Observatiebrief verkenner Verhoeve.pdf

Observatiebrief verkenner Verhoeve 30 april 2026

‘Rivierklei weegt zwaar’. Sliedrecht is een epische plek. Een lang slingerend dijkdorp met stoepen, zich verwerend tegen de brede Merwede. De rivier geeft gevaar en groei, zoals altijd. Jazeker, dit is nu echt een stormbevochten land van kavels ‘tussen dijk en stroom geslagen’.

Soberheid

In Sliedrecht heeft men een afkeer van hoge, geleerde arrogantie. Er hangt soberheid, verholen trots en nijverheid. De mannen en vrouwen van Sliedrecht gaan al decennialang de hele wereld over. Hun hart echter, blijft bij de rivier. Wie de laatste nieuwtjes wil horen, drinkt daarom een glas bij Café Korevaar. Ironisch genoeg is dit Slydrecht voortgekomen uit een ramp.

Sint Elizabethsvloed

Voor 1421 zagen de Drechtsteden er gans anders uit. Het gebied dat zich thans emancipeert als de Smart Delta Drechtsteden, was destijds een immens roodbruin veenmoeras. De grienden van toen ontwikkelden zich tot een wetlandlandschap waar riet, biezen en wilgen welig tierden. Vooral veel wilgen. Ondernemerschap, daar houden Sliedrechters wel van. Al eeuwenlang. Al voor 1105 waren de grotere polders ingedijkt. De Hollandse graven bleken behalve warlords ook projectontwikkelaars te zijn. Verrotte plantenparcelen werden omgegraven tot vruchtbare velden. Regie van rentmeesters bracht bloei. Een zompig moeras wordt immers pas vruchtbaar als je samenwerkt. Precies dit gebeurde opnieuw toen de Sint Elizabethsvloed de geografie van het gebied totaal veranderde. Ondanks de stormen, bleven de dijkbewoners fier overeind. De dorpelingen verplaatsten zichzelf zelfs naar Over-Slydrecht, toen het zuidelijke deel veranderde in de Biesbosch. Saamhorigheid heeft zin. Tijden veranderen De gemeente Sliedrecht is veelkleurig en gelaagd In het verleden waren er bij ogenblikken bestuurlijke spanningen.

Op 9 december 2025 nog dienden de partijen Slydregt.NU en PRO Sliedrecht een motie van wantrouwen in tegen het hele college van B&W, wegens een vermeende ‘verrotte bestuurscultuur.’ Slydregt.NU houdt zelfs een Zwartbroek bij om ‘druk uit te oefenen op het lokale bestuur.’ Zeker de tweede helft van de vorige collegeperiode lijkt de tegenstelling en verharding tussen raadsfracties te zijn toegenomen. Tegelijkertijd is er vanaf 2020 raadsbreed gewerkt aan het versterken en verbeteren van de bestuurscultuur. Zeker bij de start van de visievorming van Sliedrecht 2030 wilden partijen in gezamenlijkheid werken aan een beter dorp voor iedereen. In de gesprekken die de verkenners voerden, zijn meer dan voldoende aanknopingspunten gevonden om te werken een stabiel bestuur, waarin het plezierig werken is. Het verdient aanbeveling om met de hele raad, de ambtelijke top en het college blijvend te werken aan een veilig, bestuurskrachtig en energiek lokaal bestuur.

Opkomst stijgt

Op 18 maart 2026 gaven de gemeenteraadsverkiezingen vervolgens een geheel nieuwe dynamiek aan de lokale politiek. Het is vanuit de opkomstbevordering en democratische waarden bezien als uitgesproken gunstig te beschouwen dat deze behoorlijk is gestegen. Daar waar in 2014 54,41% van de kiezers kwam stemmen, was dat in 2018 inmiddels 58,15% geworden. Dit percentage zakte weer in 2022 tot 55,3%. Vier jaar later kwam de opkomst uit op 61,1%. In absolute zin meldden zich 1.988 extra (!) kiezers zich bij een stembureau, hetgeen betekende dat de nieuwe gemeenteraad materieel een steviger mandaat heeft gekregen. Opdracht verkenners Op 7 april kregen de beoogde verkenners van de gehele raad deze opdracht: Citerend: ‘De lijsttrekkers van de partijen verzoeken de verkenners: 1. na te gaan hoe de verschillende partijen de verkiezingsuitslag interpreteren; 2. te verkennen welke mogelijkheden partijen geschikt achten voor het vormen van een akkoord (coalitieakkoord, raadsakkoord, akkoord op hoofdlijnen, etc.) 3. te verkennen welke mogelijkheden partijen geschikt achten voor het vormen van een stabiele coalitie, die: a. recht doet aan de uitslag van de verkiezingen; b. op grond van een heldere visie, te vervatten in een gezamenlijk programma, daadkrachtig kan werken aan de opgaven voor de gemeente in de komende bestuursperiode; c.

