Lokale nota publieke gezondheid 2020-2023 def.pdf

Er is een samenhangende aanpak om ondervoeding bij ouderen tegen te gaan.

12

Uit College Uitvoeringsprogramma 2018-2022, pagina 4

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 27

HOOFDSTUK 4

GEZONDHEIDSBEVORDERING

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 28

4. Gezondheidsbevordering In dit hoofdstuk zijn de thema's eenzaamheid, mentale gezondheid en leefstijl uitgewerkt. Het is een lokale keuze om de komende beleidsperiode te investeren op deze thema's. We zien binnen Sliedrecht dat vooral op deze thema's nog veel gezondheidswinst te behalen en gezondheidspotentieel te benutten valt. In de paragraaf mentale gezondheid is voor de doelgroep jeugd ook het thema sociale media meegenomen. In de paragraaf leefstijl wordt aandacht besteedt aan de thema's roken en gezond gewicht. Voor het thema problematisch alcoholgebruik, wat normaliter ook onder leefstijl valt, verwijzen we naar het preventie- en handhavingsplan alcohol. Er is voor gekozen om, samen met de andere gemeenten in ZHZ, in te zetten op integrale gezondheidsstrategieën die in de uitvoering afgestemd worden op lokaal beleid en de lokale ambitie.

4.1 Eenzaamheid Eenzaamheid beschrijven we als een negatieve situatie, gekenmerkt door gemis en teleurstelling. Het is de uitkomst van een persoonlijke waardering van een situatie, waarin iemand zijn bestaande relaties afweegt tegen zijn eigen wensen of verwachtingen ten aanzien van relaties. Eenzaamheid is dus een persoonlijke, subjectieve ervaring. Gevoelens van eenzaamheid hebben vooral betrekking op gebreken in de kwaliteit van relaties. Maar iemand kan zich ook eenzaam voelen doordat het aantal contacten lager is dan gewenst. Eenzaamheid kan daarnaast emotioneel of sociaal zijn:  Emotionele eenzaamheid is het ervaren van een sterk gemis van een intieme relatie, een emotioneel hechte band met een partner of vriend(in);  Sociale eenzaamheid is het gemis aan betekenisvolle relaties met een bredere groep mensen zoals kennissen, collega’s, buurtgenoten of mensen met dezelfde belangstelling. Een intieme partnerrelatie kan sociale eenzaamheid niet opheffen. Stand van zaken

Eenzaamheid13 2012

Matig eenzaam, 19 jaar en ouder

2016

Gemeente Sliedrecht

Regio ZHZ

Gemeente Sliedrecht

Regio ZHZ

33%

33%

27%

33%

(Zeer) ernstig eenzaam, 19 jaar en ouder

6%

8%

9%

9%

Matig eenzaam, 65 jaar en ouder

40%

39%

34%

38%

(Zeer) ernstig eenzaam, 65 jaar en ouder

8%

8%

9%

9%

In de periode 2012-2016 zien we dat er in de regio ZHZ geen verandering is wat betreft de eenzaamheidspercentages. Wanneer we naar Sliedrecht kijken, zien we dat in de leeftijdsgroep 19 jaar en ouder het eenzaamheidspercentage is afgenomen van 33 naar 27 procent. In de leeftijdsgroep 65+ is het eenzaamheidspercentage afgenomen van 40 naar 34 procent. Daarentegen is het percentage wat betreft de (zeer) ernstige eenzaamheid op beide leeftijdsgroepen met een procent toegenomen. Hierbij moeten we niet vergeten dat het aantal inwoners van Sliedrecht in de afgelopen jaren is gegroeid. In 2018 waren er bijvoorbeeld 4902 65-plussers woonachtig in Sliedrecht ten opzichte van 4.364 in 2012. Wanneer we naar absolute getallen kijken, betekent dit dat in 2018 zelfs iets meer inwoners in de leeftijdsgroep 65+ matig tot (zeer) ernstig eenzaam waren. Eenzaamheid blijft hiermee een belangrijk thema dat de aandacht verdient binnen Sliedrecht. In de Strategische Agenda Sociaal Domein hebben wij het volgende sleutelprincipe benoemd: 'We willen dat niemand zich langdurig eenzaam voelt' 14. Gezien de breedte van de doelgroep en de complexiteit van eenzaamheid willen we komen tot een integrale, brede aanpak - voor eenzame jongeren, volwassenen en ouderen - met daarin de expertise van de organisaties in het sociaal 13 14

