Accountantsverslag 2023 - Gemeente Sluis (was getekend)

Accountantsverslag Gemeente Sluis Boekjaar 2023 1

Vertrouwelijk Aan de Gemeenteraad van de Gemeente Sluis Postbus 35 4530 AA Sluis ONDERWERP: Accountantsverslag 2023

Geachte leden van de Gemeenteraad,

In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2023 van gemeente Sluis, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan.

Datum: 19 juni 2024

Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

REFERENTIE: 2406-08785

Wij hebben u op 19 juni 2024 gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2023.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Was getekend drs. A.R.M. Peelen RA Partner

2

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijkste bevindingen

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Financiële positie

3

Bestuurlijke samenvatting

Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende verklaring verstrekt voor de getrouwheid van de jaarrekening.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2023. Gemeente Sluis heeft er voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit conform het BBV in formele zin nog niet verplicht is. Op deze wijze heeft de Gemeente Sluis invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen. Op deze wijze wordt ook invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. In het boekjaar 2023 hebben wij relatief veel controleverschillen geconstateerd. Wel constateren we dat in absolute zin het aantal controleverschillen afgenomen is ten opzichte van voorgaand jaar. Daarnaast zien we dat het proces rondom de jaarrekening beter was vormgegeven, onder andere door de inzet van externe expertise, de invoering van kwaliteitscontroles en focus op tijdige beantwoording van controlevragen. We zien hierin dan ook een positieve ontwikkeling. We constateerden dat de jaarrekening bij de start van de controle was opgeleverd met daarbij een lijst van nog uit te voeren correcties. De correcties waren nodig om tot een definitieve jaarrekening te komen.

De gemeente heeft voor deze methode gekozen om volgens afspraak tijdig een eerste versie van de concept jaarrekening te kunnen opleveren. Wij vragen de organisatie hierin nog een stap te maken zodat bij de start van de controle alle boekingen financieel zijn verwerkt in de financiële administratie en de jaarrekening hetgeen de efficiency van de controle verder verbeterd. Wij adviseren de gemeente om het afsluitproces voor het boekjaar 2024 verder te verbeteren. Desgewenst kunnen wij u hierin ondersteunen.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2023 van de Gemeente Sluis voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. 6

Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2023 sluit met een financieel resultaat van € 13,7 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de Gemeente Sluis bedraagt € 70,4 miljoen (2022: € 50,4 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 42% (2022: 34%). De vermogenspositie is dan ook gezond te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit voldoende is. Gemeente Sluis rapporteert vanaf boekjaar 2023 voor het eerst haar rechtmatigheidsverantwoording. Wij constateren dat de Gemeente Sluis deze verantwoording getrouw heeft opgenomen in de jaarrekening en de rechtmatigheidsbevindingen in materiële zin volledig en juist heeft toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Daarbij constateren we dat de Gemeente Sluis een gestructureerde aanpak van de verbijzonderde interne controle heeft en dat het dossier dat ten grondslag ligt aan de rechtmatigheidsverantwoording van toereikende kwaliteit is. Het college heeft in de rechtmatigheidsverantwoording zoals opgenomen in de jaarrekening geconcludeerd dat rechtmatig is gehandeld, doordat het totaal van (bruto) rechtmatigheidsbevindingen lager is dan de vastgestelde verantwoordingsgrens. Het totaal van de (netto) rechtmatigheidsbevindingen van het college komt uit op € 0,9 miljoen zoals opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering.

Deze bevindingen zien enerzijds toe op een niet acceptabele overschrijding van de lasten in de programma’s (€ 0,1 miljoen), overschrijding van investeringskredieten (€ 0,1 miljoen) en onrechtmatige inkopen als gevolg van niet-naleving van Europese aanbestedingsregels (€ 0,7 miljoen). Vanuit het M&O-criterium zijn er geen bevindingen geconstateerd. De bedragen die hiermee gemoeid zijn blijven ruimschoots binnen de vastgestelde verantwoordingsgrens van 3%. Wij adviseren u kennis te nemen van de toelichting die het college opgenomen heeft in de paragraaf bedrijfsvoering. Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd.

Uit onze controlewerkzaamheden komt een aantal bevindingen naar voren. Deze zijn gecorrigeerd door de gemeente Sluis. Wij verwijzen naar bijlage C van dit verslag voor een overzicht van de gecorrigeerde afwijkingen.

