10a Bijlage 1 Rapportage economische impact verblijfs en dagtoerisme Gemeente Sluis (def)

Rapportage vraag en aanbod Gemeente Sluis

29

Voorwoord Aanleiding

Over HZ Kenniscentrum Kusttoerisme

Gemeente Sluis hecht belang aan kennis over de ontwikkelingen in de vrijetijdssector. De gastvrijheidseconomie is een belangrijke economische pijler voor de gemeente. Het verkrijgen van inzicht in de cijfers, zowel van gemeente Sluis als een breder Zeeuws perspectief, draagt bij om de huidige beleidsdoelstellingen te evalueren en indien gewenst nieuwe te kunnen formuleren.

HZ Kenniscentrum Kusttoerisme is dé kennispartner in het vrijetijdsdomein in de Zuidwestelijke Delta. Als onderdeel van HZ University of Applied Sciences hebben we toegang tot een rijk kennisnetwerk van onderzoek, beleid en praktijk. We streven ernaar het vrijetijdsdomein in Zeeland met kennis te ondersteunen, met als doel het domein haar meerwaarde voor Zeeland te laten optimaliseren en de overheid te ondersteunen bij het maken van strategische keuzes. Hierbij geldt het toekomstbeeld Bestemming Zeeland 2030 als uitgangspunt, met de ambitie een optimale balans te creëren tussen inwoners, economie, natuur en leefomgeving. Vanuit diverse invalshoeken brengen we kennis en methoden bijeen om antwoord te geven op actuele vraagstukken van ondernemers, overheden en maatschappelijke organisaties.

Deze rapportage komt hieraan tegemoet door inzicht te bieden in de ontwikkeling van het toeristische verblijfsbezoek, zowel aanbod als overnachtingen, het dagbezoek middels diverse druktemetingen, alsmede de economische waarde van toerisme voor de gemeente.

Het belang van de vrijetijdssector

HZ Kenniscentrum Kusttoerisme werkt samen met partners elders in het land stapsgewijs aan betere data over toerisme in Nederland, zowel op landelijk, provinciaal als lokaal niveau. Deze ontwikkeling is gericht op de opbouw van een robuust, samenhangend geheel van data, dat geschikt is voor vergelijkingen door de jaren heen en voor vergelijkingen met omringende regio’s. Vanuit de samenhang in data worden trends en ontwikkelingen door de jaren heen goed zichtbaar, ook in relatie tot omliggende regio’s. Op basis daarvan kunnen goed onderbouwd beleidskeuzes worden gemaakt. HZ Kenniscentrum Kusttoerisme geeft geen advies; keuzes zijn aan de gemeente op basis van het beschikbare cijfermateriaal.

In het Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Strategie met ambitie’ geeft gemeente Sluis aan ‘ten aanzien van het toerisme streeft zij naar een balans tussen economische ontwikkelingen en maatschappelijke impact, met kwaliteit als uitgangspunt’. Toerisme als een middel om de leefbaarheid en vitaliteit van de economie in gemeente Sluis te bevorderen. Verder wordt gesteld dat ‘nieuwvestiging niet wenselijk is en dat het bestaande beleid met betrekking tot kwaliteitsslagen (met beperkte uitbreidingsmogelijkheden) overeind blijft’. Ook de verbreding van de economie wordt gestimuleerd om minder afhankelijk te zijn van de vrijetijdssector.

V 1

Colofon

Inhoudsopgave 1.

Aanbod van verblijfsaccommodaties in gemeente Sluis

pagina 3

Verblijfsaanbod gemeente Sluis in 2021

pagina 4

Ontwikkeling verblijfsaanbod 2020-2021

pagina 5

Planvoorraad verblijfsaccommodaties

pagina 5

Spreiding verblijfsaanbod over de gemeente

pagina 6

Airbnb

pagina 7

Overnachtingen in gemeente Sluis

pagina 10

Onderzoeksteam

Overnachtingen in gemeente Sluis

pagina 11

Maarten Soeters Simone Romijn

Overnachtingen naar accommodatietype

pagina 12

Dagbezoek in gemeente Sluis

pagina 13

Database Vrijetijdsaanbod Zeeland

pagina 14

Druktebeeld gemeente Sluis 2022

pagina 18

4.

Het economisch belang van toerisme in gemeente Sluis

pagina 22

5.

Bijlagen

pagina 30

Deze rapportage is samengesteld door HZ Kenniscentrum Kusttoerisme in opdracht van Gemeente Sluis. © 2022, HZ Kenniscentrum Kusttoerisme HZ Kenniscentrum Kusttoerisme p/a HZ University of Applied Sciences Postbus 364 4380 AJ Vlissingen Telefoon: 0118 - 489 756 E-mail: kenniscentrumtoerisme@hz.nl Website: www.kenniscentrumtoerisme.nl

2.

3.

Foto’s Simone Romijn

2

1. Aanbod van verblijfsaccommodaties 3in gemeente Sluis

Tabel 1 | Aanbod verblijfsaccommodaties in gemeente Sluis per accommodatietype 2021

Verblijfsaanbod gemeente Sluis in 2021 HZ Kenniscentrum Kusttoerisme beheert een database met alle toeristische verblijfsaccommodaties in Zeeland, variërend van hotels tot B&B’s, van campings tot jachthavens en van bungalowparken tot particuliere kamerverhuur. Deze database verblijfsaccommodaties wordt jaarlijks geactualiseerd.

Aantal eenheden

Aantal slaapplaatsen

770

1.770

Vakantiewoningen / appartementen (bedrijfsmatige verhuur)

1.460

9.410

Vakantiewoningen / chalets / appartementen / kamers (particulier eigendom)&

3.670

17.420

6

230

2.700

13.610

3.860

19.140

240

1.180

Verhuurchalets

700

3.460

Tenthuisjes

20

100

20

60

Aantal accommodaties# Kamers (Hotel / Hostel / Pension / B&B)

Tabel 1 toont het aanbod per accommodatietype. Gemeente Sluis telt in 2021 14.310 accommodatie eenheden met circa 66.360 slaapplaatsen. Er zijn in dezelfde periode circa 23.160 inwoners. Dit betekent dat in de toeristische piekperioden het aantal mensen dat in de gemeente overnacht een veelvoud is van het inwonersaantal. In deze aantallen zijn de dagbezoekers niet meegenomen.

Groepsaccommodaties Jaarplaatsen

$

Toeristische kampeerplaatsen Camperplaatsen

De meest voorkomende accommodatietypen zijn de toeristische kampeerplaatsen en vakantiewoningen in particulier bezit, resp. 27% en 26% van de eenheden. Verder valt uit de tabel af te leiden dat het aantal slaapplaatsen voor ‘toeristische gasten’ 53% van het aanbod is versus 47% voor ‘vaste gasten’1. Het aantal slaapplaatsen voor toeristische gasten is in de praktijk nog hoger omdat particuliere vakantiehuizen ook recreatief verhuurd kunnen worden.

$

Trekkershutten & overige kampeeraccommodaties Vaste ligplaatsen

^

Passentenplaatsen Totaal

Zeeland telt in totaal ruim 347.000 slaapplaatsen voor toeristen en nog eens 12.000 ligplaatsen in jachthavens. Sluis heeft met 66.360 slaapplaatsen 19% van het Zeeuwse verblijfsaanbod. De vier kustgemeenten – Schouwen-Duiveland, Noord-Beveland, Veere en Sluis - hebben samen 83% van het aantal toeristische slaapplaatsen.

$

780 ^

100 14.310

66.360

# Aantal eenheden en slaapplaatsen zijn afgerond op tientallen. Het totaal is individueel afgerond op tientallen en geen optelsom van meerdere afgeronde totalen. & Indien het aantal slaapplaatsen per eenheid niet bekend was, is gerekend met 5 slaapplaatsen per vakantiewoning en 4 slaapplaatsen per appartement. $ Gerekend met 5 slaapplaatsen per toeristische kampeerplaats, overeenkomstig de methode van het CBS. ^ Voor ligplaatsen zijn geen slaapplaatsen berekend.