Cijfers o.b.v. Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, GGD ZHZ, www.hoegezondiszhz.nl Strategische Agenda Sociaal Domein gemeente Sliedrecht

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 29

domein. Signaleren en maatwerk moeten hierbij centraal staan om een duurzame en betekenisvolle oplossing te kunnen bieden. In 2019 is hiervoor de werkgroep 'Erbij in Sliedrecht' geformaliseerd tot lokale coalitie en zij heeft op basis van het visiedocument 'Erbij in Sliedrecht' de taak om inspanningen te verrichten die ten goede komen aan het behalen van onderstaande ambitie. De coalitie wordt hierin ondersteund door de GGD. Ambitie  Het absolute aantal volwassenen dat zich (zeer) ernstig eenzaam voelt neemt in de periode 2020-2023 niet verder toe ten opzichte van 2016;  Bij een groeiend aantal 65-plussers, neemt niet het percentage, maar het absolute aantal 65plussers dat zich matig, ernstig of zeer ernstig eenzaam voelt in de periode 2020-2023 niet verder toe ten opzichte van 2016;  In Sliedrecht heerst geen taboe op het thema eenzaamheid, waardoor inwoners van Sliedrecht kunnen omgaan met hun gevoelens van eenzaamheid en zich vrij voelen om dit onderwerp te bespreken. Inspanningen 1. Er is verbinding gemaakt tussen inwoners, organisaties, verenigingen en geloofsgemeenschappen binnen Sliedrecht door een netwerk te vormen met commitment aan de doelstellingen van de lokale coalitie 'Erbij in Sliedrecht'; 2.

We bevorderen de onderlinge afstemming en samenwerking tussen partijen/organisaties, met als doel om samen te werken aan de doelstellingen van de lokale coalitie 'Erbij in Sliedrecht'; 3. We agenderen het thema eenzaamheid en stimuleren de bewustwording in Sliedrecht, met als resultaat dat inwoners van Sliedrecht tijdig worden herkend en erkend in hun eenzaamheid en hun vragen opvolging krijgen; 4. We zetten ons in op het verbeteren van de vindbaarheid van informatie, zodat alle inwoners zicht hebben op de activiteiten die in Sliedrecht plaatsvinden om ontmoeting en verbinding mogelijk te maken.

4.2 Mentale gezondheid Mentale gezondheid gaat om meer dan alleen depressie of bijvoorbeeld burn-out. Van de zes dimensies van positieve gezondheid is er één vooral lichamelijk en gaan er vijf over mentaal welbevinden of hebben er sterk raakvlak mee. Omdat positieve gezondheid een van de uitgangspunten is van deze nota, kan de mentale gezondheid dus niet buiten beeld blijven. Juist de mentale gezondheid van inwoners kan bepalen in hoeverre mensen zich in staat voelen om de regie te voeren over hun eigen leven. In onze sociale visie staat het volgende:

"Inwoners in de gemeente Sliedrecht doen naar vermogen mee en leveren een bijdrage aan de samenleving. We willen dat zij zelfredzaam zijn en de regie over hun leven nemen. Voor mensen die hiertoe (tijdelijk) niet in staat zijn, wordt ondersteuning en hulp gezocht en geboden." Wij vinden het belangrijk

om de mentale gezondheid van inwoners waar mogelijk te vergroten, zodat zij zelfredzaam zijn en zoveel mogelijk eigen regie over hun leven kunnen nemen. De verwachting is dat de meeste gezondheidswinst te behalen valt bij de volgende groepen: jeugd en inwoners met een migratie achtergrond. Daarnaast besteden we specifiek aandacht aan de groep personen met verward gedrag.

