2.2 Bijlage bij overdrachtsdocument gemeentelijke organisatie

Overdrachtsdocument Gemeenteraadsverkiezingen Smallingerland 2022 Directie Smallingerland

Voorwoord We staan aan de vooravond van een nieuwe raadsperiode in Smallingerland. U hebt de afgelopen periode campagne gevoerd en begint aan een spannende periode van informeren, formeren, het opstellen van een coalitie- of een raadsprogramma.

De toekomst is vol uitdagingen, die zijn er ook voor Smallingerland. Wij kijken ernaar uit om die in goede samenwerking met u op te pakken. Samen bouwen we graag verder aan een sterk Smallingerland!

Ook voor ons als ambtelijke organisatie is het een interessante periode, waarin duidelijk is wat de samenstelling van de nieuwe raad is en hoe een nieuw college eruit gaat zien. Welke ambities heeft de nieuwe raad? Welke maatschappelijke opgaven krijgen prioriteit en welke keuzes worden gemaakt ten aanzien van de financiële armslag en de beschikbare ambtelijke capaciteit?

De directie Siebren van der Berg, gemeentesecretaris/algemeen directeur Koen Eekma, concerndirecteur

Om u behulpzaam te zijn in deze periode biedt de ambtelijke organisatie dit document aan. Het geeft inzicht in de belangrijke kansen, knelpunten en discussiepunten die de komende tijd onze aandacht vragen. Vooruitkijken is daarbij belangrijk, maar terugkijken ook. Zien waar we vandaan komen en wat er al is gedaan. We hebben de afgelopen periode veel bereikt waar we trots op zijn. Zo is het ons, onder niet altijd eenvoudige omstandigheden, gelukt om de inwoners, organisaties en bedrijven te blijven bedienen en zijn nieuwe visies op de toekomst opgesteld en door de raad vastgesteld. Met de nieuwe raad hopen we een stabiele koers te varen, waarbij we het vertrouwen van de samenleving in de overheid verdienen.

Vragen? Neem voor vragen contact met ons op via bestuursendirectieondersteuning@smallingerland.nl

2

Inhoud Voorwoord 1 Inleiding 2 Ambtelijke doorkijk: de uitdagingen Visies: de Sociale Koers en de Omgevingsvisie De organisatie: Klaar voor de toekomst Grote projecten 3 Ambtelijke doorkijk: het financiële perspectief 3.1 Uitgangspunten 3.2 Financieel perspectief 3.2.1 Terugblik 3.2.2 Meerjarenraming 2022 3.3 Meerjarige ontwikkelingen 3.4 Financiële Risico’s 4 De programma’s, projecten en processen 4.1 Dienstverlening Programma dienstverlening Verbetering sturing en beheersing (programma Klaar voor de toekomst) Digitale samenleving Openbare orde en veiligheid Corona

4.2

1 5 7 7 7 8 9 9 9 9 9 9 9 13 14 15 16 17 18 19

3

Sociaal Domein Sociaal domein algemeen Sociale Koers Carins M.O.S. Caparis Preventie Inclusie Jeugd Regiovisie Jeugd Inkoop Jeugd SDF (inclusief pleegzorg en EED) lopend inkooptraject vanuit de jeugdwet Schoolcontactpersonen Proeftuin groei-team de Wiken Wmo Wonen en zorg Brede Aanpak Dakloosheid en convenant WeerThuis Beschermd wonen Minimabeleid Beleidsplan (preventieve) Schuldhulpverlening, Minima en Armoedebestrijding Onderwijs Activeringscentrum Gelijke Kansen Alliantie Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Nationaal Programma Onderwijs Cultuur Kerkenvisie Cultuurvisie ‘cultuur is (g)een eiland’. Sport

22 23 23 24 26 27 28 29 30 30 31 32 33 34 34 35 36 37 37 38 38 39 40 41 42 42 43 44

4.3

Actualisatie sportbeleid 44 Renovatie en uitbreiding skatevoorziening Slingepark 45 Huisvesting en (ver)bouwprojecten 46 Accommodatiebeleid maatschappelijk vastgoed 46 Integraal Huisvestingsplan onderwijshuisvesting 47 Onderwijshuisvesting (lopende projecten) 48 Nieuwbouw St. Lukas 49 Onderwijshuisvestingsprojecten lange termijn 50 Nieuwbouw Speciaal (Basis) Onderwijs 51 Nieuwbouw sporthal de Drait 52 Huisvesting museum 53 Fysiek Domein 54 Programma Implementatie Omgevingswet 55 Mobiliteitsvisie 56 Programma duurzaamheid: Algemeen 57 Programma Duurzaamheid, opgave energie: Energietransitie 60 Programma Duurzaamheid, opgave Energie: Evaluatie kadernotitie Duurzame Mobiliteit 62 Programma Duurzaamheid, opgave Energie: Beleid Laadinfrastructuur (Integrale Laadvisie) 63 Programma Duurzaamheid, opgave klimaat: Klimaatadaptatieplan 64 Woonvisie 2020 - 2025 65 Uitvoering Woonvisie, ambitie 1: aantrekkelijke en gevarieerde nieuwbouw. Uitleglocatie Vrijburgh fase 1,2 en 3 te Drachten 66 Uitvoering Woonvisie, ambitie 1: aantrekkelijke en gevarieerde nieuwbouw. Uitleglocatie Boornbergum Middelgeast 67 Uitvoering Woonvisie, ambitie 1: aantrekkelijke en gevarieerde nieuwbouw. De Peinder Mieden 68 Uitvoering Woonvisie, ambitie 1: aantrekkelijke en gevarieerde nieuwbouw. Uitleglocatie Drachtstervaart – In de Luwte 1/ Parkzoom. 69 Uitvoering Woonvisie, ambitie 4: vitale wijken en dorpen.

Schoolgebied Oudega 70

4.4

5

4

Uitvoering Woonvisie, ambitie 4: vitale dorpen en wijken. Wijkvernieuwing De Bouwen in Drachten Woonvisie, ambitie 5: sociaal wonen. Uitbreiding woonwagenstandplaatsen locaties Drachtstercompagnie en Wetterwille (Drachten) Professionalisering Handhaving publiek Verkeer en vervoer: Rotonde Zuiderhogeweg – Eikesingel in Drachten Verkeer en vervoer: Herinrichting Torenstraat in Drachten Herstructurering Van Haersmapark parkeren Waterfront Drachten – als onderdeel van de gebiedsaanpak Oostelijke Poort Friese Meren – OPFM Oudega aan het water – onderdeel gebiedsaanpak Oostelijke Poort Friese Meren Actualisatie notitie Beheer kapitaalgoederen 2023-2026 Beheerplan kades industriehaven Drachten Lelylijn en Deltaplan Noord Nederland Vliegveld Drachten Gebiedsontwikkeling Hegewarren en vaarweg Nieuwbouw zwembad De Welle Economie Continuering actieagenda economie (periode na 2022) Integraal gebiedsprogramma Centrum Uitvoeringsprogramma visie werklocaties Onderwerp: Citymarketing Onderwerp: Aflopen subsidierelatie ICD i.c.m. inzet ontwikkeling ecosysteem HTSM Onderwerp: Strategische alliantie Onderwerp: Invoering Toeristenbelasting Bijlagen Programma’s/projecten/processen waarvoor nog geen financiële dekking is

71 72 73 74 75 76 77 78 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 92 93 94 95

98

1. Inleiding Een overdrachtsdocument geeft de nieuwe gemeenteraad inzicht in de huidige staat van de gemeente en de gemeentelijke organisatie. De uitdagingen die op de planning staan, of zelfs al in uitvoering zijn, staan per domein gegroepeerd:

Trek een cirkel om de drie noordelijke provincies… En precies in het midden van die cirkel ligt de gemeente Smallingerland. Dat is Drachten en 13 dorpen. Mede door deze ligging is het hier goed wonen en werken. Drachten is de tweede plaats van Friesland met 45.000 inwoners. De dorpen rondom Drachten tellen nog eens bijna 10.000 inwoners. Drachten groeide vanaf de jaren 50, mede door de komst van Philips, in een snel tempo uit tot de plaats die het nu is. Nu doen meer dan 160.000 mensen uit de regio hier wekelijks boodschappen, volgen een opleiding of maken op een andere manier gebruik van de vele voorzieningen van Drachten, zoals schouwburg de Lawei, recreatiegebied De Naturij en zwembad De Welle.

