251020 Brief college - Riool- en waterheffing tegemoetkoming Stichtingen en Verenigingen

Aan

leden van de gemeenteraad van Smallingerland

Drachten, 21 oktober 2025

Ons kenmerk 2025-092017

Uw kenmerk

Behandeld door Nynke Talsma 0512 - 581 234

Onderwerp Riool- en waterheffing: tegemoetkoming stichtingen en verenigingen Geachte heer, mevrouw,

Inleiding Tijdens de raadsvergadering van 7 oktober 2025 heeft de wethouder twee toezeggingen gedaan: 1. om uit te werken hoe maatschappelijke organisaties die te maken krijgen met een lastenstijging door de invoering van de riool- en waterzorgheffing kunnen worden ondersteund 2. om inzichtelijk te maken wat een gefaseerde invoering van de nieuwe systematiek voor bedrijven en instellingen zou betekenen. Met deze brief geeft het college uitvoering aan beide toezeggingen.

Ondersteuning maatschappelijke organisaties De invoering van de riool- en waterzorgheffing kan voor maatschappelijke organisaties leiden tot een lastenstijging die niet of moeilijk te dragen is. Daarom worden twee samenhangende maatregelen uitgewerkt: een structurele subsidieregeling voor maatschappelijke organisaties en het project "Verduurzaming maatschappelijk vastgoed". Deze maatregelen zijn erop gericht maatschappelijke organisaties te ondersteunen en te compenseren voor de lastenverzwaring als gevolg van de stijging van de riool- en waterzorgheffing. Op 16 oktober heeft een overleg plaatsgevonden met vertegenwoordigers van verschillende sportverenigingen. Zij hebben aangegeven blij te zijn met de voorgenomen steunmaatregelen en hebben aangegeven graag betrokken worden bij de verdere uitwerking van de subsidieregeling. Het college hecht groot belang aan die samenwerking en zal de regeling in overleg met hen concretiseren.

Correspondentieadres: Postbus 10.000 9200 HA Drachten

Gauke Boelensstraat 2 9203 RM Drachten Telefoon (0512) 58 12 34

E-mail gemeente@smallingerland.nl Internet www.smallingerland.nl

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2025-092017

Datum 20 oktober 2025

Bladnr. 2

Structurele subsidieregeling

In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van maatschappelijke stichtingen en verenigingen. De subsidieregeling is bedoeld voor organisaties die een eigen gebouw bezitten en daarmee zelf riool- en waterzorgheffing betalen, maar geen subsidierelatie hebben met de gemeente. Dit betreft de categorieën C en D uit de bijlage. Voor instellingen met een bestaande subsidierelatie (categorieën A en B) wordt de lastenstijging betrokken bij de jaarlijkse subsidiebesprekingen. Hoe we de regeling qua systematiek en juridische grondslag vorm kunnen geven vraagt nader onderzoek en uitwerking. Daarbij kan zo mogelijk rekening worden gehouden met besparingen die worden gerealiseerd door water- of energie reducerende maatregelen. Door de gebouweigenaren te ontlasten, wordt voorkomen dat zij de hogere lasten doorberekenen aan hun huurders. Daarmee komt de regeling ook indirect ten goede aan huurders zoals kleine verenigingen of gebruikers van dorpshuizen. Op basis van een voorlopige inschatting gaan we ervan uit dat de subsidie jaarlijks €225.000,- kost. Na verdere uitwerking zal het definitieve bedrag via de berap en/of kadernota worden verwerkt. Project Verduurzaming maatschappelijk vastgoed

Parallel aan de subsidieregeling wordt het project Verduurzaming maatschappelijk vastgoed uitgevoerd. Doel van dit project is om maatschappelijke organisaties te helpen hun gebouwen energiezuiniger en klimaatbestendiger te maken, zodat de structurele lasten dalen. Daarmee draagt dit project ook een belangrijke mate bij aan het realiseren van onze gemeentelijke duurzaamheidsdoelen. De aanjager die dit project trekt, ondersteunt organisaties op drie manieren:  advies en begeleiding bij energiebesparing, bijvoorbeeld door het laten uitvoeren van energiescans en het opstellen van verduurzamingsplannen;  begeleiding bij subsidies en financiering, zoals het vinden en aanvragen van landelijke of provinciale regelingen (bijvoorbeeld een Dumava subsidie voor isolatie, zonnepanelen of waterbesparende voorzieningen);  stimulering van concrete verduurzamingsmaatregelen, waaronder het realiseren van een gemeentelijke subsidieregeling voor investeringen in verduurzaming wanneer blijkt dat bestaande regelingen onvoldoende aansluiten op de behoeften van maatschappelijke organisaties. Dit kan bijvoorbeeld gaan om de aanschaf van warmtepompen, waterbesparende installaties of een hydroloop voor hergebruik van water. Doel is om binnen drie jaar bij minimaal dertig verenigingsgebouwen een energiescan uit te voeren en concrete maatregelen te realiseren. De voortgang wordt jaarlijks gemonitord.