1

Slaapplaatsen vaste gasten: 17.420 + 13.610 = 31.030 en voor toeristische gasten: 1.770 + 9.410 + 230 + 19.140 + 1.180 + 3.460 + 100 + 60 = 35.350

4

Ontwikkeling verblijfsaanbod 2018-2021

Planvoorraad verblijfsaccommodaties

Op hoofdlijnen kan een vergelijking worden gemaakt met de cijfers uit 2018. Hieruit is op te maken dat het aantal slaapplaatsen in gemeente Sluis met 10% is toegenomen. Hiermee bevindt gemeente Sluis zich onder de grootste stijgers van de afgelopen jaren samen met Vlissingen (28%) en Middelburg (9%). De ontwikkeling van het verblijfsaanbod binnen Zeeland is divers: op Schouwen-Duiveland nam het aanbod bijvoorbeeld met 3% af en gemiddeld is het aanbod binnen Zeeland met 1% toegenomen. Het is goed te realiseren dat deze ontwikkeling wordt gemeten op basis van slaapplaatsen. Het vervangen van een kampeerplaats voor een vakantiewoning voor 2 personen betekent een afname van 3 slaapplaatsen. Het aantal eenheden blijft in zo’n geval gelijk.

Om inzicht te krijgen in de voorgenomen veranderingen in het verblijfsaanbod werkt HZ Kenniscentrum Kusttoerisme met een database planvoorraad. Deze database omvat alle plannen die daadwerkelijk ‘in procedure’ zijn. Hierbij kunnen de volgende fases worden onderscheiden: status onbekend, initiatieffase, in procedure, goedgekeurd, in aanbouw en gerealiseerd. Deze database is ontwikkeld in opdracht van Provincie Zeeland en wordt samen met alle Zeeuwse gemeenten, waaronder Sluis, gevuld en up-to-date gehouden. De database planvoorraad voor gemeente Sluis laat zien dat er momenteel (eind 2022) 20 initiatieven lopen. In totaal gaat het over een ontwikkeling in de grootte van ruim 1.200 eenheden.

Tabel 2 | Ontwikkeling aantal slaapplaatsen, verandering 2018 versus 2021 Tabel 3 | Overzicht planvoorraad gemeente Sluis in 2022

Type aanbod

Sluis 2018

Logies met hoteldienstverlening (hotels e.d.) Verblijfsrecreatie (campings, vakantiewoningen e.d.) Totaal Waterrecreatie (jachthavens)

1.579

Verschil Zeeland Sluis 2021 2018-2021 2018-2021 1.917 +21% +4%

58.673

64.447

+10%

+1%

60.252 805*

66.364 879*

+10% +9%

+1% +2%

Fase In procedure Goedgekeurd In aanbouw Totaal

*Voor ligplaatsen in jachthavens zijn geen slaapplaatsen berekend, in bovenstaande tabel zijn aantal eenheden weergegeven.

5

Aantal initiatieven

Aantal eenheden

5 7 8 20

162 731 328 1.221

Spreiding verblijfsaanbod over de gemeente Figuur 1 laat het aantal slaapplaatsen per woonplaats2 zien. Hier wordt zichtbaar dat het merendeel van het aanbod is gecentreerd langs de kust. Wanneer het aantal slaapplaatsen tegen het aantal inwoners afgezet wordt dan valt op dat de gemeente bijna 3 keer zo veel toeristische slaapplaatsen telt als inwoners. Deze ratio loopt nog verder op in de populaire toeristische kernen binnen de gemeente. Zo telt Nieuwvliet 50 toeristische slaapplekken per inwoner en volgen Cadzand en Retranchement met resp. een ratio van 24 en 22 op 1. Zie figuur 2. Figuur 1 | Aantal toeristische slaapplaatsen per woonplaats 20213

Figuur 2 | Aantal toeristische slaapplaatsen per inwoner per woonplaats 2021

Breskens

Cadzand

Nieuwvliet

Breskens

Groede

Nieuwvliet Hoofdplaat

Groede

Cadzand

Hoofdplaat

Schoondijke Retranchement

Schoondijke Retranchement

Zuidzande Oostburg

IJzendijke

Oostburg

Waterlandskerkje

Waterlandskerkje Waterlandskerkje

Sluis

Sluis Aardenburg

Sint Kruis

Sint Kruis

Eede

Eede

2

Aardenburg

3

De grenzen van de woonplaats zijn de administratieve grenzen.

6

Figuur 1 en 2 zijn gemaakt met ANP/LocalFocus. Bron: Aanboddatabase verblijfsrecreatie KCKT.

IJzendijke

Airbnb De toeristische verhuur van woningen en kamers via platforms als Airbnb4 is de laatste jaren een veelbesproken onderwerp. Zeker in relatie tot de uitdagende woningmarkt en de balans tussen leefbaarheid en toerisme. Dit was de reden om in 2022 een onderzoek te doen naar de omvang van dit fenomeen in Zeeland. Het onderzoek heeft zich gericht op twee grote verhuurportals: Airbnb en Vrbo. Er zijn er nog veel meer.

Het is goed om te realiseren dat iets meer dan de helft (52%) van het Zeeuwse aanbod op Airbnb en Vrbo regulier verblijfsaanbod is op huisjesterreinen, campings of bij hotels en B&B’s. In deze gevallen gaat het dus niet om nieuw aanbod, maar om bestaand aanbod dat via een extra verkoopkanaal de weg naar de markt vindt. Bij het horen van de naam Airbnb wordt vaak gedacht aan rolkofferterreur en overlast in woonwijken. Echter de impact van platformen als Airbnb kan sterk verschillen tussen locaties. Verhuur van regulier verblijfsaanbod, bijvoorbeeld op huisjesterreinen, heeft in veel gevallen veel minder impact op de leefomgeving dan het aanbod van particuliere woonruimte, o.a. vanwege ligging en inrichting. Toeristische verhuur van woningen heeft vaak meer sociaaleconomische effecten, denk aan de impact op sociale cohesie, overlast voor permanente bewoners of een afname van de regulier beschikbare woningvoorraad. Met name een clustering van verhuuraanbod binnen bevolkingskernen vraagt om meer (beleids-)aandacht.

In 2021 telde Zeeland 5.628 actieve accommodaties op Airbnb en Vrbo die samen resulteerden in 598.400 geboekte overnachtingen. In gemeente Sluis bevinden zich 682 actieve accommodaties op deze verhuurportals die zorgden voor 67.136 overnachtingen. Dit impliceert dat ca 5% van de toeristische verblijfsaccommodaties boekbaar is op Airbnb en/of Vrbo (682 accommodaties / 14.310 accommodaties in totaal). Figuur 3 laat zien dat het gemiddeld aantal overnachtingen per accommodatie in Sluis met 98 lager is dan het Zeeuwse gemiddelde van 106 en dat de gemiddelde prijs per overnachting met € 141 boven het Zeeuwse gemiddelde van € 135 ligt. Figuur 3 | Gemiddeld aantal overnachtingen per accommodatie en gemiddelde prijs nacht in 2021

7

Airbnb (vervolg)

die

Figuren 4 en 5 tonen dat de actieve accommodaties zich voornamelijk langs de kust bevinden. Deze beelden zijn vergelijkbaar met figuur 1 die de concentraties van het verblijfsaanbod toont. ncentraties van het verblijfsaanbod toont. Figuur 4 | Spreiding van actieve accommodaties op Airbnb en Vrbo in 2021

Figuur 5 | Aantallen accommodaties op Airbnb en Vrbo per 100 huishoudens in 2021

A Figuren 4 en 5 tonen dat de actieve accommodaties zich voornamelijk langs de kust bevinden. Deze beelden zijn vergelijkbaar met figuur 1 8

Airbnb (vervolg) Figuren 6 en 7 geven de ontwikkeling aan in het aantal actieve accommodaties en de aantallen overnachtingen in deze accommodaties in de periode 2016-2021. Een conclusie van het uitgevoerde onderzoek is dat verhuurportals als Airbnb en Vrbo volwaardige spelers zijn geworden in de Zeeuwse verblijfssector. De impact van Airbnb en Vrbo in Sluis is groeiend (behalve in coronatijd) maar met 5% van het totaalaanbod van de accommodaties is dit nog beperkt. Temeer daar 52% van het aanbod op deze verhuurportals regulier verblijfsaanbod is op huisjesterreinen, camping of bij hotels en B&B’s. Figuur 7 | Ontwikkeling geboekte overnachtingen via Airbnb en Vrbo 2016-2021

Figuur 6 | Ontwikkeling boekbare accommodaties op Airbnb en Vrbo 2016-2021

9

2. Overnachtingen in gemeente Sluis

10

Overnachtingen in gemeente Sluis Het aantal toeristische overnachtingen op jaarbasis ligt voor Sluis de afgelopen jaren rond de 4 miljoen. Het jaar 2020 was een uitzondering door de COVID-19 pandemie. Er was zelfs een periode in dat jaar dat het niet mogelijk was om te overnachten in Zeeland. Daarna ging de vrijetijdssector stap voor stap ‘van het slot’ en werd de zomer van 2020 één van de drukste zomers tot nu toe. Zelfs toen het weer mogelijk was om op vakantie te gaan, bleven veel verblijfsbezoekers voorzichtig. Dit was ook nog het geval in 2021 alhoewel gemeente Sluis zich qua toeristische overnachtingen weer op het niveau van 2019 bevond.

