220203 Brief College - Toelichting beleidsnota '(Preventieve) Schuldhulpverlening, Minima en Armoedebestrijding'

Drachten Smallingerland

Aan

de gemeenteraad

Drachten, 3 februari 2022

Ons kenmerk 102862

Uw kenmerk

Behandeld door Gerdien Tiesinga 0512 -581 234

Onderwerp Toelichting beleidsnota "(Preventieve) Schuldhulpverlening, Minima en Armoedebestrijding"

Geachte heer, mevrouw, In de raadsvergadering van 25 januari jongsleden heeft u de beleidsnota "(Preventieve) Schuldhulpverlening, Minima en Armoedebestrijding" behandeld. U heeft het college verzocht om de volgende twee punten nader toe te lichten om tot besluitvorming over te kunnen gaan: 1. contract uitvoering schuldhulpverlening, 2. schuldhulpverlening en beschermingsbewind in eigen beheer. In deze notitie zijn deze punten nader uitgewerkt en in de paragraaf over bewindvoering vindt u in voetnoot nummer 8 diverse links met nadere informatie over bewindvoering in andere gemeenten en de voor- en nadelen van het in eigen beheer uitvoeren van bewindvoering. Voordat inhoudelijk op uw vragen wordt ingegaan, geven wij graag een toelichting op de ontstane situatie. Tijdens de raadsvergadering op 25 januari jl. werd door de fractie van de Christenunie ingebracht dat het beleidsplan geen vervolg bevatte op een door deze fractie in november 2020 ingediende en door de raad aangenomen motie. Daarin werd het college opgedragen om de raad ruim voor de behandeling van het nieuwe beleidsplan de mogelijkheden te schetsen van het in eigen beheer uitvoeren van "schuldhulpverlening, budgetbeheer en bewindvoering". Ook de WD-fractie miste inzicht in afwegingen over dit thema. Beide fracties hebben terecht deze opmerkingen gemaakt. Immers nog bij brief van 23 juli jl.

heeft het college op raadsvragen van de Christenunie over de voortgang, bevestigt dat dit onderzoek naar de vormgeving van schuldhulpverlening liep. Zij het niet als eigenstandig onderwerp maar als aspect van het integrale beleidsplan in wording. Bevestigd werd tevens dat een eerste concept daarvan uw raad in september/oktober zou bereiken. Besluitvorming over het eigenlijke voorstel werd voorzien voor februari 2022. Aldus is geschied. Aan opstelling van het beleidsplan droegen vele partijen door uitgebreide betrokkenheid bij. Niemand maakte een voorbehoud over het thema schuldhulpverlening, laat staan het ontbreken ervan, zoals nu wel de fracties van CU en WD. De door hen geconstateerde lacune in het voorgelegde beleidsplan is al volgt te verklaren. Correspondentie-adres: Postbus 10.000 9200 HA Drachten

Gauke Boelensstraat 2 9203 RM Drachten Telefoon (0512) 58 12 34

E-mail gemeente@smallingerland.nl Internet www.smallingerland.nl

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 2

Aan het thema vormgeving van schuldhulpverlening (ook in eigen beheer) werd in de concept-bespreekversies van het beleidsplan een afzonderlijk hoofdstuk in bijlage gewijd. Tot in de laatste versie werd dat thema in combinatie met een organisatorische discussie belicht. Namelijk over de plaats van het PING-loket van Carins. Dat loket vormt een schakel in het proces van schuldhulpverlening. Een blijvende schakel, ongeacht de vormgeving van schuldhulpverlening en andere, en losstaand van de vraag of die bij Carins dan wel de gemeentelijke organisatie moet worden ondergebracht. Op aangeven van de portefeuillehouder sociaal domein dat die organisatorische kwestie niet nu en niet in dit beleidsplan diende te landen, is in de organisatie de indruk ontstaan dat het college de hele bijlage wilde schrappen. In plaats van de tekst op te schonen, bleef derhalve het hele thema schuldhulpverlening weg uit het raadsvoorstel. Wij betreuren dat dit misverstand er toe heeft geleid dat u niet volledig bent geïnformeerd. In deze brief wordt de toegezegde informatie u alsnog aangereikt en wij bieden u bij deze onze welgemeente excuses aan. Het college is van oordeel dat onderstaande inhoudelijke aanvulling aantoont dat aan de CUmotie gehoor is gegeven. Er is uitgebreid gesproken met uitvoerende contractpartners, in het bijzonder de Kredietbank Nederland (Kbnl).

Het contract met de Kbnl werd al decennia stilzwijgend verlengd voor een contractperiode van steeds driejaar Tijdens de voorbereidende gesprekken over het voorliggende beleidsplan is de termijn voor een nieuwe contractperiode gaan lopen. Had deze beter alvast opgezegd kunnen worden? Dat had wellicht meer flexibiliteit gegeven dan de werkafspraken die doorgevoerd worden (zie voor de bijzonderheden onder punt 1 van de inhoudelijke toelichting.) Anderzijds behoeft een drastische ingreep als het (meer) in eigen beheer uitvoeren van schuldhulpverlening etc. een gedegen voorbereiding. Ook hierover informeert de nagezonden informatie u gedetailleerd. Tijdens de looptijd van het huidige contract zal het college de raad met enige regelmaat informeren over de feiten en de cijfers met betrekking tot dit onderwerp. Voor juni 2023 zal het college een besluit nemen over het vervolg van de uitvoering van schuldhulpverlening, in eigen beheer, of bij een externe partij. Deze keuze wordt gemaakt op basis van onderbouwde scenario's en bij dit proces wordt de raad tijdig betrokken. Inhoudelijke toelichting op de vragen van uw raad 1. Contract uitvoering schuldhulpverlening De gemeente Smallingerland heeft een langdurige samenwerkingsovereenkomst met de Kredietbank Nederland voor de uitvoering van de schuldhulpverlening namens de gemeente.