De benodigde middelen voor bijvoorbeeld een gemeentelijke subsidieregeling worden via de reguliere begrotingscyclus beschikbaar gesteld. Voor de uitvoering van deze taak is extra inzet (1 fte) nodig; we onderzoeken of hiervoor binnen bestaande middelen dekking kan worden gevonden. Indien nodig, nemen dit mee in de berap of kadernota. Juridische context

De riool- en waterzorgheffing is een bestemmingsheffing waarmee de kosten van gemeentelijke watertaken worden verhaald. De Gemeentewet (artikel 228a) geeft gemeenten beleidsvrijheid bij het bepalen van belastingplichtigen, heffingsgrondslagen en tarieven, mits de opbrengst niet hoger is dan de werkelijke kosten.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2025-092017

Datum 20 oktober 2025

Bladnr. 3

Het is juridisch niet mogelijk om sportverenigingen en maatschappelijk instellingen met een publieke functie uit te sluiten van de gekozen systematiek. Het belastbaar feit bij zowel rioolheffing als waterzorgheffing is perceel (object gebonden). Het is dan niet mogelijk om op basis van het subject (eigenaar/gebruiker) een vrijstelling of een uitzondering te verlenen.

Gefaseerde invoering voor ondernemingen Tijdens het raadsdebat van 7 oktober is meerdere malen gesproken over de mogelijkheid om de nieuwe systematiek gefaseerd in te voeren voor bedrijven, instellingen en overige nietwoningen. Dit betreft dus ook maatschappelijke organisaties met een eigen gebouw, zoals sportverenigingen en stichtingen. In deze brief geven wij inzicht in wat een dergelijke gefaseerde invoering betekent. Daarbij is uitgegaan van het zogenoemde 50-75-100%-principe: in de eerste twee jaren wordt een deel van de lastenstijging als gevolg van de rioolheffing (dat in belangrijke mate de hoogte van de totale aanslag bepaald) in rekening gebracht, waarna het tarief vanaf 2028 volledig kostendekkend is. Deze variant zorgt ervoor dat de overgang naar het nieuwe heffingenstelsel voor nietwoningen geleidelijk verloopt. Organisaties krijgen zo de tijd om hun exploitatie aan te passen en eventuele kostenverhogingen te verwerken. Door de gefaseerde invoering van de rioolheffing neemt het tarief in 2026 af van € 1,22/m3 naar € 0,61/m3. Het eigenaarsdeel van € 205,- blijft gelijk. De kostendekkendheid bedraagt daarmee 50% in 2026. Om inzicht te geven in de gevolgen per type bedrijf is in onderstaande tabel het verwachte verloop van de riool- en waterzorgheffing weergegeven. De bedragen zijn indicatief en gebaseerd op gemiddelde verbruiksprofielen.

Stapsgewijs invoeren Percentage heffing Opbrengst Rioolheffing bedrijven (20-80) Benodigdheden algemene middelen Tarief rioolheffing per m3 Vast tarief rioolheffing eigenaren

Bedrijven Kledingzaak Restaurant Kozijnenfabriek Bloemist Ziekenhuis Zorgcentrum Bandenfabriek Keukenfabriek Scholengemeenschap

2026 50%

2027 75%

2028 100%

€

454.373

€

873.170

€

1.260.318

€

454.373

€

291.057

€

-

€

0,61

€

1,17

€

1,69

€

205,00

€

205,00

€

205,00

m3 verbruik

Heffing 2026 Heffing 2027 Heffing 2028 22 € 321 € 335 € 340 1243 € 963 € 1.662 € 2.308 260 € 364 € 510 € 645 132 € 321 € 360 € 428 48580 € 29.839 € 57.152 € 82.402 10978 € 6.902 € 13.074 € 18.780 8964 € 5.673 € 10.713 € 15.372 29 € 321 € 335 € 340 1722 € 1.255 € 2.224 € 3.119

