04c Rapport Hylkema Erfgoed - Toekomstscenario's

Voormalig Esso-smeerstation te Aardenburg Toekomstscenario’s Datum: 22 december 2025 [Titel onderzoek] • [datum]

1

Toekomstscenario’s Aanleiding Het smeerstation is sinds 2019 aangewezen als gemeentelijk monument. Aanleiding voor het huidige onderzoek is het verzoek om het gebouw uit het monumentenregister te schrappen, zodat op de betreffende locatie woningen gerealiseerd kunnen worden. De gemeentelijke adviescommissie stelt dat het smeerstation aanzienlijke cultuurhistorische waarde heeft, vooral vanwege de historische betekenis van de plek, en adviseert daarom behoud of - als dat niet haalbaar blijkt - herbouw op de huidige locatie, of eventueel op een andere goed passende plek binnen de gemeente. Hylkema Erfgoed is verzocht een onafhankelijke second opinion op te stellen, bestaande uit een bouwhistorische waardestelling en een verkenning van drie scenario’s: behoud op de huidige locatie, behoud door verplaatsing en sloop. Toekomstscenario’s Op basis van de bouwhistorische verkenning worden drie scenario’s beoordeeld: behoud op de huidige locatie, behoud door verplaatsing en sloop. Geadviseerd wordt het gebouw op de huidige locatie te behouden, zodat de historische context intact blijft en het smeerstation opnieuw een betekenisvolle rol kan vervullen. Daarbij is duidelijk dat, gezien de huidige staat van het gebouw, maatregelen noodzakelijk zijn om het behoud te waarborgen. Eveneens is het essentieel een passende functie te vinden die toekomstbestendig gebruik mogelijk maakt.

Behoud op de huidige locatie betekent in eerste instantie handhaving op de huidige plek. Indien dit technisch of functioneel problematisch blijkt, kan verplaatsing binnen het eigen perceel worden overwogen; het gebouw blijft dan behouden en behoudt de koppeling met de historische context. Alleen wanneer dit overtuigend

Kadastrale kaart van het perceel aan de Oude Kerkstraat, met hierop geprojecteerd het voorgestelde vlekkenplan door initiatiefnemer en de locatie van het smeerstation in rood weergegeven. (www.bagviewer.kadaster.nl)

haalbaar is, kan verplaatsing naar een andere locatie binnen Aardenburg worden overwogen. Sloop wordt niet als optie beschouwd vanwege de hoge erfgoedwaarde van het smeerstation.

‘Slechts vernieuwing kan behouden, achter raakt wie stil blijft staan’ Everhardus Johannes Potgieter, 1837. 2

Behoud op locatie

Voorbeeld behoud op locatie

Behoud en restauratie van het smeerstation zijn wenselijk. Het verdient aanbeveling het

Het in 1955 gerealiseerde

bouwwerk op de huidige locatie op zorgvuldige wijze te integreren in de nieuwbouwplannen,

ESSO‑tankstation, ontworpen door

bijvoorbeeld door het een passende, publiekgerichte functie toe te kennen. Dit kan bijvoorbeeld

Willem Dudok, vormt het enige nog

een ontmoetingsruimte voor bewoners zijn, een meer technische invulling die verwijst naar het

bestaande voorbeeld dat zich op zijn

historische gebruik als werkplaats, of als een gezamenlijke fietsenberging. Voor een dergelijke

oorspronkelijke locatie bevindt. In

integratie is een aanpassing van het huidige vlekkenplan noodzakelijk.