In het kader van het nieuwe beleidsplan was het college voornemens om een nieuwe aanbesteding uit te zetten voor de schuldhulpverlening. De gemeente heeft echter een langlopend contract met de Kredietbank Nederland (iedere drie jaar wordt de overeenkomst automatisch verlengd). Dit contract loopt tot en met 31 december 2024 en kan niet eerder worden opgezegd. Het huidige contract met werkafspraken wordt wel herzien op basis van het nieuwe beleidsplan. Er wordt een nieuwe raamovereenkomst afgesloten voor de periode van 1 januari 2022 tot en met 31 december 2024 en dat eindigt automatisch. Voor het vervolg van de uitvoering van schuldhulpverlening zal de raad tijdig worden betrokken. Mogelijke scenario's voor het in eigen beheer uitvoeren van schuldhulpverlening en beschermingsbewind zijn uitgewerkt in punt 2.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 3

2. Schuldhulpverlening en beschermingsbewind in eigen beheer In november 2020 heeft de raad een motie aangenomen voor het onderzoeken van het in eigen beheer uitvoeren van schuldhulpverlening en beschermingsbewind. In het kader van het nieuwe beleidsplan zijn de kosten en baten van het in eigen beheer uitvoeren van deze taken onderzocht. In de inleiding van deze brief hebben wij uitgelegd waarom de informatie ontbrak in het beleidsplan. De uitkomsten van het uitgevoerde onderzoek worden hieronder alsnog met u gedeeld. 2.1 Schuldhulpverlening in eigen beheer Huidige werkwijze: De schuldhulpverlening voor inwoners is op dit moment opgeknipt in twee fases die worden uitgevoerd door twee verschillende partijen. Inwoners met financiële problemen/schulden worden eerst door het PING- loket ondersteund (het PING- loket is sinds januari 2019 ondergebracht bij Carins). Het PING-loket is het voorportaal voor alle vragen van inwoners die te maken hebben met financiën. Het PING- loket besluit welke ondersteuning inwoners nodig hebben en neemt een besluit over het inzetten van schuldhulpverlening, beschermingsbewind of budgetbeheer. De uitvoering van deze dienstverlening wordt gedaan door de Kbnl. In principe neemt de gemeente schuldhulpverlening exclusief af bij de Kbnl.

Vanaf april 2021 zijn er ook trajecten bij andere partijen afgenomen wanneer de dienstverlening van de Kbnl niet voldoende aansloot. Bijvoorbeeld omdat er meer ondersteuning of maatwerk nodig was. De Kbnl is hiervan op de hoogte gesteld. De gemeente Smallingerland heeft een contract afgesloten met de Kbnl voor het uitvoeren van schuldhulpverleningstrajecten en inkomensbeheer en daarbij ondersteunende diensten, zoals budgetcoaching. De meeste inwoners worden door de Kbnl middels een minnelijke schuldregeling geholpen. Vaak wordt daarbij budgetbeheer ingezet. Bij budgetbeheer wordt niet gecoacht richting zelfstandigheid. Bij budgetcoaching gebeurt dit wel, maar dit werd tot voorheen minder ingezet. In de maanden april tot en met september 2021 zijn er hernieuwde werkafspraken gemaakt met de Kbnl en PING over het inzetten van budgetcoaching met het doel om dit vaker in te zetten en mensen richting zelfstandigheid te coachen. Deze werkafspraken zijn op 27 september 2021 door beide partijen getekend en maken onderdeel uit van het hernieuwde contract (looptijd 2022 tot en met 31 januari 2024). In de nieuwe werkafspraken staat dat de Kbnl beoordeelt welk product het beste ingezet kan worden om een klant op een passende wijze te kunnen ondersteunen en terugkoppelt aan PING wat er ingezet wordt.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 4

Kosten over de afgelopen laren (vlnr: 2018, 2019 en 2020)