Tabel 3 | Ontwikkeling aantal overnachtingen gemeente Sluis 2017-2021

Evengoed zijn er de laatste tijd records gebroken: de zomer van 2020, het najaar van 2021 en het voorseizoen van 2022 waren voor Zeeland de drukste ooit voor wat betreft verblijfsbezoek. Figuur 8 | Aantal overnachtingen per maand in Zeeland, gemeten door het CBS

11

Jaren

Toeristische overnachtingen

2017

3.716.700

2018

3.887.000

2019

4.026.000

2020

3.386.000

2021

4.077.700

Overnachtingen naar accommodatietype Tabel 4 | Toeristische overnachtingen naar accommodatietype in 2021

Tabel 4 toont het aantal overnachtingen in gemeente Sluis gespecificeerd naar accommodatietype. Het totaal aantal overnachtingen dat is doorgebracht in de gemeente in 2021 is 4.077.700.

Accommodatietype Toeristische overnachtingen

Toeristische overnachtingen zijn ongeveer 70% van het totaal5. Ook in andere kustgemeenten heeft toeristisch overnachten de overhand ten opzichte van vaste gasten; 60% op Schouwen-Duiveland en 80% in gemeente Veere. Toeristisch kamperen is qua overnachtingen in de gemeente Sluis redelijk gelijk verdeeld met vast kamperen.

Toeristisch kamperen op (mini)camping

789.300

Hotel en pension Vakantiewoningen op parken / particuliere verhuur (woning / logies) Jachthaven - passanten

213.100 1.758.400

Strandslaaphuisjes

21.700

Totaal

2.793.400

Vast kamperen op jaarplaats

461.200

Vast kamperen op seizoenplaats

211.100

Vaste ligplaatsen

39.900

Tweede woningen

572.000

Totaal

1.284.300

TOTAAL

4.077.700

*Alle getallen in bovenstaande tabel zijn afzonderlijk afgerond

2.793.400 / 4.077.700 = 68,5%

6

(213.100 + 1.758.400) versus (789.300 + 461.200 + 211.100)

10.900

Vaste gasten

Er zijn ongeveer 35% meer overnachtingen doorgebracht in een hotel/pension/vakantiewoning dan op een (mini)camping6. Ter vergelijking, op Schouwen-Duiveland en in Veere is het omgekeerde het geval en is het aantal overnachtingen op (mini)campings aanzienlijk hoger dan in een hotel/pension/vakantiewoning.

5

Gemeente Sluis

12

3. Dagbezoek in gemeente Sluis

13

3.1 Database Vrijetijdsaanbod Zeeland Introductie

Interessante clusters

De afgelopen jaren heeft HZ Kenniscentrum Kusttoerisme gewerkt aan het in kaart brengen van een ‘witte vlek’ in de toeristischrecreatieve data. Hoewel er wel inzicht is geweest in data over o.a. overnachtingen, bestedingen en aanbod van verblijfsaccommodaties was het inzicht in dagrecreatie vrij beperkt. Zowel over het aantal dagbezoekers als het vrijetijdsaanbod was weinig tot geen concrete data beschikbaar. HZ Kenniscentrum Kusttoerisme ontwikkelde mede om deze reden vanaf 2021 de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland. Het doel van deze database, gefinancierd door Provincie Zeeland, is om beter inzicht te krijgen in de aard, spreiding en omvang van het Zeeuwse, toeristisch relevante vrijetijdsaanbod. Denk hierbij aan recreatieve routes, dagattracties, musea, natuurgebieden, stranden, horeca, detailhandel, etc. Inzicht in dit vrijetijdsaanbod kan onder andere helpen om eventuele toeristische druk in relatie tot regionale draagkracht in beeld te brengen. Ook biedt een dergelijke database inzicht in de (beoogde) diversiteit van het Zeeuwse vrijetijdsaanbod en helpt het bij de ontwikkeling en beoordeling van nieuwe initiatieven. In 2021 is een eerste analyse uitgevoerd op basis van open data.

Data over het Zeeuwse vrijetijdsaanbod is in 2022 verzameld op basis van een aantal landelijke bronnen, zoals bijvoorbeeld het Handelsregister van de Kamer van Koophandel én verschillende openbare kaartlagen via het Nationaal Georegister. Bovendien zijn er eigen inventarisaties en onderzoeken uitgevoerd om de beschikbare data aan te vullen en compleet te maken. Tijdens de inventarisatie van het Zeeuwse vrijetijdsaanbod voor de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland is er gewerkt aan dataverzameling voor ruim 50 categorieën en de uiteindelijke ontsluiting van de verschillende soorten beschikbare data. De Database Vrijetijdsaanbod Zeeland wordt jaarlijks geactualiseerd.

Dit hoofdstuk licht een aantal categorieën en clusteringen van toeristisch relevant vrijetijdsaanbod in gemeente Sluis toe en schetst een indruk van een deel van het vrijetijdsaanbod in de gemeente. De toegelichte categorieën in dit hoofdstuk zijn gekozen op basis van de meest aanwezige én interessante clusteringen in de gemeente. Zo is het bijvoorbeeld interessanter om inzicht te bieden in de talloze mogelijkheden voor waterrecreatie (42) dan in het aantal escape rooms (1), skihallen (0) en kartbanen (0). Zie bijlage 1 voor de volledige afbakening en bijlage 2 voor een overzicht van de gehanteerde databronnen per toegelichte categorie. Zeeuws perspectief Onderstaande tabel geeft drie uitgelichte categorieën en clusters van het geïnventariseerde vrijetijdsaanbod in gemeente Sluis weer in combinatie met het aantal locaties in de gemeente én het aandeel van deze locaties van het Zeeuwse totaal. Tabel 5 | Aandeel vrijetijdsaanbod gemeente Sluis ten opzichte van Zeeland

Categorie Waterrecreatie Cultuur & Erfgoed Restaurants & Cafés

14

Aantal locaties 42 31 102

Aandeel v. Zeeland 20% 11% 13%

Waterrecreatie Figuur 9 | Waterrecreatie in een deel van gemeente Sluis

Inwoners, verblijfsbezoekers en dagbezoekers hebben veel mogelijkheden voor waterrecreatie in de gemeente Sluis. Zo bevat de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland 29 zwemlocaties (blauw) aan de kust, twee spots om te windsurfen (geel), drie kitesurfspots (zwartwit) en een kitesurfschool in gemeente Sluis. De database bevat momenteel vier locaties waar SUP’s, kajaks en boten worden verhuurd. Gemeente Sluis telt drie toeristisch relevante zwembaden die ook geschikt zijn voor dagbezoekers in Oostburg, Aardenburg & IJzendijke. Zie tabel 6 voor een overzichtelijke weergave van al het geïnventariseerde vrijetijdsaanbod m.b.t. waterrecreatie in de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland, enerzijds in absolute aantallen in gemeente Sluis en anderzijds als percentage van het Zeeuws totaal. Zie bijlage 3 voor een kaart van de hele gemeente.