een stabiel en herkenbaar college kan vormen voor de komende vier jaren. 4. te inventariseren welke inhoudelijke speerpunten verschillende partijen zien; 5. op grond hiervan te komen tot een advies voor het vervolgproces.’

Duiding

Een interessante opdracht, complex ook. Daar waar een aanzienlijk deel van de kiezers in Sliedrecht aangesproken werd door de oproep dat ‘het roer om moet’, is er een ander aanzienlijk deel dat het huidige coalitiebeleid wel wilde steunen.

Proces van verkenning

Op 13 april, 16 april en 23 april vonden de gesprekken plaats. Met iedere partij twee keer. De gespreksverslagen ervan zijn opgenomen in bijlage 1.

Eerste voorkeur

Iedere partij is gevraagd of men openstond voor een raadsbreed akkoord. Dit was bij geen enkele partij het geval. Aan alle partijen is vervolgens gevraagd welke eerste coalitievoorkeur men heeft. Dit is terug te zien in onderstaande kleurenschema. Groen betekent voorkeur; oranje geeft een mogelijkheid met voorwaarden aan. Rood is een blokkade. Het schema is met alle fractieafgevaardigden besproken en akkoord bevonden (zie bijlage in het raadsinformatiesysteem). Uit bovenstaand schema blijkt duidelijk welke partijen de voorkeur van elkaar genieten en waar de voorwaardelijke mogelijkheden liggen. Er is ook één expliciete blokkade, Slydregt.NU wil niet in een college met de SGP-CU. Een werkelijk steekhoudende inhoudelijke reden heb ik evenwel niet kunnen ontdekken. Besturen is immers leveren door in te leveren?

Wel geven meerdere partijen aan dat het wenselijk is dat de grootste twee partijen eerst moeten formeren. De gespreksverslagen geven concretere duiding aan het perspectief dat iedere partij afzonderlijk heeft.

Denkbare routes: 1. Gezien het feit dat de twee grootste partijen ongeveer allebei 28% van de stemmen hebben gehaald, is een informatiepoging tussen die twee interessant en relevant. Het is in ieder geval dicht bij de raadsopdracht van 7 april om te komen tot een coalitie die recht doet aan de verkiezingsuitslag. Sowieso is het verstandig dat beide partijen oud zeer uit het verleden grondig bespreken en uitspreken ‘om uit de groef te komen.’ Route 1 zou aangevuld kunnen worden met een derde partij als ‘verbindingspartij.’ 2. Drie partijen hebben in de eerste ronde aangegeven een eerste voorkeur voor elkaar te hebben. In dat geval wordt de ‘oppositie’ van vier jaar geleden ‘coalitie’ en andersom. Ofwel een combinatie van Slydregt.NU, PRO Sliedrecht, GL-PvdA, eventueel aangevuld met een vierde partij, zoals het CDA. Op deze manier wordt invulling gegeven aan de wens van drie van de zes partijen, conform hun eerste voorkeur. 3. Om zowel recht te doen aan continuïteit als aan gewenste vernieuwing is er ook een coalitie denkbaar met twee nieuwe partijen (PRO Sliedrecht en GL-PvdA), alsmede met twee bestaande bestuurspartijen (SGP-CU en CDA). Hierbij dient wel rekening gehouden te worden met blokkades op eventuele wethouderskandidaten over en weer. Dat moet overigens in iedere genoemde variant. 4.

Uiteindelijk is er, gezien het ‘blokkenschema’ via allerlei varianten een verstandige meerderheid te vormen. De sleutel tot samenwerking ligt in vertrouwen en onderlinge verhoudingen. Het is ook aan de partijen zelf om te komen tot een variant die hierboven nog niet beschreven is.

