Raadsvoorstel Zienswijze Conceptversie RES 2.0 Zeeland

Raadsvoorstel Pag. 1/6

Datum vergadering

20 juni 2024

Omschrijving agendapunt

Voorstel tot Zienswijze conceptversie RES 2.0

Portefeuillehouder

Wethouder B. Van Assche

Samenvatting In februari 2020 is de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 voor Zeeland opgeleverd, waarbij er sindsdien hard is gewerkt aan de uitvoering ervan. Vanwege aangepaste ambities van het kabinet en Europese doelstellingen is er echter druk om de implementatie te versnellen. Dit is mede noodzakelijk door recente ontwikkelingen zoals het Nevele-arrest van de Raad van State, fluctuaties in gasprijzen, tekorten aan arbeidskrachten en materialen, en netcongestie. Deze factoren benadrukken het belang van aanpassingsvermogen, veerkracht, samenwerking en toekomstgerichtheid. Om aan deze verhoogde eisen te voldoen, hebben de Zeeuwse gemeenten, de provincie Zeeland en het waterschap Scheldestromen de RES vernieuwd naar RES 2.0. (bijlage a) Dit proces is inclusief maatschappelijke partners en andere stakeholders verlopen, waarbij de RES 2.0 als een cruciaal instrument dient voor het realiseren van een duurzaam Zeeuws energiesysteem. In dit raadsvoorstel schetsen we de aanleiding en doelen van de RES 2.0. Met dit raadsvoorstel vragen we u kennis te nemen van en een positieve zienswijze in te dienen op de RES 2.0. De vaststelling van de RES 2.0 is voorzien in de raadscyclus van november 2024. Het hoofdlijnenakkoord geeft geen aanleiding om anders met de inhoud en/of het proces van de RES 2.0 om te gaan.

Aan de raad, Wat is de aanleiding? Door de aanzienlijke toename van CO2-uitstoot staat ons klimaat onder druk. Om deze uitdaging aan te gaan, zijn er tijdens de klimaattop in Parijs wereldwijde afspraken gemaakt, waaraan ook Nederland zich heeft gecommitteerd. Dit vereist van onze regio substantiële inspanningen op het gebied van duurzaamheid, zoals vastgelegd in de Regionale Energiestrategie. Deze inspanningen tonen de weg naar hoe wij als regio bijdragen aan de internationale klimaatdoelstellingen. In februari 2020 werd hiervoor de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 opgeleverd. Sindsdien is er in Zeeland intensief gewerkt aan de uitvoering. Er is echter een toenemende druk om het tempo te verhogen, door aangepaste ambities van het kabinet en Europese doelstellingen. De versnelling is ook noodzakelijk door recente ontwikkelingen. Denk aan recente uitspraken van de Raad van State (het Nevele-arrest), fluctuerende gasprijzen en tekorten aan arbeidskrachten en materialen, en niet te vergeten de netcongestie. Door alle veranderingen en onzekerheden zijn aanpassingsvermogen, veerkracht, samenwerking en toekomstgerichtheid van essentieel belang. Daarom hebben de samenwerkende overheden (de Zeeuwse gemeenten, de provincie Zeeland en het waterschap Scheldestromen) de RES hernieuwd. Dit gebeurde in overleg met maatschappelijke partners en andere belanghebbenden.

De afspraken uit de RES 1.0 dienden als basis voor de RES 2.0. De RES 2.0 is een belangrijk instrument voor het realiseren van een duurzaam Zeeuws energiesysteem. Voor de RES 2.0 zijn eerst de bouwstenen opgesteld. Deze dienden als belangrijke en thematische hoofdlijnen voor de RES 2.0. De RES 2.0 is geen juridisch bindende regelgeving. De bindende kracht ligt in de politieke en bestuurlijke afspraken die erin staan. De partijen die de RES 2.0 ondertekenen beloven zich in te spannen om de Zeeuwse gestelde doelen te realiseren. Dit doen zij door de afspraken uit de RES in hun beleid en besluitvorming te verankeren en hieraan uitvoering te geven. Als gemeente Sluis is hiervoor het Integraal Duurzaamheidsbeleid voor ontwikkeld. Na definitieve vaststelling van het integraal duurzaamheidsbeleid en de bijbehorende