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 30

Overkoepelende ambities Wat betreft mentale gezondheid hebben wij een aantal overkoepelende ambities, die op alle doelgroepen van toepassing zijn: 1. We zetten in op een inclusieve samenleving, ook voor jongeren en volwassenen met 2. psychische klachten. 3. We zetten in op meer maatschappelijke participatie, ook voor jongeren en volwassenen met psychische klachten. 4. We zetten in op minder ziektelast en maatschappelijke uitval van jongeren en volwassenen met psychische klachten. 5. We zetten in op een leefomgeving die bijdraagt aan de mentale gezondheid van onze inwoners.

4.2.1 Jeugd Stand van zaken Veel jongeren en jongvolwassenen ervaren druk om te presteren en dit lijkt toe te nemen. Ook onder middelbare scholieren wordt hoge prestatiedruk en stress ervaren. Dit heeft consequenties voor de psychische gezondheid van de jeugd en kan leiden tot meer burn-out of burn-out achtige klachten. Het gebruik van sociale media kan ook leiden tot psychische klachten. Hierbij lijkt het vooral te gaan om het ideaalbeeld van het perfecte leven dat via het selectief delen van hoogtepunten via sociale media wordt gestimuleerd. Gebruik van sociale media en het lang ‘online’ zijn kan leiden tot 'Fear of Missing Out', maar het kan ook andere psychische problemen in de hand werken, zoals angst, depressie en slaapproblemen. Door de steeds verdere integratie van deze technologie in het leven, zullen juist dit soort psychische klachten mogelijk meer voorkomen. Bovendien kan het langdurig kijken naar schermen van bijvoorbeeld smartphones of tablets ook leiden tot fysieke problemen, zoals bijziendheid en een verstoord bioritme en slaapproblemen door ‘blauw licht’.

Psychische/psychosociale problematiek en vaardigheden (SDQ*)15 2015 Gemeente Sliedrecht

2016 Regio ZHZ

2017

Gemeente Sliedrecht

Regio ZHZ

Gemeente Sliedrecht

Regio ZHZ

Verhoogde SDQ totaalscore, 5-jarigen

9%

8%

7%

8%

10%

9%

Verhoogde SDQ totaalscore, 10-jarigen

7%

9%

9%

10%

9%

10%

Verhoogde SDQ totaalscore, 12-13jarigen Verhoogde SDQ totaalscore, 14-15jarigen

4%

4%

5%

4%

4%

4%

4%

4%

6%

4%

5%

4%

* SDQ = Strengths and Difficulties Questionnaire. De SDQ meet psychische/psychosociale problematiek en vaardigheden bij kinderen en adolescenten. Het gaat hier om een snelle screening: de verschillende domeinen worden zeer globaal onderzocht. De SDQ wordt gebruikt binnen de jeugdzorg en de jeugdgezondheidszorg.

Ambitie  Het percentage 12-15 jarigen dat een verhoogd risico heeft op psychosociale problemen in de periode 2020-2023 neemt niet verder toe ten opzichte van 2019. 16 Inspanningen 1. Het Sociaal team Sliedrecht vergroot het aanbod van (groeps-)interventies gericht op het versterken van vaardigheden van jongeren en jongvolwassenen om met drukfactoren om te gaan en mentaal gezond te blijven;

15

Cijfers o.b.v. Jeugdgezondheidsmonitor, GGD ZHZ, www.hoegezondiszhz.nl Er is gekozen voor deze leeftijdsgroep, omdat de cijfers voor 5- en 10 jarigen niet gegarandeerd beschikbaar zijn i.v.m. een te lage respons. De cijfers voor de leeftijdsgroep 12-15 jarigen over 2019 zijn tijdens het schrijven van deze nota eveneens nog niet bekend, deze worden op een later moment verwacht. 16

