j. Samenvatting landelijke financieringssystematiek omgevingsdiensten

Financieringssystematiek omgevingsdiensten samenvatting John Rayer – Arena Consulting Evert Bovens – Buiten Organisatieadvies 20 juni 2024

Inleiding Wat bereiken? Robuuste omgevingsdiensten met een stabiele financiering. 1. Ontwerp een financieringssystematiek voor OD’s als basis voor robuuste taakuitvoering. 2. Bepaal de mogelijkheden voor verankering van deze systematiek. Status Vastgesteld op 20 juni 2024 in Bestuurijk Overleg IBP-VTH Werkwijze • Documentenstudie • Interviews werkveld • Quick-scan vergelijking andere samenwerkingsverbanden • Consultatie juridisch, financieel en bestuurskundig experts • Eindoordeel en advies

Inhoudsopgave

1.

Knelpunten en opgaven

2.

Context

3.

Verdieping systematiek

4.

Wat levert ‘t op?

5.

Implementatieadvies

1

1. Knelpunten en opgaven Knelpunten 1. Beschikbare middelen van een OD zijn niet gebaseerd op takenpakket, problematiek in de regio, ambities van opdrachtgevers en maatschappelijke ontwikkelingen.

2. OD’s onvoldoende geëquipeerd bij nieuwe opgaven, te weinig middelen voor o.a. collectieve taken, kennisontwikkeling en innovatie. 3. Nadelen van afrekenen op output (P*Q) • Regionale opgaven niet centraal • Schommelende opbrengsten

4. Fragmentatie in stelsel • Geen zicht voor stelselverantwoordelijke • Geen synergie tussen diensten / hoge administratieve lasten

Weinig waarborgen op stelselniveau dat OD’s over voldoende middelen beschikken om de taken uit te voeren. Opgaven: • De financiering van de OD’s is gekoppeld aan het takenpakket, regionale opgaven, ambities van opdrachtgevers en maatschappelijke ontwikkelingen (landelijke opgaven); • De financiering stabiel en toekomstgericht, zodat OD’s onafhankelijk én met een professionele distantie kunnen opereren nu en in de toekomst. 2

2. Context Opdracht Bestuursrechtelijke verhouding •

Bevoegdheid taken ligt bij gemeenten en provincie

•

Opdracht stuurgroep: normfinanciering voor robuuste omgevingsdiensten

Financiering taken omgevingsdiensten loopt via gemeenten en provicincies

•

Advies Cie. Van Aartsen: landelijke normfinanciering

•

Ministerie I&W is stelselverantwoordelijke, Minsterie BZK houdt financieel toezicht, interbestuurlijk toezicht op taakuitvoering Provincie cq Rijk.

•

Onderzoek Kokx de Voogd: • Landelijke normfinanciering kan niet binnen het VTH stelsel en Financiele verhoudingswet

Omgevingsbesluit (artikel 13.10 en artikel 13.12) • • •

Basistakenpakket verplicht bij omgevingdiensten: gemeenten en provincies eigenaar Inzichtelijk maken benodigde middelen regionale VTHstrategie (U&H-strategie) Waarborgen benodigde middelen in begroting

Afspraken zijn niet afdwingbaar binnen huidige bestuurlijke verhoudingen •

Financiering van omgevingsdiensten is bevoegdheid van eigenaren (gemeenten en provincie)

•

Geen wettelijke basis voor uniforme financieringssystematiek: draagvlak is essentieel

Context heeft gevolgen voor mogelijkheden (beperkingen) financieringssystematiek én implementatietraject. 3

3. Verdieping systematiek Basis Financieringssystematiek Spelregels over hoe je de benodigde middelen bepaalt

Bouwstenen

Taken

A. Begroten: bepalen van de benodigde middelen en de verdeling van de inbreng van de middelen over de deelnemers

A. Basistaken: wettelijke taken van een OD die deelnemers verplicht moeten inbrengen.

B. Plannen en programmeren: vertalen van het werkpakket naar een uitvoeringsprogramma C. Sturen: inzichtelijk maken en bewaken van de voortgang van de realisatie van het uitvoeringsprogramma en de inzet van de beschikbare middelen D.Afrekenen: bepalen van de gerealiseerde inzet en de daadwerkelijke bijdrage van deelnemers

B. Plustaken: taken die deelnemers vrijwillig inbrengen bij een OD. Onderscheid in de systematiek tussen: A. Milieu-gerelateerde plustaken B. Overige plustaken

C. Projecten: afgebakende taken met een begin en een einddatum met aparte financieringsafspraken. D. Bedrijfsvoering: taken ondersteunend aan het primair proces. Betreft overhead, maar ook bijvoorbeeld het VTH-systeem 4

3. Verdieping systematiek Essentie

Afrekening is keuze per OD Basistaken

Plustaken Milieugerelateerd

overige plustaken

Projecten

Bedrijfsvoering

Basistaken en bij voorkeur milieu-gerelateerde plustaken: regionale begroting op basis van meerjarige VTH-strategie • Locatiegebonden activiteiten: prijs per locatie • Overige activiteiten: raming uren/kosten Overige plustaken: • Raming uren/kosten in begroting

Opties: • Voorkeur conform begrote bijdrage • Alternatief feitelijke inzet uren/kosten

Maatwerk Begrotingsbijdrage uniform in beeld

Opties: • Voorkeur conform begrote bijdrage • Alternatief is een opslag op locatieprijs of uurtarief 5