7

Opdracht, scope en uitkomsten

Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - de jaarrekening inclusief rechtmatigheidsverantwoording; - de verplichte bijlagen voor de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa) en het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 14 juli 2023 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.055.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad op 2 november 2023 vastgestelde controleprotocol over boekjaar 2023. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 1.055.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 3.165.000

Goedkeuringstolerantie fouten

Rapporteringstolerantie

Conform controleprotocol 2023

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: ▪ Het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. ▪ Lasten zijn niet nauwkeurig verantwoord doordat de inkoopfactuur niet in overeenstemming is met de geleverde prestatie; en ▪ Het risico op onterechte betalingen uit hoofde van Wmo en Participatiewet, danwel betalingen aan niet-rechthebbende, doordat bankrekeningnummers in de batchbetaling niet juist zijn. Uitkomsten Wij hebben bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende verklaring verstrekt voor de getrouwheid van de jaarrekening. De geconstateerde controleverschillen zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. De genoemde fouten en onzekerheden blijven binnen de goedkeuringstoleranties.

€ 50.000

De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken beperkt af van de toleranties voor de controle op de getrouwheid. Dit leidt ertoe dat de door het college opgestelde rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende toleranties:

Goedkeuringstolerantie fouten Rapporteringstolerantie

Grondslag

Bedrag

3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 3.165.000

Conform controleprotocol 2023

€ 25.000 9

Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2023 bevat, gelijk aan voorgaand jaar, een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de vanaf 2022 gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden.

Frauderisico’s Zoals ook in ons managementletter opgenomen bevindt het college dan wel het management zich in een unieke positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een incentive van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkend. Bij de controle van de gemeente Sluis hebben wij twee frauderisico's onderkend: 1. Het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente Sluis betreft dit een algemeen risico op de gehele jaarrekening.

Om de frauderisico’s te ondervangen hebben wij onder andere de volgende werkzaamheden verricht: analyseren en beoordelen van op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren; analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt; beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten; beoordelen van significante transacties buiten het kader van de normale bedrijfsuitoefening om; doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad; het verrichten van een data-analyse op de uitgaande betalingen ten aanzien van de Wmo en Participatiewet alsook analyse op de mutaties in de crediteurenstamgegevens van deze stromen.

Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst. Wij hebben vastgesteld dat de Gemeente Sluis voor de korte termijn een sluitende meerjarenbegroting heeft. Op basis van de meerjarenbegroting constateren we dat de gemeente Sluis een sluitende begroting heeft, ook vanaf het jaar 2026. Verder geven de financiële kengetallen, inclusief het weerstandsrisico, geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten.

2. Het risico op onterechte betalingen uit hoofde van Wmo en Participatiewet, dan wel betalingen aan niet-rechthebbenden, doordat bankrekeningnummers in de batchbetaling niet juist zijn.

10

Belangrijkste bevindingen

De rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Tot en met boekjaar 2022 verstrekten wij als accountant zelfstandig een oordeel over de rechtmatige totstandkoming van de lasten, de baten en de balansmutaties op basis van de controle in onze controleverklaring. Dit rechtmatigheidsoordeel betrof een oordeel of deze transacties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de door de gemeenteraad vastgestelde kaders, zoals de begroting en de gemeentelijke verordeningen en met de bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Met ingang van boekjaar 2023 wordt een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening. In deze rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af. Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens van 3% worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. Daarnaast heeft de gemeenteraad besloten om een rapporteringsgrens van € 25.000 te hanteren ten behoeve van het rapporteren van bevindingen in de paragraaf bedrijfsvoering. Ons getrouwheidsoordeel ziet ook toe op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid van de in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde rechtmatigheidsfouten met inachtneming van de verantwoordinggrens.

Bij het verantwoorden over de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening zijn negen rechtmatigheidscriteria van toepassing. Zes criteria (kunnen) direct van invloed zijn op de posten in de balans en de staat van baten en lasten (zien toe op getrouwheidsaspecten inzake grootte en de samenstelling van zowel de baten en de lasten als van de activa en passiva) en drie criteria zien uitsluitend toe op specifieke rechtmatigheidsaspecten van de baten, lasten en balansmutaties en raken niet de grootte en samenstelling. Het college is verantwoordelijk voor alle negen criteria; in de jaarrekening van het college worden deze afgedekt op de volgende wijze:

Op grond van Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de rechtmatigheidsverantwoording komen dus alleen de drie rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium; het voorwaardencriterium; en misbruik en oneigenlijk gebruik. Begrotingscriterium De rechtmatigheidsverantwoording bevat belangrijke informatie voor het (politieke) verantwoordingsdebat van de gemeenteraad met het college. U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). In de Kadernota rechtmatigheid beveelt de commissie BBV daarnaast aan dat het college de afwijkingen op het begrotingscriterium nader toelicht in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag.

Er is sprake van een begrotingsonrechtmatigheid als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt (1), toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves doorvoert die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld (2) en als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast (3). Wij hebben vastgesteld dat het college de afwijkingen ten opzichte van de geautoriseerde begroting en kredieten en de kaders, zoals die door de gemeenteraad zijn vastgesteld en die individueel en/of cumulatief de verantwoordingsgrens overschrijden, juist en volledig heeft opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording en dat de bepalingen uit de financiële verordening inzake acceptabele overschrijdingen juist zijn toegepast. 12

De rechtmatigheidsverantwoording Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externe en interne regelgeving en hebben betrekking op aspecten zoals: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur voor zover deze relevant zijn voor de financiële rechtmatigheid. In het door u vastgestelde normenkader is een inventarisatie van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving opgenomen. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden.