Teleurstelling

Het is mijnerzijds een oprechte teleurstelling dat beide verkenners niet tot een gezamenlijk advies konden komen. Op veel momenten waren er oprechte en plezierige ontmoetingen, ook tussen de verkenners onderling. Veel waardering heb ik voor de dossierkennis en gedrevenheid van de heer Guernaoui. Een voorname oorzaak daarvan ligt in de eenzijdige advisering zoals deze te lezen is in advies 1 en zonder afstemming verzonden is op donderdag 30 april 2026 om 18.30 uur. Dit advies is vermoedelijk ook het gevolg van een solistische opstelling van mijn tijdelijke collega voor, tijdens en na het verkenningproces. Terwijl we beiden toch als duo waren aangesteld door de hele gemeenteraad. 1) Er werd een verzoek tot ambtelijke bijstand inzake politiek gevoelige dossiers gedaan, zonder afstemming met ondergetekende. 2) Vervolgens werd na de eerste ronde al direct geadviseerd/ besloten in de richting van de minimale variant, nog voordat ik mijn mening überhaupt kon geven. 3) Tenslotte werd in de eindfase - zonder dat ik ervan wist - door hem vooruitgelopen op de formatiefase op een beoogd formateurschap. Dat is weinig chique. Verkenners spelen als het aan mij ligt, onderling open kaart.

Los van deze processuele lelijkheid, zie ik ook inhoudelijk de nodige risico’s bij een coalitie met de minst grote meerderheid. 1) de raadsopdracht was dat er een stabiel en herkenbaar college moest komen. Een college dat een beleidsbreuk nastreeft met slechts een zetelmeerderheid van 1, is fragiel. Herkenbaar voor heel Sliedrecht is het evenmin. 2) bestuurskracht is ook bestuurderskracht. Een totaal nieuw college mist - al is dit wel afhankelijk van de kandidaat-wethouders - bestuurlijke ervaring terwijl de gemeentelijke opgaven groot zijn. 3) inhoudelijk zijn er tussen deze drie partijen forse verschillen, zoals de realisatie van het AZC, statushouders en de bouwopgave van Sliedrecht-Noord. 4) de partijen SGP-CU, CDA en VVD zijn bestuurlijk uitstekend verankerd in de Drechtsteden, de Provincie en het Rijk. Dit is bij een coalitie die wordt gedomineerd door twee lokale partijen een potentieel nadeel voor de strategische positionering van de gemeente. 5) de praktijk leert dat het omklappen van een coalitie naar de oppositie en andersom, voor de komende jaren nieuwe ‘emotionele bankrekeningen’ oplevert die plezierige onderlinge verhoudingen in de weg kunnen liggen. 6) van de ruim 12.000 stemgerechtigden worden in deze variant 6.584 kiezers in het dagelijks bestuur gerepresenteerd; 5.950 niet direct via de partij van hún politieke voorkeur. Dit is niet nodig.

7) in advies 1 ontbreken meerdere scenario’s. Die zijn er wel. Een verkenning was niet nodig geweest als de grootste winnaar van de verkiezing toch al deze variant wilde. Dit had theoretisch op 19 maart al beklonken kunnen zijn. Het dragen van bestuurlijke verantwoordelijkheid is het echter kunnen overbruggen van politieke meningsverschillen, boven het verzorgen en bedienen van de eigen achterban. Precies dit maakt dat ik een ‘minieme meerderheidscoalitie’ voor dit moment dringend zou ontraden. Nog los van het feit dat het, nogmaals herhaald, behoorlijk haaks staat op de geest én tekst van het unaniem vastgestelde raadsbesluit van 7 april jongstleden. Zoals men vanouds in Sliedrecht wel weet. Saamhorigheid heeft zin. De grootste deltaprojecten komen tot stand als baggeraars samenwerken. Daar kun je wereldberoemd mee worden. Mijn idee: een tussenstap in de formatie met bijvoorbeeld de aanstelling van een onafhankelijk informateur, zou de ontstane patstelling wellicht kunnen doorbreken. De inzichten van beide verkenners kunnen dan op waarde worden geschat en meegenomen ten bate van het algemeen belang. Dank om u allen te mogen leren kennen. In het bijzonder wil ik behalve alle onderhandelaars, ook het griffieteam en de burgemeester bedanken voor de uiterste plezierige en professionele samenwerking.

Het was me een grote eer en vreugde het goede Sliedrecht enkele weken te mogen dienen als verkenner. Het is een heerlijke gemeente. De Rivierdijk blijft altijd bij me; ik heb de eerste vijf jaar van m’n leven daar gewoond. Precies hier te mogen verkennen was niets minder dan een hommage. Geachte raadsleden, jaag het goede na, voor het hele dorp. Vrede, zegen en alle goeds,

Pieter Verhoeve