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 31

2. We gaan de verbinding tussen de jeugdprofessionals uit het Sociaal team Sliedrecht en de JGZ professionals verder versterken; 3. Het jongerenwerk besteedt jaarlijks expliciet aandacht aan het thema sociale media, met als doel bewustwording rondom dit thema te creëren bij de jeugd in Sliedrecht; 4. We versterken de verbinding tussen het onderwijs, het jongerenwerk en het Sociaal team Sliedrecht, zodat tijdig doorverwezen kan worden naar passende hulp of ondersteuning bij psychische klachten; 5. We stimuleren het bevorderen van mentale gezondheid via het onderwijs, omdat basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs een belangrijk aandeel hebben in het bevorderen van de mentale gezondheid van hun leerlingen. Scholen kunnen een beroep doen op de GGD voor ondersteuning op dit gebied; 6. De GGD ZHZ zet reeds in op mentale gezondheid via projecten als de Gezonde School. Dit wordt de komende jaren voortgezet.

4.2.2 Inwoners met een migratie achtergrond Stand van zaken Dementie lijkt onder bepaalde groepen met een migratieachtergrond vaker voor te komen. Het aantal ouderen met een migratieachtergrond met dementie zal de komende jaren waarschijnlijk sneller stijgen dan het aantal ouderen met dementie met een Nederlandse achtergrond. Ook andere psychische problemen en psychische aandoeningen, zoals zich ontheemd voelen, psychose en depressie, komen vaker voor onder mensen met een migratieachtergrond. Dit komt waarschijnlijk door een opeenstapeling van risicofactoren, zoals een laag inkomen, lage gezondheidsvaardigheden, eenzaamheid, en het vaker voorkomen van hart- en vaatziekten en diabetes. Ook stress ten gevolge van de achterliggende oorzaken van migratie zoals oorlog en onzekere migratieprocessen spelen hierbij een rol. Ambitie Inwoners met een migratie achtergrond weten de weg te vinden naar de juiste hulp en ondersteuning, wanneer dit nodig is. Inspanningen 1. We gaan de verbinding tussen Participe en het Sociaal team Sliedrecht verder versterken; 2. We hebben aandacht voor de informatievoorziening voor inwoners met een migratie achtergrond; 3. We hebben aandacht voor achterliggende sociale problemen die stress veroorzaken bij inwoners met een migratie achtergrond met psychische problematiek, zoals armoede en schulden (zie armoedebeleid); 4.

Zo mogelijk zetten wij cultuursensitieve professionals in bij hulp- en ondersteunings-trajecten voor inwoners met een migratieachtergrond.

4.2.3 Personen met verward gedrag Stand van zaken Het Expertteam ZHZ Sluitende Aanpak Personen met Verward Gedrag werkt al vanuit een ontwikkelagenda aan projecten en pilots die zowel lokaal als regionaal van belang zijn. Dit betreft de volgende punten: het implementeren van een crisiskaart, ontwikkeling ervaringsdeskundigheid (Herstelacademie), verstrekken positieve bekendheid en bereikbaarheid Meldpunt Zorg en Overlast, preventie en wijkgericht werken, integrale crisisdienst 0-100 vormen inclusief OGGZ, zorg tijdens het wachten, ambulante GGZ / LVB / Maatschappelijke ondersteuning in een acute situatie, kortdurend verblijf en eerstelijnsverblijf, ketensamenwerking (wetgeving en gegevensdeling) en het organiseren van samenhangend beleid in de regio en gemeenten. Aanvullend op de regionale projecten zetten wij ook lokaal in op deze doelgroep. In Sliedrecht mag niemand tussen wal en schip vallen. Om dit te bereiken zetten we in op drie speerpunten, namelijk preventie & vroegsignalering, passende zorg en ontschotting.