gebruik en kosten Kbnl 2500 2000 1500 1000 500

0

I .1

l aantal geholpen inwoners door Kbnl

495

511

440

l gemiddelde kosten per inwoner

932

1395

885

• aantal klanten bij PING

1392

2180

2200

l aantal geholpen inwoners door Kbnl

l gemiddelde kosten per inwoner

•aantal klanten bij PING

In bovenstaande tabel staan de kosten en het gebruik van de Kbnl, afgezet tegen het aantal klanten dat bij PING is binnengekomen met financiële vragen. Het jaar 2021 is niet meegenomen in de tabel. In de tabel is te zien dat het aantal klanten bij PING voor de jaren 2019 en 2020 ligt is gestegen, maar dat het aantal geholpen inwoners door de Kbnl fors is gedaald. De totale uitgaven van de gemeente aan de Kbnl zijn niet in bijgevoegde tabel weergegeven, maar ook hierin is een dalende trend te zien. In 2021 heeft de gemeente 201.496,uitgegeven aan de diensten van de Kredietbank, terwijl dit in het jaar 2020 nog 251.581 euro bedroeg. Deze dalende trend heeft 2 oorzaken. Ten eerste heeft PING meer doorverwijzingen naar het voorliggend veld gedaan, waardoor de inzet van de Kbnl niet nodig was. Ten tweede biedt de Kbnl niet voor iedere inwoner voldoende maatwerk. We zien steeds vaker dat inwoners meer maatwerk nodig hebben wanneer zij in een schuldensituatie zitten. Wanneer het PING-loket beoordeelt dat een klant beter geholpen is met meer maatwerk, wordt de klant sinds april 2021 ook doorverwezen naar andere schuldhulpverleners, zoals MOK advocaten, Bureau Benedictus en Sterk in Financiën. Van juni 2021 tot heden zijn een aantal dossiers naar deze andere partijen doorverwezen.

Scenario's Schuldhulpverlening in eigen beheer: In onderstaande scenario's worden de voor- en nadelen en kosten van het in huis halen van de taken van de Kbnl beschreven. Scenario 1: In dienst nemen nieuw, reeds geschoold personeel Wanneer we de taken die de Kbnl uitvoert voor de gemeente, weer binnen de gemeente zelf uit willen voeren, dan brengt dit kosten met zich mee. Zowel het inzetten van extra personeel, het overnemen van lopende dossiers bij de Kbnl als het inregelen van het proces brengt kosten met zich mee. Wanneer we er van uitgaan dat we ook de komende jaren schuldhulpverlening zullen bieden aan tussen de 440 en 500 inwoners, dan is er 9,2 fte nodig om deze taak te kunnen vervullen1. 1 Dit aantal is gebaseerd op grond van de normtijden per product zoals die door de NWK (branchevereniging schuldhulpverlening) zijn berekend.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 5

Deze formatie is gebaseerd op de volgende uitgangspunten t.a.v. de verwachte klantenaantallen waarbij sommige klanten, net als nu het geval is, naast een schuldregeling ook budgetbeheer of financieel beheer zullen ontvangen: Stabilisatie: 57 verwachte klanten = 0,7 fte schaal 9 Budgetbeheer en budgetcoaching: 116 verwachte klanten = 2,2 fte schaal 8 Schuldregelingen: 187 verwachte klanten = 3,9 fte schaal 9 - Financieel beheer: 228 verwachte klanten = 0,4 fte schaal 9 Daarnaast is er administratieve ondersteuning nodig voor de schuldhulpverleners. Hiervoor is naar verwachting 2 fte in schaal 7 nodig.2 De totale kosten voor het aannemen van nieuw personeel komen uit op € 654.827,- per jaar vanaf 20 253. Vanaf 2024 kan dan gestart worden met het inrichten van de gemeentelijke werkprocessen, het opstellen van een risicoanalyse, het beschrijven van beheersmaatregelen en werkinstructies, het maken van stroomschema's voor aanpalende hulp en het vaststellen van de gewenste managementinformatie. Deze implementatie-taken passen niet binnen de capaciteit van de afdelingen Sociaal Geregeld en Sociaal Ondersteunend. Hiervoor zal incidenteel expertise ingehuurd moeten worden.

De geschatte incidentele kosten voor het implementatietraject worden geschat op € 17.280,-4 Aansturing van de nieuw aan te nemen schuldhulpverleners kan plaatsvinden door de teamleider Naar Inkomen, waar momenteel ook het team Vroegsignalering gepositioneerd is. 2025 zal een overgangsjaar worden waarin klanten die door de Kbnl ondersteund worden, overgedragen zullen worden naar de gemeente wanneer de verwachting is dat de dienstverlening nog voor langere tijd nodig is. Bestaande klanten waar het traject binnen afzienbare tijd afgerond kan worden, zullen door de Kbnl zelf afgerond worden. Deze overgangsperiode gaat gepaard met dubbele kosten. De overgangskosten worden geschat op € 90.000,-. Dit zijn incidentele kosten die alleen in het jaar 2025 gemaakt zullen worden. Een laatste kostenpost is het NvvK-lidmaatschap. Dit is geen noodzaak, maar heeft wel voordelen. Zo hebben NvvK-leden toegang tot de community schuldhulpverlening waar veel informatie en jurisprudentie gedeeld wordt. Ook zijn NvvK-leden automatisch aangesloten bij landelijke initiatieven, zoals het Schuldenknooppunt en kunnen zij gebruik maken van de periodieke scholingsmogelijkheden die het NvvK biedt voor haar leden. De kosten voor het lidmaatschap NVVK hangen af van het aantal medewerkers die zich bezig houden met SHV, dus ook de regisseur SHV en de beleidsadviseur.

