RV_Uitvoeringsprogramma en Begroting Smart Delta Drechtsteden 2026.pdf

Raadsvoorstel Team: Directie en Concerncontrol

Portefeuillehouder: Ton Spek

Onderwerp: Uitvoeringsprogramma en Begroting Smart Delta Drechtsteden 2026 Openbaar: Ja

Zaaknummer: 2025-0130897 Bestuurlijke route: College van burgemeester en wethouders Oordeelsvormend - Gemeenteraad Sliedrecht Besluitvormend – Gemeenteraad Sliedrecht

Afdoening motie en/of toezegging: Is hiermee een motie afgedaan? Ja/Nee/n.v.t. Is hiermee een toezegging afgedaan? Ja/Nee/n.v.t.

Fatale termijn: Planning: 16 december 2025 20 januari 2026 3 februari 2026

PFO: Akkoord portefeuillehouder Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 Smart Delta Drechtsteden Ruimtelijke Strategie Ruimtelijke strategie Gezonde Maritieme Delta 2050 De Witt Toekomstpact 2025 Samenwerking regio Smart Delta Drechtsteden en Gorinchem

Onderwerp Uitvoeringsprogramma en Begroting Smart Delta Drechtsteden 2026. Beslispunt De gemeenteraad voor te stellen om: 1. Het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 Smart Delta Drechtsteden vast te stellen. Samenvatting voor de raad: Smart Delta Drechtsteden heeft, in samenwerking en afstemming met de betrokken gemeenten, het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 opgesteld. Het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 beschrijft welke acties worden uitgevoerd om onze regionale ambities binnen Smart Delta te realiseren. Het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 wordt u nu ter vaststelling aangeboden, vanuit uw bevoegdheid en uw budgetrecht als raad. Inleiding Gemeenten staan voor grote opgaven. Hoe zorgen we dat mensen een plek hebben om te wonen? Op welke manier geven we invulling aan de transitie naar duurzame energie? Hoe zorgen we voor toekomstbestendig onderwijs en werk? Wat hebben we te doen om onze regio bereikbaar te houden? En hoe zorgen we voor een gebied dat groen is en gezonde keuzes stimuleert? Deze vragen zijn voorbeelden van uitdagingen waar de gemeenten voor staan. En deze vragen zijn allemaal voorbeelden van uitdagingen die niet door een gemeente individueel kunnen worden opgepakt. Deze opgaven overstijgen de grenzen van gemeenten en vragen om een gezamenlijke, regionale aanpak.

Ook samenwerking met de provincie, Rijksoverheid en Europa loopt tegenwoordig vrijwel alleen nog via regio’s. Als we iets voor elkaar willen krijgen bij andere overheden, vraagt dit dus om regionale samenwerking met andere gemeenten. Om onze uitdagingen aan te pakken, trekken we dan ook samen op. In onze regio doen we dat al lange tijd met andere Drechtsteden-gemeenten. Die samenwerking heeft veel gebracht. Onder de vlag van Smart Delta Drechtsteden hebben we de afgelopen jaren invulling gegeven aan een nieuwe vorm van samenwerking. Deze ontwikkeling wordt voortgezet. De inhoudelijke opgaven waar onze regio voor staat zijn stevig en vragen om forse inzet en ambitie. Tegelijkertijd staat de financiële situatie van gemeenten onder druk en moeten keuzes gemaakt worden, ook in regionale samenwerking. Met deze uitdaging is de begroting van Smart Delta Drechtsteden voor 2026 opgesteld. In de afgelopen periode zijn de adviezen die het bureau Common Eye heeft opgesteld verder opgevolgd en uitgewerkt. Er zijn stappen gezet richting een nieuwe governance en een nieuwe financiële structuur. Tijdens de raadsoploop van 25 november zijn de gemeenteraden hierover bijgepraat. Er is tevens gewerkt aan een nieuwe opbouw van de begroting per thema. Dit heeft geresulteerd in het nu voorliggende Uitvoeringsprogramma en begroting voor 2026.