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2025-092017

Datum 20 oktober 2025

Bladnr. 4

De tijdelijke vermindering van opbrengsten zou in dat geval moeten worden gedekt uit de algemene middelen. In onderstaande tabel is de omvang aangegeven. Jaar

Kostendekkendheid

2026 2027 2028

50% 75% 100%

Tijdelijke dekking uit algemene middelen € 0,45 miljoen € 0,29 miljoen € 0,00 miljoen

Openstaande vragen en toelichting op financiering In de afgelopen periode zijn vanuit de raad en de fracties veel vragen gesteld, die niet allemaal konden worden beantwoord voor de raadsbehandeling van 7 oktober jl. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de resterende vragen. Deels zijn de vragen alsnog beantwoord. Daarnaast zijn nog aanvullende vragen gesteld door het CDA en ELP. De beantwoording daarvan zal separaat aan u worden toegezonden. Er resteren nog twee vragen. Een vraag van de VVD heeft betrekking op de planning en realisatie van alle rioleringsprojecten in Smallingerland. Beantwoording hiervan vraagt veel ambtelijke capaciteit. In onderstaande toelichting gaan wij in op de algemene systematiek rondom de rioolheffing. Wij hopen dat hiermee de achterliggende vraag te hebben beantwoord. Mocht dat niet het geval zijn, dan zullen wij uiteraard zorgdragen voor aanvullende beantwoording.

Algemene toelichting systematiek. De grondregel is dat de opbrengsten uit de riool- en waterzorgheffing uitsluitend mogen worden besteed aan de wettelijke gemeentelijke watertaken, zoals rioolvervanging, onderhoud en klimaatmaatregelen. Wanneer in een jaar minder wordt uitgevoerd dan begroot, ontstaat er tijdelijk een overschot. Dat geld verdwijnt niet naar de algemene middelen, maar wordt toegevoegd aan een aparte voorziening die uitsluitend mag worden gebruikt voor riool- en waterzorgtaken die in een daarop volgend jaar worden uitgevoerd. Langjarig sparen voor toekomstige vervangingen is niet mogelijk. Een onafhankelijke accountant controleert jaarlijks of deze regels worden nageleefd en of de heffing daadwerkelijk kostendekkend is. Daarmee is geborgd dat de riool- en waterzorgheffing nooit een verkapte algemene belasting wordt. In eerdere raadsbrieven en toelichtingen is een doorkijk gegeven naar de ontwikkeling van de riool- en waterzorgheffing tot 2036. De bedragen tussen 2026 en 2036 zijn berekend op basis van een lineaire doortrekking van de bekende cijfers. De cijfers na 2026 geven daarmee een indicatie van de verwachte trend, maar zijn nadrukkelijk een schatting en geen vaststaande werkelijkheid. De ontwikkeling van de tarieven op langere termijn hangt af van diverse factoren.

Kostenstijgingen, bijvoorbeeld door prijsontwikkelingen of extra investeringen in klimaatmaatregelen, kunnen leiden tot een hogere heffing. Tegelijkertijd kunnen bijdragen vanuit het gemeentefonds, doeluitkeringen of efficiëntere uitvoering juist zorgen voor een gematigder kostenontwikkeling. Het is daarom belangrijk om de doorkijk naar 2036 te zien als richtinggevend en niet als een vaststaand beeld. Zo is in de tweede bestuursrapportage opgenomen dat de zogenoemde CDOK-middelen worden overgeheveld naar het gemeentefonds, als doeluitkering.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2025-092017

