Begroting 2022-2025

2022

Begroting 2022-2025 Begroting in balans Begrutting yn balâns

Smallingerland

bezoekadres Gauke Boelensstraat 2 9203 RM Drachten postadres Postbus 10.000 9200 HA Drachten

telefoon 0512 – 58 12 34 internet www.smallingerland.nl e-mail gemeente@smallingerland.nl

Aanbiedingsbrief Geachte leden van de gemeenteraad van Smallingerland, “Voorbij de start maar nog niet voorbij het begin.” Zo typeerde het kabinet in maart 2020 de toenmalige fase van het proces waarin we met elkaar zitten, in de strijd tegen de coronapandemie. Zo zou dat ook gezegd kunnen worden van het op orde maken van de financiële situatie in de gemeente Smallingerland. De begroting 2021-2024 aan de hand van de Raadsvisie was daarin een eerste stap. De daaropvolgende stap is de begroting 2022. Het kader voor die begroting bieden de uitgangspunten uit de Kadernota 2022-2024. Later dit jaar vindt de behandeling van de meerjarenbegroting plaats. Met name die begroting zal ten grondslag liggen aan de te maken (financiële) keuzes bij het op orde maken van de financiële situatie. De inhoud van de begroting 2022 is opgesteld aan de hand van de financiële uitgangspunten uit de Kadernota 2022. Dat betekent dat het doel van deze begroting slechts is om te voldoen aan de eisen van het provinciaal toezicht, met minimaal een sluitende eerste jaarschijf. Waarbij inhoudelijke keuzes - zoals gezegd - met name zullen moeten worden gemaakt in de aankomende meerjarenbegroting. Het zogenaamde tweede spoor. Wel hebben we, conform de kadernota, de meest urgente knelpunten in deze begroting opgenomen.

Vanwege financiële ontwikkelingen na de kadernota is er in deze begroting zelfs sprake van een sluitende meerjarenbegroting. Desondanks vinden we het wel noodzakelijk om het tweede spoor met u te doorlopen. In het raadsvoorstel lichten wij dit nader toe. De wijze waarop we de begroting hebben vormgegeven is nieuw. Ook hier geldt dat we ‘voorbij de start’ zijn, maar nog niet ‘voorbij het begin’. En dat is bij ingrijpende wijzigingen logisch. De gemeente Smallingerland heeft de ambitie om de planning & controlcyclus te moderniseren. In de Kadernota 2022-2024 hebben we de uitgangspunten voor de modernisering van de P&C-cyclus vastgesteld. Dat houdt onder andere in dat de begroting voor de raad overzichtelijker, begrijpelijker en leesbaarder wordt dan voorheen. Met een klein aantal herkenbare bestuurlijke thema's, waarbij zowel het gemeentelijke beleid als de financiële effecten en ontwikkelingen inzichtelijk zijn en goed te volgen. Daar hebben we met de voorliggende begroting een eerste stap in gezet. We vertrouwen erop dat de voorliggende begroting voldoet aan de verwachtingen van uw raad. En wij kijken er dan ook naar uit om – vanuit onze rol - samen met uw raad te spreken over zowel de inhoud als de vorm van deze begroting.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Smallingerland,

secretaris,

burgemeester,

Jelmer Mulder

Jan Rijpstra

1

Inhoudsopgave Aanbiedingsbrief ................................................................................................................. 1 Inhoudsopgave .................................................................................................................... 2 Kerngegevens...................................................................................................................... 4 1

2

3

4

5

Begroting ...................................................................................................................... 5 1.1

Inleiding................................................................................................................... 5

1.2

Overzicht ontwikkelingen structureel begrotingssaldo ............................................. 5

1.3

Financieel overzicht begroting 2022 ........................................................................ 7

1.4

Ontwikkeling algemene reserve............................................................................... 8

Programma's ...............................................................................................................10 2.1

Programma Dienstverlening ...................................................................................11

2.2

Programma Sociaal Domein...................................................................................23

2.3

Programma Fysiek Domein ....................................................................................35

2.4

Programma Economie............................................................................................55

2.5

Overhead ...............................................................................................................64

2.6

Algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................67

2.7

Vennootschapsbelasting ........................................................................................71

2.8

Onvoorzien .............................................................................................................72

Paragrafen ...................................................................................................................73 3.1

Leeswijzer ..............................................................................................................73

3.2

Paragraaf Lokale heffingen ....................................................................................74

3.3

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................77

3.4

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen.................................................................82

3.5

Paragraaf Financiering ...........................................................................................86

3.6

Paragraaf Bedrijfsvoering .......................................................................................89

3.7

Paragraaf Grondbeleid ...........................................................................................92

3.8

Paragraaf Verbonden partijen ................................................................................95

Vaststelling ..................................................................................................................99 4.1

Leeswijzer ..............................................................................................................99

4.2

Vaststelling financiële middelen programmaplan ....................................................99

4.3

Vaststellingsbesluit ...............................................................................................100

Bijlagen ......................................................................................................................101 Bijlage A Detailoverzicht structureel nieuw beleid uit eerdere begrotingen en knelpunten begroting 2022 - 2025 .....................................................................................................101 Bijlage B Detailoverzicht eenmalig nieuw beleid met dekking uit eerdere begrotingen en knelpunten met eenmalige dekking in de begroting 2022 - 2025 .....................................102 Bijlage C Niet-trendmatige ontwikkelingen .....................................................................103 Bijlage D Herschikkingen ...............................................................................................104 Bijlage E Baten en lasten per taakveld ............................................................................106 Bijlage F Prognose balans .............................................................................................107 Bijlage G-1 Ontwikkeling algemene reserve ....................................................................109 Bijlage G-2 Ontwikkeling bestemmingsreserves en voorzieningen..................................110 2

Bijlage H Subsidiestaat ...................................................................................................111 Bijlage I Overzicht verbonden partijen .............................................................................112 Bijlage J Raadstoezeggingen Verbonden partijen ...........................................................113 Bijlage K Investeringsoverzicht .......................................................................................114 Bijlage L Incidentele lasten en baten...............................................................................115

3

Kerngegevens Omschrijving

2018

2019

2020

Aantal inwoners *) - inwoners < 18 jaar - Inwoners > 64 jaar

55.938 11.552 11.425

56.149 11.250 11.967

56.150 11.250 11.967

Woningen per 31 december

24.972

25.065

25.768

Leerlingen primair onderwijs Leerlingen voorgezet onderwijs Leerlingen expertisecentra

5.000 5.250 770

4.910 5.110 800

4.776 5.021 824

Aantal bijstand gerechtigden WWB

1.724

1.601

1.528

Aantal uitkering ontvangers

5.027

4.902

4.896

Aantal lage inkomens

8.796

8.869

8.900

Klantenpotentieel lokaal Klantenpotentieel regionaal

63.500 80.320

63.570 80.280

63.630 79.970

Bedrijfsvestigingen

4.931

5.102

5.288

Werkloosheidspercentage

5,30%

4,1%

3,5%

Hectare land Hectare binnenwater

11.710 908

11.682 936

11.702 915

762

793

813

(+0,9%)

(+4,1%)

(+2,5%)

Lokale lasten gemiddeld gezin met een eigen woning *)

* komen uit de COELO-atlas. De overige zijn afkomstig uit de meest recente publicaties voor het Gemeentefonds. Daarin worden soms gegevens uit voorgaande jaren als bron gehanteerd. Recente ontwikkelingen kunnen daardoor na-ijlen of later tot bijstelling van gegevens uit vorige jaren leiden.

