Raadsvoorstel

Raadsvoorstel Pag. 1/5

Datum vergadering

19 december 2024

Omschrijving agendapunt

Voorstel tot vaststellen van de Bestuursopdracht Inwonerparticipatie

Portefeuillehouder

Wethouder P.E.M. van de Vijver-van Deursen

Samenvatting In voorliggend Raadsvoorstel worden twee elementen behandeld, te weten: de bestuursopdracht c.q. het procesvoorstel Inwonerparticipatie enerzijds en de evaluatie van het Burgerberaad Duurzaamheid anderzijds. De Bestuursopdracht Inwonerparticipatie is toekomstgericht. Vanaf 1 januari 2025 zijn gemeenten namelijk verplicht een Participatieverordening in te voeren, met een overgangstermijn van 2 jaar. U wordt voorgesteld om de huidige beleidskaders inzake inwonerparticipatie te actualiseren en een Participatieverordening op te stellen. Om hiertoe te komen, vragen we uw raad om in te stemmen met het plan van aanpak. Daarnaast heeft er in opdracht van uw raad een procesmatige evaluatie plaatsgevonden van het Burgerberaad Duurzaamheid. Het betreft dus een evaluatie van een specifiek participatie-instrument. We vragen uw raad om kennis te nemen van het evaluatierapport en in te stemmen om de aanbevelingen te verwerken in de toekomstige kaders. Tot slot stellen we uw raad voor om de rol- en taakbeschrijving van de monitorklankbordgroep vast te leggen, zoals opgenomen in bijgevoegde (concept)brief. Aan de raad,

Aanleiding Bestuursopdracht Inwonerparticipatie In juni 2024 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Het doel van de wet is om elke gemeente heldere kaders en spelregels op te laten stellen, passend bij de lokale omstandigheden. Meer concreet zijn gemeenten verplicht om per 1 januari 2025, met een overgangstermijn van 2 jaar: 1. Een Participatieverordening op te stellen, die de Inspraakverordening vervangt; en 2. Het Uitdaagrecht te verankeren. Inwonerparticipatie1 is een essentieel onderdeel van onze democratie. De hoofddoelstelling is het uitbouwen van een goede samenwerkingsrelatie tussen gemeentebestuur, gemeentelijke organisatie en inwoners van de gemeente Sluis. De nadruk ligt vooral op het creëren van draagvlak, eigenaarschap en kwalitatief goede resultaten. Dit vereist dat de gemeente openstaat voor de omgeving, initiatieven en beïnvloeding vanuit de lokale samenleving. Maar het vinden van de juiste verhouding tussen de representatieve democratie en participatie is complex. Participatie is in elk geval niet vervangend, maar juist aanvullend. De invulling van het samenspel en de ruimte waarbinnen participatie plaatsvindt, valt onder de bevoegdheid van de gemeenteraad.

In kader van de wettelijke verplichting tot het opmaken van een Participatieverordening, is het aangewezen om gelijktijdig de huidige beleidsstukken te actualiseren. Participatiebeleid Voor de actualisatie van het beleid focussen we ons op de Nota Burgerparticipatie (2019) en de Beleidsnotitie Uitdaagrecht (2021), waarin uitgangspunten en voorwaarden zijn opgenomen. De huidige beleidskaders vormen belangrijke bouwstenen voor het toekomstig beleid, maar moeten op een aantal punten gewijzigd (kunnen) worden op basis van ervaring en/of maatschappelijke ontwikkelingen.

1

Om begripsverwarring te voorkomen, hanteren we “inwonerparticipatie” als overkoepelende term voor burger- en overheidsparticipatie. Het participatie-initiatief komt respectievelijk vanuit de overheid ofwel de burger(s).

Raadsvoorstel Pag. 2/5

Gemeente Sluis Momenteel zijn er 4 vormen van inwonerparticipatie van kracht in de gemeente Sluis: burgerinitiatieven, meedenken, meedoen en het Uitdaagrecht. Meedenken en meedoen zijn vormen van burgerparticipatie. Bij meedenken betrekt de gemeente inwoners of partijen bij het ontwikkelen van beleid of plannen. Bij meedoen vraagt de gemeente aan inwoners om specifieke taken uit te voeren. Conform de Nota Burgerparticipatie, passen we meedoen niet actief toe voor het structurele beheer of onderhoud van de buitenruimte. Voor wat betreft overheidsparticipatie gelden er ook 2 vormen, namelijk burgerinitiatieven en het Uitdaagrecht. Een burgerinitiatief wordt opgestart ten behoeve van anderen of de samenleving. De initiatiefnemer is en blijft eigenaar, waarbij de gemeente faciliterend of ondersteunend kan optreden. Het Uitdaagrecht lijkt op het burgerinitiatief, met het verschil dat het Uitdaagrecht zich alleen richt op de gemeentelijke taken die zijn opgenomen in de gemeentebegroting. Inwoners kunnen de gemeente “uitdagen” als zij denken het beter, goedkoper of efficiënter te kunnen doen. Voor zowel burgerinitiatieven als uitdagingen geldt (o.a.) dat ze niet in strijd mogen zijn met de wet of het op dat moment geldend beleid. Daarnaast heeft uw raad bepaald dat het Uitdaagrecht niet van toepassing is op een aantal specifieke taken, zoals (o.a.) subsidies, toezicht en veiligheid.