Datum 20 oktober 2025

Bladnr. 5

Het Rijk werkt nog aan een verdere invulling van deze doelen, maar wellicht kunnen ze onder meer worden ingezet voor klimaat- en energiebeleid. Daarmee hebben zij direct invloed op de hoogte van de toekomstige riool- en waterzorgheffing. Wij hopen u met deze brief voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders, l.secretaris

burgemeester

Gerdien Tiesinga

Fred Veenstra

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2025-092017

Datum 20 oktober 2025

Bladnr. 6

Bijlage 1: Overzicht organisaties met een maatschappelijk belang A. Structureel gesubsidieerde organisaties met eigen gebouw  De Lawei  Bibliotheek  Deel van de dorpshuizen  Deel van MOS (alleen De Buren)  Stichting BASS  De Naturij B. Structureel gesubsidieerde organisaties zonder eigen gebouw (in gemeentelijk pand)  Sportbedrijf Drachten  Museum Dr8888  Poppodium Iduna  MOS (wijkcentra)  Deel van de dorpshuizen  Speeltuingebouwen (nader te bepalen)  Dierenparkjes C. Verenigingen / stichtingen zonder structurele subsidie, met eigen accommodatie  Buitensportverenigingen met eigen was-, kleed- en kantinevoorzieningen (zoals voetbal-, hockey- of atletiekverenigingen)  Sporthal Houtigehage  Korfbalhal  Watersportvereniging  Roeivereniging  Kanovereniging  Scouting (wel activiteitensubsidie)  Schietsportvereniging D. Overige maatschappelijke organisaties (nader te beoordelen)  Overige stichtingen en vereniging en zonder subsidierelatie maar met maatschappelijk doel

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2025-092017

Datum 20 oktober 2025

Bladnr. 7

Bijlage 2: nog openstaande vragen uit de eerste ronde. PvdA: B.6.: Graag ontvangen wij een doorrekening voor een gemiddelde sportvereniging (bijvoorbeeld een voetbalclub met kantine en douches), waarin de lastenontwikkeling tot 2036 wordt weergegeven? De lastenontwikkeling voor sportverenigingen is sterk afhankelijk van de aard en omvang van de accommodatie, het waterverbruik (met name door douches) en de WOZ-waarde van het pand. Daardoor is het niet goed mogelijk om één representatieve ‘gemiddelde sportvereniging’ te berekenen. Tijdens het overleg met sportverenigingen op 16 oktober is besproken dat de jaarlijkse heffing voor verenigingen met een kantine en doucheruimten kan stijgen van circa € 321,naar op termijn een bedrag tussen € 3.000,- en € 4.000,- per jaar. Sportverenigingen gaven aan dat deze stijging naar verwachting neerkomt op een verhoging van de contributie met ongeveer € 20,- per lid per jaar, wat overeenkomt met een lastenstijging van ruim 10%. B.9: Hoeveel maatschappelijke instellingen hebben zowel een hoge WOZ-waarde als een hoog waterverbruik (zoals sportcomplexen, scholen en zorginstellingen), en wat betekent dit concreet voor hun lastenontwikkeling in euro’s? Om deze vraag te kunnen beantwoorden zullen diverse bestanden aan elkaar gekoppeld moeten worden. Dit vraagt de nodige tijd en interne capaciteit. C.

11: Het voorstel levert een structureel voordeel van circa €1,5 miljoen voor de algemene middelen op. Kan het college aangeven hoe dit voordeel in de meerjarenbegroting is verwerkt en of er scenario’s zijn doorgerekend waarbij dit bedrag (deels) wordt aangewend voor lastenverlichting van kwetsbare groepen? Het structurele voordeel is nog niet in de Begroting 2026 verwerkt, aangezien dit afhankelijk is van uw besluit over de waterzorgheffing. Wanneer met de heffing wordt ingestemd, wordt de waterzorg niet meer uit de algemene middelen gefinancierd. Hierdoor komt € 1,5 miljoen aan structurele algemene middelen vrij, dat voor andere doeleinden ingezet kan worden. VVD: Kan het college een overzicht geven van alle rioolprojecten in Smallingerland (dus niet alleen de Philips-wijken en het industrieterrein), inclusief de oorspronkelijke planning en de feitelijke uitvoering tot nu toe? Het opstellen van een volledig overzicht van alle rioolprojecten in Smallingerland, inclusief de oorspronkelijke planning en de feitelijke voortgang, vergt een uitgebreide gegevensinventarisatie. Deze informatie is verspreid over meerdere systemen en projecten en kan niet direct worden samengebracht zonder aanzienlijke inzet van interne capaciteit. Het college is bereid dit overzicht op te stellen, maar dit vraagt extra tijd.

Indien de raad hier prijs op stelt, kan een planning voor oplevering worden opgenomen.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2025-092017

Datum 20 oktober 2025

Bladnr. 8