4

1 Begroting 1.1 Inleiding In dit hoofdstuk gaan we kort in op de ontwikkelingen van de financiële ruimte in de begroting 2022-2025. De gemeenteraad heeft op 29 juni 2021 besloten kennis te nemen van de Kadernota en de prioritering van de knelpunten. De uitgangspunten voor de modernisering van de P&C-cyclus zijn daarbij door de raad vastgesteld. De Kadernota 2022-2025 vormt de basis voor deze begroting. In het voorstel aan uw raad over de Kadernota hebben we aangegeven dat op basis van het negatieve meerjarenperspectief de kadernota beleidsarm is opgesteld. Er is geen ruimte voor nieuw beleid. Wel signaleren we in de uitvoering van het bestaande beleid en de wettelijke taken een aantal knelpunten. Deze knelpunten hebben we geprioriteerd en een aantal hebben een dusdanig hoge prioriteit, dat die door ons aangemerkt zijn als ‘te verwerken in de begroting’. Andere knelpunten hebben een lagere prioriteit. Ze zullen pas aan bod komen wanneer de begroting daartoe financiële ruimte biedt.

1.2 Overzicht ontwikkelingen structureel begrotingssaldo Algemene financiële uitgangspunten Het meerjarenperspectief werd tot nu toe opgesteld op basis van lopende prijzen. Dit betekent dat alle budgetten (salarissen, materiële lasten, subsidies) aangepast worden aan loon- en prijsstijgingen. In de doorrekening van de verschillende jaarschijven wordt elk jaar een bedrag voor inflatie bij geraamd in de trendmatige ontwikkelingen. In de voorstellen tot modernisering van de P&C-cyclus hebben we het voorstel opgenomen om over te gaan op constante prijzen. De eerste jaarschijf van de meerjarenbegroting wordt geïndexeerd op basis van de inflatiecijfers. In de jaren daarna wordt geen inflatie doorgerekend, maar worden de inkomsten ook zonder inflatie opgenomen. In de tabel hieronder geven we aan welke indexeringen en generieke aanpassingen we nu nog hanteren voor de komende (meerjaren)begroting. De basis hiervoor zijn de prognoses uit de meicirculaire ‘Algemene uitkering, BBP en CPB’. Deze indexeringen staan in onderstaande tabel. In de komende jaren gaan we uit van de percentages uit jaarschijf 2023.

1. 2 3. 4. 5. 6. 7.

Omschrijving

2022

2023 e.v.

Salarissen gemeente Goederen en diensten gemeente Subsidies welzijn Subsidies bibliotheken Subsidies Lawei, Sportbedrijf Subsidies overige gesubsidieerde instellingen Leges en overige lokale heffingen

3,4% 0,9% 0,7% 0,9% 0,7% 0,7% 1,7%

2,1% 1,2% 1,4% 1,4% 1,4% 1,4% 1,5%

De percentages worden jaarlijks herrekend, waarbij we ook beoordelen of de eerder gehanteerde verwachtingen daadwerkelijk uitgekomen zijn. Een eventuele afwijking nemen we een jaar later mee als correctie bij de berekening van de nieuwe percentages. Structureel begrotingssaldo In onderstaande tabel maken we de totstandkoming van de structurele begrotingssaldo inzichtelijk. 5

(Bedragen x 1.000)

A B C D E F

Omschrijving Start saldo Ontwikkeling Corap I en II (Niet-)Trendmatige ontwikkelingen Gemeentefonds Nieuw beleid en knelpunten Herschikkingen Saldo begroting 2022-2025

2022 15 99

2023 6.134 0

2024 3.343 0

2025 488 0

-2.945 8.140 -818 1.643 6.134

-3.199 -656 -206 1.270 3.343

-3.283 1.270 -970 128 488

-1.593 1.977 -585 0 287

Toelichting op het overzicht: Start Saldo Dit is startpositie van deze begroting voor de jaarschijf 2022, die volgt uit de vastgestelde, geamendeerde begroting 2021-2024. Ontwikkeling Corap I en II Dit zijn de ontwikkelingen vanuit de concernrapportages 2021, die een structurele doorwerking hebben in de begroting 2022 en volgende jaren. (Niet-)Trendmatige ontwikkelingen Naast de indexering van budgetten zijn er ook andere ontwikkelingen die bij ongewijzigd beleid tot een budgetaanpassing kunnen leiden. Het gaat dan meestal om stijging of daling van aantallen, of om enkele bijzondere ontwikkelingen of wettelijke aanpassingen. Die aantallen kunnen dan betrekking hebben op cliënten, woningen of bijvoorbeeld vierkante meters openbare ruimte. Uitgangspunt hierbij is om de lasten realistisch te ramen. Bij de opstelling van de kadernota en de begroting maken we een doorrekening aan de hand van trends en ontwikkelingen. Op basis hiervan moeten de budgetten (conform de prognose in de kadernota) worden bijgesteld. De trendmatige ontwikkelingen bedragen € 6,9 miljoen en de niet-trendmatige ontwikkelingen bedragen € 4,1 miljoen, steeds voor de gehele periode 2022-2025. De grootste ontwikkelingen hebben betrekking op het sociaal domein. In het programma Sociaal Domein is dit toegelicht, onder het kopje 'Wat mag het kosten'.

Een totaaloverzicht van de niet-trendmatige ontwikkelingen is opgenomen in de bijlage. We lichten het daar per programma toe. Gemeentefonds In de begroting 2022 is het gemeentefonds bijgewerkt tot en met de meicirculaire 2021. De circulaire pakte niet positief uit door lagere accressen en neerwaartse bijstellingen als gevolg van actualisatie van maatstaven. De integratie-uitkering voor voogdij/18+ is in 2022 een bedrag van € 2,2 lager vastgesteld dan in 2021. Per 1 januari 2022 verandert er iets: dan wordt het gewijzigde woonplaatsbeginsel doorgevoerd. We gaan ervan uit dat lasten en baten voor voogdij/18+ dan beter in evenwicht zijn. Daarom is in de begroting 2022 in het gemeentefonds een stelpost opgenomen van € 2,2 miljoen. In aanvulling hierop is nu in de begroting 2022 het extra geld meegenomen dat het kabinet in 2022 incidenteel beschikbaar stelt via het gemeentefonds, vanwege de tekorten in jeugdzorg. Dit volgt uit het rapport van de zogenaamde 'Commissie van wijzen'. Voor de gemeente Smallingerland gaat het om een bedrag van circa € 5,8 miljoen. Voor de jaren daarna moet een nieuw kabinet nog een besluit nemen over extra middelen vanwege tekorten in de jeugdzorg. Er zijn tussen het Rijk-IPO en VNG afspraken gemaakt over een stelpost die gemeenten hiervoor in de meerjarenraming van het gemeentefonds mogen opnemen. Concreet betekent 6

dit dat de gemeenten als richtlijn 75% van de berekende tekorten mogen opnemen in de meerjarenraming 2023-2025. Wij volgen deze richtlijn in de meerjarenraming Nieuw beleid en knelpunten Onder dit onderdeel geven we het totale structureel nieuw beleid weer, voor de komende planperiode. Inclusief knelpunten, in totaal € 2,6 miljoen. Het structureel nieuw beleid uit eerdere begrotingen bedraagt € 1,9 miljoen. Met name in de jaarschijven 2024 en 2025 is sprake van hoge extra uitgaven voor nieuw beleid als gevolg van de investeringen in het zwembad en in schoolgebouwen. In de kadernota 2022-2025 is geen nieuw beleid voorgesteld, maar er is wel sprake van een aantal knelpunten die hoge prioriteit hebben. Die zijn nu in deze begroting verwerkt. Voor meer informatie verwijzen wij naar de programma's in de tabel 'Ontwikkelingen programma'. Herschikkingen In de begroting 2020-2023 en 2021-2024 zijn herschikkingen opgenomen. Een groot deel van de herschikkingen voor 2020 en 2021 is inmiddels gerealiseerd of ligt op koers om binnenkort gerealiseerd te worden. In de jaarschijf 2022 voeren we een bedrag van € 1,6 miljoen als herschikking op. Dit betreft grotendeels sociaal domein en het niet indexeren van materiële kosten en subsidies. Een belangrijke post in de herschikkingen van 2021-2024 is het verhogen van de baten voor parkeervoorzieningen.

De eenmalige verhoging van de OZB is in 2022 gecorrigeerd. Saldo begroting 2022-2025 Al de hierboven genoemde ontwikkelingen leiden tot een structureel sluitende meerjarenbegroting.