2025 is het uitgangspunt voor het gebouw niet langer het conserveren

Verplaatsing op locatie Een alternatief betreft de verplaatsing van het gebouw binnen het perceel, waarbij de relatie

Het station van Dudok in oorspronkelijke staat. (Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed)

tussen het smeerstation en de plek behouden blijft. Het verdient aanbeveling het gebouw dan te

als museaal object, maar het laten functioneren als een volwaardig onderdeel van het dagelijks leven.

situeren op een zichtbare positie, in ieder geval niet verder naar achter op het perceel. Combineer verplaatsing met een passende functie die het publieke of maatschappelijke karakter van het gebouw

Het project toont aan dat behoud

versterkt. Bij verplaatsing dienen de originele materialen behouden te blijven en bij eventuele

op locatie, gecombineerd met

vervanging dient de restauratieladder te worden toegepast. De technische haalbaarheid van dit

restauratie, een heringerichte

scenario zal nader onderzocht moeten worden.

omgeving en een nieuwe publieke functie, kan leiden tot zorgvuldig en

Behoud op locatie kan een stimulerende werking hebben op de ruimtelijke en programmatische

toekomstbestendig hergebruik van

ontwikkeling van het perceel en gelijktijdig bijdragen aan het versterken van de identiteit van de

modernistisch erfgoed.

locatie binnen Aardenburg.

Het station na restauratie. (IRIS architecten, foto’s Roelof Bos) 3

Het Olympiahuisje in oude staat (boven), tijdens verplaatsing (midden) en na verplaatsing (onder). (Stadsherstel)

Verplaatsing binnen Aardenburg

Voorbeeld verplaatsing

De technische haalbaarheid van verplaatsing dient nader te worden onderzocht. Mogelijk kan het

Het Olympiahuisje in Amsterdam

gebouw als geheel worden opgetild en verplaatst, maar gezien de huidige staat kan heropbouw op

werd sinds 2000 bedreigd door

een nieuwe locatie een beter alternatief zijn. In het verleden is een tankstation van Dudok meerdere

sloopplannen, doordat het op zijn

malen verplaatst, zowel over land als over water. Hoewel de technische haalbaarheid wellicht geen

oorspronkelijke plek in de weg

belemmering vormt, vergt dit scenario een zorgvuldige afweging van de nieuwe locatie, aangezien de

stond en ruimte moest maken

historische relatie met de oorspronkelijke plek verloren gaat.

voor nieuwbouwplannen. Door het project ‘Til + Schuif’ is het gebouw

Een nieuwe situering dient bij voorkeur een directe relatie met de openbare ruimte te hebben

41 meter verplaatst, waardoor

en te worden gekoppeld aan een passende functie. Mogelijke invullingen zijn een lokale VVV, een

het binnen de historische context

kleinschalig museum, een werkplaats voor een fietsenmaken, of lichte horeca zoals een koffiezaak

behouden is gebleven. In combinatie

of kleine bar. Door het gebouw een functie te geven die aansluit op de infrastructuur en de publieke

met restauratie en de toekenning

ruimte, kan het opnieuw maatschappelijke en culturele waarde genereren. In samenwerking met de

van een nieuwe publieke functie is er

gemeente dient een nieuwe, geschikte locatie zorgvuldig te worden bepaald.

nieuwe toekomstwaarde gecreërd.

Sloop Sloop wordt niet overwogen: het gebouw heeft daarvoor een te hoge monumentwaarde. Volledige reconstructie komt pas in beeld wanneer de bouwkundige staat zodanig slecht blijkt dat behoud of verplaatsing technisch niet langer mogelijk is. In dat geval kan hergebruik van nog bruikbare onderdelen worden overwogen. Een reconstructie verdient bij voorkeur plaats te vinden op de oorspronkelijke locatie, waar de historische context het meest betekenisvol is. Bouwkundige staat De bouwkundige staat van het smeerstation oogt niet goed. Jarenlange leegstand en het gebrek aan onderhoud hebben het gebouw geen goed gedaan. Om de verdere haalbaarheid van de scenario’s ik kaart te brengen, wordt geadviseerd een gedegen bouwkundige opname uit te voeren. Op basis daarvan kunnen weloverwogen keuzen gemaakt worden voor de toekomst van het smeerstation.

4

Dit door Willem Dudok ontworpen ESSO-station stond oorspronkelijk langs de A2 bij Vinkeveen. In 1995 werd het overgebracht naar het Autotron in Rosmalen en na de sluiting daarvan in 2003 werd het in 2004 opnieuw verplaatst naar het automuseum in Raamsdonksveer. (Erfgoed op weg)