Figuur 10 | Cultuur & erfgoed in een deel van gemeente Sluis

Cultuur & Erfgoed Naast een galerie/expositieruimte (geel) telt de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland ook negen musea (bruin) verspreid over de gemeente. Deze gegevens zijn gebaseerd op data uit het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. Op Tripadvisor zijn er 20 bezienswaardige gebouwen (groen) onderscheiden zoals onder andere de Westpoort in Sluis en de vuurtoren van Breskens. De gemeente Sluis telt één beschermd dorps- & stadsgezicht: Sint Anna ter Muiden. Zie tabel 6 voor een overzichtelijke weergave van al het geïnventariseerde vrijetijdsaanbod m.b.t. cultuur & erfgoed in de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland, enerzijds in absolute aantallen in gemeente Sluis en anderzijds als percentage van het Zeeuws totaal. Zie bijlage 4 voor een kaart van de hele gemeente. 15

Attractiepunten

Figuur 11 | Attractiepunten in een deel van gemeente Sluis

In gemeente Sluis zijn tal van attractiepunten, verspreid over de gemeente. Zo bevat de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland bowlingbanen in o.a. Breskens en Sluis, golfbanen in Cadzand-Bad en Oostburg en midgetgolfbanen in Breskens, Cadzand-Bad en Aardenburg. In de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland zijn bovendien twee casino’s/ speelhallen in Sluis en een natuurspeelplaats in Groede geregistreerd. In de categorie speelparadijzen zijn er locaties in Groede, Eede en Sluis aanwezig in bovengenoemde database. Het lichtblauwe vraagteken duidt een escape room aan. In tabel 6 is het aantal attractiepunten per categorie weergegeven in absolute aantallen en als onderdeel van het totaalaantal geïnventariseerde attractiepunten in Zeeland. Deze data is in 2022 geïnventariseerd op basis van verschillende bronnen en wordt in 2023 geactualiseerd en waar mogelijk aangevuld. Zie bijlage 5 voor een kaart van de hele gemeente. Figuur 12 | Restaurants & cafés in een deel van gemeente Sluis

Restaurants & Cafés In 2021 stonden in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel 96 restaurants en 33 cafés in de gemeente geregistreerd. Deze bevinden zich voor een groot deel aan de kust, in Sluis of in Oostburg. Daarnaast zijn er ,binnen de afbakeningen, in de gemeente twee ijssalons ingeschreven in het KVK Handelsregister (2021) en benoemt Routebureau Zeeland 12 fietscafés. Deze fietscafés kunnen overlappen met eerder genoemde restaurants of cafés, aangezien deze anders worden gedefinieerd. Figuur 12 toont de spreiding van restaurants (zwart) en cafés (rood) in een deel van gemeente Sluis. Het is mogelijk dat iconen enigszins overlappen. Zie tabel 6 voor alle geïnventariseerde horeca in de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland en bijlage 6 voor een kaart van de hele gemeente. 16

Tabel 6 | Aandeel vrijetijdsaanbod gemeente Sluis ten opzichte van Zeeland

Natuurbeleving In gemeente Sluis is een groot aantal beschermde (natuur)gebieden zoals de Verdronken Zwarte Polder, het gebied in het zuiden van de gemeente en Waterdunen. Verder zijn het Groote Gat, de Westerschelde, het Zwin & de Kievittepolder geregistreerd als Natura 2000-gebieden. Naast deze beschermde gebieden zijn er aan de kust ook wetlands, stiltegebieden en vele andere mogelijkheden voor buitenrecreatie. Ook hierover is data aanwezig in de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland en kunnen kaarten worden geproduceerd. In tabel 6 is het aantal Natura 2000-gebieden en Nationale Parken in gemeente Sluis weergegeven in absolute aantallen en als onderdeel van het totaalaantal geïnventariseerde gebieden binnen deze categorieën in de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland. Zie bijlage 7 voor een kaart van de hele gemeente.

Aantal locaties gemeente Sluis

Aandeel v. Zeeland

Zwemlocaties

29

6%

Windsurfspots

2

18%

Windsurfscholen

0

0%

Kitesurfspots

3

18%

Kitesurfscholen

1

14%

Zwembaden

3

10%

SUP-, kajak- & bootverhuur

4

14%

Galerieën & Expositieruimtes

1

4%

Musea

9

14%

20

11%

1

6%

Bowlingbanen

2

20%

Midgetgolfbanen

3

25%

Casino’s / speelhallen

2

25%

Natuurspeelplaatsen

3

60%

Speelparadijzen

1

7%

Restaurants

96

19%

Cafés

33

13%

Fietscafés

12

11%

IJssalons

2

10%

Natura 2000

4

25%

Nationale Parken

0

0%

Categorie Waterrecreatie

Cultuur & Erfgoed

Bezienswaardige gebouwen Beschermde dorps- & stadsgezichten

Figuur 13 | Beschermde gebieden in een deel van gemeente Sluis

Attractiepunten

Horeca

Aangezien sommige natuurgebieden in de gemeente onderdeel uitmaken van een landelijk of Zeeuws netwerk is het niet mogelijk om deze te kwantificeren.

Natuurbeleving

17

3.2 Druktebeeld gemeente Sluis 2022 Er zijn veel cijfers bekend over verblijfsbezoekers en het aanbod van bijvoorbeeld vrijetijdsaanbod & toeristische verblijfsaccommodaties voor bezoekers. Inzicht krijgen in de omvang en impact van dagbezoek is echter heel moeilijk. Dagbezoekers zijn vaak het totaal van variërende groepen inwoners uit de regio en bezoekers uit binnen- en buitenland die voor een aantal uur of een dagje naar bijvoorbeeld gemeente Sluis komen. Om toch een idee te kunnen geven van de drukte in gemeente Sluis is experimentele data van druktemetingen voor meerdere locaties ingekocht bij Resono. Het bedrijf Resono meet drukte op een vooraf afgebakende locatie met een mobiel panel van ruim 1,7 miljoen Nederlanders. Met behulp van dit panel kan een nauwkeurige schatting worden gegeven van de drukte op de gekozen locaties binnen een bepaald tijdsbestek. Voor gemeente Sluis zijn locaties in kernen, natuurgebieden en op stranden onderzocht.

Bij het analyseren van de druktemetingen van Resono kan een figuur met het druktebeeld in de periode 1 mei 2022 t/m 1 februari 2023 worden gegenereerd. Onderstaande figuur geeft het aantal unieke bezoekers per dag weer op drie verschillende locaties in gemeente Sluis. Uit de analyse en onderstaande figuur blijkt dat er gedurende de meetperiode de meeste unieke bezoekers zijn waargenomen in het centrum van Sluis, maar dat er vergelijkbare bezoekerspatronen zijn te herkennen in het centrum van Breskens en Cadzand-Bad. Een belangrijke kanttekening bij alle Resono-data is dat dit experimentele data betreft en alleen inzicht geeft in Nederlandse bezoekers. Aantallen en patronen van buitenlandse bezoekers zijn hierin dus buiten beschouwing gelaten. Het daadwerkelijke aantal unieke bezoekers is hoogstwaarschijnlijk dus substantieel hoger.

Figuur 14 | Aantal gemeten unieke bezoekers per dag op verschillende locaties in gemeente Sluis

18

18

Herkomst bezoekers Tabel 7 | Herkomst bezoekers centrum Sluis per maand 2022 (top 10)

Het is mogelijk om uit de data van Resono de woonplaats van bezoekers af te leiden. Zo kan dus voor alle bezoekers aan de afgebakende locaties in gemeente Sluis de woonplaats worden bepaald. Per locatie kan voor elke maand in de meetperiode een overzicht worden gegenereerd om te zien in welke Nederlandse gemeenten de bezoekers woonachtig waren. Bovendien kan per gemeente worden weergegeven hoeveel procent van het totaalaantal bezoekers in deze gemeente woonachtig waren. Zo kwam in augustus 2022 bijvoorbeeld 44,7% van alle bezoekers aan het centrum van Sluis uit gemeente Sluis en 1,7% uit gemeente Tilburg. Wanneer de percentages van alle Zeeuwse gemeenten worden opgeteld, geeft dit een idee van het aandeel Zeeuwse bezoekers op een bepaalde locatie. In de maand augustus was dit percentage in het centrum van Sluis bijvoorbeeld 54,5%. Dit houdt dus in dat de overige 45,5% van alle unieke bezoekers aan het centrum van Sluis niet woonachtig waren in een Zeeuwse gemeente, maar in een andere Nederlandse gemeente. In juni en oktober verschillen deze percentages echter weer. Bezoekers die op vakantie zijn buiten de afgebakende locaties en vanuit hun logeeradres een locatie bezoeken kunnen helaas (nog) niet worden onderscheiden. In tabel 7 zijn voor de maanden juni, augustus en oktober 2022 de top 10 Nederlandse herkomstgemeenten van de bezoekers aan het centrum van Sluis weergegeven.