1.3 Financieel overzicht begroting 2022 In het onderstaande programmaplan zijn de totale baten en lasten opgenomen. In hoofdstuk 4 presenteren we de formele recapitulatie. Die is bedoeld voor de vaststelling van de begroting door de raad. En daarmee meteen ook de autorisatie van het college om verplichtingen aan te gaan. In de bijlage ‘Baten en lasten per taakveld’ hebben we een overzicht van baten en lasten per taakveld opgenomen. Begroting 2022 Programma Dienstverlening Sociaal Domein Fysiek Domein Economie Overhead Algemene dekkingsmiddelen Onvoorzien Vennootschapsbelasting Totaal voor resultaatbestemming Toevoeging aan reserve Algemene reserve Bestemmingsreserves Onttrekking aan reserves: Algemene reserve Bestemmingsreserves Totaal mutaties reserves Totaal Begroting

Lasten

Bedragen in € (- = nadeel) Baten Saldo

5.630.380 645.520 123.443.270 29.471.690 45.453.620 24.858.300 1.197.830 176.500 23.464.410 380.470 263.880 141.590.500 50.000 0 0 199.503.390 197.122.980 0 0

-4.984.860 -93.971.580 -20.595.320 -1.021.330 -23.083.940 141.326.620 -50.000 0 -2.380.410

0 0

0 0

0 2.380.410 0 0 0 2.380.410 199.503.390 199.503.390

2.380.410 0 2.380.410 0

7

1.4

Ontwikkeling algemene reserve

Op basis van de geraamde begrotingssaldi is er aan het einde van de planperiode weer ruimte voor eenmalig nieuw beleid. Rekening houdend met het risico- en weerstandsvermogen van totaal € 13 miljoen, is de vrij besteedbare ruimte bijna € 17 miljoen positief. De presentatie in de onderstaande tabel laat zien hoe de ruimte zich in de loop van de planperiode ontwikkelt. Daarna lichten we de onttrekkingen en toevoegingen nader toe, op hoofdlijnen. Het volledige overzicht van de Algemene reserve hebben we opgenomen in bijlage "ontwikkeling algemene reserve". Ontwikkeling algemene reserve

Jaarrekening 2020 stand 31-12 Jaarrekeningresultaat 2020 Begroting 2021; onttrekkingen algemene reserve Concernrapportage 2021-I: nadelig resultaat Concernrapportage 2021-II: voordelig resultaat Stand 1/1 Nieuw beleid voorgaande begrotingen Knelpunten begroting 2022-2025 Begrotingssaldo begroting 2022-2025 Stand 31/12 Risicobuffer:

2021 20.57 1 6.636 -2.382

Weerstandsvermogen algemeen voorlopig Vrij besteedbaar algemene reserve

2022

Bedragen x € 1.000 (- = nadeel) 2023 2024 2025

-683 24 24.166 -1.440 -940 6.134 27.920 -2.500 25.420 10.500 14.920

27.920 -526 -654 3.343 30.083 -2.500 27.583 10.500 17.083

30.083 -346 -408 488 29.817 -2.500 27.317 10.500 16.817

29.817 -130 287 29.974 -2.500 27.474 10.500 16.974

We lichten deze ontwikkelingen hieronder kort toe: Ontwikkeling eenmalige middelen De vrij besteedbare, eenmalige middelen nemen per saldo toe ten opzichte van de begroting 2021. In de begroting 2021 bedroeg het saldo aan het eind van de planperiode (2024) nog € 3 miljoen negatief. In deze begroting is het saldo per 2024 veel gunstiger, namelijk € 17 miljoen positief. De belangrijkste oorzaken van die toename willen we hieronder kort toelichten: Jaarrekeningresultaat 2020 en Concernrapportages 2021 De jaarrekening 2020 is afgesloten met een positief resultaat van € 6,6 miljoen; de concernrapportages 2020 met een nadelig saldo van € 0,7 miljoen. Totaal levert dat een positief resultaat op van € 5,9 miljoen. Nieuw beleid en knelpunten In de begroting 2022-2025 is voor een totaalbedrag van € 4,4 miljoen aan nieuw beleid en oplossen knelpunten opgenomen. Hiervan is € 2,3 miljoen afkomstig uit de begroting 20212024. Voor de periode 2022-2025 is aanvullend € 2,1 miljoen opgenomen voor het oplossen van knelpunten. Dit wordt toegelicht in bijlage A en bijlage B.

8

Begrotingssaldo De begrotingssaldi worden verrekend met de Algemene reserve. Voor de planperiode gaat dit om totaal € 10,3 miljoen. Risicobuffer en weerstandsvermogen algemeen Een deel van de Algemene reserve wordt apart gehouden voor de dekking van eventuele onvoorziene risico’s die zich kunnen voordoen. Het bedrag dat we hiervoor reserveren is in totaal € 13 miljoen. Namelijk opgebouwd uit een risicobuffer van € 2,5 miljoen en weerstandsvermogen algemeen van € 10,5 miljoen. Het weerstandsvermogen is ten opzichte van de begroting 2021-2024 gelijk gebleven.

9

2 Programma's In dit hoofdstuk hebben we vier programma's opgenomen, op basis van de voorstellen voor de modernisering van de P&C-cyclus: - Dienstverlening - Sociaal Domein - Fysiek Domein - Economie Per programma hebben we de ontwikkelingen voor de komende jaren nader uitgewerkt, zowel inhoudelijk als financieel. De programma-indeling is conform de indeling uit het Besluit Begroting en Verantwoording. Per programma treft u de volgende onderdelen aan: -

algemene toelichting op het programma; wat willen we bereiken? wat gaan we daar voor doen? wat gaat het opleveren? wat mag het kosten? specifieke risico's; beleidsstukken; kengetallen en verplichte indicatoren; een financieel overzicht voor het betreffende programma.

Ook met deze vernieuwde indeling per programma geven we uitvoering aan de voorstellen voor modernisering van de P&C-cyclus. De invoering stapsgewijs, zoals bij de behandeling van deze voorstellen in de raad ook is aangegeven. Daarna komen de verplichte paragrafen aan de orde. Het betreft: - lokale heffingen; - weerstandsvermogen en risicobeheersing; - onderhoud kapitaalgoederen; - financiering; - bedrijfsvoering; - verbonden partijen; - grondbeleid. Ten slotte gaan we in op de overhead, de algemene dekkingsmiddelen, het bedrag voor onvoorzien en de vennootschapsbelasting. Deze onderdelen zijn voorgeschreven in het BBV en vormen onderdeel van het programmaplan.

10

2.1 Programma Dienstverlening Algemene toelichting op het programma De gemeente Smallingerland is een gemeente waar we mensen voorop stellen. We staan voor eigentijdse dienstverlening, denken vanuit mogelijkheden, waarbij samenwerken voorop staat. Een gemeente dus, waar we maatschappelijke opgaven met elkaar oppakken. Waar ruimte is om te innoveren, te experimenteren en te leren. Waar we met plezier wonen, werken, ondernemen, ontwikkelen en recreëren, in een groene en aantrekkelijke omgeving. Waar we bovenal veilig en gezond leven en met elkaar in verbinding staan. Als gemeente kunnen we op verschillende manieren bijdragen aan vragen, wensen, zorgen en ambities vanuit de samenleving. We zijn soms de presterende gemeente, waarbij we het initiatief nemen en resultaatgericht zijn. Of we zijn de samenwerkende gemeente, waarbij we gaan voor co-creatie en verbinding. We zijn altijd de rechtmatige gemeente. Daarbij is vertrouwen het uitgangspunt, met gerichte controle waar nodig. We hanteren procedures en regels die begrijpelijk zijn en schrappen overbodige regels. Ten slotte zijn we een responsieve gemeente, door ruimte te geven en te faciliteren. Welke rol we ook op ons nemen, we zijn altijd open over wat die rol op dat moment is - en vooral wat daarbij van ons verwacht kan worden.