Tot 10 fte bedragen de kosten € 4.794,10-20 fte kost € 7.200,-. Totale kosten Personeelskosten -> € 654.827,- per jaar (structureel, met jaarlijks een indexering waarmee de loonkosten stijgen) - Overgangskosten -> € 90.000,-- (incidenteel) Kosten NvvK € 7.200,- (structureel) - Kosten systeem voor schuldhulpverlening (Stratech). Eenmalig € 57.000,-. Structureel € 30.200,- 5 2 Gebaseerd op aantal administratieve ondersteuning in Heerenveen. De verhouding tussen schuldhulpverleners en administratieve krachten die in Heerenveen wordt gehanteerd, is hier als basis genomen. Dit betekent dat er o,5 fte aan administratieve ondersteuning is voor 1 fte schuldhulpverlening. Voor budgetbeheer is geen administratieve ondersteuning nodig. 3 Informatie verkregen van I. Duim op 23-7-21 4 Inhuur expertise: 8 uur per week voor de duur van 24 weken. Kosten per uur: €90,5 Heerenveen heeft in 2021 het systeem Stratech ingekocht De genoemde kosten zijn de kosten die Heerenveen hiervoor diende te betalen. De kosten gaan per aantal actieve dossiers. De genoemde bedragen kunnen hierdoor iets afwijken. Er kan

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 6

Voordelen Meer grip op de uitvoering van schuldhulpverlening. Integrale aanpak is beter te realiseren als schuldhulpverlening binnen de gemeente wordt georganiseerd. Voorbeelden: kortere lijnen met Werk en Inkomen, Terugvordering en Verhaal, kortere lijnen met integraal Team. Meer maatwerk mogelijk Samenwerking met vrijwilligersorganisaties is gemakkelijker te realiseren. Nadelen Wanneer de vraag naar schuldhulpverlening daalt, blijven de kosten gelijk, doordat de meeste kosten personeelskosten zijn. - Het inregelen van schuldhulpverlening binnen de ambtelijke organisatie kost tijd en capaciteit. In eerste instantie zullen de kosten hoger zijn dan de baten. De gemeente zal, bij het in huis halen van de gehele keten van schuldhulpverlening, geldstromen van derden moeten beheren. Er zal geld binnenkomen, dat moet worden beheerd en er zullen reserveringen moeten worden aangelegd voor klanten en schuldeisers. Dit vereist een expertise die we momenteel niet in huis hebben. Daarnaast zullen er ook nieuwe systemen voor moeten worden aangeschaft. Scenario 2: eigen personeel scholen Wanneer besloten wordt om bestaand personeel om te scholen tot schuldhulpverlener, dan dienen deze medewerkers geschoold te worden. Een opleiding tot schuldhulpverlener NEN 8048 kost tussen de € 1.068,-- en € 3.300,-- per deelnemer en duurt 1 a 2 jaar, afhankelijk van de opleider6.

Het examen, inclusief assessment wordt landelijk afgenomen en kost € 1.200,--. Een opleiding tot budgetbeheerder kost tussen de € 1.068,-- en € 1.725,-- per deelnemer en kan binnen 1 jaar worden afgerond. De totale kosten voor het opleiden van eigen personeel komt daarmee op € 12.816,wanneer we er van uitgaan dat er 12 medewerkers nodig zijn om de benodigde 7,2 fte in te vullen en we de goedkoopste opleiding aanbieden. We gaan er dan vanuit dat de administratieve ondersteuning geen scholing nodig heeft. Ook in dit scenario kan in 2024 gestart worden met het inrichten van gemeentelijke processen, het opstellen van een risicoanalyse en dergelijke. Om tijdig goed opgeleid personeel te hebben voor deze nieuwe taak dient in het najaar van 2023 te worden gestart met de opleidingen. In dit scenario zullen de overgangskosten ook ongeveer € 90.000,- bedragen. De voor- en nadelen die omschreven zijn bij scenario 1, zijn ook op dit scenario van toepassing. Totale kosten - Personeelskosten ->€ 654.827,- per jaar (structureel, met een jaarlijkse indexering). - Opleidingskosten -> € 31.500,-- (incidenteel). Examenkosten -> € 10.800,- (incidenteel, alleen voor de schuldhulpverleners, niet voor de budgetbeheerders). - Overgangskosten ->€ 90.000,- (incidenteel). Kosten NvvK € 7.200,- (structureel). ook voor een ander schuldhulpverleningssysteem gekozen worden, namelijk Allegro.

Het serviceniveau van Stratech is hoger, flexibiliteit van inrichting is groter. Allegro is geschikt voor organisaties met veel taakscheidingen en een vrij vaste inrichting. 6 Onder andere Learncare Academy, Elkenain Schuldhulp en diverse Hogescholen, zoals Windesheim bieden opleidingen tot schuldhulpverlener aan. De studie die door het NvvK wordt aangeraden is de tweejarige deeltijdstudie op Windesheim. De kosten hiervan liggen op 3.227 euro, uitgaande van de momenteel geldende wettelijke hoogte van het collegegeld. De opleiding schuldhulpverlener die één van onze eigen vroegsignaleerders momenteel volgt kost 1.068,-