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van effectieve maatregelen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregels om overheidssubsidies en bijdragen te ontvangen dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. Deze maatregelen hangen veelal samen met de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft in de rechtmatigheidsverantwoording een uitspraak gedaan in hoeverre het M&O-beleid feitelijk wordt nageleefd en of de getroffen maatregelen effectief werken. Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van het M&O-criterium.

Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijke inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 0,7 miljoen niet de juiste procedure is gevolgd. Dit bedrag is daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Deze wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar standpunt is ingenomen. In de paragraaf bedrijfsvoering is door het college een toelichting opgenomen over de inkopen die niet rechtmatig hebben plaatsgevonden. Op basis van onze werkzaamheden hebben wij met betrekking tot dit criterium geen overige financiële rechtmatigheidsfouten geconstateerd. Er zijn echter ook voorwaarden waar geen mogelijke financieel gevolg aan is verbonden. Dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Deze situatie doet zich ook voor bij het niet naleven van de Kasgeldlimiet en Renterisiconorm van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido).

Volgens een stellige uitspraak van de Commissie BBV betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Sluis zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening. 13

Grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen de afgelopen jaren hoog en vormt daarom een significant risico in onze controleaanpak. De complexiteit in de projectontwikkeling omvat de volgende risico’s: de vraag naar (betaalbare) woningen is fors hoger dan het aanbod; stijgende energie- en grondstofprijzen; krapte op de arbeidsmarkt; stikstofproblematiek; beschikbaarheid van aansluitingen nutsvoorzieningen; verduurzamingsopgave; stijgende rente; macro-economische factoren zijn minder stabiel.

Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven.

De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

Ten opzichte van 31 december 2022 is de boekwaarde van de post grondexploitatie gewijzigd van € - 0,04 miljoen naar € 0,7 miljoen. De wijziging van de boekwaarde gedurende 2023 is als volgt samen te vatten:

Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen) 4 3 3 2 2 1 1 0 -1

2020 2021 2022 2023

Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Netto boekwaarde

(x € 1.000)

2023

2022

Boekwaarde per 1 januari

-42

1.004

Investeringen

582

121

Grondverkopen

-157

-1.712

Tussentijdse winstneming

249

401

Mutatie verliesvoorziening

-31

-144

Boekwaarde per 31 december

663

-42

14

Grondexploitaties Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door de gemeente Sluis gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat: Parameter

2023

2022

Kostenstijging





Opbrengstenstijging





Rekenrente





Disconteringsvoet

n.v.t.

n.v.t.

Programmering





Verkoopprijzen





10-jaarstermijn

n.v.t.

n.v.t.

Legenda status:  = evenwichtig  = optimistisch  = voorzichtig  = controleverschil

Opbrengstenstijging Het college rekent met een opbrengstenstijging van 0% (2022: 0%). Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de ontwikkelingen in de markt achten wij het van belang dit goed te blijven volgen. Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,5% (2022: 2%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van de gemeente Sluis. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Sluis. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder andere gebaseerd op externe onderzoeken. In het boekjaar 2019 heeft de STEC groep in opdracht van de provincie Zeeland de behoefte naar bedrijventerreinen opnieuw geactualiseerd. Wij concluderen dat het aanbod van de gemeente Sluis past binnen de behoefte zoals opgenomen in de STEC-rapportage.

Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 2% voor 2024, 3,50% voor 2025 en 2026 en 2% voor 2027 en verder (2022: 2 - 4%) en ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Op basis hiervan achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren.

15

Sociaal domein Algemeen De gemeente Sluis voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

Dethon

Delegatie

Werkelijke lasten op basis van de jaarrekening

Jeugdwet

GGD Zeeland

Mandatering

Afrekening op basis van laatst vastgestelde begroting in het boekjaar

Wmo

Zelfstandig

n.v.t.

Op basis van de jaarlijkse finale afrekening met zorgaanbieders

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord.

Wmo De gemeente heeft van alle zorgaanbieders Wmo productieverantwoordingen ontvangen, welke voorzien zijn van een goedkeurende controleverklaring op basis van het algemeen controleprotocol financiële productieverantwoording Wmo en Jeugdwet. Per saldo is voor een verantwoord bedrag ad € 567.000 geen (gecontroleerde) productieverantwoording ontvangen. Aangezien wij op een andere wijze geen zekerheid hebben kunnen verkrijgen over de rechtmatigheid van deze lasten, hebben wij dit bedrag als onzekerheid gerapporteerd. PGB’s De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2023 wederom geen goedkeurende verklaring bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en Wmo ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief voor gemeente Sluis € 0,2 miljoen. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Derhalve heeft de gemeente Sluis aanvullend onderzocht of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Op basis hiervan hebben wij deze niet als onzekerheid gerapporteerd.