Uit deze data blijkt onder andere dat het totaalpercentage van alle Zeeuwse gemeenten in de periode van de zomervakanties lager is dan in het voorjaar. Bovendien blijkt uit tabel 7 en figuur 15 dat een groot deel van de Nederlandse bezoekers in gemeente Sluis zelf of omringende gemeenten woonachtig was. Figuur 15 geeft de herkomst van alle unieke bezoekers aan het centrum van Sluis in augustus 2022 geografisch weer.

Juni Augustus Oktober Gemeentenaam Percentage Gemeentenaam Percentage Gemeentenaam Percentage Sluis 50,5% Sluis 44,7% Sluis 40,4% Terneuzen 5,5% Terneuzen 4,3% Terneuzen 3,9% Tilburg 1,7% Hulst 1,7% Amsterdam 2,0% Breda 1,5% Tilburg 1,7% Tilburg 1,9% Eindhoven 1,4% Maastricht 1,3% Eindhoven 1,6% Vlissingen 1,2% Rotterdam 1,3% Rotterdam 1,4% Roosendaal 1,2% Eindhoven 1,2% Hulst 1,3% Hulst 1,1% Breda 1,2% Breda 1,1% Middelburg 0,8% Vlissingen 1,1% ’s-Hertogenbosch 0,9% Goes 0,8% ’s-Hertogenbosch 0,8% Apeldoorn 0,8% Totaal Zeeuwse gem. 61,2% Totaal Zeeuwse gem. 54,5% Totaal Zeeuwse gem. 49,8%

Figuur 15 |Herkomst bezoekers centrum Sluis augustus 2022 (top 10)

Een belangrijke kanttekening bij alle Resono-data is dat dit experimentele data betreft en alleen inzicht geeft in Nederlandse bezoekers. Aantallen en patronen van buitenlandse bezoekers zijn hierin dus buiten beschouwing gelaten. Het daadwerkelijke aantal unieke bezoekers is hoogstwaarschijnlijk dus substantieel hoger.

19

Druktemetingen op vergelijkbare locaties Onderstaand figuur geeft het aantal unieke bezoekers per dag weer op twee stranden en twee natuurgebieden in gemeente Sluis gedurende de meetperiode. Let op: de y-assen in onderstaande afbeeldingen verschillen. Bovendien is ook een druktebeeld gegenereerd voor een vergelijkbare Zeeuwse locatie buiten de gemeente. Zo wordt het druktebeeld van de stranden bij CadzandBad en Groede vergeleken met de druktemeting op het strand van Domburg en worden de natuurgebieden in gemeente Sluis vergeleken met de Manteling van Walcheren.

Hieruit blijkt onder andere dat er op de vergeleken stranden en in de vergeleken natuurgebieden gelijkaardige patronen zijn te herkennen, zowel gedurende het jaar als in een week. Zo is het in de periode van de zomervakanties bijvoorbeeld aanzienlijk drukker dan in begin juni en zijn er duidelijke piekmomenten in de weekenden en vakanties te herkennen. Zie bijlage 8 voor de afbakeningen van de gemeten locaties. Een belangrijke kanttekening bij alle Resono-data is dat dit experimentele data betreft en alleen inzicht geeft in Nederlandse bezoekers. Aantallen en patronen van buitenlandse bezoekers zijn hierin dus buiten beschouwing gelaten. Het daadwerkelijke aantal unieke bezoekers is hoogstwaarschijnlijk dus substantieel hoger.

Figuur 16 en 17 | Aantal gemeten unieke bezoekers per dag op verschillende locaties in gemeente Sluis en op een vergelijkbare locatie buiten de gemeente

20 20

Bezoekers gesommeerd per uur De druktemetingen van Resono bieden niet alleen inzicht in de aantallen en herkomst van Nederlandse bezoekers, maar ook in totaalaantallen. De som van alle geregistreerde bezoekers kan per uur en per dag worden geanalyseerd. Hierdoor kan van uur tot uur tijdens de meetperiode het totaalaantal unieke bezoekers worden weergegeven. Dit geeft dus een globaal druktebeeld gedurende de dag. Wanneer dit voor meerdere locaties wordt gedaan kan het verschil in patronen en aantallen unieke bezoekers tijdens de meetperiode worden geanalyseerd. Dit is te zien in onderstaande figuur. Hieruit blijkt bijvoorbeeld dat alle locaties het meest zijn bezocht in de middagen, maar dat het centrum van Cadzand-Bad zeker ook wel bezoekers heeft gehad in de avonduren en vroege ochtenden.

Zeker vergeleken met het strand van Cadzand-Bad en de Verdronken Zwarte Polder, waar ’s nachts bijna geen unieke bezoekers zijn gemeten, valt het verschil op. In absolute aantallen valt bovendien op dat in het centrum van Cadzand-Bad veel meer Nederlandse bezoekers zijn geteld dan op het strand en in de Verdronken Zwarte Polder. Figuur 18 geeft een globaal beeld weer van alle unieke bezoekers (bijvoorbeeld tussen 11:00 en 12:00) op de drie locaties in de gemeente Sluis tijdens de meetperiode. Zie bijlage 8 voor de afbakeningen van de gemeten locaties. Een belangrijke kanttekening bij alle Resono-data is dat dit experimentele data betreft en alleen inzicht geeft in Nederlandse bezoekers. Aantallen en patronen van buitenlandse bezoekers zijn hierin dus buiten beschouwing gelaten. Het daadwerkelijke aantal unieke bezoekers is hoogstwaarschijnlijk vaak substantieel hoger.

Figuur 18 | Aantal gemeten unieke Nederlandse bezoekers op 3 locaties in gemeente Sluis tijdens de meetperiode (gesommeerd per uur)

21

22

4. Het economisch belang van toerisme in gemeente Sluis

Introductie

Bestedingen van vaste gasten

In dit hoofdstuk worden de toeristische bestedingen, economische impact én de hieraan gekoppelde werkgelegenheid in gemeente Sluis in beeld gebracht. Om de totale toeristische bestedingen in de gemeente onder te kunnen verdelen naar accommodatietype ontbreekt onder andere uitgebreide data en informatie over toeristische bestedingen in het algemeen. Om schijnnauwkeurigheid te voorkomen zijn de analyses over toeristische bestedingen en economische impact van toerisme in gemeente Sluis in dit hoofdstuk voornamelijk op hoofdlijnen uitgevoerd en weergegeven.

Ook over de vaste gasten in Zeeland zijn bestedingscijfers bekend, onder andere uit het Vaste Gasten Onderzoek 2022 van HZ Kenniscentrum Kusttoerisme. Dit onderzoek geeft inzicht in de bestedingen van vaste gasten in Zeeland waarbij onderscheid kan worden gemaakt tussen de volgende categorieën per accommodatietype: eten en drinken buitenshuis, dagelijkse boodschappen, overige aankopen in winkels, overige uitgaven en entree/toegang voor activiteiten. In tabel 9 op de volgende pagina zijn deze cijfers overzichtelijk weergegeven per accommodatietype van vaste gasten in Zeeland.

Toeristische bestedingen Uit data van het onderzoek Vakanties van Nederlanders (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2022) kunnen gegevens over bestedingen van toeristen in Zeeland worden herleid. Binnen deze bestedingscijfers kan onderscheid worden gemaakt tussen bepaalde categorieën van uitgaven: accommodatie, vervoer, horeca en overig (boodschappen, entree, etc.). In tabel 8 zijn deze cijfers overzichtelijk weergegeven. Tabel 8 | Bestedingen van toeristen in Zeeland, per persoon per nacht

Vakantie-uitgaven Accommodatie Vervoer Horeca Overig (boodschappen, entree, etc.)