Raadsvoorstel Pag. 2/6

uitvoeringsagenda (voorzien in december 2024) geven we op lokaal niveau invulling aan de afspraken die tevens in deze Zeeuwse Regionale Energiestrategie aanbod komen. De afspraken en doelstellingen uit de RES worden daarmee vertaald naar concrete beleidsmaatregelen en regelgeving. Deze hebben vervolgens wel een juridisch verplichtend karakter. De voorgenomen activiteiten op het gebied van de Zeeuwse overheden zijn vooral initiërend en stimulerend. De Zeeuwse overheden willen de bedrijven en inwoners daarbij een helpende hand bieden. De Zeeuwse overheden zijn voor het halen van de Zeeuwse ambities dus afhankelijk van het autonoom handelen van de Zeeuwse inwoners en bedrijven. Wet- en regelgeving kunnen daar verdere invloed op hebben, maar daarvoor is het Rijk aan zet. Een belangrijk aandachtspunt betreft ook de betaalbaarheid binnen de gebouwde omgeving. Weliswaar is er nu de NIP-subsidie en hebben alle Zeeuwse gemeenten een aanpak van energiearmoede, maar hiermee krijgen veel inwoners met een beperkte bestedingsruimte niet genoeg geld om hun woning ook grondig te verduurzamen.

Wat willen we bereiken (op hoofdlijnen)? In de RES 2.0 verschuift de focus van vooral grootschalige wind- en zonne-energie naar een integraal, decentraal en gebiedsgericht energiesysteem. Naast de opwek van energie, kijken we, de Zeeuwse overheden, naar distributie, gebruik, conversie en opslag hiervan. De RES 2.0 wil tegen 2030 de volgende gezamenlijke doelstellingen realiseren: - 3 Terawattuur (TWh) aan hernieuwbare energie. Hiermee draagt Zeeland bij aan de landelijke doelstelling van 35 TWh voor opwekking op land; a) Een opwekcapaciteit van 700 Megawatt (MW) voor windenergie. 601 MW is al gerealiseerd; b) Een opwekcapaciteit van 1000 MW voor zonne-energie, voornamelijk via ‘zon op dak’ en ‘zon op land’. De voorkeur gaat uit naar zon op dak; - Het isoleren van 32% van de woningen; - Energiebesparing en verduurzamen van gebouwen; - Een begin maken met de warmtetransitie.

Wat gaan we onder andere doen? Om de doelstellingen uit de RES 2.0 te halen, voeren de RES-partijen in Zeeland de volgende acties uit: Windenergie: Vergunnen en realiseren van windprojecten tot een totaal van 700 MW. - Opstellen van beleid per gemeente voor kleine windturbines en andere kleinschalige opwek. - Zoveel mogelijk behouden van bestaand vermogen voor windenergie bij aflopen van levensduur bestaande windturbines. - Monitoren en bijhouden van opgesteld vermogen. Zonne-energie: - Continueren van het loket ‘zon op dak’ en uitbreiden met ondersteuning voor ‘zon op water’, zonthermie en andere vormen van kleinschalige opwek. - Inventariseren van mogelijkheden voor realisatie van zon op water. - Opzetten van een helpdesk voor ondernemers.

Raadsvoorstel Pag. 3/6

Energie-infrastructuur: - (Samen met Stedin) verzwaren en uitbreiden van midden- en laagspanningsnet in gemeenten en vroegtijdig zoeken naar locaties voor transformatiehuisjes. - Versnellen van vergunningprocedures en gezamenlijk prioriteren van verzwaringen. - Zoeken naar slimme en praktische oplossingen vanwege netcongestie. Energiebesparing: - Ondersteunen van minimaal 25.000 woningeigenaren met advies of subsidie voor isolatiemaatregelen. - Maken van prestatieafspraken over verduurzaming van corporatiebezit en bestrijding van energiearmoede. - Verduurzamen van maatschappelijk vastgoed en uitvoeren van SPUK-programma's voor energiearmoede en verduurzaming bedrijventerreinen. Duurzame warmte: - Gemeenten maken concrete uitvoeringsplannen voor aardgasvrije wijken en kernen en starten met het aardgasvrij maken van minimaal een wijk of kern voor 2030. - Het uitvoeren van een aantal pilots met andere warmtebronnen dan aardgas. Mobiliteit: - Uitrollen van een dekkend laadnetwerk voor elektrisch personenvervoer en vrachtverkeer. - Uitrollen van een netwerk voor alternatieve brandstoffen voor logistieke en bouwvoertuigen. Tegen 2050 willen betrokken partijen een 'zero-emissie mobiliteitssysteem' realiseren.

