra bijdrage gedaan. De subsidie wordt ingezet om inwoners te stimuleren en te ondersteunen bij energiebesparende maatregelen. Daarbij is gekozen voor een brede uitvoering van de regeling. Het is van belang dat iedereen wordt meegenomen in de energietransitie. Door bij elke activiteit een andere doelgroep voor ogen te houden, wordt een grote verscheidenheid aan inwoners ondersteund bij de verduurzaming van hun woning. Het gaat hierbij niet alleen om investeringen in de woning zelf, maar ook om het vergroten van bewustwording en kennis van duurzaamheid en energiebesparing.

Overige subsidieregelingen Overige regelingen van bijvoorbeeld provincie en rijksoverheid zijn te vinden op onze websites www.duurzaamsmallingerland.nl en op www.duurzaambouwloket.nl. Inwoners kunnen bij Duurzaam Bouwloket ook een subsidiecheck doen. De regelingen veranderen regelmatig; via (het doorlinken naar) diverse websites kunnen we actuele en betrouwbare informatie (blijven) verstrekken.

41

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

Bijlage VI – Maatregelen per type woning met CO2-reductie

Figuur 13: overzicht maatregelen - bron: Royal Haskoning DHV

42

Transitievisie Warmte Smallingerland - november 2021

Bijlage VII - Lijst van gesproken stakeholders in 2021 Externe stakeholders

Dorpsbelangen en wijkraden in de gemeente Rabobank SNS bank Volksbank Liander Jeugdraad Smallingerland WoonFriesland Accolade De Bewonersraad Dijkstra Makelaardij Frieswijk Makelaar Centrummanager Drachten Ondernemersvereniging Drachten Consortium Aardwarmte

Interne stakeholders

Concern

(medewerkers van de volgende afdelingen)

Informatie en analyse Omgeving Omgevingsbeheer geregeld Ondernemen en ontwikkelen Organisatie en communicatie Programma's en projecten Samen leven Sociaal geregeld Vergunningen, Toezicht en Handhaving

43