We zien dat de informatiesamenleving en toegenomen digitalisering kansen bieden, maar tegelijk ook nieuwe vraagstukken opwerpen. Dankzij digitaal werken hebben we informatie beter en sneller beschikbaar, zodat de dienstverlening verbetert. En omdat we meer data beschikbaar hebben, kunnen we beter onderbouwd beleid maken en achteraf ook evalueren. Aan de andere kant doen zich vraagstukken voor rond privacy en informatiebeveiliging. Om de gemeente te zijn waar iedereen zich prettig voelt, waar ondernemers zich graag willen vestigen en waar je aangenaam kunt wonen, werken en recreëren, is veiligheid een noodzakelijke randvoorwaarde. Dit betekent dat mensen zich veilig moeten voelen en dat de aandacht voor veiligheid, voor criminaliteit, overlast, leefbaarheid, in verhouding moet staan tot de omvang en de aard van problemen, of wat inwoners als problemen ervaren. De raad wil ook in 2022 verder werken aan het versterken van de verschillende rollen: de volksvertegenwoordigende rol, de kaderstellende rol en de controlerende rol. Van belang zijn uiteraard ook de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart 2022. PUBLIEKE DIENSTVERLENING Wat willen we bereiken? We werken aan het verbeteren van de publieke dienstverlening vanuit het programma Dienstverlening. Dat programma is gestart in juni 2019 en heeft een looptijd van drie jaar.

Het programma Dienstverlening kent de volgende drie sporen, met bijbehorende doelstellingen: nr. Omschrijving 1 Klantcontact en interactie 2

Programmatisch innoveren

3

Houding en gedrag

Doel Vergemakkelijken en verbeteren van contact met de klant. Versterking van programmatisch en projectmatig werken. Versterking van de bewustwording en handelen van de organisatie in het kader van dienstverlening voor inwoners, bedrijven en instellingen.

In 2022 loopt het programma Dienstverlening dus af. In de eerste helft van 2022 wordt gewerkt aan definitieve borging van de initiatieven uit het programma in de ambtelijke organisatie, zodat die borging eind 2022 een feit is. 11

Naast de inzet op drie sporen, willen we slimmer en effectiever samenwerken. Dat kan door onze bedrijfsvoering te verbeteren. In de paragraaf Bedrijfsvoering geven we een toelichting op de stappen die we in 2022 gaan zetten. Digitalisering is van grote invloed op de eerste twee sporen. In de paragraaf Digitale samenleving gaan we hier verder op in. Wat gaan we daar voor doen? Klantcontact en interactie Afgelopen jaren is er al flink geïnvesteerd in het spoor ‘Klantcontact en interactie’. Daarmee gaan we ook in 2022 zeker door. Zo zullen we de gemeentelijke website en de Newsroom verder doorontwikkelen. De Newsroom houdt steeds meer en beter bij wat er leeft in de samenleving, onder andere door gebruik te maken van een burgers- en ondernemerspanel en constante monitoring van de content op onze website en op social media. De informatie gebruikt we bij advisering en beleidsvorming en draagt bij aan het verbeteren van de communicatie en dienstverlening van de gemeente. Daarnaast gaan we het klantcontactcentrum (KCC) verder professionaliseren. Zo kunnen we steeds meer enkelvoudige vragen ‘aan de voorkant’ beantwoorden. We werken toe naar beantwoording van 80% van alle vragen door het KCC. We gaan de ombudsfunctie invullen, na een akkoord van de raad op het profiel en de prestatieovereenkomst.

In 2022 gaan we verder met ‘Passend Contact’, de naam die we gegeven hebben aan onze aanpak om klachten en bezwaar op een laagdrempelige en zorgvuldige manier op te lossen. We proberen al met een gesprek tot een goede oplossing te komen, in de hoop om zo een juridische procedure te voorkomen, met alle nadelige gevolgen van dien voor alle betrokkenen, zoals de kosten. In 2022 willen we beter inzicht krijgen in de doorlooptijden van klachten en bezwaren. Een goede en transparante communicatie draagt bij aan onze dienstverlening. Daar zetten we in 2022 op in, met verschillende initiatieven. Die lichten we nader toe in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Programmatisch innoveren In 2022 gaan we door op de ingeslagen weg bij het professionaliseren van het programmatisch en projectmatig werken. Daarmee willen we werken vanuit een heldere en transparante methodiek mogelijk maken. De professionalisering integreert tevens het gedachtegoed omtrent omgevingsgericht, resultaatgericht en opgavegericht werken binnen de projectmatige processen en methodieken. In de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ gaan we hier nader op in. Houding en gedrag Het jaar 2022 staat in het teken van houding en gedrag. Het programma ‘Talent In Beweging’ is in 2021 gestart.

Dit programma zal versterkt bijdragen aan het veranderen van houding en gedrag van medewerkers, het structuur aanbrengen in werkzaamheden en bovendien het meer resultaatgericht werken. Speerpunten daarbij zullen zijn: eigenaarschap en vertrouwen, waarbij wij het HR-instrumentarium gaan inrichten om dit veranderproces te ondersteunen. Wat gaat het opleveren? Een verbetering van onze dienstverlening en een hogere tevredenheid van onze klanten over die dienstverlening. De basishouding van onze medewerkers is: 'de mens voorop'. Dat betekent: een open houding van onze medewerkers, geïnteresseerd en respectvol. We werken toe naar een organisatie waar we mensgericht, omgevingsgericht en resultaatgericht werken, vanuit vertrouwen. Wat mag het kosten? De gemeenteraad heeft in 2019 budget gereserveerd voor het programma Dienstverlening, voor een periode van drie jaar. Voor 2022 staat er in de begroting € 750.000,- voor de laatste 12

zes maanden van het programma. Voor de afronding van het programma onderzoeken we wat er nodig is om de verankering in de ambtelijke organisatie te borgen. Beleidsstukken - Raadsvisie 2020-2022 - Dienstverleningsvisie ‘Smallingerland als dienstverlener en samenwerkingspartner’ - Plan van aanpak project ‘De inwoner centraal’: nieuwe aanpak bezwaren en klachten - Jaarverslag bezwaren en klachten 2020 DIGITALE SAMENLEVING Wat willen we bereiken? Wij willen voor onze klanten op verschillende manieren toegankelijk zijn. Klanten houden de mogelijkheid om te kiezen voor het communicatiekanaal van hun voorkeur. Onze digitale dienstverlening ontwikkelen we verder, met het oog op vereenvoudiging voor klanten. We willen gemeentelijke informatie open en transparant beschikbaar stellen. We willen informatie en data optimaal gebruiken in onze dienstverlening en die dienstverlening continu verbeteren. De veiligheidsrisico's van onze (digitale) informatiehuishouding willen we verkleinen en we willen gevoelige informatie goed beschermen, waaronder persoonsgegevens. Ondermijning willen we tegengaan en liefst helemaal voorkomen door vergroten van de digitale weerbaarheid van medewerkers. Wat gaan we daar voor doen? In 2022 brengen we de basis verder op orde en zorgen we voor continue verbetering en vernieuwing.

Dankzij onze nieuwe telefooncentrale kunnen we in 2022 beter monitoren wat we kunnen doen om de klant sneller te helpen via het zelf gekozen kanaal. Met de uitrol van Microsoft Office 365 en daarmee ook de uitrol van Microsoft Teams professionaliseren we ook de samenwerking met partners en kunnen we gemakkelijker en veiliger werken. Bijvoorbeeld bij het onderling informatie uitwisselen en gelijktijdig in documenten werken. Door lidmaatschap van DataFryslân en deelname aan hun projecten, plus de inzet van een data-analist/scientist kunnen we beter sturen op basis van data. Ook in 2022 benutten we proceseigenaarschap om processen slimmer te organiseren. Hierdoor verbeteren we de dienstverlening ook door diensten te digitaliseren. Een paar voorbeelden: Digitaal Stelsel Omgevingswet, personele informatievoorziening en ondersteuning van bedrijfsmatige activiteiten met nieuwe toepassingen, zoals een vastgoedportfolio en P&C-cyclus. Maar ook digitale, enkelvoudige aanvragen voor onze inwoners. We werken in 2022 aan (verdere) implementatie van nieuwe wetgeving, zoals de Omgevingswet, de wet Open overheid en de wet Elektronische publicaties. Ook implementeren we de uitkomsten van de in 2021 uitgevoerde audit naar de wet Politiegegevens. Begin 2021 ondervonden we helaas zelf de gevolgen van een digitaal incident: onze organisatie was slachtoffer van een hack.