Uitkeringen (Participatiewet) Uitvoering van de Participatiewet vindt plaats in eigen beheer. Wij hebben bij onze controlewerkzaamheden geen bijzonderheden geconstateerd en constateren dat het proces daaromtrent adequaat wordt beheerst door de gemeente. De uitkeringslasten 2023 liggen hoger dan in het boekjaar 2022. De voornaamste reden voor deze hogere uitkeringslasten betreft de stijging van de uitkeringsbedragen per 1 januari 2023 en 1 juli 2023. Dit zorgt ervoor dat de lasten uit hoofde van de uitkeringen zijn toegenomen in het boekjaar 2023 naar € 6,8 miljoen. De lasten uit hoofde van Energietoeslag zijn in het boekjaar 2023 nagenoeg gelijk aan 2022. 16

Sociaal domein Jeugdwet De gemeente is in de basis verantwoordelijk voor de inrichting en afspraken rondom de jeugdzorg. Bij veel gemeenten is zichtbaar dat intensief wordt gewerkt aan de beheersing van de zorg en de hiermee samenhangende controles op getrouwheid en rechtmatigheid. Voor de jeugdzorg van uw gemeente loopt deze controle en verantwoording via de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (hierna: Inkooporganisatie). Hierbij is het bestuur van de Inkooporganisatie door het gehanteerde delegatiemodel zelfstandig verantwoordelijk voor het toezicht op de onderliggende zorgaanbieders. De inhoudelijke controle op de zorg is daarmee bij de Inkooporganisatie komen te liggen. Deze controle maakt dan ook geen direct onderdeel uit van de jaarrekeningcontrole van de gemeente Sluis. Onder andere door de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en de standpunten over de verantwoording in de gepubliceerde kadernota rechtmatigheid van 29 september 2023 is opnieuw onderzocht of de verwerkingswijze van de baten en lasten jeugdhulp nog op de juiste wijze plaatsvindt. De Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland heeft hiervoor begin januari 2024 een vraag ingediend bij de commissie BBV.

De commissie BBV concludeert dat de baten en lasten verantwoord dienen te worden door de deelnemende gemeenten zelf omdat zij de beschikkingen afgeven en daarmee verantwoordelijk zijn voor de kosten en cliënten.

Vanuit de gemeente Sluis bezien, controleren wij slechts dat de bijdrage aan de Inkooporganisatie conform de afspraken hieromtrent is verwerkt. De totale bijdrage in boekjaar 2023 was € 7,3 miljoen. Vanuit de controle bij de inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland is een aantal bevindingen naar voren gekomen met een totale omvang van € 263.000 voor de gemeente Sluis. De bevinding ziet met name toe op een afkeurende controleverklaring bij een zorginstelling doordat niet voldaan is aan de vereisten zoals opgenomen in het controleprotocol Wmo en Jeugdwet. Als gevolg hiervan is het voor de gemeente Sluis niet vast te stellen dat de feitelijke levering van zorg bij deze partij heeft plaatsgevonden. Wij hebben dan ook het totale bedrag meegenomen als onzekerheid in de controle. Daarnaast controleren we of de reserves van de GGD Zeeland in materiële zin toereikend zijn om eventuele tekorten in het boekjaar 2023 op te vangen. Een eventueel negatief eigen vermogen bij de GGD Zeeland zou namelijk kunnen leiden tot een bijstortingsverplichting vanuit de Zeeuwse gemeenten. Op basis van de beschikbare informatie blijkt geen materiële bijstortingsverplichting voor boekjaar 2023. Wij kunnen ons daarom verenigen met de inschatting van het management om hieromtrent geen voorziening op te nemen in boekjaar 2023.

Bovenstaande betekent een wijziging ten opzichte van de verwerkingswijze zoals deze t/m 2022 plaatsvond. Als gevolg van deze wijziging moeten gemeenten zelf de bevindingen ten aanzien van de (rechtmatigheids)controle bij de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland meenemen.