Dit kan door onder andere het stimuleren van elektrisch rijden, het verbeteren van het openbaar vervoer en het bevorderen van fietsen en lopen als duurzame vervoersalternatieven. Na 2030 kijken we naar de opwekking van energie uit water. In de gebouwde omgeving zal het een forse inspanning vergen om de 55% CO2-reductie te bereiken. De recente analyse van Berenschot heeft laten zien dat 43% reductie in 2030 waarschijnlijker is, maar ook nog onzeker. Het behalen van de doelstellingen zal alleen lukken als iedereen in beweging komt en een steentje bijdraagt, dat kunnen de lokale overheden niet in hun eentje. Zaken die wel binnen de invloedssfeer liggen zijn in de uitvoeringsagenda opgenomen en het programma Gebouwde omgeving doet een beroep op gemeenten en provincie om door te gaan met het uitvoeren van die maatregelen en daar waar mogelijk op te schalen, uit te breiden en te versnellen. Daarnaast hebben we het Rijk nodig voor ondersteunend beleid en financiën, bedrijven voor capaciteit in de uitvoering en de burger die in beweging komt. Het is belangrijk dat we als overheden het voortouw nemen en het goede voorbeeld geven. Ook ontvangt het kernteam van de RES graag suggesties voor aanvullende activiteiten die bijdragen aan de doelen. Het programma Gebouwde omgeving werkt de komende tijd hierover ook een aantal ideeën uit.

Het behalen van deze doelstellingen vraagt om nauwe samenwerking tussen overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers. Daarnaast is er adequate financiering en ondersteuning nodig vanuit regionale en nationale beleidskaders.

Argumenten 1.1 De RES 2.0 Zeeland stimuleert duurzame energie De RES 2.0 biedt Zeeland een aanpak om over te schakelen op duurzame energiebronnen, waaronder windenergie op land, zon op land en zon op daken. Dit maakt Zeeland minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en verlaagt de regionale CO2-uitstoot. Dit draagt bij aan het behalen van de klimaatdoelstellingen.

Raadsvoorstel Pag. 4/6

1.2 De RES 2.0 zorgt ervoor dat Zeeland minder afhankelijk is van (fossiele) import Door te investeren in lokale duurzame energiebronnen wordt Zeeland minder afhankelijk van geïmporteerde (fossiele) brandstoffen. Dit maakt de energievoorziening robuuster en veerkrachtiger 1.3 De RES 2.0 stimuleert energiebesparingen en verduurzaming van gebouwen Via gerichte activiteiten wil RES 2.0 via isolatie het energieverbruik in woningen substantieel verminderen. Dat geldt ook voor kantoren en bedrijven, waarbij verduurzaming eveneens een belangrijk aandachtspunt is. 1.4 De RES 2.0 creëert nieuwe economische kansen De verduurzaming creëert nieuwe economische kansen. Het bevordert innovatie en technologische ontwikkeling en biedt werkgelegenheid in sectoren zoals bouw, installatie en onderhoud van duurzame energie-infrastructuur. Door nieuwe technologieën te ontwikkelen en toe te passen, speelt Zeeland een voortrekkersrol in de energietransitie en versterkt de regio haar positie als duurzame regio.

1.5 De RES 2.0 heeft aandacht voor een zorgvuldige landschappelijke inpassing De RES 2.0 biedt de mogelijkheid om duurzame energieprojecten landschappelijk in te passen, rekening houdend met de natuurlijke en ruimtelijke kenmerken van Zeeland. Door zorgvuldige planning en ontwerp kunnen wind- en zonne-energieprojecten worden geïntegreerd in het landschap, met respect voor ecologische waarden en biodiversiteit. 1.6 De RES 2.0 streeft naar 50% lokaal eigendom in duurzame energieprojecten Het invoeren van een beleid voor 50% lokaal eigendom in duurzame energieprojecten bevordert de lokale betrokkenheid en economische ontwikkeling. De RES 2.0 maakt lokale gemeenschappen mede-eigenaar van projecten. Zo wordt de economische waarde van duurzame energie weer besteed binnen de regio. Lokaal eigendom van duurzame energieprojecten vergroot bovendien de betrokkenheid van de gemeenschap. Dit vermindert mogelijke weerstand en draagt bij aan een soepele implementatie van duurzame energieprojecten. 1.7 De RES 2.0 heeft een participatiestrategie Met de RES 2.0 zetten we verder in op de brede steun, expertise en het netwerk dat binnen de RES is opgebouwd. In de aanloop naar deze fase zijn op 22 september 2022 en 2 november 2023 Energiedialogen gevoerd met het netwerk van de RES Zeeland. Deze dialogen boden een platform voor diverse belanghebbenden om hun inzichten en suggesties te delen.