• • • •

Dienstverlening Fysiek Domein Sociaal Domein Economie

Het overdrachtsdocument bestaat voor het belangrijkste deel uit een opsomming van politiek-bestuurlijke uitdagingen. Deze uitdagingen bestaan uit programma’s, projecten of processen die de komende tijd veel van onze aandacht vragen en mogelijk ook besluitvorming van college of raad. Het geeft geen volledig overzicht van waar we ons als organisatie mee bezig houden. Dat zou een te uitgebreid document opleveren. Wij verwachten dat dit document u behulpzaam is bij het prioriteren van de opgaven die de komende tijd een politieke koersbepaling vragen. Welke maatschappelijke opgaven geeft u prioriteit? Hoe wilt u daarmee om gaan, welke waarden vindt u belangrijk?

Grootste jachthaven van Friesland in Drachten! Naast het stadse karakter van Drachten is er in de gemeente ook volop natuur te vinden. Bijvoorbeeld het watersportgebied rondom De Veenhoop. Drachten heeft daarnaast de grootste jachthaven van Fryslân met maar liefst 1000 ligplaatsen! Bovenstaande wervende tekst over Smallingerland wordt wel gebruikt bij vacatures en geeft een mooi beeld over de gemeente. We zijn een organisatie die de dynamiek van de samenleving kent en willen hierin voortdurend meebewegen. We staan nooit stil en het werk is dus ook nooit af. Zo’n 500 medewerkers zetten zich dagelijks in voor een bloeiend, groeiend en duurzaam Smallingerland. Dit doen we samen met het college en de gemeenteraad. De komst van een nieuwe gemeenteraad is een natuurlijk moment om vanuit helikopterperspectief naar de gemeente te kijken. Welke uitdagingen zien we op de gemeente afkomen en welke keuzes kunnen we aan de gemeenteraad voorleggen om richting te geven aan het gewenste toekomstbeeld?

5

Activiteiten waarvoor financiële dekking nog ontbreekt Dat wensen en ambities groter zijn dan dat financiële middelen toereikend zijn is geen onbekend fenomeen. Ook in Smallingerland zijn er gewenste activiteiten waarvoor nog geen dekking is. In het overdrachtsdocument staan de op dit moment bekende ambities. Een overzicht van deze ambities waarvoor nog geen financiële dekking is vindt u in de bijlage. Dit overzicht betreft een opsomming van programma’s, projecten en processen waarvoor een substantieel bedrag noodzakelijk is (met een ondergrens € 100.000,-) en waar een politiek-bestuurlijke afweging gemaakt kan worden. Er zijn geen personele claims opgenomen. Het is van belang dat u van deze lijst op de hoogte bent en mogelijk zijn dit ambities waarvoor u zich als coalitiepartner of gemeenteraad hard wil maken. We hebben een net sluitende meerjarenbegroting. Het inzetten op nieuwe ambities vraagt dus om keuzes. Een ingewikkeld proces omdat niet altijd direct de consequenties te overzien zijn. De visies die de afgelopen jaren tot stand zijn gekomen staan op het punt van uitvoering. En voor veel projecten geldt dat de voorbereiding en uitvoering in gang zijn gezet. Dit vraagt de komende tijd veel van de organisatie. De focus verschuift van planfase naar realisatiefase.

Dit betekent ook dat er grenzen zijn aan de mogelijkheden voor de ambtelijke organisatie om nieuwe ambities uit te voeren of veranderingen in bestaand beleid te implementeren. We denken dan ook graag met u mee tijdens het opstellen van een coalitie- of een raadsprogramma en staan voor u klaar in deze fase van het proces.

6

2. Ambtelijke doorkijk: de uitdagingen

is dat inwoners, organisaties, vrijwilligers, verenigingen, ondernemers en de gemeente een duidelijk beeld hebben van hoe wij in Smallingerland met elkaar willen werken aan onze samenleving. De Samenlevingsvisie geeft inspiratie en houvast bij de gezamenlijke en integrale aanpak van opgaven en vraagstukken in het fysieke en sociale domein. De Samenlevingsvisie vormt het commitment met de samenleving over hoe wij met elkaar samenleven en samenwerken. De visies Sociale Koers en de Omgevingsvisie vindt u in de bijlage. De Samenlevingsvisie volgt binnenkort. Wij zijn nu aan de slag met het uitwerken van deze visies in uitvoeringsprogramma’s (Koersplannen vanuit de Sociale Koers en het Programma Omgeving). Daarin beschrijven we hoe we de ambities willen realiseren, waar de prioriteiten liggen en welke middelen en ambtelijke inzet daarvoor nodig is

Visies: de Sociale Koers en de Omgevingsvisie Een doorkijk geven naar de grote uitdagingen van de toekomst, kan in dit geval niet zonder eerst een blik over ons schouder te werpen. Met name in de afgelopen twee jaar is er veel tot stand gekomen. De raad heeft in 2021 de Sociale Koers: de kracht van Smallingerland vastgesteld en zeer recent de Omgevingsvisie. Twee toekomstbestendige visies die samen de basis vormen voor het strategische beleid van Smallingerland. Met het vaststellen van deze visies heeft de gemeenteraad de basis gelegd voor de manier waarop we met elkaar willen leven, opgroeien, werken, oud worden en wat we daarbij belangrijk vinden. In Smallingerland willen we dat iedereen in de samenleving mee kan doen: erbij horen, ertoe doen, een zeker bestaan en goed voelen. We richten onze leefomgeving hierop in door in te zetten op een gezonde, veilige en aantrekkelijke leefomgeving en een vitale economie; met de opgave om de centrumpositie van Drachten en de innovatieve maakindustrie te versterken en door een aantrekkelijk woon en leefmilieu en buitengebied te realiseren. We doen dit door de opgaven in het fysieke en sociale domein nadrukkelijk met elkaar in samenhang te benaderen en aan te pakken.

Deze verbinding wordt benadrukt in de Samenlevingsvisie, waarbij we de kansrijke verbindingen tussen de domeinen laten zien, welke partijen hier een verantwoordelijkheid in hebben en hoe de diverse groepen uit de samenleving hier hun steentje aan bij kunnen dragen. Ook laat de Samenlevingsvisie zien welke concrete projecten we samen uitvoeren om onze maatschappelijke doelen te realiseren. Het maatschappelijk effect van de Samenlevingsvisie

De organisatie: Klaar voor de toekomst Drie jaar geleden is de ambtelijke organisatie begonnen met een transitie van een beheerorganisatie naar een moderne ontwikkelende gemeente. We kwamen daarbij uit een periode waarbij bewust de keuze was gemaakt dat de organisatie met name faciliteert. Deze keuze kwam onder meer voort uit de recessie rond 2010. Sinds 2019 is er een kanteling in de organisatie waarbij er omgevingsgericht gewerkt wordt: denken vanuit mogelijkheden, flexibel zijn, werken vanuit de bedoeling, waarbij ruimte is voor leren en experimenteren. Bij de transitie in 2019 is ook ingezet op het moderniseren van de planning en control cyclus en programmatisch- en projectmatig werken. De organisatie is in 2020 gereorganiseerd waarbij nieuwe teams zijn samengesteld. Sinds 2020 zijn de teams vanuit de reorganisatie aan de slag om ‘de basis op orde’ te krijgen. Vanaf 2022 wordt dit doorgezet en integraal verder vormgegeven onder de noemer ‘Klaar voor de Toekomst’ met het doel om vanuit succesvolle samenwerking en sturing onze opgaven te realiseren. Recent heeft de gemeenteraad de gemeentelijke organisatie een belangrijke

7

handreiking gedaan. Bij het vaststellen van de meerjarenbegroting heeft de raad budget beschikbaar gesteld voor een eerste gerichte formatieve investering in de gemeentelijke organisatie. Daarmee wordt de organisatie beter in staat gesteld om aan de slag te gaan met de gewenste maatschappelijke ambities en het voeren van een solide bedrijfsvoering in een moderne en ontwikkelende gemeente. Binnen de gemeentelijke organisatie wordt onder de noemer ‘Klaar voor de toekomst’ hard gewerkt aan het op orde brengen van de basis, zodat verder invulling gegeven kan worden aan overzicht, sturing en eigenaarschap. Ondanks het extra beschikbaar gestelde budget, blijft het een uitdaging voor de organisatie om de ambities en de beschikbare capaciteit in overeenstemming met elkaar te brengen. In de ambtelijke organisatie worden dan ook de uitdagingen inzichtelijk gemaakt, geprioriteerd en wordt bekeken welke capaciteit nodig is. De gemeenteraad is per brief (17-11-2021) geïnformeerd dat er een extra investering in de organisatie nodig is om de organisatie kwantitatief en kwalitatief op orde te kunnen brengen. We komen bij de gemeenteraad terug met meer duiding op deze situatie.