Met de begroting 2026 wordt een stap gezet naar meer transparantie van de kosten en baten van samenwerking in de regio. Daarnaast vormt de begroting een eerste opstap naar een nieuw financieringsmodel voor de samenwerking. In de begroting 2026 wordt de inwonersbijdragen van de gemeenten met 20% gereduceerd. In het komende jaar werken we aan een Regionale Investeringsagenda (hierna RIA) voor onze regio, die ook moet bijdragen aan een nieuwe inrichting van de begroting. Dit wordt verwerkt in een structurele begroting vanaf 2027, die op een vernieuwde wijze wordt opgebouwd. Deze begroting zal naar verwachting in de zomer van 2026 gereed zijn. Zo wordt met de nu voorliggende begroting een volgende stap in de doorontwikkeling van onze regionale samenwerking gezet. Beoogd effect Met de vaststelling van het uitvoeringsprogramma en begroting 2026 stellen we de kaders vast waarbinnen Smart Delta Drechtsteden in 2026 opereert. Daarnaast bieden we met het uitvoeringsprogramma en begroting 2026 helderheid over de opgaven en activiteiten die in 2026

worden opgepakt om de ambities te realiseren. Daarnaast bieden we helderheid over de samenwerking tussen Smart Delta Drechtsteden en de gemeente Gorinchem. Argumenten

1.1 Regionale opgaven vragen om regionale samenwerking De gemeente Sliedrecht staat voor opgaven die de lokale schaal overstijgen en die alleen in regionale samenhang effectief kunnen worden opgepakt. De Smart Delta Drechtsteden vervult hierin een essentiële rol als regionaal samenwerkingsplatform waarin Sliedrecht samen met de andere gemeenten gezamenlijke belangen behartigt richting provincie, Rijk en Europa. Zoals in onze eigen programmabegroting 2026 is opgenomen, behartigt Smart Delta Drechtsteden onder meer op de volgende terreinen: • • • • • •

volkshuisvesting en wonen; ruimtelijke ontwikkeling en ruimtelijk beheer; bereikbaarheid en publieke infrastructuur; economie en arbeidsmarkt; duurzaamheid, milieu, water en groen; recreatie en toerisme

Deze opgaven zijn voor Sliedrecht niet zelfstandig oplosbaar, omdat zij samenhangen met onder andere regionale woningbouwprogrammering, infrastructuur, energievoorziening en economische ontwikkeling.

1.2 Het Uitvoeringsprogramma geeft inzicht in de uit te voeren activiteiten Zoals afgesproken in de 'Overeenkomst samenwerking op het gebied van Ruimtelijke Economie' , wordt jaarlijks een uitvoeringsprogramma inclusief begroting opgesteld waarin op hoofdlijnen staat aangegeven welke opgaven en activiteiten worden opgepakt om de ambities van de Drechtsteden te realiseren. Het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 biedt overzicht van de werkzaamheden en activiteiten binnen de programmalijnen Bouwen en Wonen, Ruimtelijke Ordening, Werken en Economie, Bereikbaarheid en Mobiliteit, Energietransitie en Public Affairs, communicatie en evenementen. De opgaven staan niet los van elkaar en vormen een integrale agenda. In het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 zijn ook de beide Regio Deals opgenomen.

1.3 De thema’s groen en blauw en drie taskforces zijn nieuwe onderdelen in het uitvoeringsprogramma De landelijke en regionale ontwikkelingen staan niet stil. Er zijn urgente opgaven die onze uitdrukkelijke aandacht behoeven. Dit heeft ertoe geleid dat er tijdeljk drie nieuwe taskforces zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma: de taskforce Bouwen, de taskforce Netcongestie en de Taskforce Bereikbaarheid. Deze taskforces zijn tijdelijk en bedoeld om kracht en kennis te bundelen en de samenwerking te versterken om concreet tot uitvoering en acties te komen. Hier zijn geen nieuwe vergaderstructuren aan gekoppeld.

1.4 Perspectief op begroting met afronding Common Eye en opmaak Regionale Investeringsagenda In de ruimtelijke strategie ‘Gezonde Maritieme Delta 2050’ (bijlage 2) zijn de diverse lokale en regionale visies en documenten samengebracht als focus voor de toekomstige samenwerking. Deze zal de komende tijd worden uitgewerkt in een Regionale Investerings Agenda (Hierna RIA). De voorliggende begroting 2026 zal waarschijnlijk naar aanleiding van de afronding van het Common Eye-traject en de RIA worden bijgesteld in het 3e kwartaal van 2026. Dan is het duidelijk, op basis van de afronding van Common Eye en de dan voorliggende RIA, wie aan welk project meedoet en wat daarvan de impact wordt voor de gemeentelijke bijdragen. De gedachte is namelijk dat elke opgave wordt opgebouwd uit een variabel deel (projectkosten) en een vast deel (overleg, afstemming). Daarnaast kent de Smart Delta begroting een basis om de samenwerking te laten draaien (Regio Deal,

Public Affairs voor de regio, bijeenkomsten etc). Alle deelnemers betalen de basiskosten en de vaste kosten, maar het variabele deel (maatwerk) is alleen voor de gemeenten die meedoen met het betreffende project.