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 32

Ambities  We hebben een sluitende aanpak ter ondersteuning van mensen met verward gedrag. Doel hiervan is signalen eerder op te pakken en er voor te zorgen dat niemand meer tussen wal en schip valt in Sliedrecht.  Personen met verward gedrag krijgen zo snel mogelijk de juiste opvang, zorg en ondersteuning waardoor ze weer grip op hun leven krijgen.  Het aantal incidenten neemt af door in te zetten op preventie, vroegsignalering en een sluitende samenwerking. We zetten hierop in om herhaling te voorkomen. Inspanningen 1. We zetten ons, gezamenlijk met de regio, in voor een goede en tijdige implementatie van de Wet Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg (WVGGZ). Het wetsvoorstel vervangt voor de GGZ de huidige Wet BOPZ. De nieuwe wet gaat uit van (ambulant) behandelen en begeleiden en stelt de gedwongen opname niet langer centraal. Als gemeente scheppen wij de randvoorwaarden voor de lokale uitvoering. 2. We zetten ons in voor het voortdurend verder ontwikkelen van een goede zorg- en veiligheidsverbinding in de sluitende aanpak Personen met Verward Gedrag. 3. We optimaliseren de bemoeizorgketen waarbij we ons focussen op een sterkere verbinding met de lokale en regionale structuren, inclusief duidelijke rollen en verantwoordelijkheden. 4. We bieden in 2020 medewerkers van bedrijven en organisaties in Sliedrecht een Mental Health First Aid training aan.17 5.

We zetten in op kennisvergroting over dementie bij inwoners en professionals. 6. We zetten in op het ondersteunen van mantelzorgers van inwoners met psychische klachten volgens het vastgestelde mantelzorg ondersteuningsprogramma. 7. We implementeren de Sliedrechtse Route om complexe problematiek aan te pakken. 8. We continueren de inzet van GGZ in het Sociaal team Sliedrecht om zo de GGZ-deskundigheid van de professionals in het Sociaal team Sliedrecht op peil te houden. 9. De cirkel veiligheid, waarbinnen de samenwerking met de GGZ en het Sociaal team Sliedrecht is geborgd ontwikkelen we verder door voor de doelgroep personen met verward gedrag. 10. Om de ondersteuningsvraag van de cliënt centraal te laten staan en niet de financieringsstromen, zetten we onverminderd door op het ontschotten van middelen. 11. We gaan in 2020 aan de slag met het project Wijk-GGD'er op basis van subsidie vanuit ZonMW. Wanneer we dit positief ervaren, kijken we hoe we de inzet van de Wijk-GGD'er structureel kunnen implementeren.

4.3 Leefstijl 4.3.1 Roken Stand van zaken Roken is een ernstige verslaving die veel persoonlijk en maatschappelijk leed veroorzaakt. Nog altijd sterven er in Nederland ieder jaar meer dan 20.000 mensen aan de gevolgen van (mee)roken. Roken is daarmee de nummer één te voorkomen doodsoorzaak. Bovendien wordt in totaal 9,4% van de ziektelast in Nederland veroorzaakt door roken, wat jaarlijks tot € 2,4 miljard aan zorgkosten leidt. Tegelijkertijd raken iedere week honderden kinderen verslaafd aan roken. Als zij blijven roken, is de kans meer dan 50% dat zij aan de gevolgen daarvan zullen komen te overlijden18. In Sliedrecht rookt, net als in de regio ZHZ, 20% van de volwassen inwoners en daarbij zien we dat ook een behoorlijk percentage jongeren al wel eens heeft gerookt. Zie onderstaande tabel:

17 18

Uit College Uitvoeringsprogramma 2018-2022, pagina 4 Nationaal preventieakkoord 2018

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 33

Percentage rokers in Sliedrecht en ZHZ19

Heeft wel eens gerookt (12-15 jarigen) Rookt wel eens (19 jaar en ouder) Rookt wel eens (65 jaar en ouder)