Om de digitale weerbaarheid van de organisatie te vergroten werken we ook in 2022 verder aan de implementatie van de ‘Baseline Informatiebeveiliging Overheid’ (BIO), om zo de basis rond informatiebeveiliging op orde te brengen. Daarnaast werken we aan het verder beperken van de kans op een beveiligingsincident of datalek. Voor het geval zich toch nog een incident voordoet, verzekeren we ons afdoende. Wat gaat het opleveren? We verbeteren onze dienstverlening door informatie veilig, transparant, open en waar mogelijk nog meer digitaal beschikbaar te stellen. Ieder individu en iedere vraag is anders, daarom bieden we waar dat maar even kan maatwerk. Datagedreven werken levert ons 13

informatie op voor beleidsvorming en -evaluatie. We sturen op basis van data en delen actief kennis en expertise, om zo bij te dragen aan de visie van Smallingerland: 'de mens voorop'. Beleidsstukken - Informatiebeleid - Recordmanagementbeleid - Informatiebeveiligingsbeleid - ICT-beleid (in ontwikkeling) - Privacybeleid OPENBARE ORDE EN VEILIGHEID Wat willen we bereiken? In het najaar van 2019 is het vierjarige programma ‘Kernbeleid Veiligheid 2019-2022’ door de raad vastgesteld. In dit programma zijn de belangrijkste onderwerpen benoemd, die we in deze periode gaan oppakken. Voor 2022 en daarna zijn specifiek de volgende onderwerpen van belang: - We willen de bewustwording voor cyberveiligheid en het risico van ondermijning vergroten en inzetten op het daar ook naar handelen binnen de gemeentelijke organisatie en aansluitend ook daarbuiten. - We willen de kennis over en de alertheid in het herkennen van signalen van radicalisering of mensenhandel vergroten en de samenwerking verstevigen, intern en extern, bijvoorbeeld met de veiligheidsketen. - We willen de veiligheid op straat vergroten, door jongeren te motiveren de (steek)wapens die ze dragen in te leveren, waarbij we hen ook handvatten bieden om zich te verzetten tegen groepsdruk. Ook willen we inzetten op minder jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit.

- We willen een actueel horecabeleid, zodat het beleid weer aansluit op actuele kaders en het beleid meteen een bijdrage levert aan een goede balans tussen horeca als belangrijke economische sector met een recreatieve/ontspannende functie enerzijds en anderzijds de woon- en leefsituatie en gezondheid. Ook van belang zijn ontwikkelingen rondom Covid-19 en de effecten daarvan op de horeca. - We willen in 2022 het Kernbeleid Veiligheid actualiseren. Wat gaan we daar voor doen? Tegengaan ondermijning We willen de al bestaande activiteiten ten aanzien van het tegengaan van ondermijning (wet BIBOB en Opiumwet) permanent onderdeel maken van een plan van aanpak, dit najaar op te stellen. Daarnaast willen we de samenwerking in ‘3-Noord’, de provincies Drenthe, Groningen, Fryslân versterken. We willen bovendien aansluiten bij landelijke initiatieven. In dit najaar voeren we een scan uit naar de weerbaarheid van de organisatie ten aanzien van ondermijning. De aanbevelingen die daaruit voortvloeien, willen we direct implementeren vanaf 2022. Verbeteren cyberveiligheid Cyberveiligheid is een van de prioriteiten van het Regionaal beleidsplan veiligheid 20202023, waar de gemeente Smallingerland zich aan verbonden heeft. We willen aansluiten bij de strategische agenda cyberveiligheid, die vanuit het regionaal bestuurlijk politieoverleg (RBPO) voor de komende jaren opgesteld wordt.

Daarnaast willen we een crisisoefening cyberveiligheid houden, met de Veiligheidsregio Fryslân. En we willen inzetten op een in noordelijk verband met het ministerie van BZK te sluiten citydeal ten aanzien van cyberveiligheid. Onze burgemeester Rijpstra is binnen het RBPO bestuurlijk portefeuillehouder cyberveiligheid. Tegengaan radicalisering Voor het tegengaan van radicalisering willen we in 2022 inzetten op versterking van de werkzaamheden met de partners in de veiligheidsketen. We zetten casustafels in en 14

organiseren trainingen. Dit gebeurt tot en met 2021 vanuit de landelijke versterkingsgelden. In 2022 organiseren we hier een vervolg op. Aanpak mensenhandel Gemeenten zijn vanaf 2022 verantwoordelijk voor zowel de bestuurlijke aanpak als het organiseren van adequate opvang voor slachtoffers van mensenhandel. Hiervoor is vanuit het rijk geen extra geld beschikbaar gesteld. De Friese gemeenten stellen een plan van aanpak op, zodat er een duidelijke lijn is, een gezamenlijke aanpak die door alle partijen kan worden gevolgd. Tegengaan overlast jeugd We willen Bureau Halt inzetten voor het in kaart brengen van overlast gevende jeugdgroepen, het afleggen van huisbezoeken bij hun ouders en mogelijk uitbreiding van spreekuren op school ter verdere voorkoming van grensoverschrijdend gedrag. Specifiek zal daarbij vanuit het ‘Landelijk actieplan wapens en jongeren’, waar Smallingerland bij is aangesloten, aandacht zijn voor diverse activiteiten gericht op het tegengaan van dragen/gebruik van (steek)wapens. Te denken valt aan een theaterproductie over dit onderwerp voor scholen en het intensiveren van de samenwerking met het ‘Centrum voor criminaliteit en veiligheid’ evenals de ‘Stichting school en veiligheid’. Actualisering horecabeleid In samenwerking met diverse partners willen we het horecabeleid uit 2007 actualiseren.

Een van de speerpunten van het beleid wordt het intensiveren van het toezicht op de horeca. In eerste instantie om structureel te controleren of de horeca zich aan alle wet-/regelgeving houdt (waaronder nu ook de eventuele covid-19 maatregelen), maar ook om een helder beeld te hebben wat er zich in de horeca afspeelt in op het gebied van ondermijning. Wat gaat het opleveren? Meer kennis en bewustwording op de verschillende gebieden levert ons inzicht op in hoe te handelen. Dat levert uiteindelijk een hogere mate van veiligheid op. Door integraal samen te werken, vergroten we de veiligheid in de samenleving en daarmee geven we mede invulling aan het bewaken van de democratische rechtsorde. Beleidsstukken Kernbeleid veiligheid 2019-2022 Regionaal beleidsplan veiligheid 2020-2023 Convenant radicalisering GEMEENTERAAD Wat willen we bereiken? De gemeenteraad van Smallingerland wil ook in 2022 verder werken aan het versterken van de drie belangrijkste rollen van de gemeenteraad: de rol als volksvertegenwoordiger, de kaderstellende rol en de controlerende rol. Wat gaan we daar voor doen? Doorontwikkeling gemeenteraad Binnen de gemeenteraad is een werkgroep actief die door de raad is ingesteld om de raad beter in positie te brengen, zodat de raad goed gefaciliteerd wordt om zijn drie rollen vorm te kunnen geven.