Deels vragen deze onderwerpen ook de komende jaren nog de volle aandacht. Er zullen ook onderwerpen bij komen. Denk alleen al aan de mogelijke ontwikkelingen op het gebied van een snelle openbaar vervoerverbinding met de randstad “de Lelylijn” en een nieuwe vaarweg naar Drachten, de economische ontwikkelingen rond het innovatiecluster en de Campus Drachten, uitbreiding van het museum Drachten, het vliegveld en het ontwikkelen van een krachtig en samenhangend stadshart in het centrum van Drachten. Over deze onderwerpen vindt u in hoofdstuk 4 meer informatie.

Grote projecten Naast de grote visies op het sociaal domein en de omgeving zijn er vele andere onderwerpen de revue gepasseerd. De raad stelde in 2020 vijf projecten vast met een dermate grote importantie dat daarover intensiever wordt gecommuniceerd vanuit de organisatie. Deze vijf projecten zijn:

• • • • •

Nieuwbouw clustering S(B)O Topsport zwemaccommodatie De Welle Uitbreiding woonwagenstandplaatsen Oudega aan het water Programma dienstverlening

8

3. Ambtelijke doorkijk: het financiële perspectief

3.2.1 Terugblik In de begroting 2019-2022 uitte het college zorgen over de ontwikkeling van de financiële ruimte. Kostenstijgingen in het sociaal domein werden niet voldoende gecompenseerd door rijksbijdragen. Daarbij was er extra geld nodig voor beheer en onderhoud van kapitaalgoederen, nieuwbouw van het zwembad en sporthal, stijgende kosten voor onderwijshuisvesting. In 2019 is gestart met de inventarisatie van herschikkingen en is met de raad besloten tot het verwerken van 10,9 miljoen aan bezuinigingen in de begroting 2020-2023. Deze forse bezuiniging bleek niet voldoende om de kostenstijgingen en de wensen voor nieuw beleid te kunnen dekken. In de begroting 2021-2024 is nog eens een bedrag van € 2,8 miljoen aan bezuinigingen doorgevoerd. Deze bezuinigingen hebben een forse wissel getrokken op de maatschappij en de ambtelijke organisatie. De realisatie ervan werkt nog steeds door en begrenst de mogelijkheden ten aanzien van bestuurlijke ambities.

3.1 Uitgangspunten

•

• •

Structureel en reëel sluitende meerjarenbegroting, indien de laatste jaarschijf niet sluitend is, dan een structureel sluitende eerste jaarschijf. Met structureel wordt bedoeld dat structurele uitgaven gedekt worden door structurele inkomsten. Met reëel wordt bedoeld dat er realistisch geraamd is en er geen algemene taakstellingen opgenomen zijn ter dekking. Voldoende weerstandsvermogen om incidentele risico’s op te vangen. In de nota reserves en voorzieningen en risicobeleid wordt bepaald wat dan als voldoende kwalificeert. Aandacht voor de ontwikkeling van de schuldpositie. Deze norm wordt ook in de nota reserves en voorzieningen en risicobeleid besproken.

3.2.2 Meerjarenraming 2022

3.2 Financieel perspectief

De meerjarenraming 2022 is op basis van een 2-sporen aanpak vastgesteld. Dit resulteert in een structureel en reëel sluitende begroting. De laatste jaarschijf kent een positief saldo van € 938.000. In dit saldo is een nog te realiseren bezuiniging van ruim 3,4 miljoen opgenomen en wordt een bedrag van structureel 6,4 miljoen uitgetrokken voor reeds vastgesteld nieuw beleid. Daarnaast is een stelpost opgenomen ter dekking van € 2,2 miljoen lagere inkomsten uit de integratie uitkering Voogdij/18+ in verband met de invoering van het nieuwe woonplaatsbeginsel Jeugd.

In dit hoofdstuk schetsen wij u het financieel perspectief voor de komende jaren. Eerst geven we een korte terugblik op de afgelopen raadsperiode waarin het financieel perspectief onder druk stond en bezuinigingen nodig waren om tot een structureel sluitende meerjarenraming te komen.

1

€ 2,864 miljoen uit herschikkingen 2020-2023, € 0,171 miljoen uit herschikkingen 2021-2024 en € 0,380 miljoen uit bezuinigingen 2022-2025

2

€ 1,945 miljoen begroting eerdere jaren, € 0,634 miljoen primitieve begroting 20222025, € 1,837 miljoen mjb 2022-2025

9

Structureel Bedragen x € 1.000

2022

2023

2024

2025

Saldo begroting

7.816

3.675

652

938

Onttrekkingen

-3.446

-1.680

-754

-130

Structureel sluit de laatste jaarschijf met een saldo van € 938.000 positief. De jaren daarvoor is sprake van aanzienlijk hogere begrotingsoverschotten. Deze worden na realisatie toegevoegd aan de algemene reserve en/of kunnen ingezet worden voor incidentele uitgaven. Het bedrag van € 938.000 wijkt af van het overzicht dat in het voorstel meerjarenraming 2022-2025 opgenomen is. Doordat dit voorstel geamendeerd is, zijn de onderwerpen reparatie Simmerdeis, Opgave energieprogramma duurzaamheid, Fietssnelweg Heerenveen Drachten uit de begroting gehaald. De mogelijkheden voor verhoging van opbrengsten zijn gelimiteerd. Verhogen OZB blijft een mogelijkheid, dit is een politieke afweging. Afvalstoffenheffing en rioolheffing groeit toe naar kostendekkendheid.

Incidenteel Bedragen x € 1.000

2022

2023

2024

2025

Stand 1/1

24.166

20.720

19.040

18.286

Onttrekkingen

-3.446

-1.680

-754

-130

*Op dit moment zijn er geen toevoegingen

Toevoegingen*

pm

pm

pm

pm

aan de Algemene reserve. Op basis van het

stand 31/12

20.720

19.040

18.286

18.156

Risicobuffer

-2.500

-2.500

-2.500

-2.500

Benodigd weerstandsvermogen (voorlopig)

-10.500

-10.500

-10.500

-10.500

Vrij besteedbaar

7.720

6.040

5.286

5.156

voorzichtigheidsbeginsel wordt een positief begrotingssaldo niet verwerkt in de stand van de Algemene reserve omdat deze nog allerminst zeker is.

Het vrij besteedbare deel van de algemene reserve bedraagt ruim 5 miljoen. Deze ruimte is erg beperkt. Daarbij moet opgemerkt worden dat de benodigde risicobuffer nog nader uitgewerkt zal worden op basis van de actualisatie van de nota reserves en voorzieningen.

10

3.3 Meerjarige ontwikkelingen Extra middelen jeugdzorg Er zijn onderzoeken gedaan naar de financiële tekorten in de jeugdzorg bij gemeenten. Een ‘Commissie van wijzen’ heeft een zwaarwegend advies uitgebracht over het beschikbaar stellen van extra middelen voor jeugdzorg. Dit gaat voor de gemeente Smallingerland om een bedrag van ongeveer € 5,8 miljoen incidenteel in 2022. Het kabinet moet nog een besluit nemen over extra middelen vanwege tekorten in de jeugdzorg voor de jaren daarna. Er zijn tussen het Rijk-IPO en VNG-afspraken gemaakt over een stelpost die hiervoor in de meerjarenraming van het gemeentefonds mag worden opgenomen door gemeenten. Concreet betekent dit dat de gemeenten als richtlijn 75% van de berekende tekorten mogen opnemen in de meerjarenraming 2023-2025. Deze richtlijn volgen wij in de meerjarenraming. Het kabinet zal moeten besluiten over noodzakelijke aanpassingen aan het jeugdstelsel en de structurele financiën. Het oordeel van de Commissie van Wijzen dient daarbij als zwaarwegende inbreng. De VNG wil in samenwerking met andere betrokken partijen (onder andere cliënten, aanbieders en professionals), een hervormingsagenda opstellen met het Rijk, als het kabinet de middelen beschikbaar stelt.