Voor de jaarrekening 2023 verantwoord de gemeente Sluis de lasten Jeugdhulp op basis van de vastgestelde Bestuursrapportage 2023 van de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland. Eventuele afrekeningen over 2023 vinden plaats in 2024 op basis van de T+1 systematiek. Wij adviseren de gemeente Sluis in overleg te treden omtrent de hierboven beschreven situatie. 17

Overige bevindingen Bijdrage recreatief Zandfonds De gemeenten Noord-Beveland, Schouwen-Duiveland, Sluis, Vlissingen en Veere hebben op 24 maart 2022 een convenant getekend ter participering in het Zeeuws Recreatief Zandfonds. De vijf Zeeuwse gemeenten hebben dit convenant getekend om de stranden vaker te suppleren voor recreatief gebruik ter voorkoming van de afkalving van stranden. Door het aangaan van het convenant is de intentie tussen de gemeente afgesproken, maar heeft dit tot op heden nog niet geleid tot een uitvoeringsovereenkomst danwel daadwerkelijke verplichting. De gemeente Sluis heeft aan de gemeente Veere een bijdrage verstrekt (en verwerkt als last ter hoogte van € 0,2 miljoen). De gemeente Veere heeft vervolgens een overzicht verstrekt aan de gemeente Sluis van de voortgang. Aangezien er nog geen kosten zijn gemaakt kan deze nog niet als last verwerkt worden. De gemeente heeft dit gecorrigeerd in haar jaarrekening 2023. Visserij-experience De gemeente heeft op 4 november 2022 een beschikking ontvangen voor de visserijexperience in Breskens. Hiervoor heeft de gemeente een bedrag van € 800.000 beschikt gekregen en € 600.000 vooruitontvangen. Op de eindbalans van 31 december 2023 stond er nog een bedrag van € 359.000 als vooruitontvangen verantwoord.

De gemeente heeft op 22 december 2023 het verzoek bij de Provincie ingediend om geen nieuw uitstel aan te vragen en de verleende subsidie terug te betalen. De Provincie heeft op 20 februari 2024 besloten om de subsidieverlening in te trekken en het verstrekte bedrag van € 600.000 terug te betalen.

Volledigheid schulden Wij voeren controlewerkzaamheden uit op de ingekomen facturen en uitgaande betalingen in de eerste maanden van 2024. Uit onze controlewerkzaamheden is naar voren gekomen dat in 2024 facturen zijn ontvangen, die betrekking hadden op het boekjaar 2023 echter niet verantwoord zijn in de financiële administratie 2023. Als gevolg hiervan heeft de gemeente een analyse verricht op de ontvangen facturen in 2023. De gemeente heeft hiervoor een aanvullende correctie verricht van € 90.000. Wij adviseren de gemeente procedures te implementeren die ervoor zorgen dat de schulden volledig verantwoord worden. De gemeente heeft dit controleverschil gecorrigeerd in de jaarrekening. Nog te betalen bedrag werkkostenregeling Jaarlijks maakt de gemeente een berekening van de nog te betalen bedragen op basis van de werkkostenregelingen (wkr) voor bestuur en organisatie. De gemeente heeft hiervoor in de concept jaarrekening een nog te betalen bedrag opgenomen van € 50.000. Uit de berekening van de gemeente is echter naar voren gekomen dat het nog te betalen bedrag € 120.000 moet zijn. Het nog te betalen bedrag is hierop niet aangepast in de financiële administratie. Daarmee is deze schuld te laag verantwoord voor een bedrag van € 70.000. De gemeente heeft dit controleverschil gecorrigeerd in de jaarrekening.

Nog te ontvangen toeristenbelasting De nog te ontvangen toeristenbelasting wordt bepaald op basis van een opgave van SaBeWa Zeeland. Wij hebben vastgesteld dat de opgenomen vordering toeristenbelasting niet in overeenstemming is met de definitieve verantwoording van SaBeWa Zeeland waardoor de vordering te laag is verantwoord voor een bedrag van € 91.000. De gemeente heeft dit controleverschil gecorrigeerd in de jaarrekening.

De gemeente dient hiervoor op de balans een bedrag van € 600.000 als nog te betalen te verantwoorden alsook het nemen van een extra last van € 241.000. De gemeente heeft dit controleverschil gecorrigeerd in de jaarrekening.

18

Overige bevindingen Correcties naar aanleiding van de SiSa-controle Vanuit de diverse SiSa-regelingen heeft de gemeente voorschotten ontvangen vanuit de verschillende ministeries. De gemeente heeft in eerste instantie de ontvangen voorschotten volledig geboekt als baten en bij het afsluitproces beoordeeld in hoeverre deze baten zijn gerealiseerd. Op basis hiervan heeft de gemeente Sluis zelf een aantal correcties voorgesteld. Gedurende de controle van de SiSa bijlage hebben wij nog een aantal bevindingen geconstateerd ten aanzien van de verantwoorde baten. Het gaat hierbij om: − Voor de regeling aanpak energiearmoede (C55) hebben wij geconstateerd er geen schuld was verantwoord voor de nog niet bestede lasten. Daarnaast hebben wij geconstateerd dat de verantwoorde bestedingen van de regeling te hoog waren. Per saldo was daarmee de balanspost te laag en daarmee het resultaat te hoog verantwoord voor een bedrag van € 679.000. − Voor de regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021 (B2) hebben we geconstateerd dat hiervoor geen vordering was verantwoord. Als gevolg hiervan zijn de overlopende activa en het resultaat te laag verantwoord voor een bedrag van € 72.000.