3. Verdieping systematiek Regionale financiering

Producten en diensten

Regionale VTHstrategie (meerjarig)

Inzet - locatiegebonden - niet-locatiegebonden taken - collectieve taken

Locatie- en activiteitenbestand (milieu, bodem, asbest)

Werkpakket per Werkpakket per deelnemer Bijdrage per deelnemer Minimaal benodigde deelnemer (OD Minimaal benodigde producten/diensten producten/diensten begroting)

• •

Werkpakket per Werkpakket Werkpakketper per deelnemer deelnemer Minimaal benodigde deelnemer Minimaal benodigde producten/diensten (programma producten/diensten en verslag)

• •

beoordelingen aanvragen/meldingen/ informatie controles: integraal, aspecten, klachten, vrije 5 veld, ketentoezicht, her- en handhavingscontroles etc. handhaving voorlichting, enquetes, doelgroepbijeenkomsten 6

3. Verdieping systematiek Regionale financiering Berekening begroting locatiegebonden taken

Locatiebestand (milieu, bodem)

Beleidskeuzes 1. 2. 3. 4.

Intensiteit van actualisatie van vergunningen Diepgang van beoordeling aanvragen Frequentie en diepgang van toezicht Diepgang van behandeling klachten

Ervaringscijfers 1.

Frequentie x kengetal + opslag = ureninzet per type locatie

Aantal en tijdsinzet vraaggestuurde producten

Loonkosten primair proces / urennorm = Uurtarief primair proces

Prijs per type locatie

Aantal locaties per type

Begrote bijdrage per deelnemer

Verdeelsleutel aandeel deelnemer

Begrote bijdrage per deelnemer

Schematische weergave berekening begroting overige taken Beleidskeuzes 1. 2.

Aanpak op hoofdlijnen Ambitieniveau

Ervaringscijfers 1.

Benodigde ureninzet per taak

Loonkosten primair proces / urennorm = Uurtarief primair proces

Prijs per taak voor OD als geheel

Benodigde inzet

7

4. Wat levert ‘t op? 1.

Koppeling in begroting tussen regionale opgaven en benodigde financiering

2.

Vergroting stabiliteit financiering OD’s

3.

4.

5.

• Vaste dekking bedrijfsvoering • Garanties voor meerjarige inbreng basistaken en plustaken • Voldoende middelen voor innovatie en kennisontwikkeling (KPI’s)

Landelijk inzicht, minder fragmentatie

• Omvang basistaken • Kostenverschillen • Mogelijkheid om minimale begroting te berekenen (benchmark)

Meer gezamenlijkheid: sterker stelsel

• Uniforme definities en begrotingsopbouw

Efficiëntere OD’s

• Minder administratieve beheerlast door landelijke uniformering • Middelen van OD gerichter ingezet op doelen VTH-strategie

8

5. Implementatieadvies Stelselniveau

Landelijk ontwikkelen onder regieteam door expertteam financiering en expertteam PDC 1. Leidraad impactanalyse en uitrol systematiek 2. Monitoring van ervaringen 3. Bepalen typen locaties 4. Definities bedrijfsvoering, berekeningswijze productiviteitsnorm en uurtarief 5. Stelsel PDC met onderscheid taken in locatieprijs, collectieve taken en overige basistaken • Randvoorwaarde: duidelijkheid definitie basistaken

9

5. Implementatieadvies Regioniveau

Nu al mogelijk: geef een voorzet

Na oplevering onderdelen expertteam

1.

6.

Impactanalyse

7.

Spelregels vastleggen in regeling

8.

Onderscheiden locaties per type

9.

Doorvertaling stelsel PDC naar administratie

Bespreking met deelnemers keuzen en impact

2.

Actualiseren/specificeren VTH-beleid

3.

Onderscheid takenpakket in begroting

4.

Begroting conform IV3

5.

Bepalen uurtarief excl. bedrijfsvoeringskosten

10. Kengetallen actualiseren, bepalen gemiddelde jaarinzet per type locatie 11. Uurtarief en productiviteitsnorm berekenen o.b.v. stelseldefinitie

12. Doorrekenen begrote bijdrage per deelnemer en besluit herverdeeleffecten Hulp van ondersteuningsteam komt beschikbaar 10

5. Implementatieadvies Bestuurlijke keuzen* 1.

Beleidskeuzen (VTH-strategie) uitwerken / harmoniseren: komen tot regionale norm • Diepgang taakuitvoering (beoordeling, toezicht, klachtafhandeling) en gevolgen voor kengetallen • Frequenties/intensiteit van taakuitvoering, o.a. toezicht, ketenaanpak

2.

Welke kostenposten onderbrengen in locatieprijzen, niet-locatiegebonden taken of in collectieve taken? • Stelseluitwerking volgt eind 2024

3.

Sturing op uitvoering: bepalen hoe (diepgaand) inzicht, grip en bijsturing van opdrachtgever mogelijk is

4.

Herverdeeleffecten gaan optreden: faseren invoering beleid / systematiek?

5.

Afrekenen van basistaken en bij voorkeur milieugerelateerde plustaken: op basis van feitelijke kosten of op begrotingsbasis?

6.

Afrekenen bedrijfsvoeringskosten: op basis begrote bijdrage of als opslag op uurtarief/locatieprijs? * Naast deze bestuurlijke keuzen dienen ook diverse operationele keuzen gemaakt te worden

11