De hervormingsagenda zal bestaan uit een combinatie van een set van maatregelen en een financieel kader waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd. Omdat het Rijk de middelen nog niet beschikbaar heeft gesteld staat de hervormingsagenda onhold en betekent dit voor gemeenten financiële onzekerheid.

In het voorliggende overdrachtsdocument wordt ingegaan op de belangrijkste politiek-bestuurlijke uitdagingen. Deze uitdagingen bestaan uit programma’s, projecten of processen die de komende tijd veel van onze aandacht vragen en mogelijk ook besluitvorming van college of raad. Voor een deel van deze uitdagingen is nog geen financiële dekking opgenomen in de begroting (zie bijlage pag.97). De financiële ruimte zowel structureel als financieel is beperkt. Zeker gezien de onzekerheden met betrekking tot de inkomsten uit het gemeentefonds. Het advies is om bij een nieuw coalitieakkoord op te nemen welke keuzes gemaakt worden (bezuinigingen) om nieuwe uitdagingen financieel te dekken.

3.4 Financiële Risico’s In deze paragraaf worden de belangrijkste financiële risico’s die op korte termijn van belang zijn toegelicht. Voor een uitgebreid overzicht van risico’s verwijzen we u naar de Kadernota en begroting 2022-2025. Herijking gemeentefonds Vorig jaar is een nieuw verdeelmodel voor het gemeentefonds gepubliceerd. De invoering van de nieuwe verdeling staat gepland voor 2023. Er is landelijk veel discussie over het model omdat kleinere gemeenten met een sociaal zwakke structuur geconfronteerd worden met fors nadelige gevolgen die niet goed verklaarbaar zijn. De uitkomsten van het model zijn ongunstig voor de gemeente Smallingerland. Eerder leek de verdeling positief uit te vallen maar toen was sprake van een onverklaarbare rekenfout in het model.

11

Integratie uitkering Voogdij/18+ Per 1 januari 2022 is het gewijzigde woonplaatsbeginsel doorgevoerd. Dit heeft invloed op de kosten die de gemeente Smallingerland maakt voor jeugdzorg voor jeugdigen uit omliggende gemeenten. De integratie uitkering Voogdij/18+ vervalt echter. Tot nu werden de kosten die Smallingerland maakte voor Voogdij en 18+ met deze integratie uitkering gecompenseerd. Uitgangspunt is dat met het nieuwe woonplaatsbeginsel de lasten en baten beter in evenwicht zijn. Of dit ook daadwerkelijk zo is, kan niet met zekerheid beoordeeld worden. In de begroting 2022 is een stelpost opgenomen van 2,2 miljoen. Dit is een aanzienlijk risico.

Prijsstijgingen Op diverse terreinen zijn we bezig met nieuwbouwplannen. De afgelopen twee jaar hebben we de bouwkosten fors zien stijgen. Daarbij komt de hogere inflatie van de afgelopen maanden waarvan onzeker is hoe lang die aan zal houden. Daarnaast moeten de budgetten onderwijshuisvesting jaarlijks worden verhoogd op basis van de normbedragen onderwijshuisvesting op basis van de Verordening voorzieningen onderwijshuisvesting. Het jaar van bouw is leidend voor de definitieve vaststelling van het budget. Kosten integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR) Voor het onderhoud van de openbare ruimte zijn beheerplannen gemaakt. Eens per vier jaar worden de plannen geactualiseerd en wordt bepaald welk onderhoud in de komende periode uitgevoerd moet worden. De verwachting is dat er significant meer financiële middelen nodig zijn in het geactualiseerde IBOR.

12

4. De programma’s, projecten en processen

4.1 Dienstverlening

Foto Gemeente Smallingerland 14

4.1 Dienstverlening

Programma dienstverlening

Portefeuille: Dit onderwerp raakt verschillende portefeuilles: Financiën, personeel en organisatie, IT, inkoop en aanbesteding, ICT, informatiebeleid en data gedreven werken

Aanleiding: Op verzoek van de raad en op basis van het collegeprogramma 2018 is een Visie op Dienstverlening vastgesteld. Verbetering van de gemeentelijke dienstverlening vindt plaats langs drie sporen:

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken De afgelopen periode zijn verschillende acties ondernomen om de dienstverlening te verbeteren zowel binnen als buiten de scope van het programma. We hebben stappen gezet, maar zijn er nog niet. Het huidige programma en de financiering daarvan lopen af per 1 juli 2022. Op dit moment wordt onderzocht wat nodig is, zowel inhoudelijk als qua budget, voor een doorstart van het programma dat is gericht op de externe dienstverlening. Het eerste spoor gaat over de externe dienstverlening, de twee andere sporen richten zich met name op de organisatie, de interne dienstverlening. Deze laatste twee onderwerpen worden opgepakt binnen het programma dat zich richt op organisatieontwikkeling, Klaar voor de toekomst (zie hierna). Het verbeteren van de externe dienstverlening vraagt continue aandacht. In de meerjarenbegroting 2022-2025 is geld beschikbaar gesteld voor de verbouw van het gemeentehuis. Het plan is om Carins in het gemeentehuis te huisvesten en de klimaatinstallatie te vervangen. Daarnaast wordt het kantoorconcept vernieuwd, wat ook een positieve impuls aan onze dienstverlening geeft. Bij de huisvestingsplannen wordt het hybride werken, waarmee we positieve ervaringen hebben opgedaan sinds de coronapandemie, meegenomen. In 2021 heeft de raad besloten akkoord te geven op een voorstel van het college tot invulling van de ombudsfunctie.

De daadwerkelijke invulling vindt plaats na een akkoord van de raad op het profiel en de prestatieovereenkomst.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk De verschillende onderwerpen vragen kaders van de raad en waar nodig, bv bij de ombudsfunctie en een doorstart van het verbeteren van onze externe dienstverlening, budget.

1. 2. 3.

klantcontact en interactie met de nadruk op het vergemakkelijken en verbeteren van contact met de klant, programmatisch innoveren met de nadruk op versterking programmatisch- en projectmatig werken, houding en gedrag met de nadruk op versterking van de bewustwording en handelen van de organisatie in het kader van dienstverlening voor inwoners, bedrijven en instellingen.

Beschikbare (achtergrond)informatie: -

15

4.1 Dienstverlening

Verbetering sturing en beheersing (programma Klaar voor de toekomst)

Portefeuille: Dit onderwerp raakt verschillende portefeuilles: Financiën, personeel en organisatie, IT, inkoop en aanbesteding, ICT, informatiebeleid en data gedreven werken

Aanleiding: We zijn in 2017 een organisatieontwikkeling gestart om als organisatie flexibeler en opgave- en omgevingsgericht te worden. We zijn als organisatie al onderweg om in deze richting te bewegen, maar we zijn er nog niet.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken In reactie op het accountantsverslag 2020 heeft het college aangegeven met een verbeterplan te komen. Dit werd ondersteund en bekrachtigd door de motie Deltaplan financiën van de raad. Eind 2021 heeft het college de Notitie aanscherping sturing en beheersing aan de raad gestuurd, waarin is aangegeven dat met een programmamatige aanpak verbeteringen op diverse terreinen (financiën, inkoop, HR, IT-omgeving etc.) zullen worden doorgevoerd. Op de verschillende terreinen zijn doelstellingen benoemd en worden acties ondernomen. Denk aan een tijdige behandeling van de jaarrekening 2021, verbetering van de kwaliteit van de jaarstukken, professionalisering van de inkoopfunctie en het opzetten en uitvoeren van een strategische personeelsplanning. De notitie is besproken met de auditcommissie en wordt uitgewerkt in een ambtelijke opdracht, op basis waarvan de programmamanager een plan uitwerkt.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk Aangegeven is dat het college begin 2022 bij de raad terugkomt met een overzicht van de incidentele en structurele middelen die nodig zijn om de doelstellingen te realiseren en te borgen voor de toekomst.