ZHZ

2016 Sliedrecht

ZHZ

2017 Sliedrecht

19%

21%

15%

15%

20% 12%

20% 11%

-

-

Ambitie We willen voorkomen dat jongeren beginnen met roken. In 2023 hebben we daarom gerealiseerd dat meer kinderen in Sliedrecht opgroeien in een rook- en tabaksvrije omgeving. Daarmee beschermen we kinderen tegen tabaksrook en de verleiding om te gaan roken. Inspanningen 1. We ondersteunen i.s.m. de GGD ZHZ initiatieven van inwoners voor een rookvrije omgeving en ondersteunen maatschappelijke organisaties zoals kinderboerderijen, speeltuinen, zwembaden, sportverenigingen, speelplekken, scholen en ziekenhuizen bij het rookvrij worden; 2. We onderzoeken de mogelijkheid om vanaf 2023 de verplichting tot het invoeren van een rookvrij beleid op te nemen in de subsidieverlening voor o.a. kinderboerderijen, sportterreinen en evenementen waar veel kinderen komen; 3. Er bestaan al verschillende campagnes om kennis over roken en de nadelige gevolgen daarvan te vergroten bij verschillende doelgroepen, zoals Stoptober, de Rookvrije Generatie en Nix18. Hier sluiten we als gemeente op aan; 4. De GGD ZHZ zet reeds in op het thema roken via projecten als de Gezonde School en Genotsmiddelen. Dit wordt de komende jaren voortgezet.

4.3.2 Gezond gewicht Stand van zaken De oorzaak van overgewicht is vaak multifactorieel. Overgewicht komt niet alleen voort uit een disbalans tussen de hoeveelheid energie die een inwoner inneemt via de voeding en de hoeveelheid energie die hij of zij verbruikt door middel van beweging, maar is bijvoorbeeld ook een normale reactie op een abnormale omgeving. Een omgeving waarin wij continue verleid worden tot (ongezond) eten en weinig bewegen. Om overgewicht te verminderen is daarom een integrale (keten)aanpak gewenst, gericht op zowel het individu als op zijn of haar omgeving.

19

Cijfers o.b.v. Jeugdgezondheidsmonitor en Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, GGD ZHZ, www.hoegezondiszhz.nl

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 34

Als we kijken naar de grafiek, zien we dat het percentage kinderen en jongeren met overgewicht in Sliedrecht iets lager ligt dan in de rest van de regio ZHZ. Daarentegen liggen de percentages volwassenen en ouderen met overgewicht iets hoger dan gemiddeld in de regio. Wat betreft de cijfers omtrent bewegen, zien we dat in Sliedrecht slechts 16% van de 12- tot 15jarigen voldoet aan de Norm Gezond Bewegen, tegenover 53% van de volwassenen en 69% van de 65-plussers. In 2017 zijn, door de Gezondheidsraad, nieuwe beweegrichtlijnen opgesteld. Deze zijn afgebeeld in onderstaande afbeelding. In Sliedrecht voldoet 45% van de 19-65 jarigen aan de beweegrichtlijn, van de 65-plussers voldoet 32%20.

Ambitie  Het percentage jeugdigen met overgewicht neemt in de periode 2020-2023 niet verder toe ten opzichte van de periode 2016-2019. Uiteindelijk willen we toe naar een daling van het percentage jeugdigen met overgewicht, maar de verwachting is dat hiervoor een langere periode van inspanning nodig is. Deze periode plegen we al wel de eerste inspanningen om uiteindelijk toe te werken naar een daling op de langere termijn;  Het percentage inwoners van Sliedrecht van 19 jaar en ouder dat in 2023 aan de Beweegrichtlijnen (2017) voldoet is hoger dan het gemiddelde percentage in de regio ZuidHolland Zuid in 2023. Inspanningen 1. De GGD ZHZ zet reeds in op gezond gewicht via projecten als de Gezonde School. Dit wordt de komende jaren voortgezet; 2. We zetten in op het thema 'beweging' door middel van de acties uit de hernieuwde sportnota 'Sportief in Sliedrecht' 2019-2025; 3. We stimuleren de GGD ZHZ en de combinatiefunctionaris sport hun samenwerking verder te versterken; 4. We stimuleren de GGD ZHZ en de partijen in het Bonkelaarhuis om hun samenwerking verder te versterken op het gebied van voeding en bewegen. 5. We stimuleren het onderwijs om aandacht te besteden aan gezonde voeding en beweging, bijvoorbeeld door de scholen te stimuleren deel te nemen aan het EU-Schoolfruit programma.