Per nacht € 27,02 € 9,31 € 13,81 € 7,27

23

Tabel 9 | Bestedingen van vaste gasten in Zeeland, per persoon per dag per accommodatietype

Vast kamperen op jaarplaats Vast kamperen op seizoenplaats Vaste ligplaatsen Tweede woningen

Eten & drinken buitenshuis

Dagelijkse boodschappen

Overige aankopen in winkels

Overige uitgaven

Entree / toegang voor activiteiten

Totaal

€ 7,14

€ 4,15

€ 5,00

€ 3,13

€ 1,67

€ 21,08

€ 7,32

€ 4,88

€ 5,00

€ 3,02

€ 1,78

€ 22,00

€ 10,00 € 12,50

€ 6,67 € 7,07

€ 7,14 € 5,00

€ 5,00 € 5,00

€ 1,79 € 1,83

€ 30,60 € 31,40

In tegenstelling tot een ‘normale’ verblijfsbezoeker heeft een vaste gast ook jaarlijkse uitgaven. Deze kosten zijn ook in beeld gebracht in het Vaste Gasten Onderzoek 2022 van HZ Kenniscentrum Kusttoerisme. De hoogte van deze jaarlijkse uitgaven verschilt per accommodatietype. Ook zijn niet alle kostenposten van toepassing op de verschillende typen. Zo hebben vaste gasten met een tweede woning of stacaravan op een jaarplaats niet te maken met stallingskosten. Het onderzoek laat zien dat respondenten met een tweede woning op jaarbasis de meeste uitgaven hebben (€ 10.527). Daarna volgt een jaarplaats met € 8.808.

De jaarlijkse kosten voor een seizoenplaats (€ 3.480) of vaste ligplaats (€ 2.038) liggen een stuk lager. Grote verschillen zijn zichtbaar binnen de kostenpost lokale belastingen en de kosten voor gas, water en elektra. Dit varieert van enkele tientallen euro’s tot meer dan € 1.000. De jaarlijkse kosten verschillen per type verblijfsaccommodatie en worden gespecificeerd weergegeven in tabel 10. Zie hoofdstuk 8 van het Vaste Gasten Onderzoek 2022 voor een uitgebreide analyse van de (jaarlijkse) uitgaven van vaste gasten in Zeeland.

29

Tabel 10 | Jaarlijkse uitgaven van vaste gasten in Zeeland, naar accommodatietype

Huur van de standplaats/ligplaats Hypotheek / lening verblijfsaccommodatie Lokale belastingen (bijv. rioolheffing, toeristenbelasting Bijdrage Vereniging van Eigenaren Gas / water / elektra Verzekeringen Stalling buiten het seizoen Schoonmaak TV / telefonie / internet Contributie boekingssysteem / website / promotie Overig Totaal

Tweede woning

Jaarplaats

Seizoenplaats

Vaste ligplaats

€-

€ 3.538

€ 2.900

€ 1.100

€ 4.000

€ 3.500

€-

€-

€ 1.246

€ 300

€ 245

€ 60

€ 400

€-

€-

€-

€ 1.100 € 361 €€ 570 € 500

€ 400 € 220 €€ 275 € 125

€ 135 €€ 200 €€-

€€ 308 € 570 €€-

€ 1.350

€-

€-

€-

€ 1.000 € 10.527

€ 450 € 8.808

€€ 3.480

€€ 2.038

25

Totale bestedingen Tabel 11 | Totale bestedingen door verblijfsbezoekers in gemeente Sluis (2021)

Aantal overnachtingen 2.793.000

Toeristisch verblijf Vaste gasten ▪ Vast kamperen op jaarplaats ▪ Vast kamperen op seizoensplaats ▪ Vaste ligplaatsen in jachthavens ▪ Tweede woningen

523.000 240.000 45.000 649.000

Jaarlijkse uitgaven van vaste gasten

Totale bestedingen € 160.648.000 € 9.354.000 € 4.498.000 € 1.180.000 € 17.449.000 € 24.698.000

Totaal

4.251.000

€ 217.827.000

*Alle getallen in bovenstaande tabel zijn afzonderlijk afgerond.

Ontwikkeling bestedingen 2015 – 2021 Tabel 12 | Ontwikkeling bestedingen door verblijfsbezoekers in gemeente Sluis

Toeristisch verblijf – bestedingen tijdens vakantie Vaste gasten – bestedingen tijdens vakantie Vaste gasten – jaarlijkse uitgaven Totaal

2015 € 87.409.000 € 18.606.000 € 19.841.000 € 125.856.000

2016 € 89.655.000 € 19.110.000 € 20.325.000 € 129.090.000

*Alle getallen in bovenstaande tabel zijn afzonderlijk afgerond.

26

2017 € 97.447.000 € 19.514.000 € 20.569.000 € 137.530.000

2018 € 116.967.500 € 20.307.000 € 21.608.500 € 158.883.000

2021 € 160.648.000 € 32.481.000 € 24.698.000 € 217.827.000

Economische impact De berekening van de economische impact vindt plaats met behulp van een input-outputmodel (IO-model). IO-modellen laten zien in welke sectoren de effecten van elke bestede euro terecht komen, uitgedrukt in output, toegevoegde waarde en werkgelegenheid. Het is belangrijk op te merken dat het hier gaat om de economische impact van de bestedingen die de verblijfsbezoeker doet tijdens de vakantie.

In het IO-model wordt vervolgens zichtbaar welke sectoren nodig zijn om de bestedingen mogelijk te maken: de horeca heeft bijvoorbeeld elektriciteit en gas nodig van energiebedrijven om gasten te kunnen bedienen. Deze directe en indirecte relaties worden met het IOmodel inzichtelijk gemaakt. In de bijlagen wordt het IO-model stap voor stap toegelicht. Uiteindelijk resulteert de berekening in de toegevoegde waarde die gecreëerd wordt in de regionale economie van gemeente Sluis en de werkgelegenheid die daarmee samenhangt.

Investeringen van consumenten (bijv. aanschaf chalet), bedrijven (bijv. bouw of verbouw voorzieningen) en overheid zijn nog niet meegeteld. De totale economische spin-off van toerisme is dus nog groter. Dankzij toerisme is ook het draagvlak voor maatschappelijke voorzieningen groter. Jaarlijks vinden miljoenen overnachtingen plaats in de gemeente Sluis. Samen met de lokale bevolking zorgt dit voor een breed draagvlak voor bijvoorbeeld zorgvoorzieningen, openbaar vervoer, et cetera.

Bij het berekenen van de werkgelegenheidseffecten wordt geen rekening gehouden met seizoenseffecten of overwerken, de benodigde arbeid is omgerekend naar banen, uitgaande van de gemiddelde arbeidsproductiviteit in de verschillende sectoren. Het is een lineair model, er wordt niet van uitgegaan dat het bestaande personeel meer of efficiënter gaat werken en ook wordt geen rekening gehouden met de werking van de arbeidsmarkt, zoals dat een toenemende vraag naar arbeid zou kunnen leiden tot loonstijgingen. Ten slotte wordt ook geen rekening gehouden met pendel van werknemers en het daarmee samenhangende weglekken van inkomen, bijvoorbeeld inwoners van andere gemeenten die in gemeente Sluis werken of omgekeerd.

Allereerst worden de bestedingen van toeristen onderverdeeld naar bedrijfsklassen volgens de indeling van het CBS. Deze bestedingen zijn uitgedrukt in ‘marktprijzen’: prijzen die door consumenten worden betaald. Het IO-model is echter genoteerd in basisprijzen. Basisprijzen zijn prijzen exclusief belastingen, productgebonden subsidies en handels- en vervoersmarges. Alle prijzen worden daarom gecorrigeerd voor BTW en eventuele accijnzen (bijvoorbeeld brandstofaccijnzen).

27

Tabel 13 | Economische effecten van verblijfstoerisme in gemeente Sluis

Totale bestedingen verblijfstoerisme 2021

€ 217.827.000

Gecorrigeerde bestedingen (na aftrek belastingen) € 140.579.000

Toegevoegde waarde

€72.404.000

Werkgelegenheid als gevolg van verblijfstoerisme (aantal banen) 2.263

Aandeel in totale werkgelegenheid

20,2%

*Alle getallen in bovenstaande tabel zijn afzonderlijk afgerond.

De economische impact van het verblijfstoerisme voor gemeente Sluis is zeer groot. De bestedingen ter waarde van € 217,8 miljoen zorgden voor 2.263 banen in de gemeente, verspreid over alle economische sectoren. Tabel 14 op de volgende pagina laat zien in welke sectoren de banen worden gegenereerd.

Het verblijfstoerisme genereert 20,2% van alle banen in gemeente Sluis. In bovenstaande cijfers is de economische impact van dagtoerisme nog niet meegenomen. De totale impact van toerisme is dus nog groter.