In 2022 geeft de werkgroep uitvoering aan het door de gemeenteraad vastgestelde jaarplan van de werkgroep. De onderwerpen in dat jaarplan zijn onder andere: het verder invulling geven aan ‘De Opinie’, het verbeteren van de Ronde Tafel, meer bekendheid geven aan ‘Het Plein’ en het aanbieden van trainingen via de Raadsacademie. Gemeenteraadsverkiezingen 2022 Op 16 maart 2022 kiezen we de nieuwe gemeenteraad voor de jaren 2022-2026. Om te zorgen dat zoveel mogelijk kiezers hun stem uitbrengen en goed op de hoogte zijn van de verkiezingsthema's, bieden we een stemhulp aan. Daarnaast gaan we op verschillende 15

manieren extra aandacht besteden aan de gemeenteraadsverkiezingen. Denk daarbij aan extra publicaties in de ‘Actief’ en een openbaar slotdebat tussen de lijsttrekkers. Als de gemeenteraad eenmaal gekozen is, bieden we de nieuwe raadsleden een inwerkprogramma aan. Rekenkamercommissie Het doel van de rekenkamercommissie is het versterken van de controlerende en kaderstellende rol van de raad. De commissie voert daar onafhankelijke onderzoeken voor uit. Hierbij wordt gekeken naar effectiviteit en efficiency van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid. De rekenkamercommissie brengt daarover adviezen uit aan de raad. Uitvoering griffieplan 2021-2022 De gemeenteraad is de werkgever van de griffie. Deze werkgeversrol wordt in de praktijk ingevuld door de werkgeverscommissie. De werkgeverscommissie en de griffier hebben afspraken gemaakt over de ondersteuning en advisering van de raad door de griffie. Deze afspraken zijn vastgelegd in het griffieplan 2021-2022. Naast de reguliere werkzaamheden zijn er in het griffieplan enkele specifieke onderwerpen opgenomen, waar de griffie in 2022 uitvoering aan gaat geven. Zoals het actualiseren van verordeningen, het stroomlijnen van emails aan de raad, het doorontwikkelen van Notubox, werken met oplegnotities bij raadsvoorstellen vanuit de griffie en het opzetten van een digitale Lange Termijn Agenda (LTA).

Wat gaat het opleveren? Het resultaat: de gemeenteraad, de raadsleden en fractievertegenwoordigers zijn goed toegerust om vorm te kunnen geven aan de kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rollen. De kiezers zijn goed geïnformeerd over de gemeenteraadsverkiezingen, over de deelnemende politieke partijen en over de verschillende standpunten van de partijen. Bovendien dragen de diverse activiteiten bij aan de bevordering van de opkomst. Verder zorgt de griffie ervoor, dat de nieuwe gemeenteraad snel ingewerkt is en goed toegerust om inhoud te geven aan zijn rol binnen het gemeentebestuur. Wat mag het kosten? Voor de gemeenteraadsverkiezingen 2022 is eenmalig een budget nodig voor onder andere de komst van nieuwe raadsleden, de stemhulp, de organisatie van het slotdebat en de verkiezingsavond met uitslagen. Beleidsstukken - Raadsvisie 2020-2022; - Jaarplan Werkgroep 8 maart; - Griffieplan 2021-2022. Specifieke risico’s per programma 1. Herijking gemeentefonds Begin dit jaar is een nieuw verdeelmodel gepubliceerd voor het gemeentefonds. Het eerste voorstel voor de herverdeling zag er niet goed uit voor onze gemeente. We zouden in totaal circa € 2,9 miljoen minder gaan ontvangen, oftewel € 52 per inwoner. In het laatste, aangepaste voorstel komen we uit op een voordeel van € 23,- per inwoner, dat wil zeggen: circa € 1,29 miljoen positief.

Op dit moment volgt echter nog een traject van consultatie langs de ROB en de VNG. De definitieve herverdeling is dus nog niet vastgesteld. De invoering van het nieuwe verdeelmodel van het gemeentefonds is aan een nieuw kabinet. Planning voor invoering is nu 1 januari 2023. 2. Banenafspraak baan (BAB-banen) De BAB-banen regeling is voor mensen met een arbeidsbeperking. Zij vinden vaak lastig een baan en kwamen in het verleden vooral in sociale werkplaatsen terecht. Deze 16

mogelijkheid bestaat niet meer. Begin 2026 moeten er in totaal 125.000 banen zijn bijgekomen voor mensen met een arbeidsbeperking bij reguliere bedrijven en overheidsinstellingen. Dit heet ‘de banenafspraak’. Als een werkgever de afgesproken aantallen in een sector in een jaar niet haalt, gaat de quotumregeling in en moet die werkgever verplicht alsnog voor een minimumaantal werkplekken zorgen. Het zou voor ons als gemeente gaan om circa 2% van de totale formatie. Wij blijven ons inspannen om de afspraken te realiseren. 3. Gevolgen coronacrisis De coronacrisis heeft grote gevolgen gehad. Het is de vraag hoe dit zich verder gaat ontwikkelen in de toekomst. Daarmee is het ook onzeker welke effecten deze gezondheidscrisis later nog op de gemeentelijke begroting zal hebben. 4. Gemeentehuis energielabel C Over twee jaar moet het gemeentehuis minimaal het energielabel C hebben. Het gebouw zal daarvoor op diverse onderdelen aangepast moeten worden. Dit zou worden meegenomen bij de voorgenomen verbouwing en herinrichting van het gemeentehuis. De raad heeft het benodigde budget hiervoor niet beschikbaar gesteld bij de vaststelling van de Begroting 2021. 5. Prijsstijgingen Op diverse terreinen zijn we bezig met nieuwbouwplannen. De landelijke kostenontwikkeling voor dit soort uitgaven blijft stevig stijgen.

Dat kan zijn weerslag hebben op de lasten van bijvoorbeeld onderwijshuisvesting of investeringen op het gebied van sport. Prijsstijgingen spelen bij de kosten van grondstoffen en de bouwkosten zelf, maar ook op andere terreinen, zoals bijvoorbeeld de inhuur van personeel. 6. Wet open overheid en Wet elektronische publicaties (Wep) Per 1 juli 2021 is de Wet elektronische publicaties (Wep) in werking getreden. Vanaf dat moment zijn gemeenten onder andere verplicht om ook beleidsregels elektronisch te publiceren. Daarnaast treedt in de nabije toekomst de Wet open overheid in werking. Vanuit het Rijk is een vergoeding beschikbaar gesteld voor de implementatie van de Woo de komende jaren. Deze vergoeding bestaat uit een structureel en een incidenteel deel, voor 2022 respectievelijk € 62.000,- en € 73.000,-. De verwachting van de VNG is dat de daadwerkelijke kosten hoger zullen uitvallen nu de meeste gemeentes de informatiehuishouding niet (volledig) op orde hebben. Het Rijk biedt geen compensatie voor implementatie van de Wep. 7. Digitalisering dossiers bouwen, ruimte en milieu Om deze dossiers beter toegankelijk te maken en ook in het kader van de invoering van de Omgevingswet, is het gewenst om de dossiers bouwen, ruimte en milieu te digitaliseren.

De raad heeft een motie aangenomen om het digitaliseren van deze dossiers tot nader order uit te stellen en pas opnieuw aan de raad voor te leggen wanneer nut en noodzaak hiervan duidelijk gebleken is en de financiële ruimte hiervoor toereikend is. Aanvullend heeft de raad een amendement aangenomen om alleen te digitaliseren wat wettelijk verplicht is. 8. Actualisatie horecabeleid Het huidige horecabeleid is vastgesteld in 2007. Een actualisatie van het horecabeleid is hoognodig. Een goed horecabeleid draagt bij aan de openbare orde en veiligheid in de gemeente, waardoor men zich veilig voelt in de eigen leefomgeving. Daarmee draagt het bij aan een leefbaar Smallingerland. Hierbij is ook van belang dat aankomende zomer de nieuwe Alcoholwet in werking treedt. De actualisatie kan financiële gevolgen met zich meebrengen. Onduidelijk is nog welke kosten hiermee gemoeid zijn.