20

Cijfers o.b.v. Jeugdgezondheidsmonitor en Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, GGD ZHZ, www.hoegezondiszhz.nl

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 35

HOOFDSTUK 5

FINANCIEEL KADER

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 36

5. Financieel kader De benodigde inzet van de GGD op de in deze nota beschreven inspanningen, wordt grotendeels gefinancierd vanuit de inwonerbijdrage aan de gemeenschappelijke regeling DG&J. Op welke punten dit afwijkt staat hieronder beschreven. Leefomgeving en gezondheid (Medische milieukunde) Over de financiering van de ondersteuning m.b.t. de omgevingswet is in 2019 een besluit genomen in het algemeen bestuur van de DG&J. De andere twee taken (klimaatadaptatie/energietransitie en gezondheid en milieufactoren) worden verricht vanuit het basispakket. Hierbij is wel een kanttekening op zijn plaats aangezien de formatie beperkt is. Dit betekent dat niet alle gemeenten tegelijkertijd geadviseerd kunnen worden (indien dit zou spelen). Standaardisatie (bijv. m.b.t. lokale hitteplannen) kan hierbij de efficiëntie bevorderen. Gezondheid, Hygiëne en evenementen (Technische hygiënezorg) De meeste taken vanuit technische hygiënezorg worden aanvullend gefinancierd (kinderopvang, toezicht WMO, inspecties). Het speerpunt m.b.t. preventie gehoorschade bij evenementen wordt gefinancierd vanuit het basispakket. Tevens wordt hier door de GGD aanvullende financiering voor gezocht bij ZonMW. Infectieziektebestrijding De infectieziektebestrijding is een basistaak van de GGD. In de nota worden een aantal preventieve speerpunten benoemd.

Met betrekking tot preventie van infectieziekten is met het algemeen bestuur afgesproken dat hiervoor een apart bestuursvoorstel wordt gedaan (incl. de bekostiging). In oktober 2019 wordt in het algemeen bestuur een eerste presentatie gehouden over de verbreding van het thema seksuele gezondheid. Het rijk heeft het voornemen de financiering hiervan te decentraliseren naar de gemeenten. Het voorstel voor de verhoging van de vaccinatiegraad is gereed en wordt in oktober in het algemeen bestuur besproken. De taken op het gebied van ziektepreventie en gezondheidsbescherming zijn verder ingekaderde taken, deze taken zitten standaard in het basispakket van de DG&J. Voor de taken op het gebied van gezondheidsbevordering is de jaarlijkse begroting van de DG&J het uitgangspunt. De nodige lokale inzet om de inspanningen zoals beschreven in deze nota uit te voeren, wordt gedekt binnen de bestaande formatie en middelen.

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 37

BIJLAGEN

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 38

Bijlage 1 – Toelichting regionaal belegde Wpg-taken Onder de Wpg-taken gezondheidsbescherming en ziektepreventie vallen de volgende thema's, met bijbehorende projecten of taken: Infectieziektebestrijding Het doel van de infectieziektebestrijding is het voorkomen van verspreiding van infectieziekten (preventie), het bestrijden van tuberculose, bestrijden van Seksueel Overdraagbare Aandoeningen, en het doen van bron- en contactonderzoek in geval van (uitbraken van) infectieziekten. Actuele projecten zijn:  Vaccinatiegraad;  Vaccinaties op verzoek;  Infectiepreventie en antibioticaresistentie;  Seksuele gezondheid;  Aanpak Hepatitis B en C. Jeugdgezondheidszorg Hiertoe behoren de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma, de aanbesteding van de JGZ en het creëren van een veilig opvoedklimaat. Zwangerschap ZHZ doet mee aan het landelijke programma Kansrijke Start, waaronder regionaal de volgende projecten worden geschaard:  Nu niet zwanger;  Prenatale voorlichting;  Pre zorg / voorzorg. Gezonde leefomgeving & milieu  De GGD ZHZ ontwikkelt een programma over de Omgevingswet in relatie tot (publieke) gezondheid;  De GGD ZHZ geeft advies over gezondheidseffecten van lucht- en bodemverontreiniging, geluidshinder, veehouderijen, asbest en binnenmilieu en klimaatadaptatie.