28

Tabel 14 | Economische effecten van verblijfstoerisme in gemeente Sluis – verdeeld naar sectoren

Gecorrigeerde bestedingen (na aftrek belastingen) A Landbouw, bosbouw en visserij B Delfstoffenwinning C Industrie D Energievoorziening E Waterbedrijven en afvalbeheer F Bouwnijverheid G Handel H Vervoer en opslag I Horeca J Informatie en communicatie K Financiële dienstverlening L Verhuur en handel van onroerend goed M Zakelijke dienstverlening N Openbaar bestuur en overheidsdiensten O Onderwijs P Gezondheids- en welzijnszorg Q Cultuur, sport en recreatie R Overige dienstverlening Handels-en vervoersmarges Totaal

€ 362.000

€ 128.377.000

€ 8.232.000 € 3.606.000 € 140.579.000

*Alle getallen in bovenstaande tabel zijn afzonderlijk afgerond.

29

Toegevoegde waarde

Werkgelegenheid (aantal banen)

€ 160.300 € 6.000 € 1.309.000 € 41.200 € 47.500 € 149.300 € 5.160.000 € 559.200 € 58.435.000 € 146.300 € 202.300 € 993.800 € 1.253.000 € 108.600 € 143.600 € 22.000 € 3.518.000 € 150.000

1 0 11 0 0 1 68 6 2.032 1 1 1 18 1 2 0 116 2

€ 72.404.000

2.263

5. Bijlagen

30

Bijlage 1 – Afbakening Database Vrijetijdsaanbod Zeeland De afbakening van de Database Vrijetijdsaanbod Zeeland is de leidraad voor de gebruikte categorieën en definities. Daarnaast zijn de vrijetijdsactiviteiten uit het Nieuw Vrijetijdsonderzoek 2022/2023 van NBTC gebruikt tijdens de inventarisatie om het vrijetijdsaanbod zo goed mogelijk in kaart te brengen. Daarbij is common sense belangrijk, en is er continu geëvalueerd of de gekozen aanpak de categorieën voldoende in kaart brengt.

1. Toerisme De scope voor deze inventarisatie van het vrijetijdsaanbod is vanuit toerisme. Het gaat in deze inventarisatie niet om het volledige vrijetijdsaanbod, maar om het aanbod dat toeristisch relevant is. 2. Vrije tijd Het gaat in deze inventarisatie om plekken waar men vrije tijd kan doorbrengen. Aanbod waar dit niet kan, is vanwege dit uitgangspunt niet relevant. 3. Verenigingen Voorzieningen ten behoeve van verenigingen zijn niet relevant. Verenigingsactiviteiten zijn vanwege de frequentie immers onderdeel van de normale leefomgeving. 4. Jachthavens Jachthavens zijn uitvalsbases voor varen en zeilen, maar zijn onderdeel van de aanboddatabase verblijfsaccommodaties en niet van deze inventarisatie. 5. Permanent aanbod In deze inventarisatie wordt alleen aanbod opgenomen van permanente aard, met een vaste locatie, en de permanente infrastructuur voor tijdelijk aanbod. 6. Horeca met logiesfunctie Horecabedrijven met alleen een logiesfunctie worden opgenomen in de aanboddatabase verblijfsaccommodaties om dubbelingen te voorkomen.

31

7. Erfgoed Erfgoed wordt afgebakend tot te bezoeken plekken. Daarmee vallen erfgoedobjecten en immaterieel erfgoed sowieso buiten deze inventarisatie. Gebouwen moeten bezocht kunnen worden, men moet er naar binnen kunnen. Bovendien moet een gebouw reguliere openingstijden hebben en niet slechts eenmaal per jaar bezocht kunnen worden tijdens Open Monumentendag. 8. Wellness Afgebakend tot wellnesscentra met een bovenregionale aantrekkingskracht, geen schoonheidssalons, sauna’s en zonnebankcentra met een lokale functie. 9. Speeltuinen Opgenomen worden speeltuinen met betaalde entree of een bovenlokale aantrekkingskracht. Bovenlokale aantrekkingskracht te definiëren vanuit regionale kennis. 10. Horeca Horecabedrijven met alleen afhaalfunctie/bezorgfunctie worden niet opgenomen in deze inventarisatie. Dit aanbod is onderdeel van de normale leefomgeving. 11. Funshoppen Niet alle individuele winkels worden opgenomen in deze inventarisatie. Er wordt uitgegaan van winkelgebieden zoals vastgesteld door Locatus: centrale-, ondersteunende- en overige winkelgebieden. Een winkelgebied bestaat uit minimaal vijf geconcentreerde verkooppunten in de detailhandel. Een uitzondering hierop zijn de supermarktcentra. Ondersteunende winkelgebieden (lokale functie) en centrale winkelgebieden met minder dan 50 verkooppunten worden niet opgenomen in deze inventarisatie.

32

Bijlage 2 – Databronnen Database Vrijetijdsaanbod Zeeland

1. Horeca Horeca

Dataverzamelingsmethode

Opmerkingen

Restaurants

KVK Handelsregister: SBI code – 56101

Data uit 2021

•

Cafés

Handmatig nagekeken of een locatie voldoet aan de gemaakte afbakening en of er een daadwerkelijke locatie is die open is. KVK Handelsregister: SBI code – 5630

Data uit 2021

•

Fietscafés

Handmatig nagekeken of een locatie voldoet aan de gemaakte afbakening en of er een daadwerkelijke locatie is die open is. Specifieke categorie binnen Zeeland, data via Routebureau Zeeland.

IJssalons

KVK Handelsregister: SBI code - 56102 • •

Data uit 2021

Handmatig nagekeken of een locatie voldoet aan de gemaakte afbakening en of er een daadwerkelijke locatie is die open is. Gefilterd op naam (moet bevatten: ‘ijs’, ‘ice, of ‘gelato’)

33

2. Buitenrecreatie Buitenrecreatie

Dataverzamelingsmethode

Opmerkingen

Natuurgebieden Natuurnetwerk Nederland

Beschermde gebieden

Nationaal Georegister •

Het NNN (voorheen EHS) is een netwerk van gebieden in Nederland waar de natuur voorrang heeft. Het netwerk helpt voorkomen dat planten en dieren in geïsoleerde gebieden uitsterven en dat natuurgebieden hun waarde verliezen. Het NNN kan worden gezien als de ruggengraat van de Nederlandse natuur. Dit bestand bevat informatie conform de INSPIREdataspecificaties voor beschermde gebieden. Nationaal Georegister •

Natura2000

Deze dataset bevat de voor Nederland als INSPIRE aangemerkte bestanden in het thema beschermde gebieden, waaronder Natura2000, stiltegebieden en nationale landschappen. Nationaal Georegister

Stiltegebieden

• Natura 2000 gebieden National Georegister

Nationale landschappen

• Stiltegebieden - Pronvincies (INSPIRE geharmoniseerd) Nationaal Georegister •

Wetlands

Provinciaal Landschapsbeleid (voorheen Nationale Landschappen) - Provincies (INSPIRE geharmoniseerd) Nationaal Georegister •

Wetlands WMS 34

3. Cultuur & Erfgoed Cultuur & Erfgoed

Dataverzamelingsmethode

Opmerkingen

Museum, galerie & expositieruimte Musea

Galerie & expositieruimte

Via webscraping data opgehaald uit Museumgids Nederland •

Een kaart met alle Nederlandse musea binnen de museumgids (1776 musea) onderverdeeld in de categorieën: beeldende kunst, archeologie, cultuurhistorie, natuurhistorie, transport/technisch, volkenkunde & maritime.

•

Vervolgens het KVK-Handelsregister nagelopen o.b.v. de SBI-code (91021)

KVK Handelsregister: SBI code - 91022

Binnen deze categorie de volgende verbijzonderingen gehanteerd om bepaalde recreatieve aantrekkingskracht ‘te meten’ : • • •

Bezienswaardige gebouwen 35

Op afspraak Inloop mogelijk Wisselende exposities

Bezienswaardige gebouwen

Via webscraping data opgehaald van Tripadvisor. Dit via ‘Bezienswaardigheden in Zeeland’ -> ‘Soorten attracties’ -> ‘Bezienswaardigheden en monumenten’. https://www.tripadvisor.nl/Attractions-g188617-Activities-c47a_allAttractions.true-Zeeland_Province.html

Er is voor deze manier gekozen omdat het lastig is te bepalen welk monument daadwerkelijk aantrekkingskracht heeft bij verblijfsen dagtoeristen. Deze lijst vanuit Tripadvisor biedt (op dit moment) 183 plekken welke vanuit het perspectief van de reiziger waardevol zijn om te bezoeken. Onder deze categorie vallen ook autoroutes, deze zijn in een nieuwe categorie onder routes geplaatst.