Er zijn de afgelopen jaren op verschillende vlakken initiatieven, onderzoeken en activiteiten geweest, die samen inzichtelijk maken waar verbeterpunten naar voren komen en waar aandacht nodig is in de organisatie. Meest recent daarin zijn de projecten ‘Basis op Orde’ en Modernisering P&C en de aanbevelingen van de accountant over de jaarrekening 2020. Met het programma ‘Klaar voor de toekomst’ geven we hieraan invulling.

Beschikbare (achtergrond)informatie: Notitie aanscherping sturing en beheersing (nummer 2021-412: Brief college – motie Deltaplan Financiën)

16

4.1 Dienstverlening

Digitale samenleving

Portefeuille: Informatiemanagement, datamanagement, recordmanagement, procesmanagement, privacy, informatieveiligheid en ICT.

Aanleiding: We willen onze dienstverlening verbeteren door informatie veilig, transparant, open en waar mogelijk nog meer digitaal beschikbaar te stellen. Informatie en data willen we optimaal inzetten in onze dienstverlening en voor onze beleidscyclus. We verbeteren continu de dienstverlening door processen te vereenvoudigen en soms om processen anders te organiseren. Veiligheidsrisico’s van onze (digitale) informatiehuishouding willen we verkleinen en we willen gevoelige informatie goed beschermen. Ondermijning willen we het liefst voorkomen. We investeren op digitaal vaardige en weerbare medewerkers.

1.

17

Feitelijke beschrijving stand van zaken De buitenwereld ontwikkelt zich snel op het snijvlak van ICT, data en informatie en dat vraagt om een Cloud-strategie en architectuurprincipes voor het veelvuldig toepassen van data- en informatiestromen. Door lidmaatschap van Coöperatie DataFryslân en deelname aan hun projecten kunnen we data verrijken en beter sturen op en publiceren van data.Ook implementeren we de Omgevingswet met Digitaal Stelsel, de Wet open overheid met benodigde informatievoorziening en de Wet elektronische publicaties. Het Rijk wil de basisregistraties samenvoegen tot één Samengestelde objecten registratie en dit draagt bij aan de snelheid en het gemak van indienen van omgevingsvergunningen. Verder voeren we diverse audits uit, waaronder audit naar de Wet politiegegevens.Verder bouwen we aan een stevige fundering met Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) om de kans op een datalek of beveiligingsincident te beperken. Dit betekent ook dat we minimale vereisten voor goed functioneel (applicatie)beheer hanteren, op zijn minst voor bedrijfskritische processen. Verder vernieuwen we personele en financiële informatievoorziening en we implementeren nieuwe toepassingen, zoals vastgoedportfolio.

Na vernieuwing van de ICT-omgeving verbeteren we de dienstverlening door beter te kunnen samenwerken en communiceren met de introductie van Microsoft O365 inclusief Teams en nieuwe telefooncentrale. Dit laatste betekent naast betere bereikbaarheid ook dat we beter kunnen monitoren van de snelheid waarmee een klant wordt geholpen. Om tijdig te kunnen inspelen op veranderingen voor het digitale landschap hebben we een integrale werkwijze ontwikkeld die we in 2022 borgen. We versterken eigenaarschap om processen slimmer of anders te organiseren. We werken aan verbeteren van zaakgericht werken en het vereenvoudigen van digitale en enkelvoudige aanvragen voor onze inwoners. De veranderingen in de digitalisering vragen ook om andere vaardigheden en competenties binnen de organisatie. We willen digitale vaardigheid en weerbaarheid van de organisatie vergroten. Er is aandacht voor strategische personeelsplanning om te kunnen voldoen aan de gestelde kaders voor borging en stabiliteit en ook om het potentieel van ontwikkelingen te kunnen benutten.

4.1 Dienstverlening

1. 2.

Beschikbare (achtergrond)informatie: Begroting 2022-2025 Mede oprichting en deelneming Coöperatie DataFryslân U.A.

18

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk De verschillende onderwerpen vragen kaders van de raad en waar nodig, bv bij de ombudsfunctie en een doorstart van het verbeteren van onze externe dienstverlening, budget.

4.1 Dienstverlening

Openbare orde en veiligheid

Portefeuille: burgemeester

Aanleiding: Dit jaar wordt het nieuwe kernbeleid veiligheid geschreven en in het najaar vastgesteld door college en raad voor de komende 4 jaar 2023-2026. Naast de blijvende prioriteiten jeugd en sociale veiligheid wordt de komende 4 jaar primair ingezet op • Aanpak ondermijning met daarbij extra aandacht voor Bibob beleid • Cyberveiligheid aan de hand van de routekaart van het CCV (zie bijlagen) • Actualisatie van het horecabeleid • Aanpak radicalisering, naast individuele casuïstiek aandacht voor brede ontwikkelingen leidend tot mogelijke maatschappelijke onrust • Verder blijft er aandacht voor rampen en crisisbeheersing en de training van medewerkers en bestuur. • Corona beleid en uitvoering • Uitvoering aanpak mensenhandel 2023 e.v.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken Kernbeleid veiligheid 2019-2022 eindigt eind dit jaar. De periode is anders verlopen in verband met 2 jaar corona. Toch zijn de belangrijkste onderwerpen aangepakt en krijgen die de komende periode de inhoudelijke uitrol. Aanpak ondermijning en bijbehorende subdossiers worden geactualiseerd dan wel verder ontwikkeld. Daarbij valt te denken aan verbreding van de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob), onderzoek en mogelijke herijking art 13B Opiumwet. Verder wordt de app “meld een vermoeden” geïntroduceerd bij vermoeden van ondermijnende criminaliteit. Aandacht voor bestuurlijke en ambtelijke integriteit en meer inzet van producten van het RIEC bij de aanpak van ondermijning; bijvoorbeeld de branchescan. Cyberveiligheid; wordt een van de belangrijkste onderwerpen de komende periode. Zowel intern (actualiseren processen en afstemming crisisorganisatie) als extern (3 noord verband; verbetering van werkprocessen met ketenpartners, productontwikkeling al dan niet aan de hand van landelijke subsidies middels de zgn. citydeals) Jeugd; blijft een belangrijk onderdeel van het werkveld. De komende periode wordt de verdieping gezocht (jeugd en wapens/ jeugd en cyber; wat staat ons te wachten?) en zetten we in op verbreding van de aanpak. Intensivering van de contacten met de scholen, MOS en andere partners.

Actualisatie horecabeleid; wordt opgepakt in combinatie met de centrumvisie Drachten Radicalisering; processen zijn ingericht. Er wordt ingezet op preventieve aandacht voor signalen en fenomenen. OOV gaat in dit verband meer regie voeren op samenwerking met betrokken partijen (zorg en veiligheid). Daarnaast gaan we de scholen inhoudelijk ondersteunen op de inhoud van ingevoerde verplichte vak burgerschap in het primair, voorgezet en middelbaar onderwijs Going concern werkzaamheden op terrein van openbare orde en veiligheid blijven op de agenda, variërend van veiligheid in het sociaal domein tot aanpak/ voorkoming maatschappelijke onrust. In een steeds meer polariserende samenleving blijft dit actueel

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijke vraagstuk De raad bepaalt in het nieuwe Kernbeleid veiligheid de prioriteiten voor de komende vier jaar.

19

4.1 Dienstverlening

Beschikbare (achtergrond)informatie: -Kernbeleid veiligheid 2019-2022 -Strategische agenda cyber veiligheid RBPO NN 25 november 2021 conform routekaart Het CCV -Besluit mensenhandel 2022 -Memo Friese aanpak mensenhandel -Convenant Radicalisering -Bibob beleid 2021 vastgesteld -Pva Ondermijning 2021-2022

20

4.1 Dienstverlening

Corona

Portefeuille: Dit onderwerp raakt verschillende portefeuilles: financiën, economie, cultuur, personeel en organisatie

Aanleiding: De corona pandemie houdt de samenleving sinds maart 2020 in zijn greep.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken Vanuit het rijk worden maatregelen getroffen waar de gemeente op grond van de tijdelijke covid wet uitvoering aan geeft. Daarnaast is een gemeentelijk pakket vastgesteld ter ondersteuning van ondernemers en instellingen.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijke vraagstuk Belangrijkste thema’s zijn: - Hoe ondersteunen we de samenleving? - (inwoners/organisaties/instellingen) - Naast lokale keuzes, stemmen we ook provinciaal af via Veiligheidsregio Fryslân (VRF) - Hoe gaan we om met de financiën? Er wordt budget verstrekt door het rijk (algemene uitkering/specifieke uitkering) Er is eventueel een aanvulling met eigen middelen, waarvoor akkoord wordt gevraagd via de raad.