− Voor de regeling Specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en sociale basis 2023-2026 (H30) hebben we geconstateerd dat de overlopende passiva te laag is verantwoord voor een bedrag van € 53.000. − Voor de regeling specifieke uitkering meerkosten energie openbare zwembaden (H32) hebben we geconstateerd dat de overlopende passiva te laag is verantwoord voor een bedrag van € 89.000. Doordat deze uitkering doorbelast wordt aan een externe partij zijn ook de vorderingen te laag verantwoord voor eenzelfde bedrag.

Balansclassificaties Gedurende de jaarrekeningcontrole merkten wij een aantal classificatieverschillen op. Dit zijn controleverschillen die niet leiden tot een resultaatimpact, maar wel leiden tot verschillen in afzonderlijke balansposities. Een voorbeeld hiervan is het ten onrechte opnemen van een negatieve overlopende activa, waarbij de debiteur per abuis tweemaal is geboekt onder de uitzettingen. De gemeente heeft de classificatieverschillen gecorrigeerd in de jaarrekening 2023. Wij adviseren de gemeente om hier alert op te zijn voor de toekomst.

De gemeente heeft de controleverschillen gecorrigeerd in de jaarrekening 2023. We adviseren de gemeente om bij het afsluitproces tevens alert te zijn op eventuele correcties uit hoofde van de SiSa-bijlage.

19

Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2023 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd. Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van Gemeente Sluis. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: − de (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen.

− geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude. − geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Vereisten BBV Verenigbaar Overeenstemming

Paragrafen

Informatiewaarde

Onze waarneming Uw jaarverslag bevat in materiële de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit

lasten

het BBV. In het jaarverslag wordt niet ingegaan op de frauderisico’s. We adviseren de

Fraude

gemeente om de frauderisico’s nader toe te lichten en de eventuele financiële gevolgen voor de organisatie.

20

SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.

Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2023 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

21

Financiële positie

Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2023 volgens de jaarrekening € 70,4 miljoen.

Analyse van het resultaat Het gerealiseerde resultaat bedraagt afgerond € 13,7 miljoen positief. In de gewijzigde begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 5,7 miljoen positief,

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In het samenvattend beeld wordt in hoofdlijnen een toelichting op de afwijkingen gegeven. In de toelichting op de programma’s wordt een verder gedetailleerde verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2023 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Het jaarrekeningresultaat is € 8,0 miljoen voordeliger dan begroot.

80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 2020 2021 Algemene reserve

2022 2023 Bestemmingsreserve

Gerealiseerd resultaat

De belangrijkste verschillen zien toe op: • hogere baten dan verwacht ten aanzien van de opvangvergoeding voor Oekraïners (€ 2,2 miljoen) en hogere baten als gevolg van de Crisis noodopvang (€ 0,6 miljoen); • lagere personeelskosten dan geraamd (€ 1,4 miljoen); • hogere baten parkeergelden en naheffingsaanslagen (€ 1,0 miljoen); • hogere baten algemene uitkering (€ 2,1 miljoen); • hogere baten toeristenbelasting (€ 0,5 miljoen). Voor een uitgebreide toelichting op het voordelig resultaat in verwijzen wij naar de jaarstukken 2023 van de gemeente Sluis.

Van de totale reserves ter hoogte van € 70,4 miljoen is € 12,7 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze algemene reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 0,4 miljoen. Per saldo is gedurende 2023 € 6,2 miljoen toegevoegd aan de bestemmingsreserves. Het gerealiseerde resultaat in 2023 bedraagt € 13,7 miljoen.

23

Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien.

Schuldpositie De schuldpositie van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente afhankelijk is van externe middelen bij het realiseren van haar doelstellingen. Ook geeft het inzicht in welk deel van de inkomsten van de gemeente gebruikt moet worden om de rente en aflossing van de schulden te kunnen betalen. De gecorrigeerde netto schuldquote is aangepast voor leningen die de gemeente ‘doorleent’ aan derden (zoals woningbouwverenigingen).

Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.

Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw schuldpositie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven.

Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven:

80% 70% 60% 50% 40% 30%

Kengetallen in %

Gemeente Sluis

Zeeland

20%

2023

2022

2022

10%

Netto schuldquote

15

34

39

0% 2020

Netto schuldquote gecorrigeerd

15

34

35

Solvabiliteit

42

36

36

Grondexploitaties

1

0

3

Belastingcapaciteit

98

94

97

Structurele exploitatieruimte

8

6

7

Gemeente Sluis

2021

Zeeland

2022

Nederland

2023

15.000 tot 25.000 inwoners

De netto schuldquote bedraagt 15% en is daarmee gedaald ten opzichte van voorgaand boekjaar (2022: 34%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden hoger zijn dan de jaarlijkse inkomsten. Een ratio die kleiner is dan 100% duidt op hogere baten dan schulden in een boekjaar. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen (bron: VNG, Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën). Uw gemeente voldoet ultimo 2023 aan die norm.