Beschermde stads- en dorpsgezichten Beschermde stads- en dorpsgezichten

Nationaal Georegister •

Beschermde stads- en dorpsgezichten

36

4. Waterrecreatie Waterrecreatie

Dataverzamelingsmethode

Opmerkingen

Zwembaden Zwembaden

• •

KVK Handelsregister: SBI code – 93111 Eigen inventarisatie

Alleen baden met recreatieve mogelijkheden geselecteerd. (incl. buitenbaden, gemeentebaden, openluchtbaden etc.)

Duikspots & duikscholen Duikspots & duikscholen

Duikspots: • •

Zo’n 100 duikspots in Zeeland. Daarom webscrapen via: https://www.duikersgids.nl/duikstek informatie/duikstekken

Duikersgids.nl (webscrapen) Duikspotter.nl (webscrapen)

Aangezien veel van deze plekken geen adres hebben zijn ze, op basis van de opgehaalde informatie i.c.m. https://duikspotter.nl/duikkaart/, in een nieuwe kaartlaag in QGIS handmatig geplaatst en zijn er zo coördinaten aan gekoppeld. Dit is vervolgens overgezet naar een Excel waarbij dit bestand weer is gecombineerd met de data van het scrapen waarna dit alles in QGIS is gezet.

Duikscholen: •

Eigen inventarisatie via Google

Surfspots & surfscholen

37

Golfsurfspots & golfsurfscholen

Golfsurfspots: • •

Overzicht via Magic Seaweed Eigen inventarisatie (aanvullend)

Golfsurfscholen: Windsurfspots & windsurfscholen

• Eigen inventarisatie Windsurfspots: • •

Overzicht via surfspots.nl Eigen inventarisatie (aanvullend)

Windsurfscholen: Kitesurfspots & kitesurfscholen

• Eigen inventarisatie Kitesurfspots: • • •

Overzicht Nederlandse Kitesurf Vereniging (NKV) Rijkswaterstaat Eigen inventarisatie (aanvullend)

Kitesurfscholen: Sup- en kayakverhuur

• Eigen inventarisatie Eigen inventarisatie

(Zeil-/motor-)verhuur

Eigen inventarisatie

Overige waterrecreatie

Eigen inventarisatie

38

5. Attractiepunten Attractiepunten

Dataverzamelingsmethode

Opmerkingen

IVN Natuurspeelplaatsen

Inclusief speelbossen

Spelen Natuurspeelplaatsen

•

Speelparadijzen Casino's & speelhallen

Overzichtskaart natuurspeelplaatsen en IVN jeugd locaties in Nederland. Eigen inventarisatie via Google • •

KVK Handelsregister: SBI code – 92009 https://www.gokoverzicht.com/casinos-nederland/zeeland/

Sportief Bowlingbanen

Nederlandse Bowlingfederatie (NBF) – overzicht via website

Midgetgolfbanen

• Eigen inventarisatie Eigen inventarisatie

Golfbanen

KVK Handelsregister: SBI code – 93119 •

Midgetgolfbanen zijn meegenomen als aparte categorie binnen de hoofdcategorie attractiepunten

Eigen inventarisatie

39

Bijlage 3 – Waterrecreatie in gemeente Sluis (Database Vrijetijdsaanbod Zeeland)

40

Bijlage 4 – Cultuur & erfgoed in gemeente Sluis (Database Vrijetijdsaanbod Zeeland)

41

Bijlage 5 – Attractiepunten in gemeente Sluis (Database Vrijetijdsaanbod Zeeland)

42

Bijlage 6 – Restaurants & cafés in gemeente Sluis (Database Vrijetijdsaanbod Zeeland)

43

Bijlage 7 – Beschermde gebieden in gemeente Sluis (Database Vrijetijdsaanbod Zeeland)

44

Bijlage 8 – Afbakeningen locaties Resono

45

Bijlage 9 – Druktemeting op basis van Resono-data op verschillende locaties in gemeente Sluis (1 mei 2022 – 1 februari 2023)

46

Bijlage 10 – Druktemeting op basis van Resono-data op verschillende locaties (1 mei 2022 – 1 februari 2023)

Bijlage 11 – Druktemeting op basis van Resono-data op verschillende locaties (1 mei 2022 – 1 februari 2023)

47

Bijlage 12 – Druktemeting op basis van Resono-data op verschillende locaties (1 mei 2022 – 1 februari 2023)

48

Bijlage 13 – Het input-outputmodel. Het berekenen van de economische effecten van toerisme vindt plaats met behulp van een input-outputmodel. De keuze voor gebruik van dit model wordt hieronder toegelicht. In Nederland worden veel verschillende modellen gebruikt voor het berekenen van economische impact. Met name in de context van toerisme en vrije tijd bleek dat deze verschillende berekeningen veel vragen opriepen. Reden voor Breda University of Applied Sciences (BUas), partner van HZ Kenniscentrum Kusttoerisme, om continu onderzoek te doen naar de beste methode om de economische impact van toerisme en vrije tijd op regionaal niveau te meten. De conclusie is dat, met name voor toepassingen op regionaal niveau, het IO-model zeer veel mogelijkheden biedt. IO-modellen laten zien in welke sectoren de effecten van elke bestede euro terecht komen, uitgedrukt in output, toegevoegde waarde en werkgelegenheid. Daarom hanteert HZ Kenniscentrum Kusttoerisme dit model altijd voor economische impactanalyses van toerisme en toeristische ontwikkelingen.

bestedingen. Bij het gebruik van een input-outputmodel wordt ook geen rekening gehouden met eventuele negatieve effecten. Er wordt van uitgegaan dat de bestedingen die worden opgevoerd als input niet leiden tot een afname van bestedingen elders. Daarnaast geldt bij een input-outputmodel de aanname dat de benodigde productiecapaciteit (arbeid, kapitaal, machines) vrij inzetbaar is voor het realiseren van deze input; oftewel dat de extra productie niet ten koste gaat van productie in andere sectoren. Overigens zijn een aantal van deze beperkingen gereduceerd als onderdeel van het onderzoek bij BUas. Om de berekeningen te kunnen uitvoeren is er een input-outputtabel specifiek voor de regio nodig. Dit is een tabel die antwoord geeft op de vraag hoeveel elke sector levert aan zichzelf, aan andere sectoren en aan hun uiteindelijke afnemers. Alleen op basis van een inputoutputtabel kan de stap worden gemaakt van de directe effecten naar de totale effecten (direct + indirect). Er blijkt namelijk uit hoeveel output er in elk van de sectoren van de economie nodig is, om er voor te zorgen dat er producten en diensten geleverd kunnen worden aan (bijvoorbeeld) toeristen. Input-outputtabellen zijn veelal alleen beschikbaar op nationaal niveau. Speciaal voor dit onderzoek hebben onderzoekers van BUas een input-outputtabel voor gemeente Sluis samengesteld.

Het input-outputmodel beschrijft de relaties tussen bestedingen (=input) enerzijds en de productie (=output) die daarvoor in de verschillende bedrijfsklassen nodig is. Deze relaties zijn in elke regio anders, afhankelijk van de aanwezige bedrijvigheid in regio’s. Met behulp van deze relaties worden zowel de directe als de indirecte effecten zichtbaar gemaakt. Direct zijn de effecten bij sectoren die rechtstreeks verkopen aan toeristen. Bijvoorbeeld de werkgelegenheid op de camping waar de toerist verblijft of de bakker waar de toerist zijn brood koopt. Indirect zijn de effecten in de sectoren die leveren aan de sectoren die verkopen aan de toeristen. Zoals de werkgelegenheid bij de groothandel die producten levert aan de camping. Niet berekend worden de afgeleide effecten: het feit dat extra inkomen in de verschillende sectoren ook weer leidt tot meer 49