Beschikbare (achtergrond)informatie: -

21

4.2 Sociaal Domein

VWS stockfoto’s 22

4.2 Sociaal Domein/ Sociaal domein algemeen

Sociale Koers

Portefeuille: Sociaal domein

Aanleiding: Medio 2021 heeft Smallingerland haar visie op het sociaal domein vastgesteld, genaamd: ‘De Kracht van Smallingerland’. Ter uitvoering van deze visie wordt momenteel gewerkt aan het Koersplan. De planning is om dit plan ter vaststelling aan de raad aan te bieden in juli 2022.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken De visie is door de raad vastgesteld in juni 2021. Ter uitwerking daarvan wordt op dit moment gewerkt aan een koersplan. Hierin worden de ambities geconcretiseerd. Dit koersplan wordt voor de zomer aangeboden aan de raad. Het Koersplan wordt het uitvoeringsplan voor het sociaal domein dat in nauwe samenspraak met een brede vertegenwoordiging vanuit de samenleving tot stand komt. Primaire partners zijn Carins en Mos. Het Koersplan geeft naast inhoudelijke keuzes en richting ook aan met welke partijen maatschappelijke opgaven opgepakt gaan worden in de aankomende jaren. Zoals in de inleiding van dit overdrachtsdocument is aangegeven, is de Sociale Koers leidend in de programmatische aanpak, in dit geval binnen het sociaal domein. Door middel van deze programmatische aanpak concretiseren we de vastgestelde visie in het koersplan. Daarmee zorgen we dat visie en uitvoering aan elkaar verbonden zijn en in een continu proces van ontwikkeling en verbetering blijven.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk - Hoe vindt continue afstemming met de raad plaats - Worden de juiste prioriteiten in het koersplan gelegd

Beschikbare (achtergrond)informatie: Visie Sociaal Domein: de kracht van Smallingerland.

23

4.2 Sociaal Domein/ Sociaal domein algemeen

Carins

Portefeuille: Sociaal Domein

Aanleiding: Carins is opgericht door de gemeente Smallingerland (1-1-2019) om de toegang te verzorgen tot ondersteuning vanuit Wmo, Jeugdwet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en deel van Participatiewet. Gemeente en Carins hebben drie overeenkomsten gesloten waarin de opdracht, prestaties, verantwoordelijkheden en samenwerking vastgelegd zijn. De gemeenteraad krijgt op meerdere momenten in het jaar de mogelijkheid zijn zienswijze kenbaar te maken, te weten op de conceptbegroting en de evt. wijzigingen in overeenkomst van opdracht (uitvoeringsovereenkomst). Via de kwartaalrapportage krijgen de portefeuillehouders inzicht in de resultaten en jaarlijks krijgt de gemeenteraad de jaarrapportage.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken Carins kent naast haar vaste opdracht aanvullende taken die vastgelegd zijn in losse projectovereenkomsten. Op dit moment is 1 losse projectovereenkomst gesloten tot 1-7-’22 t.b.v. de ondersteuning van gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire. Daarnaast is de conceptbegroting 2022 van Carins geamendeerd aangenomen eind 2021. In het amendement is Carins uitgedaagd om te komen met een plan voor het vergroten van haar ondersteuning op scholen (met oog op preventie). Naar verwachting komt in Q1 ‘22 dit plan de raad tegemoet. In de meerjarenbegroting heeft de raad Carins ruimte gegeven om haar opdracht met een complete begroting uit te voeren. Als laatste gaat Carins in de loop van 2022 verhuizen naar een (tijdelijke) andere locatie aan het Moleneind. Het huidige kantoor is verkocht en krijgt een andere bestemming. De wens is dat Carins op termijn een plek krijgt binnen de muren van het gemeentehuis. Dit is (mede) afhankelijk van de eventuele verbouwing van het gemeentehuis. Op dit moment is er geen plek beschikbaar voor Carins binnen het gemeentehuis.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk In Q2 kunt u de conceptbegroting 2023 van Carins verwachten. Deze is opgesteld in afstemming met o.a. beleid, financiën, bestuurlijk opdrachtgever en ambtelijk opdrachtgever. Ook zal de conceptbegroting afgestemd zijn met de Kadernota die u voor de zomer zult ontvangen. Op de conceptbegroting kunt u zienswijzen kenbaar maken. Jaarlijks worden de overeenkomsten tussen gemeente en Carins geëvalueerd. Dit jaar zal specifiek de positie van het PING-loket (op dit moment ondergebracht bij Carins) nader onderzocht worden. Dit is een onderdeel van de verdere uitwerking van het beleidsplan schuldenpreventie, minimabeleid en armoedebestrijding. In het eerste half jaar van 2022 ontvangt de raad een voorstel over de financiering van de eenmalige lasten van de verhuizing van Carins. De structurele lasten van de huisvesting van Carins zijn onderdeel van de bestaande begroting van Carins en zullen na de eenmalige investering in 2022 vanaf 2023 lager uitvallen.

24

4.2 Sociaal Domein/ Sociaal domein algemeen

Carins Beschikbare (achtergrond)informatie: Statuten Uitvoeringsovereenkomst Prestatieovereenkomst Dienstverleningsovereenkomst Mandaatbesluit Projectovereenkomst Kinderopvangtoeslagaffaire Begroting 2022 Carins

25

4.2 Sociaal Domein/ Sociaal domein algemeen

M.O.S.

Portefeuille: Sociaal Domein

Aanleiding: M.O.S. (Maatschappelijke Onderneming Smallingerland) is de brede welzijnsorganisatie in onze gemeente. M.O.S. is voor de gemeente een belangrijke samenwerkingspartner (zie ook Carins) als het gaat om het realiseren van de ambities die in de Sociale Koers zijn vastgesteld. De inzet is gericht op de inwoners en hun netwerk: wat is hun kracht en hoe sluiten de hulp-, ondersteunings- en zorgstructuren goed bij hen aan als dit nodig is. M.O.S. werkt preventief, vraaggericht en gaat erop af, met als uitgangspunten: op maat, in de eigen buurt, waar mogelijk collectief en zo nodig individueel. M.O.S. ontvangt een structurele subsidie voor activiteiten op de volgende gebieden: sociaal werk, pedagogisch partnerschap, beheer wijkcentra (en poppodium Iduna). N.B. M.O.S. heeft sterke relaties met tal van maatschappelijke organisaties, zoals het Sportbedrijf, het onderwijs, vrijwilligersorganisaties, Vluchtelingenwerk, etc. om de doelstellingen te bereiken.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken Uitvoeringsovereenkomst 2022 is in december 2021 afgesloten. De opzet van het contract is zodanig dat de verbinding met de Sociale Koers duidelijk zichtbaar is. Afstemming gemeente, Carins en M.O.S is structureel ingeregeld. M.O.S. vertrekt in 2022 uit het pand aan de Zuidkade en verhuist haar kantoorgedeelte naar het eigen pand @Holdert. Dit pand wordt daarvoor verbouwd. M.O.S. pleegt in 2022 veel inzet (ook gezamenlijk met andere maatschappelijke partners) op het verminderen van de negatieve gevolgen van de Coronamaatregelen voor jongeren, o.a. gefinancierd uit de geoormerkte rijksmiddelen voor het NPO (Nationaal Programma Onderwijs).