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 7

Kosten systeem voor schuldhulpverlening (Stratech). Eenmalig € 57.000,--. Structureel € 30.200,--. Scenario 3: Deels eigen personeel opleiden, deels nieuw personeel aannemen Er kan ook voor gekozen worden om een deel van het personeel aan te nemen en een deel van het benodigde personeel vanuit de eigen organisatie op te leiden. De omschreven voor- en nadelen blijven bestaan en de kosten van deze variant zijn afhankelijk van de verhouding eigen personeel : nieuw personeel. Scenario 4: Aanbesteding voorde nieuwe schuldhulpverlening Na 2024 dient schuldhulpverlening volgens de huidige wet- en regelgeving Europees aanbesteed te worden. Met deze nieuwe aanbesteding worden nieuwe eisen opgesteld waaraan aanbieders van schuldhulpverlening moeten voldoen en die aansluiten bij de behoeften van onze inwoners. Bij het opstellen van het bestek voor de aanbesteding zal een duidelijk Programma van Eisen worden opgenomen waarbij wij sturen op een meer klantgerichte benadering en afstappen van de huidige productgerichte benadering. Kosten - Kosten zijn nog onbekend. De komende periode wordt deze nieuwe aanbesteding intern door de medewerkers inkoop en de betreffende beleidsadviseurs voorbereid. Eind 2022 zal helder worden welke expertise hiervoor moet worden ingekocht. Voordelen van een aanbesteding voor nieuwe schuldhulpverlening We kunnen meer sturen op resultaat.

- We creëren meer ruimte om bij andere schuldhulpverleners producten in te kopen. We betalen alleen voor geleverde diensten. Wanneer het aantal inwoners dat in aanmerking komt voor schuldhulpverlening wijzigt, dan stijgen of dalen onze kosten direct. Wanneer we zelf personeel in dienst nemen, dan is dit niet het geval. Wij kunnen in het contract de mogelijkheid opnemen dat we zelf activiteiten op het gebied van schuldhulpverlening mogen ontplooien Nadelen van het aanbesteden van schuldhulpverlening: - De schuldhulpverlening blijft op afstand georganiseerd, waardoor we minder sturing hebben dan wanneer we de gehele keten van schuldhulpverlening in huis halen. Scenario 5: gedeeltelijk dienstverlening in eigen huis Het is ook mogelijk om een deel van de huidige dienstverlening in te blijven kopen bij de Kbnl (en andere partijen) en een deel van de dienstverlening intern te gaan beleggen. In de gemeente Heerenveen is er destijds voor gekozen om fasegewijs schuldhulpverlening zelf te gaan uitvoeren. In eerste instantie zijn de medewerkers daar opgeleid om het traject schuldhulpverlening zelf uit te voeren en vier jaar later zijn zij gestart met het zelf uitvoeren van Budgetbeheer. Voordelen - Door gefaseerd zelf taken uit te gaan voeren heeft de organisatie meer tijd om zich de nieuwe taken eigen te maken.

Het werkproces kan stapsgewijs worden aangepast en de extra personele kosten of opleidingskosten worden gespreid over meerdere jaren. Nadelen - Veel inwoners die in een schuldenregeling komen, hebben aanvullend budgetbeheer of budgetcoaching. Wanneer twee partijen een deel van deze werkzaamheden verrichten, kan dit voor een gebrek aan casusreoie zorgen.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 8

Wanneer er fasegewijs nieuwe taken naar de gemeente komen, zullen werkprocessen meerdere malen herzien moeten worden en zal ook de inrichting van het systeem (Key2Financien) meerdere malen moeten worden herzien. De totale herinrichtingskosten zullen hierdoor waarschijnlijk hoger zijn dan wanneer alle onderdelen van schuldhulpverlening direct ondergebracht worden bij de gemeente. Conclusie en vervolg De scenario's laten zien dat er na 2024 meerdere mogelijkheden zijn voor de inrichting van schuldhulpverlening, extern of in eigen beheer. Voor juni 2023 zullen bovenstaande scenario's afgewogen worden en zal er door het college een besluit worden genomen over de nieuwe inrichting. Hier wordt de raad tijdig bij betrokken. Tot die tijd zal het college de raad met regelmaat informeren over de feiten en cijfers met betrekking tot schuldhulpverlening. 2.2 Bewindvoerinq in eigen beheer Inwoners met schuldenproblematiek komen vaak in beeld via PING, de integrale teams of via organisaties in het netwerk (bijv. MOS). Als een inwoner een intake heeft bij PING, wordt een professionele afweging gemaakt of iemand met vormen van budgetbeheer geholpen kan worden of dat het zwaarste instrument, namelijk bewind, moet worden ingezet. Hierbij spelen zaken als inzicht, motivatie en pro-activiteit van de inwoner mee.

Momenteel is het zo dat het PING-loket bekend is met de meeste verschillende bewindvoerders in de regio. PING kent de kwaliteiten. Indien beschermingsbewind nodig is, brengt PING de klant in contact met een bewindvoerder waarvan zij verwacht dat het een goede match is met de cliënt. Niet iedere cliënt met schuldenproblematiek meldt zicht echter bij het PING-loket en ook niet iedere inwoner maakt gebruik van de bewindvoerder die door het PING-loket wordt aangedragen. Een cliënt mag namelijk zelf kiezen wie zijn of haar bewindvoerder wordt en inwoners kunnen zich ook rechtstreeks bij een bewindvoerder melden, zonder tussenkomst van de gemeente, als zij het idee hebben dat zij hun eigen financiën niet meer goed kunnen beheren. Inwoners zijn dus vrij om te kiezen wie zij als hun bewindvoerder willen, mits de kantonrechter de betreffende beschermingsbewindvoerder ook benoembaar acht. Dit is onderdeel van het toezicht op de bewindvoerder door de kantonrechter (art. 1:435 BW). En de bewindvoerder moet uiteraard bereid zijn om op te treden als bewindvoerder. Beschermingsbewind wordt dus altijd toegekend door de kantonrechter. De kantonrechter stelt de vergoeding vast op basis van de wettelijke regeling. Het tarief voor schuldenbewind blijft gelden tijdens de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP)en de minnelijke regeling.