Naast de Energiedialogen hebben er verschillende andere vormen van interactie plaatsgevonden, waaronder livestreams, webinars, rondetafelgesprekken en (gemeenteraads)informatiebijeenkomsten. Deze gelegenheden boden overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en netbeheerders de mogelijkheid om input te leveren op het concept van RES 2.0. Door de betrokkenheid van diverse stakeholders kunnen we rekenen op een breed draagvlak voor de energietransitie in onze regio.

Financiën De partners in de RES dragen gezamenlijk de kosten voor de RES-organisatie. Naast de structurele middelen vanuit het Rijk (€ 376.000 per jaar) brengen zij samen de aanvullende middelen op voor voornamelijk procesen organisatie- en uitvoeringskosten. Het ambtelijk kernteam stelt jaarlijks een begroting op en legt deze ter vaststelling voor aan het bestuurlijk kernteam. Het ambtelijk kernteam informeert het bestuurlijk kernteam gedurende het jaar over de begroting en voortgang van de activiteiten. Voor 2025 betekent dit een bijdrage van €12.000 voor de gemeente Sluis.

Raadsvoorstel Pag. 5/6

Risico’s en alternatieven 1.1 Geschikte locaties voor duurzame energieprojecten zijn schaars Het vinden van geschikte locaties voor duurzame energieprojecten, zoals windturbines en zonneparken, kan leiden tot spanningen tussen de belangen van energieopwekking en de landschappelijke en ecologische waarden. Een balans tussen de noodzaak van duurzame energie en het behoud van het karakteristieke Zeeuwse landschap is cruciaal. 1.2 Behoud maatschappelijk draagvlak Een punt van zorg is het creëren en behouden van maatschappelijk draagvlak voor de RES 2.0 in Zeeland. Ondanks de voordelen van duurzame energie, kunnen lokale gemeenschappen bezorgd zijn over mogelijke overlast, zoals geluidshinder van windturbines, of veranderingen in het landschap door zonneparken. Initiatiefnemers initiëren daarom een participatietraject voor burgers en belanghebbenden. Dit is essentieel om doelgroepen te betrekken bij de plannen en het besluitvormingsproces en zo de weerstand te verminderen en draagvlak te creëren.

1.3 De netwerkcapaciteit en infrastructuur kunnen de elektrificatie niet aan en de uitdagingen worden complexer De sterk toenemende vraag naar elektriciteit en de toename van duurzame energie leiden tot netcongestie en de noodzaak om het elektriciteitsnetwerk te verzwaren en uit te breiden. Tegelijkertijd moeten de vraag naar en het aanbod van elektriciteit meer in balans worden gebracht, en de productie en de afname van elektriciteit zoveel mogelijk in elkaars nabijheid plaatsvinden. Uitdagingen voor de netbeheerder, maar ook voor de RES.

Samenvatting en advies. Alles overwegende stellen wij u voor om een positieve zienswijze in te dienen op de concept RES 2.0 Zeeland. De concept zienswijze is gevoegd in bijlage b.

Oostburg, Hoogachtend,

De secretaris,

De burgemeester,

S.I. de Kievit-Minnaert

mr. M.M.D. Vermue

Bijlage(n): a. Conceptversie RES 2.0 Zeeland b. Positieve zienswijze RES 2.0 Zeeland

Raadsvoorstel Pag. 6/6

DE RAAD VAN DE GEMEENTE SLUIS gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. ; 21 mei 2024

BESLUIT: 1. Kennis te nemen van de Conceptversie RES 2.0 Zeeland; 2. een positieve zienswijze in te dienen op de Conceptversie RES 2.0 Zeeland.

Sluis, 20 juni 2024 DE RAAD VOORNOEMD, De griffier,

De voorzitter,

mr. P. T. G Claeijs

mr. M. M. D. Vermue