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk Vanuit de gemeente wordt veel inzet van M.O.S. gevraagd. Niet alleen op het gebied van het opzoeken van de vragen van de samenleving en het bieden interventies, activiteiten en ruimte, maar ook in de afstemming met Carins en andere maatschappelijke organisaties. Dit heeft te maken met het vraagstuk hoe we de sociale en ondersteunings-infrastructuur moeten inrichten om een antwoord te kunnen geven op de toename van veranderende en complexe maatschappelijke vraagstukken. De indexatie van de subsidies is voor 4 jaren on hold gezet. Gesubsidieerde organisaties teren dus in op middelen, zo ook de M.O.S.. Met de huidige prijsstijgingen en inflatie is de kans groot dat dit tot problemen in de uitvoering gaat leiden. Het is mogelijk dat de vraag om het laatste jaar van de 0-lijn te schrappen (2023) aan de orde komt.

Beschikbare (achtergrond)informatie: Contract MOS 2022

26

4.2 Sociaal Domein/ Sociaal domein algemeen

Caparis

Portefeuille: financiën en sociaal domein

Aanleiding: De aandeelhoudende Caparis-gemeenten hebben een gezamenlijke toekomstvisie tot 2025 opgesteld. Gemeenten en Caparis hebben de wens deze visie versneld te herijken om te komen tot een duurzaam toekomstperspectief voor Caparis. De belangrijkste aanleiding voor deze herijking is een geprognosticeerd financieel bedrijfsvoering tekort als gevolg van: • versnelde uitstroom van SW-medewerkers, als gevolg van de nieuwe cao voor SW-medewerkers krijgt men een kortere werkweek en kan men met vervroegd pensioen; • een beperkte instroom van nieuwe doelgroepen.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken In de AVA Caparis van 15 december 2021 heeft Caparis een presentatie over het toekomstperspectief gegeven. De essentie van deze presentatie was dat Caparis binnen enkele jaren opgeheven moet worden als er niet bijgestuurd wordt. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn de versnelde uitstroom van SW-medewerkers, als gevolg van de nieuwe cao SW (kortere werkweek en vervroegd pensioen), en de beperkte instroom van nieuwe doelgroepen. De aandeelhouders (Leeuwarden, Heerenveen, Opsterland en Smallingerland) hebben tijdens de AVA dit probleem erkend en zijn tot de conclusie gekomen dat opheffing voorkomen moet worden en dat, binnen de huidige collegeperiode, gezamenlijk toegewerkt moet worden naar een aanzet voor een toekomstbestendig perspectief, waar de volgende colleges concreet mee verder kunnen.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk De AVA heeft bepaald om de maanden januari en februari te benutten om ambtelijk, in afstemming met Caparis, dit toekomstperspectief uit te werken. Dit moet resulteren in een bestuurlijke bijeenkomst met de AVA, waarin geadviseerd wordt over de voorgestelde richting en vervolgstappen.

Beschikbare (achtergrond)informatie: Notitie de toekomstige inrichting van Caparis Raadsvoorstel herstructurering Caparis NV

27

4.2 Sociaal Domein/ Sociaal domein algemeen

Preventie

Portefeuille: Sociaal domein en preventieve volksgezondheid

Aanleiding: De inzet van welzijn, preventie en preventieve volksgezondheid is van essentieel belang voor de opbouw van onze Smallingerlandse samenleving. Het is essentieel onderdeel van de realisatie van de visie Sociaal Domein en tevens om de negatieve gevolgen van de coronasituatie voor kwetsbare doelgroepen te verminderen.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken Er lopen veel initiatieven en projecten op het gebied van welzijn, preventie en leefstijl. Voor een aantal ontvangt de gemeente al een aantal jaren rijksmiddelen. In 2022 voor het laatst. Het vraagstuk van de financiering en borging in de toekomst van deze interventies wordt in 2022 opgepakt. Het gaat o.a. om het vervolg van de projecten die onder GIDS (Gezond in Smallingerland) worden uitgevoerd. Dit onderwerp linkt (uiteraard) ook aan de inzet van mantelzorg en het vrijwilligersbeleid. Er is een onderzoek naar de invoering van het Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) (voorheen bekend als het IJslands model): een samenhangende benadering van jeugd gericht op het creëren van een positieve leefomgeving waarin jongeren veilig, gezond en kansrijk opgroeien. Een mogelijke uitkomst van dit onderzoek kan zijn om een pilot starten met deze methodiek. Op dit moment zijn er nog tijdelijke middelen vanuit de Coronamiddelen. Er wordt daar vanuit extra inzet gepleegd voor het ondersteunen van jongeren d.m.v. jongerenwerk en het aanbod van activiteiten. Dit ter bestrijding van de door hen opgelopen achterstanden ten tijde van de Coronapandemie. Het is zeer van belang om inzet hierop te continueren om te voorkomen dat de coronapandemie langjarige gevolgen heeft voor deze groep jonge inwoners.

Inzet op deze doelgroep heeft daarnaast extra effect door het verminderen van overlastproblematiek en het voorkomen van instroom in hulpverlening. Het borgen van deze inzet draagt bij aan het versterken van de lokale sociale infrastructuur en verplaatst de inzet van ad hoc en reactief naar structureel en preventief.

2.

Beschikbare (achtergrond)informatie: -

28

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk Er moet in 2022 een keuze gemaakt worden over de inzet van middelen om een vervolg te geven aan een aantal preventieve interventies en projecten. Hier volgt in 2022 een voorstel voor aan de raad met een aanbod aan preventieve activiteiten en bijbehorende dekking.

4.2 Sociaal Domein/ Sociaal domein algemeen

Inclusie

Portefeuille: sociaal domein

Aanleiding: De lokale inclusie agenda is een uitwerking van het VN-verdrag Handicap. Het doel van de lokale inclusie agenda is om ervoor te zorgen dat iedereen kan meedoen. Dit betekent dat de achterstanden die mensen met een beperking ervaren om volwaardig mee te kunnen doen, zoveel mogelijk weggenomen worden. Niet alleen door de gemeente maar ook door de inzet van maatschappelijke organisaties en inwoners in onze samenleving.

1.

2.

Beschikbare (achtergrond)informatie: De Inclusieagenda

29

Feitelijke beschrijving stand van zaken Midden 2021 is de Inclusie agenda aan de raad aangeboden. Inclusie is een onderwerp dat continu aandacht vraagt intern en extern. De Inclusieagenda voor 2022 is in voorbereiding. Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk Het college is in eerste instantie aan zet om de Inclusieagenda voor 2022 vast te stellen. De raad wordt geïnformeerd.

4.2 Sociaal Domein/ Jeugd

Regiovisie Jeugd

Portefeuille: sociaal domein

Aanleiding: Sterke regionale samenwerking en goed opdrachtgeverschap zijn belangrijke voorwaarden voor goede jeugdhulp. Namens alle gemeenten in Nederland is daarom door de VNG de Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) vastgesteld. De NvO beschrijft aan de hand van acht eisen handvatten om de samenwerking en het opdrachtgeverschap te versterken. De acht eisen worden vastgelegd in een regiovisie. In Friesland wordt op dit moment aan deze regiovisie gewerkt. De gemeenteraden van de Friese gemeenten stellen de regiovisie naar verwachting rond de zomer van 2022 vast.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken In januari 2022 zijn een tweetal informatiebijeenkomsten voor huidige raadsleden in Friesland georganiseerd over het proces en het doel van de Regiovisie. Na de verkiezingen zullen nieuwe raadsleden over de inhoud van de Regiovisie worden geconsulteerd. De Regiovisie zal uiteindelijk door de Friese gemeenteraden moeten worden vastgesteld.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk In de consultatie van de gemeenteraden na de verkiezingen, wordt u geconsulteerd over de inhoud van de Regiovisie. Uiteindelijk wordt deze door de gemeenteraden vastgesteld.