De gemeente betaalt voor veel inwoners die onder beschermingsbewind staan de bewindvoeringskosten vanuit de bijzondere bijstand. De afgelopen jaren zijn deze kosten enorm gestegen. Omdat de feitelijke grip op de instroom, uitstroom en kwaliteit van beschermingsbewind bij de rechtbank belegd zijn, betalen gemeenten in principe voor ondersteuning waar ze geen zicht of invloed op hebben. Om de kosten van bewindvoering terug te dringen en meer grip te krijgen op het product 'bewindvoering' zijn er diverse mogelijkheden. Die we hieronder uit hebben gewerkt. Mogelijkheid 1: Bewindvoering in eigen beheer, geen bijzondere bijstand meer verstrekken. We kunnen er voor kiezen om bewind in eigen beheer uit te gaan voeren en geen bijzondere bijstand meer te verstrekken aan bewind voering door andere bewindvoerders. Dit wordt sinds 2014 gedaan in de gemeenten Groningen en Deventer7. 7 Meer informatie over de werkwijze in Groningen, Enschede, Deventer, Zwolle en andere gemeenten + informatie waarom beschermingsbewind in eigen beheer nu moeilijker te realiseren is door de jurisprudentie is te vinden in de volgende

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 9

In het kader van de Participatiewet kan bijzondere bijstand voor de kosten van bewindvoering worden afgewezen als er een passende en toereikende voorziening is waar daadwerkelijk een beroep op kan worden gedaan. Het afwijzen van de kosten voor bijzondere bijstand is juridisch gezien mogelijk als er een kosteloze algemene voorziening is voor bewindvoering. (bewindvoering algemeen belang besluit). In 2018 is er echter jurisprudentie over deze werkwijze verschenen en hieruit blijkt dat het kosteloos aanbieden van bewind gezien kan worden als oneerlijke concurrentie door de overheid. Dit mag als overheid alleen wanneer aangetoond wordt dat sprake is dat de “markt” niet goed functioneert. Dit moet op zorgvuldige wijze worden gemotiveerd. Uit de motivering moet blijken waarom het verrichten van de voorgenomen activiteiten tegen de beoogde voorwaarden voorziet in een algemeen belang en tevens moet blijken dat ook de belangen van derden (externe bewindvoerders) zijn meegewogen. Ook kan het bieden van bijzondere bijstand als algemene voorziening leiden tot een mogelijke verstoring van een samenwerkingsrelatie met private bewindvoerders, en loopt een gemeente het risico te maken te krijgen met tegengestelde belangen binnen de gemeente. Momenteel kan niet gesteld worden dat de markt van bewindvoerders niet goed functioneert.

Er zijn wel bewindvoerders die de klant niet goed helpen, maar over het algemeen zijn de bewindvoerders die door de rechtbank aangewezen worden, capabel. De begeleiding naar zelfredzaamheid kan soms wel beter, maar er zijn andere, minder ingrijpende maatregelen voorhanden om hierover in gesprek te gaan met de huidige bewindvoerders. Ook is niet gezegd dat de kosten voor bijzondere bijstand direct zullen dalen wanneer de gemeente bewindvoering in eigen beheer uit gaat voeren. De voornamelijk personele lasten voor bewindvoerders in gemeentedienst, zullen namelijk nagenoeg hetzelfde zijn als de kosten voor externe bewindvoerders. Uit informatie van de gemeente Groningen blijkt dat de beoogde kostenbesparing voornamelijk zit in de afspraken die worden gemaakt met externe bewindvoerders om op termijn geen bijzondere bijstand meer te vergoeden en een lager tarief te bedingen. Mogelijkheid 2: Bewind binnen de gemeente, naast bewind bij externe partijen Momenteel kunnen inwoners kiezen voor een externe bewindvoerder en zij kunnen kiezen voor een bewindvoerder van de Kbnl. We kunnen er voor kiezen om daarnaast bewindvoerders binnen de gemeente aan te stellen, zodat inwoners ook de keuze hebben om te kiezen voor deze gemeentelijke bewindvoerders.