24

Financiële positie Solvabiliteit De solvabiliteit van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw solvabiliteit gedurende de laatste 4 jaar weergegeven. 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 2020 Gemeente Sluis

Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven, inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als uitstekend.

2021 Zeeland

2022 Nederland

2023 15.000 tot 25.000 inwoners

De solvabiliteit stijgt van 36% in 2022 naar 42% in 2023. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. We merken op dat de solvabiliteit in de afgelopen jaren is verbeterd en boven de signaalwaarde ligt. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Belastingcapaciteit De lastendruk in de gemeente Sluis ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 98%.

Structurele exploitatieruimte Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.

De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico’s zijn: − Ransomware aanval en datalek; − Gemeenschappelijke regelingen; − Investeringsfonds Cadzand; − Krapte op de arbeidsmarkt; − Project Cadzand-Bad

(x € 1 miljoen)

2023

2022

2021

Weerstandsratio

Betekenis

Weerstandscapaciteit

21,1

20,7

17,0

>= 2.0

Uitstekend

Risico’s

16,5

15,1

14,6

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

Weerstandsratio

1,2

1,4

1,3

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

25

Bevindingen interne beheersing

Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2023 hebben wij in november 2023 een boardletter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Hierna nader toe te lichten: ▪ het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels; en ▪ het risico op onterechte betalingen uit hoofde van Wmo en Participatiewet, danwel betalingen aan niet-rechthebbenden, doordat bankrekeningnummers in de batchbetaling niet juist zijn.

Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.

Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college van de gemeente Sluis is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De Raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersings-maatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van weten regelgeving. Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2023 uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken.

Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring.

27

Bevindingen interne beheersing Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. Wij zijn van mening dat uw organisatie dit binnen uw interne internetpagina toereikend heeft ingericht. Het is goed uw medewerkers hier periodiek van bewust te maken.

In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot de naleving van wet- en regelgeving. Daarnaast constateren wij dat u uw frauderisico-analyse heeft, waarbij het ons advies is om deze nader uit te werken op basis van een kans/ impact analyse. Daarnaast adviseren wij de gemeente Sluis om bij de actualisatie van de frauderisicoanalyse eventuele frauderisico’s als gevolg van corruptie uit te werken.

Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.

Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Sluis beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Gemeente Sluis heeft zelf werkzaamheden uitgevoerd om te controleren dat de aanbestedingen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed.

Wij hebben als onderdeel van onze controle op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording deze werkzaamheden gecontroleerd. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen welke niet eerder door de gemeente Sluis zijn geconstateerd. 28

Overige onderwerpen

Overige onderwerpen ESG Het integreren van duurzaamheidsaspecten binnen uw organisatie en bedrijfsvoering wordt de toekomstige norm. De EU zet flink in op het afdwingen van transparantie over het gevoerde duurzaamheidsbeleid. Een voorbeeld daarvan: met ingang van het boekjaar 2025 moeten grote ondernemingen (volgens de jaarrekening criteria) rapporteren over de voortgang en realisatie van hun duurzaamheidsambities (CSRD) en over de bijdrage van hun producten en/of diensten aan een klimaatneutrale economie (EU Taxonomy).

We kunnen concluderen dat het ESG regelgevingskader volop in beweging is. Alles is erop gericht dat organisaties duurzaamheid in hun organisaties verankeren en rapporteren over uw bijdrage/impact op de thema’s Environment, Social en Governance. Vooruitlopend op de wettelijke verplichtingen is eerdere toepassing (op vrijwillige basis) toegestaan. Om sustainability in uw organisatie te integreren kunt u het ESG raamwerk zoals hieronder weergegeven doorlopen.

Hieronder geven wij een opsomming van de meest recente ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. −

De nadere uitwerking van de CSRD is vorm gegeven in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS). Op 31 juli 2023 heeft de Europese Commissie deze ESRS goedgekeurd, waarmee de invoering voor ondernemingen definitief is geworden.

−

De EU Taxonomy (een door de EU opgestelde lijst van producten en diensten die als ‘groen’ aangemerkt mogen worden) wordt ondertussen steeds verder uitgebreid. Aan de lijst worden voortdurend diverse economische activiteiten toegevoegd die gericht zijn op de transitie naar circulariteit, het duurzaam gebruik van water, de preventie en beheersing van vervuiling en de bescherming en het herstel van de biodiversiteit.