17

9. Verzekering cyberaanvallen Cyberaanvallen treffen steeds vaker gemeenten; nog niet zo lang geleden heeft de gemeente Smallingerland er ook een eerste ervaring mee gehad. Uiteraard doen we het nodige om een aanval te voorkomen. Mocht er toch sprake zijn van een succesvolle aanval, dan heeft de gemeente te maken met mogelijk aanzienlijke schade. De verwachting is dat de kosten voor verzekeren van een cyberincident of het aangaan van een abonnement voor een zogenoemd ‘Computer Emergency Response Team’ (CERT) voor schadebeperking, forensisch onderzoek en ondersteuning jaarlijks € 40.000,- euro bedragen. 10. IT-omgeving Vanwege toenemende complexiteit van de IT-omgeving is het noodzakelijk de grote gemeentelijke informatiesystemen onder te brengen op een server ‘in de cloud’. Het gaat om informatiesystemen van tientallen jaren oud, die zonder grote en complexe technische ingrepen niet geschikt zijn om in de cloud te functioneren. De kosten hiervoor vallen mogelijk hoger dan nu te voorzien is. 11. Organisatieontwikkeling Door de transitie van een beheerorganisatie naar een modern ontwikkelde gemeente lopen we tegen de grenzen van de oude organisatie aan. Deze ontwikkeling vraagt een investering in formatie, zowel kwalitatief als kwantitatief. In de Kadernota dat 2022-2025 hebben we dat toegelicht. 12.

Algemene bedrijfsmatige risico's Deze risico's kunnen zich bijvoorbeeld voordoen op terreinen als informatiebeheer en beveiliging, integriteit en privacy, de te realiseren herschikking van de organisatie en de gevolgen daarvan, verdere stijging van verzekeringspremies, of een juiste toepassing van wet- en regelgeving. Hierna noemen we een aantal voorbeelden:  Privacy: in 2022 implementeren we de uitkomsten van de in het najaar van 2021 uitgevoerde audit naar de Wet politiegegevens. Dit brengt mogelijk extra kosten mee. We doen er alles aan om een datalek te voorkomen. Desalniettemin is het een risico.  Verzekeringen: de verzekeringsmarkt is de afgelopen jaren verhard. Voorwaarden zijn aangepast en premies verhoogd. Wij hebben hier al rekening mee gehouden, maar het valt niet uit te sluiten dat de premies de komende jaren verder stijgen.  Bedrijfscontinuïteitsplan: de implementatie van dit plan gaat mogelijk met extra kosten gepaard. Bijvoorbeeld voor oefeningen en afspraken over beschikbaarheid van medewerkers (piket).  Verder wordt het lastiger om vacatures in te vullen, omdat er onvoldoende geschikt personeel op de arbeidsmarkt beschikbaar is. Dat kan weer leiden tot onvoldoende capaciteit bij de eigen organisatie, samenwerkingspartners en opdrachtnemers.

 Procedures en wettelijke maatregelen kunnen leiden tot vertraging, waardoor de uitvoering van beleid mede vertraagt. Zo kunnen er hogere lasten ontstaan.  Aanpassingen in wet- en regelgeving kunnen leiden tot hogere lasten.

18

13. Rampen en calamiteiten Van buiten komend onheil laat zich moeilijk voorspellen en laat zich dus ook moeilijk vooraf in bedragen vangen. Corona is hiervan een voorbeeld, maar het kan bijvoorbeeld ook gaan om milieuvervuilingen, waarvan de dader niet meer te achterhalen valt. Beleidsindicatoren per programma Ontwikkeling inwoneraantal 1 januari Geboren Overleden Gevestigd Vertrokken 31 december Effect Dienstverlening burgerzaken

Realisatie 2020 56.149 517 518 2.262 2.516 56.093 -110

Prognose 2021 56.200 500 525 2.600 2.500 56.275 75

Realisatie 2020

Prognose Prognose 2021 2022 30.000 27.000 5:00 Op afspraak 6.00 6.00

Realisatie 2020 5.772 631 1.688 8.091

Prognose 2021 5.728 1.533 2.260 9.521

Prognose 2022 4.739 1.533 2.260 8.352

Realisatie 2020 1032 3947 291 5270

Prognose 2021 2.000 3.600 300 5.900

Prognose 2022 2.000 3.600 300 5.900

Realisatie 2013 95% 4% 1%

Realisatie 2017 98% 1% 1%

Realisatie

Realisatie 2020 30.623 708 2.31% 248 35.02%

Prognose 2021 30.750 600 1,95% 155 25,83%

Prognose 2022 30.900 900 2,91% 250 27,77%

Realisatie 2020 105 22

Prognose 2021 200 46

Prognose 2022 180 50

Aantal cliënten Gemiddelde wachttijd in minuten Gemiddelde afhandeltijd in min. Afgegeven documenten burgerzaken Rijbewijzen Paspoorten ID-kaarten Totaal Aangifte verhuizingen Via balie Via e-mail of digid Schriftelijk Totaal

Klanttevredenheid Burgerzaken* (Zeer) Tevreden Niet tevreden / Niet ontevreden Ontevreden *de klanttevredenheid meten we periodiek Bezwaarschriften WOZ Totaal aantal objecten Aantal objecten met bezwaar Procentueel Aantal gehonoreerde bezwaren Procentueel Overige bezwaren Wmo en sociale voorzieningen Overige bezwaren 19

Prognose 2022 55.952 536 525 2.600 2.500 55.815 -460

nnb* nnb* nnb*

Klachten Aantal klachten

Realisatie 2020 103

Prognose 2021 100

Prognose 2022 95

Realisatie 2020 44 6

Prognose 2021 220 n.v.t.

Prognose 2022 230 10

Indicatoren en kengetallen Openbare orde en veiligheid Controles naleving drank- en horecawet Procedures huisverbod

Verplichte beleidsindicatoren (www.waarstaatjegemeente.nl) Indicator Periode waarde Eenheid Beschrijving Diefstallen uit 2021 0,83 per Het aantal diefstallen woning 10.000 uit woningen, per inwoners 10.000 inwoners. Geweldsmisdrijven 2019 5,3 per 1.000 Het aantal inwoners geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). Jongeren met een 2018 1 % Het percentage delict voor de jongeren (12 t/m 21 rechter jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het VerweyJonker Instituut Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Vernielingen en 2019 7,8 per 1.000 Hieronder vallen beschadigingen (in inwoners brandstichting, alle de openbare vormen van vernieling ruimte) en misdrijven tegen de openbare orde. Verwijzingen Halt 2019 183 per Het aantal 10.000 verwijzingen Halt per jongeren 10.000 inwoners van 12 tot 18 jaar. Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt 20

Bron CBS Diefstallen CBS Criminaliteit

CBS Jeugd

CBS Criminaliteit

Stichting Halt

Indicator

Periode waarde

Eenheid

Winkeldiefstallen

2019

per 1.000 Het aantal inwoners winkeldiefstallen per 1.000 inwoners.

3,9

Verbonden partijen Naam Veiligheidsregio Fryslân Vereniging Nederlandse Gemeenten Vereniging Friese Gemeenten

Beschrijving verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie.

Bron

CBS Diefstallen

Wat doet deze organisatie? Regionaal organiseren van brandweerzorg, crisisbeheersing en rampenbestrijding. Belangenbehartiger van alle gemeenten en biedt een platform voor opinievorming en vernieuwing. Belangenbehartiger, advisering en platform voor Friese gemeenten.