Wanneer je de gemeente ook zelf het gehele traject van schuldhulpverlening uitvoert, dan heeft dit voordelen zoals het feit dat gemakkelijk is op- of af te schalen tussen bewind voering en vormen van budgetbeheer. Omdat de gemeente Smallingerland niet zelf het budgetbeheer uitvoert, maar alleen de toegangspoort tot schuldhulpverlening is, gelden deze voordelen niet. Ook zullen de kosten voor het aanstellen van een eigen bewindvoerder niet lager zijn dan de kosten voor het inzetten van een externe bewindvoerder8.

documenten: rapport bescherminasbewind Rekenkamer februari 2021 .pdf (smallingerland.centraalt en Onderzoek Bewindvoering in eigen huis tnbpb.nl), https://www.acm.nl/nl/publicaties/deventer-moet-kosten-voor-particulierebewindvoerders-vergoeden en Bewindvoering en de Wet Markt en Overheid (schulinck.nh 8 Een gemeente heeft relatief hoge overheadkosten in vergelijking met private bewindvoerders, maar heeft geen winstoogmerk, waardoor de kosten niet hoger uit zullen vallen dan inkoop bij een externe bewindvoerder, maar ook niet lager

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 10

Tot slot is de gemeente verplicht om de integrale kosten van het beschermingsbewind door te berekenen aan de cliënt en het staat de bewindvoerder niet vrij om zonder toestemming van de rechtbank van de vastgestelde tarieven voor bewind voering af te wijken. De kosten voor bijzondere bijstand zullen dus niet direct dalen door binnen de gemeente een bewindvoerder aan te stellen en ook zal de grip op instroom, doorstroom, kwaliteit en uitstroom van de inwoners die kiezen voor andere bewindvoerders niet toenemen. Mogelijkheid 3: Adviesrecht In de periode 2018-2019 heeft er een pilot 'adviesrecht' plaatsgevonden. In deze pilot moesten bewindvoerders die bij de rechtbank een schuldenbewind willen aanvragen voor een cliënt eerst advies inwinnen bij de gemeente. Voor dit advies bezochten de bewindvoerder en cliënt samen de gemeente voor een adviesgesprek. Tijdens dit gesprek werd gekeken of bewind inderdaad de juiste keuze was voor een cliënt, of dat misschien een van de lichtere producten beter aan zou sluiten. De gemeente schreef vervolgens een advies voor de rechtbank. De rechter deed vervolgens altijd de uitspraak. De uitkomsten van de pilot waren veelbelovend. In 30 procent van de gevallen was het advies dat een lichtere vorm van hulp of een regulier bewind in plaats van een schuldenbewind meer passend zou zijn.

Bij deze 30 procent was verreweg de meerderheid van de cliënten en bewindvoerders het met dit advies eens en werd geen schuldenbewind aangevraagd, maar de lichtere hulp. In enkele gevallen waren cliënten en bewindvoerders het oneens. Bijna altijd sprak in dit geval de rechter dan toch bewind uit. Een positief bijeffect voor de gemeente was dat een goed beeld wordt verkregen van de commerciële bewindvoerders in de gemeente, omdat met allen adviesgesprekken worden gevoerd. Een tweede positief bijeffect dat tijdens de pilot naar voren kwam, was het nauwere contact met de kantonrechter. Op 30 september 2020 is artikel 431 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek gewijzigd, waardoor gemeenten allemaal gebruik kunnen maken van dit adviesrecht als er een bewind is uitgesproken waarbij schulden onderdeel zijn van de boedel. Om gebruik te kunnen maken van het adviesrecht moeten een gemeente vooraf kenbaar maken bij de rechtbank dat zij advies uit wil brengen wanneer een schuldenbewind wordt uitgesproken (artikel 1:432a lid 1 BW). De gemeente moet de wens om te adviseren over schuldenbewind van inwoners ('opt in') schriftelijk mededelen aan de griffier van de rechtbank in het arrondissement. Procedure adviesrecht na "opt in" gemeente De procedure van het adviesrecht verloopt in drie stappen. Stap 1: signaal en gegevens naar gemeente.

Als een schuldenbewind is uitgesproken moet de bewindvoerder dit binnen twee weken melden bij de gemeente. Ook moet hij binnen drie maanden na het uitspreken van het bewind de volgende stukken toesturen aan de gemeente (artikel 1:432a lid 2 BW): - een afschrift van de boedelbeschrijving als bedoeld in artikel 1:436 lid 1 BW. Hierin wordt een overzicht gegeven van de bezittingen en schulden bij de aanvang van het bewind en er wordt een inschatting gemaakt van de maandelijkse inkomsten en uitgaven; het plan van aanpak als bedoeld in het Besluit kwaliteitseisen. Dit plan van aanpak bevat het doel van het beschermingsbewind en de afspraken met de betrokkene om dat doel te bereiken.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 11

Stap 2: uitbrengen advies Na ontvangst van de boedelbeschrijving en het plan van aanpak heeft de gemeente vier weken de tijd om advies uit te brengen aan de rechter artikel 1:432a lid 5 BW. Op basis van de toegezonden informatie kan de gemeente beoordelen of de belangen van de betrokkene volgens het inzicht van de gemeente voldoende kunnen worden behartigd met een andere, lichtere vorm van ondersteuning dan schuldenbewind. Het advies kan drie opties bevatten: 1. een deugdelijk gemotiveerd aanbod van alternatieve ondersteuning die de gemeente voor de betreffende schuldenaar passend acht; 2. een advies waarin de gemeente voorstelt de betrokkene gezamenlijk met een beschermingsbewindvoerder ondersteuning te bieden; 3. een advies om het schuldenbewind voort te zetten. Stap 3: voortzetten of beëindigen bewind Als de gemeente een alternatieve vorm van ondersteuning adviseert, dan beslist de rechter of het beschermingsbewind wordt voortgezet of beëindigd. Als de rechter beslist tot beëindiging van het beschermingsbewind, dan is het wel denkbaar dat hij het niet onmiddellijk beëindigt maar het nog enkele maanden doorloopt. Ook is het niet ondenkbaar dat voorafgaand aan de beëindiging nog een evaluatiegesprek wordt gehouden. Voordelen gebruik maken van adviesrecht Gemeenten zijn hierdoor beter in staat om hun regierol bij schuldhulpverlening te vervullen.