Participatieverordening De Participatieverordening vloeit voort uit en vormt de juridische basis voor het Participatiebeleid en evt. uitvoerende kaders. Omdat de Participatieverordening van toepassing is op inwonerbetrokkenheid bij zowel de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van het beleid, houdt het in elk geval een verbreding in van de huidige Inspraakverordening (2008). De Inspraakverordening omvat namelijk enkel inspraak bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid. De inspraakprocedure maakt deel uit van de nieuwe Participatieverordening. Plan van aanpak We vragen uw raad om een globaal plan van aanpak vast te stellen. Onderstaande punten zijn gebaseerd op de bestaande ambities en beleid, maar spelen ook in op bredere maatschappelijke ontwikkelingen. 1. We starten met de evaluatie van het huidige beleid en stellen vervolgens geactualiseerde kaders en een Participatieverordening op. Hierbij hanteren we de volgende uitgangspunten, voor wat betreft: 1.1. Burgerparticipatie • De gemeente maakt bij de voorbereiding van ieder (beleids-)stuk of besluit een doordachte keuze om wel of geen participatie toe te passen. Niet elke (beleids-)ontwikkeling of projectfase leent zich voor participatie. • De gemeente hecht belang aan representativiteit, zonder zich er blind op te staren. Participatieprocessen vormen niet dé oplossing voor algemene representativiteit.

Het is wel aanvullend: door inwoners te laten participeren, doen er letterlijk meer perspectieven mee. • Bij participatieprocessen is gestructureerd maatwerk het uitgangspunt. 1.2. Overheidsparticipatie • De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de gemeentelijke taken zijn primair voorbehouden aan het gemeentebestuur. Hierbij kennen we een grote rol toe aan de Sluisse samenleving bij het ontwikkelen van initiatieven voor algemene voorzieningen. Inwoners kennen hun buurt en hun gemeente, weten wat er leeft en spelen daar op in. 2. Om uitvoering te geven aan zowel het addendum bij het coalitieakkoord (2024-2026) als de Nota Burgerparticipatie, evalueren en heroverwegen we de institutionele vormen van burgerparticipatie en stemmen ze af op het nieuwe Participatiebeleid. Het betreffen de Raad voor Maatschappelijke en Demografische Ontwikkeling (RMDO); Adviesraad Sociale Zaken en de stads- en dorpsraden2. Enkele aandachtspunten zijn verantwoordelijkheid, vertegenwoordiging en zeggenschap. Hiervoor treden we in de loop van 2025 in gesprek met en betrekken de leden van voorgenoemde organen. 2

Voor de RMDO en Adviesraad Sociale Zaken zijn gemeentelijke Verordeningen van kracht (2008 en 2015); en met de stads- en dorpsraden in de gemeente Sluis is een Convenant (2017) afgesloten.

Raadsvoorstel Pag. 3/5

3. We onderzoeken de mogelijkheden òf en in welke gevallen het een meerwaarde kan bieden om de inspraakprocedure aan te passen op dan wel te vervangen door een participatietraject. 4. We verwerken de aanbevelingen uit het evaluatierapport proces Burgerberaad Duurzaamheid in de toekomstige kaders voor inwonerparticipatie. Planning Met instemming van uw raad starten we in januari 2025 met de voorbereidende gesprekken voor de actualisatie van het Participatiebeleid en de uitwerking van de Participatieverordening. Het college van Burgemeester en Wethouders werkt vervolgens, in lijn met het hernieuwd beleid, de uitvoerende kaders uit. Wat Start Gesprek met de samenleving, digitaal en fysiek Beeldvormend Toelichting huidige kaders, toekomstige ontwikkelingen en keuzes. Inventarisatie van het beeld en de gezamenlijke waarden m.b.t. inwonerparticipatie. Oordeelsvormend Wat voor een gemeente willen we zijn? Een richtinggevend gesprek over de betekenis van participatie voor de lokale democratie en de ambitie van uw raad. Het gesprek kan mede op basis van het rapport “Dealen met dilemma’s” van de Rekenkamercommissie (2021) worden gevoerd. Besluitvormend Participatiebeleid en Participatieverordening Evaluatie c.q. herijking institutionele vormen burgerparticipatie Convenant Stads- en Dorpsraden; Verordeningen RMDO; en Adviesraad Sociale Zaken

Wanneer Januari 2025 Q3-Q4 2025 November 2025

December 2025

Q1 2026 Vanaf 2026

Financiën Voor evt. kosten verbonden aan de uitvoering of ondersteuning, maken we gebruik van het beschikbaar budget Burgerparticipatie.