Beschikbare (achtergrond)informatie: Er is begin vorig jaar een Koersdocument gemaakt. Dit wordt als fase I van de Regiovisie gezien. Documentatie

30

4.2 Sociaal Domein/ Jeugd

Inkoop Jeugd SDF (inclusief pleegzorg en EED) lopend inkooptraject vanuit de jeugdwet

Portefeuille: sociaal domein

Aanleiding: In 2021 is een nieuw inkoopproces opgestart door SDF voor specialistische jeugdhulp, dyslexie- en pleegzorg. De nieuwe contracten hadden per 2022 in werking moeten treden. Echter, een aantal aanbieders heeft met succes geprocedeerd tegen een aantal aspecten van de inkoop. Dit heeft ertoe geleid dat de inkoop niet voor alle onderdelen afgerond is. Het grootste onderdeel, de specialistische jeugdhulp (waaronder verblijf), wordt in 2022 opnieuw aanbesteed. Planning is dat de nieuwe contracten voor dit onderdeel per 2023 in werking zullen treden. De inkoop van dyslexie- en pleegzorg is vorig jaar wel met succes afgerond en de nieuwe contracten van deze onderdelen zijn per 2022 ingegaan.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken De nieuwe aanbesteding van specialistische jeugdhulp zal naar verwachting in maart/april 2022 van start gaan. Gunning zal naar verwachting in september 2022 plaatsvinden. Ondertussen en vanaf dat moment zijn gemeenten aan de slag met de implementatie.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk-

Beschikbare (achtergrond)informatie: De inkoopdocumenten zijn openbaar. Die van dyslexie- en pleegzorg kunnen geraadpleegd worden, maar die van specialistische jeugdhulp zijn niet meer actueel. De nieuwe inkoopdocumenten zullen naar verwachting in maart 2022 gepubliceerd worden. De raad is afgelopen jaar geïnformeerd over het proces van de inkoop en het uitstel op onderdelen.

31

4.2 Sociaal Domein/ Jeugd

Schoolcontactpersonen

Portefeuille: Sociaal domein en onderwijs

Aanleiding: Bij de raadsbehandeling van de begroting van Carins voor 2022 is een motie ingediend om geld vrij te maken voor de inzet van schoolcontactpersonen. Carins, als uitvoerder, is verzocht een aantal scenario’s uit te weken om deze urenuitbreiding vorm te geven.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken Carins heeft een inhoudelijk plan uitgewerkt waarin twee scenario’s zijn uitgewerkt, die verschillen in ureninzet en daarmee kosten. Er kan gebruik gemaakt worden van een klein bedrag vanuit de NPO-middelen om deze kosten, die in de jaren 2022-2024 gemaakt zouden moeten worden, te dekken. Het restantbedrag is nog geen definitieve dekking voor gevonden. Het is een optie de kosten te dekken uit de algemene reserve, waar recent incidentele middelen rondom jeugd zijn toegevoegd. Dit vanwege de arbitrage tussen VNG en Rijk over de toegenomen kosten voor Jeugdzorg.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk De keuze die uiteindelijk voorligt aan de raad is of en in welke omvang doorgang gegeven gaat worden aan dit onderwerp. Vanuit het budgetrecht van de raad zal ook aangegeven moeten worden of de voorgestelde dekking van het voorstel akkoord is.

Beschikbare (achtergrond)informatie: -

32

4.2 Sociaal Domein/ Jeugd

Proeftuin groei-team de Wiken

Portefeuille: Sociaal domein en onderwijs

Aanleiding: In en rondom brede school De Wiken zijn veel kinderen met een ontwikkelings-, onderwijsc.q. sociale achterstand. Daarnaast hebben veel gezinnen te kampen met verschillende problemen op andere terreinen. Proeftuin groei-team De Wiken is gericht op het vergroten van de ontwikkelingskansen van de kinderen binnen Brede School De Wiken. De participanten binnen Brede School De Wiken gaan vanuit één pedagogische visie werken aan een doorgaande ontwikkelingslijn voor kinderen van 0 tot 12. Er wordt ingezet op preventie en vroegsignalering zodat achterstanden kunnen worden voorkomen en/ of vroegtijdig kunnen worden gesignaleerd en aangepakt. De aanpak en ondersteuning is gericht op kinderen en wordt -daar waar nodig- opgepakt in samenhang met het sociale systeem waarvan de kinderen deel uitmaken.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken De proeftuin is in het najaar van 2021 gestart en heeft een looptijd van drie jaar. Tussentijds wordt er gerapporteerd over de voortgang van de pilot en worden ervaringen gedeeld met de gemeente en andere betrokken organisatie. Voor onderwijs loopt dit via de Lokaal Educatieve Jeugd Agenda (LEJA).

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk -

Beschikbare (achtergrond)informatie: -

33

4.2 Sociaal Domein/ WMO

Wonen en zorg

Portefeuille: sociaal domein

Aanleiding: In verband met de vergrijzing en langer thuis (willen) blijven wonen is de verwachting dat in de komende jaren een toenemend beroep zal worden gedaan op bv. woningaanpassingen, woonzorg units, hulpmiddelen en vervoersvoorzieningen. Dit geldt niet alleen voor de doelgroep ouderen maar bijvoorbeeld ook voor andere kwetsbare groepen die vanwege ambulantisering met een bijzondere woonvraag kampen, zoals cliënten vanuit Beschermd wonen.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken Het is noodzakelijk om, in overeenstemming met diverse partijen in het veld (woningcorporaties, zorgaanbieders, BW-instellingen, bewonersorganisaties, etc.). te komen tot een overkoepelende visie en een vastgesteld plan om het hoofd te bieden aan deze toekomstige uitdagingen. Dit kent samenhang met de omgevingsvisie en de prestatieafspraken met de woningbouwcorporaties en betreft een langjarig strategisch vraagstuk. Over deze visie is nu slechts verkennend gesproken, maar gaat in 2022 actief opgestart worden.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk Op de korte termijn zijn er geen bestuurlijke/politieke keuzes. In de komende periode van opstellen van dit plan zal richting gekozen moeten worden, gecombineerd vanuit de inhoud van de sociale koers en omgevingsvisie.

Beschikbare (achtergrond)informatie: -

34

4.2 Sociaal Domein/ WMO

Brede Aanpak Dakloosheid en convenant Weer Thuis

Portefeuille: sociaal domein

Aanleiding: Vanuit het programma Brede Aanpak Dakloosheid worden er in onze provincie 9 projecten opgestart. Er blijkt behoefte te zijn aan huisvesting voor diverse doelgroepen die nu in de maatschappelijke opvang belanden. De doelgroep jongeren in Smallingerland zonder vaste woon of verblijfplaats is bijvoorbeeld aanzienlijk. Ook volwassenen, meest mannen van boven de 50 die behandelingsmoe zijn en een rustige plek met begeleiding nodig hebben, komen in onze gemeente meer dan gemiddeld voor. Vanuit het Programma WeerThuis is er een convenant gesloten tussen de Friese gemeenten, zorgaanbieders en woningcorporaties. De inzet is om mensen die van uit een beschermd wonen locatie of vanuit de maatschappelijke opvang komen een zachte landing te laten maken in de wijk. De gemeente heeft de regie over de uitvoering van de afspraken in het convenant.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken Aan de pilot om het interventiewerk aan jongeren te verruimen en de uitbreiding van kamers met kamers met kansen doet Smallingerland mee. Er is een besluit genomen door het college om het convenant Weer Thuis te ondertekenen.

2.

Beschrijving van het politiek/bestuurlijk vraagstuk Over het meedoen aan de pilot duurzaam verblijf voor uitbehandelde 50-plussers moet nog een besluit worden genomen door het college.

Beschikbare (achtergrond)informatie: Convenant Weer Thuis Plan Brede Aanpak Dakloosheid Prestatieafspraken met woningbouwcorporaties

35

4.2 Sociaal Domein/ WMO

Beschermd wonen

Portefeuille: sociaal domein

Aanleiding: De nieuwe inkoop Beschermd wonen gaat van start per 1 april 2022. Over de doordecentralisatie BW en over de verandering van het nieuwe verdeelmodel moet het kabinet nog een besluit nemen. In Friesland anticiperen we al zoveel mogelijk op de doordecentralisatie. Er wordt gewerkt aan een voorkeursscenario voor het financiële gedeelte. De invoering van het woonplaatsbeginsel voor intramurale vormen van BW gaat in per 2023. Dit betekent dat de gemeente van herkomst van een client financieel verantwoordelijk blijft.

1.

Feitelijke beschrijving stand van zaken De keuze voor een voorkeursscenario zal waarschijnlijk voor de verkiezingen worden genomen. Het voorstel is om gedurende de eerste 2 jaar het budget niet te verdelen over de lokale gemeenten, maar bij de centrumgemeente te laten. Dit omdat de financiële risico’s lokaal gedurende de eerste 2 jaar te groot zijn. De afbouw van het budget naar lokaal is dan namelijk nog niet hoog. Maar de verwachting is dat lokaal er dan al wel hoge kosten zijn.