Kosten bijzondere bijstand kunnen afnemen, doordat bewind voering vaker op korte termijn beëindigd zal worden zal worden. Gemeenten krijgen een beter beeld van de commerciële bewindvoerders in de gemeente. - De samenwerking tussen gemeenten, rechtbanken en beschermingsbewindvoerders zal verbeteren. Nadelen gebruik maken van adviesrecht: Extra personele inzet nodig om deze nieuwe taak uit te kunnen voeren. - Het advies van de gemeente wordt pas gevraagd nadat er een schuldenbewind is uitgesproken. Een inwoner kan dus te maken krijgen met een nieuwe contactpersoon, doordat het schuldenbewind op basis van het advies van de gemeente beëindigd kan worden. Kosten gebruik maken van adviesrecht: - Loonkosten 1 fte op schaal 9. € 76.8509 Mogelijkheid 4: convenant afsluiten met bewindvoerders Steeds meer gemeenten maken afspraken met bewindvoerders en maatschappelijke partners over dienstverlening en samenwerking om zo de dienstverlening aan inwoners te optimaliseren. Dit leggen zij vervolgens vast in een convenant.

91 fte is gebaseerd op 560 te behandelen casussen, uitgaande van een tijdsbesteding van 2,5 uur per casus. In 2019 zijn er 594 toegekende aanvragen voor beschermingsbewind binnen gekomen en in 2020 waren dit er 517. Bij onze berekening zijn we uitgegaan van een gemiddelde hiervan met een lichte afwijking naar boven, omdat er jaarlijks ook aanvragen worden afgewezen.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 12

In het convenant kunnen afspraken worden gemaakt over: - het verhogen van de kwaliteit van beschermingsbewind: bewindvoerders die mee doen, moeten voldoen aan kwaliteitseisen. Zo moeten zij bijvoorbeeld naast de inschrijving bij een landelijk kwaliteitsbureau, zich ook aansluiten bij een branche-, beroeps- en/of belangenvereniging; een sneller schuldhulpverleningsproces (wegnemen van schakels: het wordt voor bewindvoerders bijvoorbeeld mogelijk om zelf een aanvraag in te dienen voor een minnelijke schuldsanering bij de KBNL; - het zo snel mogelijk beëindigen van een schuldensituatie en betere ondersteuning van klanten naar financiële zelfredzaamheid. In het convenant kunnen afspraken worden gemaakt over vaste momenten waarop een bewindvoerder (eventueel samen met de gemeente) naar de hulpvraag van de klant gaat kijken. Voor een deel van de klanten is uitstroom uit bewind een uiteindelijk doel. het aanbieden van de meest passende hulp en ondersteuning. Specifiek niet meer of langer ondersteuning bieden dan nodig. Voordelen convenant Door afspraken te maken met bewindvoerders, kan een nauwe, kwalitatief hoogwaardige ketensamenwerking groeien waar iedere onderbewindgestelde burger, met (ernstige) schuldproblematiek, baat bij heeft. De mogelijkheden via een convenant zijn breder dan de mogelijkheden die het adviesrecht biedt.

Er kunnen in overleg met de bewindvoerders afspraken worden gemaakte over diverse onderdelen Niet alleen over schuldenbewind, maar bijvoorbeeld ook over de mogelijkheden van aanmelding voor schuldenregelingen. - Een convenant kan op regionaal niveau opgesteld worden, doordat veel Friese gemeenten met dezelfde bewindvoerders te maken hebben. Hierdoor kunnen we gebruik maken van eikaars expertise - Het opstellen van een samenwerkingsconvenant vergt een eenmalige extra tijdsinvestering. Dit brengt geen structurele extra kosten met zich mee Nadelen convenant Niet iedere bewindvoerder zal deel willen nemen aan het convenant, waardoor er wellicht geen grip komt op de kwaliteit van alle actieve bewindvoerders in de gemeente. Conclusie en vervolg: Het in eigen beheer uitvoeren van beschermingsbewind heeft veel nadelen en ook juridische beperkingen, dit is dus niet wenselijk. De gemeente kan het meeste invloed hebben op de kwaliteit en de kosten van beschermingsbewind via het adviesrecht en het opstellen van een convenant met bewindvoerders. Op dit moment wordt verkend of er op provinciaal niveau een convenant kan worden opgesteld, zodat een minder grote tijdsinvestering nodig is en er gebruik kan worden gemaakt van de expertise in de regio. Daarnaast wordt het adviesrecht per 1 juli 2022 geïmplementeerd.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 102862

Datum 3 februari 2022

Bladnr. 13

Tot slot Met de uitwerking van de informatie in deze brief hopen we u voldoende te hebben geïnformeerd over het contract van schuldhulpverlening en over de mogelijkheden voor het in eigen beheer uitvoeren van schuldhulpverlening en beschermingsbewind

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders,

Siebren van der Berg

Jan Rijpstra