1.5 We werken meervoudig lokaal samen Het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 is tot stand gekomen met zowel ambtelijke als bestuurlijke afstemming. De inhoudelijke doelen en ambities zijn besproken aan de regionale bestuurlijke tafels. We werken in de regio Drechtsteden meervoudig lokaal samen. Daarover hebben we afspraken gemaakt in de 'Overeenkomst samenwerking op het gebied van Ruimtelijke Economie' . Eén van de afspraken is dat Smart Delta jaarlijks een uitvoeringsprogramma opstelt en dat de raden dit vaststellen. De coördinatie op het geheel van de opgaven gebeurt binnen het team van Smart Delta Drechtsteden. Dit team is ondergebracht bij de gemeente Dordrecht. Deze inzet ondersteunt de lokale uitvoering bij de gemeenten.

1.6 Deze begroting is een tussenstap en opmaat naar een meerjarenbegroting In 2025 is gewerkt aan de doorontwikkeling van de bestuurlijke samenwerking in de regio. De adviezen en aanbevelingen die het bureau Common Eye heeft opgesteld, worden opgevolgd en verder uitgewerkt. Gewerkt wordt aan governance, structuur en nieuwe financiële afspraken voor Smart Delta. Dit uitvoeringsprogramma en begroting 2026 is hiervan één van de resultaten. Het is echter nog niet het eindproduct, maar een tussenstap op weg naar een meerjarenbegroting. Zoals is aangegeven in het stuk, moet deze nieuwe meerjarenbegroting beter aan gaan sluiten bij de lokale behoeften van de gemeenten en meer maatwerk bieden. In 2026 zullen hier stappen in gezet moeten worden. Het is daarbij van belang de gezamenlijke doelen en samenhang tussen de opgaven scherp in beeld te blijven houden, zodat er een goede balans is tussen maatwerk en gezamenlijke ambities.

1.7 Er is gestart met verkenning naar deelname van Gorinchem in Smart Delta Drechtsteden In de afgelopen jaren is een steeds intensiever samenwerking tussen de gemeente Gorinchem en Smart Delta Drechtsteden ontstaan. Gorinchem en de Drechtsteden slaan vaker de handen ineen om te werken aan maatschappelijke opgaven en vraagstukken die niet door een gemeente alleen opgepakt kunnen worden. Dit is bijvoorbeeld nodig om de brede welvaart in de regio te verbeteren, bereikbaarheidsproblemen aan te pakken, de maritieme sector te versterken en te verduurzamen en de ruimtelijke samenhang van het gebied te versterken. Via de beide Regio Deals DrechtstedenGorinchem en deelname van Gorinchem aan bestuurlijke overleggen, is een nauwer samenwerking op deze thema’s gegroeid. De huidige samenwerking voor het verkrijgen en uitvoeren van de Regio Deals geeft een positieve impuls aan onze regio en maakt ons sterker. Daarnaast heeft de gemeente Gorinchem in 2024 uitgesproken een steviger opgavegerichte samenwerking met de Drechtsteden aan te willen gaan. Eén van de adviezen van Common Eye is een meer open samenwerking mogelijk te maken. Daarom is een verkenning naar deelname van de gemeente Gorinchem aan Smart Delta Drechtsteden gestart. Deze verkenning laat zien dat er veel inhoudelijke raakvlakken zijn die vragen om nadere samenwerking.

Tegelijkertijd is de verkenning naar de vorm van samenwerking nog niet volledig afgerond. Gorinchem werkt ook samen in andere regio's op een aantal thema's die ook binnen Smart Delta worden opgepakt. Om de vorm van samenwerking verder uit te werken, is een langere verkenningsperiode nodig. Dit wordt geborgd, waarbij Gorinchem een bijdrage levert voor de begroting 2026. Hierover moet nog besluitvorming plaatsvinden binnen de gemeente Gorinchem. Met de bijdrage van Gorinchem en de deelname van de gemeente Altena rondom maritiem wordt de eerder in de begroting opgenomen verdienopgave van € 120.000 gerealiseerd. Volledigheidshalve wordt ook verwezen naar het in de bijlage 4 opgenomen 'Voorstel samenwerking regio Smart Delta Drechtsteden – gemeente Gorinchem 2026' van de Smart Delta Drechtsteden. Kanttekeningen / Risico’s

1.1 Dit programma biedt nog onvoldoende mogelijkheden voor maatwerk Naar aanleiding van de adviezen van Common Eye is en wordt gewerkt aan een nieuwe financieringssystematiek. Het is nog niet gelukt deze stap naar een nieuwe systematiek daadwerkelijk

te maken. Daarmee is er nog geen ruimte gekomen om maatwerk per deelnemer toe te passen in 2026. Deze stap moet in de meerjarenbegroting 2027 worden gezet.