Voor een verdere toelichting verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen. Wat mag het kosten Bedragen in €

Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

636.766 -6.101.735 -5.464.969

636.760 -6.000.600 -5.363.840

645.520 -5.630.380 -4.984.860

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

2.333.390 28.282

346.000 46.000

215.000

-3.103.297

-4.971.840

-4.769.860

-4.971.840

-4.769.860

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming Netto resultaat

-57.510

-3.160.807

21

Toelichting op cijfers: Ontwikkelingen per programma Ontwikkelingen programma Bedragen x € 1.000 (- = nadeel) Structureel: Subtotaal nieuw - structureel Eenmalig: Wachtgeldverplichting wethouders Gemeenteraadsverkiezingen Subtotaal nieuw- eenmalig Herschikkingen: Herschikkingen 2020-2023 Subsidie Werkgroep Ontwikkeling Small (WOS) Vriendschapsrelatie Gobabis SDGs (millennium en Fairtrade) Herschikkingen 2021-2024 Subtotaal herschikkingen Niet-trendmatige ontwikkelingen Subtotaal niet-trendmatige ontwikkelingen Totaal ontwikkelingen

2022

2023

2024

2025

Totaal

0

0

0

0

0

-125 -90 -215

-38 0

-163 -90 -253

-38

0

12 3 3

12 3 3

0

18

0

0

18

0 -215

0 -20

0 0

0 0

0

Eenmalige uitgaven Gemeenteraadsverkiezingen In 2022 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Er is een eenmalig aanvullend budget nodig voor het organiseren van deze verkiezingen. Wachtgeldverplichting wethouders Door de verschillende mutaties in het college van B&W de afgelopen jaren is sprake van wachtgeldverplichtingen. Herschikking 2020-2023 Mondiaal beleid - De St. WOS ontvangt jaarlijks een subsidie. In het kader van de herschikkingen wordt de subsidie met ingang van 2023 beëindigd. - Er is een jaarlijks bedrag van € 3.000 gereserveerd voor de vriendschapsband van Smallingerland met Gobabis in Namibië. Dit bedrag is bedoeld voor de dekking van de reis- en verblijfskosten naar en in Gobabis. In het kader van de herschikkingen komt dit bedrag met ingang van 2023 te vervallen. - Er is € 3.000 beschikbaar voor de uitvoeringskosten van de werkgroep Fairtrade. Deze kosten zijn grotendeels bestemd voor de verplichte bijdrage aan de landelijke organisatie Fairtrade gemeenten. In het kader van de herschikkingen worden de uitvoeringskosten met ingang van 2023 beëindigd.

22

2.2 Programma Sociaal Domein Algemene toelichting op het programma In juni 2021 heeft de gemeenteraad de visie op het Sociaal Domein 'De Kracht van Smallingerland – onze sociale Koers' vastgesteld. Een gezamenlijk gedragen visie op de toekomst, als paraplu voor de activiteiten en inspanningen die de benodigde transformatie met zich meebrengt. Met dit gezamenlijk toekomstperspectief verbinden we beleid en uitvoering binnen en buiten de organisatie. We waarborgen samenhang in beleid, we zorgen voor financiële grip en beheersbaarheid. Ook sturen we gerichter op effectiviteit en efficiëntie en behalen we synergie door activiteiten te stroomlijnen. We pakken gerichter de onderliggende oorzaken van de problematiek aan. Het helpt om prioritering en samenhang te brengen in de aanpak van de belangrijke maatschappelijke en wettelijke taken die we voor ons zien: bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven gemakkelijker maken. Door het opstellen van ‘Koersplannen' vindt verdere concretisering en realisatie plaats. Deze Koersplannen komt voort uit de vier ambities vanuit de sociale koers: - Een zeker bestaan - Ertoe doen - Erbij horen - Goed voelen We kiezen hier voor de term 'ambities', omdat dit aansluit bij de vastgestelde Sociale Koers. De ambities kunnen ook opgaven worden genoemd.

Voor elk van de ambities werken inwoners, ondernemers, vrijwilligers, verenigingen, maatschappelijke organisaties en de gemeente samen een koersplan uit. In dit proces komen we tot de belangrijkste maatschappelijke opgaven die tussen ons en onze ambities in staan. De koersplannen leggen we in september 2022 voor besluitvorming aan de gemeenteraad voor. Ook de taakvelden Cultuur, Sport en Onderwijs maken nu deel uit van het begrotingsprogramma Sociaal Domein. Het begrotingsprogramma Sociaal Domein is opgesteld aan de hand van deze vier ambities. Voor een aantal onderdelen geldt dat er een sterke samenhang is met andere begrotingsprogramma's. Waar dat van toepassing is, noemen we dat hieronder. In verband met corona hebben we op het moment van schrijven van het begrotingsprogramma, onvoldoende zicht op de volledige omvang en inzet van financiële middelen vanuit het Rijk. De komende periode krijgt u voorstellen over de mogelijke bestemmingen van deze middelen. EEN ZEKER BESTAAN Onze ambitie: inwoners van Smallingerland maken zich geen zorgen over hun bestaan; ze hebben een dak boven hun hoofd, brood op de plank, ze voelen zich veilig en kunnen goed rondkomen. Wat willen we bereiken? Deze ambitie vullen we in met twee beleidsthema's: Rondkomen Het opgroeien of voortdurend leven met een laag inkomen geeft veel stress.

Omdat alle energie gericht is op 'overleven' staat dat een gezonde ontwikkeling en actieve deelname aan de maatschappij in de weg. Actieve deelname aan de maatschappij door mensen met een laag inkomen, heeft direct impact op hun welbevinden en op dat van hun kinderen. Met een goed signaleringssysteem zorgen we ervoor dat we financiële problemen in een vroeg 23

stadium bespreken en oplossen. Wonen Eén van de basisbehoeften is een woning. Hierbij horen ook voldoende passende en levensloopbestendige woonvoorzieningen. We zetten in op het vergroten van de mogelijkheden, om beter aan te kunnen sluiten op de diversiteit aan woonbehoeften van onze inwoners. Daarnaast blijven we streven naar voldoende aanbod aan sociale huurwoningen. Voor 2022 zijn alle doelen en activiteiten gericht op het thema ‘rondkomen’. Natuurlijk zijn er, naast de lopende activiteiten, ontwikkelingen die wel ráken aan wonen maar die we op deze plek even achterwege laten. Die zijn vanwege het zwaartepunt daarvan, opgenomen onder beleidsthema's binnen het begrotingsprogramma Sociaal Domein en de begrotingsprogramma's Ontwikkeling en Fysiek Domein. Wat gaan we daar voor doen? We gaan het door de gemeenteraad in 2021 vastgestelde beleidsplan uitvoeren: 'Iedereen telt mee in Smallingerland' (integraal beleidsplan schulden, minima en armoede). Wat gaat het opleveren? - Minder inwoners komen terecht in een complexe schuldensituatie. - De kosten voor trajecten schuldhulpverlening dalen. - Inwoners worden financieel zelfredzamer. ERTOE DOEN Onze ambitie: inwoners leveren allemaal een unieke bijdrage. Ze hebben een doel in hun leven of leveren een bijdrage aan iets dat belangrijk voor hen is. Ze ontwikkelen talenten en benutten die.

Dit doen ze op verschillende manieren: door werk, vrijwilligerswerk, ouderschap of de zorg voor een naaste. Datgene wat inwoners doen maakt een verschil en is van waarde voor henzelf en/of voor de mensen om hen heen. Wat willen we bereiken? Opgroeien en ontwikkelen Ieder kind heeft recht op een gezonde en veilige start en een optimale ontplooiing, zodat het zich tot een evenwichtige volwassene kan ontwikkelen. Daar waar het (even) niet lukt, bieden we informatie, advies en ondersteuning aan ouders en kinderen die dat nodig hebben. Werk en maatschappelijke participatie Voor onze inwoners is het belangrijk dat ze op een zinvolle manier kunnen bijdragen aan de samenleving en zij hun talenten kunnen ontwikkelen en benutten. Het is belangrijk dat zij worden ondersteund bij het krijgen en behouden van passend, betaald werk of een andere vorm van maatschappelijke participatie. Wat gaan we daar voor doen? - Een pilot starten op de Brede School De Wiken. Gericht op de aansluiting van voorschoolse voorzieningen naar de basisschool. - Aanpak Buurtgezinnen structureel inzetten. Deze pilot loopt al, is succesvol en willen we bestendigen. - Het structureel (financieel) borgen van het programma 'kansrijke start'. - Uitvoeren en borgen van het actieplan Human Capital. Meer informatie kunt u vinden in het programma Economie. - ‘Beleidsnotitie veranderopgave inburgering’ uitvoeren.