Evaluatie Burgerberaad Duurzaamheid In opdracht van uw raad, heeft in Q3-Q4 een procesmatige evaluatie plaatsgevonden van het Burgerberaad Duurzaamheid. Een burgerberaad is een instrument of specifieke participatievorm, waarbij een groep inwoners, al dan niet op basis van loting, samen voorstellen en mogelijke oplossingen bedenkt rondom een specifiek vraagstuk. Een onderscheidend en belangrijk kenmerk van het burgerberaad is het organiseren van een zgn. horizontale dialoog. De toepassing van een participatie-instrument is maatwerk en kan dus per traject verschillen. Dit geldt ook voor het burgerberaad. Uit de evaluatie volgen een aantal conclusies en aanbevelingen (zie bijlage 1). Zoals opgenomen in het plan van aanpak, adviseren we u om de aanbevelingen uit het rapport te verwerken in de toekomstige kaders voor inwonerparticipatie. Monitorklankbordgroep Conform het concept van G1000.nu, heeft een aantal deelnemers van het Burgerberaad Duurzaamheid zich gecommitteerd om de implementatie van het Burgerakkoord, bestaande uit 47 beslispunten, op te volgen. We stellen vast dat de taakomschrijving van G1000 (“monitoren en klankborden”) te algemeen is en daardoor op verschillende niveaus tot onduidelijkheid en valse verwachtingen leidt. Op basis hiervan, schetsen we twee mogelijkheden om gevolg te geven aan het Burgerakkoord: a.

De samenwerking met de monitorklankbordgroep wordt voortgezet, waarbij hun rol- en taakomschrijving alsook de werkafspraken worden geconcretiseerd.

Raadsvoorstel Pag. 4/5

b. Er wordt geen verdere opvolging gegeven aan (de samenwerking met) de monitorklankbordgroep. Het college committeert zich om de beslispunten uit het Burgerakkoord eigenstandig te onderzoeken in functie van (nieuw) beleid. We stellen u voor om het Burgerberaad Duurzaamheid gezamenlijk af te ronden (optie a). Dat wil zeggen: het college onderzoekt in samenspraak met de monitorklankbordgroep of de beslispunten (geheel of gedeeltelijk) kunnen worden geïmplementeerd in gemeentelijk beleid. De besluitvorming op (beleids-)voorstellen is en blijft voorbehouden aan het gemeentebestuur. De rol en taken van de monitorklankbordgroep zijn gebonden aan het Burgerakkoord. De samenwerking met de gemeente is in die zin ook eindig: namelijk volbracht bij de verwerking van alle beslispunten. Indien een beslispunt niet kan worden overgenomen, wordt dit bestuurlijk onderbouwd. We achten nadere afspraken en een concrete rol- en taakomschrijving noodzakelijk, zoals weergegeven in (concept) bijlage 2. Hierbij is rekening gehouden met de relevante uitkomsten uit de evaluatie en het standpunt van de monitorklankbordgroep (bijlage 3). Voorgesteld besluit 1. Besluiten om de Bestuursopdracht Inwonerparticipatie en het daarin opgenomen plan van aanpak vast te stellen; 2.

Kennis te nemen van het evaluatierapport proces Burgerberaad Duurzaamheid en instemmen om de aanbevelingen uit het rapport, waar mogelijk en wenselijk, te verwerken in toekomstige kaders; 3. In te stemmen met de Rol- en taakbeschrijving van de Monitorklankbordgroep, die gelinkt is aan de 47 punten uit het Burgerakkoord (optie a); en de Monitorklankbordgroep hierover per brief informeren. Oostburg, Hoogachtend,

De secretaris,

De burgemeester,

S.I. de Kievit-Minnaert

mr. M.M.D. Vermue

Bijlage(n): a. Evaluatierapport proces Burgerberaad Duurzaamheid b. Brief t.a.v. Monitorklankbordgroep c. Visiedocument Monitorklankbordgroep

Raadsvoorstel Pag. 5/5

DE RAAD VAN DE GEMEENTE SLUIS gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. ; 12 november 2024

BESLUIT: 1. Besluiten om de Bestuursopdracht Inwonerparticipatie en het daarin opgenomen plan van aanpak vast te stellen; 2. Kennis te nemen van het evaluatierapport proces Burgerberaad Duurzaamheid en instemmen om de aanbevelingen uit het rapport, waar mogelijk en wenselijk, te verwerken in toekomstige kaders; 3. In te stemmen met de Rol- en taakbeschrijving van de Monitorklankbordgroep, die gelinkt is aan de 47 punten uit het Burgerakkoord (optie a); en de Monitorklankbordgroep hierover per brief informeren. Sluis, 19 december 2024 DE RAAD VOORNOEMD, De griffier,

De voorzitter,

mr. P. T. G Claeijs

mr. M. M. D. Vermue