1.2 Er zijn minder middelen beschikbaar In de begroting 2026 is een taakstelling van 20% op de regionale inwonersbijdrage verwerkt. Dit komt (deels) tegemoet aan de taakstellingen die de deelnemers in hun eigen begrotingen hebben opgelegd, maar is tegelijkertijd een flinke beperking ten opzichte van de middelen die voorgaande jaren beschikbaar waren. Dit betekent dat scherp geprioriteerd moet worden en efficiënt moet worden samengewerkt. Er zal ambtelijk als bestuurlijk vinger aan de pols houden en kritisch zijn op voortgang en het behalen van de gezamenlijke ambities.

1.3 De samenwerking met de gemeente Gorinchem is verkennend van aard De bijdrage van de gemeente Gorinchem heeft een verkennend karakter. De bijdrage is incidenteel voor het jaar 2026. Gaandeweg het jaar zal duidelijkheid komen of en hoe structureel met de gemeente Gorinchem zal worden samengewerkt. Dan wordt ook duidelijk of en in welke mate deze bijdrage zal worden gecontinueerd. Financiën Ten opzichte van het uitvoeringsprogramma en begroting 2025 van de Smart Delta Drechtsteden heeft er in financiële zin een aantal grote wijzigingen plaats gevonden. De belangrijkste wijziging betreft onder andere het feit dat alle posten van de begroting van de Smart Delta Drechtsteden ter discussie zijn gesteld. Dit heeft ertoe geleid dat ruim € 550.000 aan begrote lasten ten opzichte van de vorige begroting is komen te vervallen. Daarnaast is de begroting van de Smart Delta Drechtsteden los gemaakt van de begroting van Dordrecht. Hiermee zijn de uitgaven met € 365.000 en de inkomsten met € 880.000 toegenomen. Ook vindt er een intensivering plaats voor de Taskforce Bouwen van € 160.000 en voor de Taskforce Mobiliteit van € 82.000. Tot slot is er een bijdrage van € 300.000 van de gemeente Gorinchem opgenomen en is er een verdienopgave van € 120.000 uit de begroting van 2025 ingevuld.

Voornoemde intensivering en technische maatregelen leiden per saldo tot een daling van de inwonersbijdrage van de zeven gemeenten van afgerond € 4,9 mln. naar € 3,9 mln. Een verlaging van 20,03% van 2025 naar 2026. De gemeente Sliedrecht houdt in haar begroting 2026 rekening met de bijdrage zoals vastgesteld voor 2025 inclusief indexatie. Afgerond is er voor 2026 € 441.000 begroot. Dit betekent dat er op basis van voorliggende uitvoeringsprogramma en begroting 2026 Smart Delta Drechtsteden er voor Sliedrecht in 2026 een financieel voordeel ontstaat van € 94.000. Dit voordeel in 2026 zal worden verwerkt in het eerstvolgende P&C document.

Wet- en regelgeving / Juridische zaken Uitwerkingsovereenkomst samenwerking op het gebied van Ruimtelijke Economie Duurzaamheid Hiervoor wordt verwezen naar het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 Smart Delta Drechtsteden Inclusiviteit Hiervoor wordt verwezen naar het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 Smart Delta Drechtsteden Communicatie / Participatie De Smart Delta Drechtsteden communiceert zelf actief over het voorliggende Uitvoeringsprogramma en begroting 2026. Vervolgprocedure (inspraak/publiceren) Na vaststelling van het Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 in de lokale raden, zal de Smart Delta Drechtsteden hier in 2026 uitvoering aan geven.

Eerdere besluitvorming c.q. bronvermelding Raadsbesluit 15 oktober 2024 Vaststelling begroting Smart Delta Drechtsteden 2025 Raadsbesluit 15 juli 2025 'Jaarverantwoording 2024 en uitvoeringsprogramma 2025 Smart Delta Drechtsteden'