−

Een andere verordening die op termijn toepassing zal gaan vinden is de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD). Deze verordening omvat verplichtingen voor ondernemingen om de impact van haar eigen activiteiten en die van haar waardeketen op het gebied van mensenrechten en natuur en klimaat te identificeren en vervolgens maatregelen te treffen om negatieve consequenties daarvan te voorkomen of te mitigeren. Een onderneming moet kunnen aantonen dat zij al het mogelijke heeft gedaan om hieraan te voldoen. Een belangrijk element uit de verordening is dat bestuurders aansprakelijk kunnen worden gesteld indien niet in voldoende mate gevolg aan deze verordening is gegeven.

Dit is een 8-stappenplan om te komen tot een geïntegreerde duurzaamheidsstrategie en uiteindelijk uw duurzaamheidsverslag. Baker Tilly ESG Advisory kan u bij al deze processtappen (al naar gelang uw behoefte) ondersteunen. Onze verwachting is dat op termijn de rapportageverplichtingen voor ondernemingen ook voor decentrale overheden gaan gelden. We adviseren u hier dan ook al op voor te sorteren.

30

Overige onderwerpen Notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken In december van 2023 is door de Commissie BBV de notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023) gepubliceerd. Deze notitie is op een aantal punten sterk afwijkend van de vorige notitie als gevolg van de invoering van de Omgevingswet.

d) Winstneming via de POC-methode, dat wil zeggen op basis van de betrouwbaar geraamde winst naar rato van de realisatie van verkopen èn kosten, vindt pas plaats als de resterende looptijd van een grondexploitatie tien jaar of minder is.

Er zijn wijzigingen van het kostenverhaal faciliterend grondbeleid op een viertal punten: 1) De bijdrage aan het kostenverhaal wordt niet meer in rekening gebracht via de omgevingsvergunning, maar via een aparte kostenverhaalsbeschikking. 2) Er zijn meer keuzemogelijkheden om kosten te verhalen. 3) De kostensoortenlijst is uitgebreid. 4) Er is in de Omgevingswet een regeling opgenomen voor verplichte financiële bijdragen aan ontwikkelingen.

e) Binnen een gemengde exploitatie met bouwgrondexploitatie- en faciliterende projecten mag het resultaat gesaldeerd worden indien de deelgebieden onlosmakelijk in de ontwikkeling met elkaar verbonden zijn. Alle wijzigingen in de notitie die te maken hebben met de Omgevingswet treden in werking gelijktijdig met de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Alle overige wijzigingen treden in werking met ingang van begrotingsjaar 2025. Toepassing met ingang van de jaarrekening 2024 is mogelijk maar niet verplicht.

Daarnaast is een aantal wijzigingen aangebracht als gevolg van 'voortschrijdend inzicht’: a) De voorwaarden voor warme gronden zijn aangepast naar aanleiding van de praktijksituaties met ingang van boekjaar 2022: - De gebiedsontwikkeling hoeft niet langer uitsluitend betrekking te hebben op woningbouw, maar kan ook betrekking hebben op bijvoorbeeld bedrijfsterreinen; - De voorwaarde dat er betrokkenheid is bij de gebiedsontwikkeling van provincie of rijksoverheid vervalt; - De (toekomstige) bestemming(en), functie(s) en/of ontwikkeling betreffende het plangebied dien(en)t goed onderbouwd te worden. b) Voorbereidingskosten bij zowel actieve als facilitaire grondexploitaties mogen na 5 jaar ook worden voorzien in plaats van te worden afgeboekt. c) De rentetoerekening aan actieve grondexploitaties wordt vereenvoudigd door toe te staan dat de in een gemeente reeds gehanteerde omslagrente ook wordt toegepast bij actieve grondexploitaties.

31

Overige onderwerpen Notitie Rente De doelstelling van de notitie Rente 2023 is het bevorderen van een eenduidige handelwijze met betrekking tot de toerekening van rente door gemeenten en het transparant maken van de wijze waarop de gemeenten met rente zijn omgegaan. De notitie treedt in werking met ingang van begrotingsjaar 2025, waarbij eerdere toepassing bij de begroting 2024 is toegestaan. De belangrijkste wijziging betreft de rentetoerekening aan de grondexploitaties door middel van de rente-omslag, die voorheen werd gebaseerd op het gemiddelde rentepercentage over het vreemde vermogen. De omslagrente wordt berekend door de aan de taakvelden toe te rekenen rente te delen door de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa + voorraad gronden. Indien de werkelijke rentelasten meer dan 25% afwijken van de rentelasten op basis van de voorgecalculeerde renteomslag, dan moet de gemeente verplicht de werkelijke rente verwerken. In het publiekrechtelijke kostenverhaal bij faciliterende grondexploitaties moet overeenkomstig de Omgevingswet voor de rentetoerekening het rentepercentage worden gehanteerd op grond van de afspraken in de overeenkomst en niet de interne omslagrente. De commissie BBV adviseert verder het renteschema zoals opgenomen op pagina 5 van de Notitie van de commissie BBV in de paragraaf financiering van de begroting en jaarstukken op te nemen.