Vanuit die rol kan zij adviseren bij de implementatie van de Omgevingswet;  De GGD ZHZ zet een onderzoek voort "Gezond wonen op milieubelaste locaties";  De GGD ZHZ geeft voorlichting over het verbod op asbestdaken;  Regionale implementatie van landelijk Deltaplan ruimtelijke adaptatie 2018. Gezondheid & hygiëne Deze taken zijn gericht op het beperken van risico’s op plaatsen waar veel mensen samenkomen en waar gebruik wordt gemaakt van gemeenschappelijke voorzieningen:  Advisering bij evenementen (hierbij is het voorkomen van gehoorschade een actueel onderwerp);  Instellingen met verhoogd gezondheidsrisico (bijv. dak- en thuislozen opvang);  Inspectie van tattoo & piercingshops;  Inspectie van seks- & relaxgelegenheden;  Inspectie van zeeschepen. Ouderengezondheidszorg De GGD ZHZ draagt zorg voor het volgen en signaleren van ontwikkelingen in de gezondheidstoestand van ouderen, en van de factoren die daarbij de gezondheid bevorderen of bedreigen. Ouderengezondheidszorg betreft o.a. ook:  het hitteplan;  vaccinaties voor ouderen;  valpreventie;  infectiepreventie;  dementie (nauwe relatie met gezondheidsbevordering);  eenzaamheid (nauwe relatie met gezondheidsbevordering).

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 39

De GGD ZHZ heeft naast de Wpg-taken nog een aantal aanvullende taken. Het gaat om: Toezicht op kinderopvang (op basis van de Wet Kinderopvang) Jaarlijks inspecteert de GGD ZHZ alle locaties voor peuter- en kinderopvang en Buitenschoolse Opvang in Zuid-Holland Zuid, en een gedeelte van de gastouders (steekproef). Deze taak is wettelijk bij GGD'en ondergebracht.

Aanpak Personen met verward gedrag (op basis van de OGGZ / Wmo). In de komende beleidsperiode zet de GGD ZHZ haar regionale regie- en coördinatierol voort op de sluitende aanpak Personen met Verward Gedrag. De GGD ZHZ is regisserend op de ontwikkelagenda Personen met Verward Gedrag ZHZ en operationeel aan zet met de beschikbaarheid en ontwikkeling van de afdeling Zorgregie en OGGZ, inclusief het Meldpunt Zorg & Overlast. Wmo Toezicht (op basis van de Wmo) Gemeenten zijn, gekoppeld aan hun Wmo-taak, verplicht om toezicht op Wmo-voorzieningen in te richten. Gemeenten kunnen die taak beleggen bij hun GGD. GGD Zuid-Holland Zuid vervult deze toezichthoudende taak voor regio Drechtsteden, regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden en centrumgemeente Dordrecht.

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 40

Bijlage 2 - Evaluatie Lokale paragraaf Gezondheidsbeleid 20162019 In de beleidsperiode 2016-2019 hadden de volgende thema's lokale prioriteit: luchtkwaliteit, gezond gewicht, eenzaamheid en mentale weerbaarheid. In deze evaluatie wordt per thema kort beschreven wat de doelen waren en of de gestelde doelen behaald zijn. Luchtkwaliteit Doelstellingen 2016-2019 1. Voorkomen van negatieve gezondheidseffecten voor inwoners door transparantie en inzicht in de samenstelling en effecten van stoffen te krijgen voordat zij worden geëmitteerd.

2. Minimalisatie van de vergunde emissie van gevaarlijke kankerverwekkende en zeer zorgwekkende stoffen door de chemische industrie.

Gerealiseerd? Wij hebben de afgelopen jaren regelmatig aangedrongen bij het Rijk en de provincie, onder meer via bestuurlijke overleggen rondom het dossier Chemours/DuPont, dat (Europese) weten regelgeving aangescherpt zou moeten worden als het gaat om de emissies van mogelijk gevaarlijke stoffen. Voordat een vergunning afgegeven wordt aan bedrijven dient inzicht te zijn in de effecten van de uitstoot van dergelijke stoffen. De afgelopen jaren is ingezet op het zoveel mogelijk reduceren van de emissie van de gevaarlijke stof GenX door het chemiebedrijf Chemours. Via diverse vergunningentrajecten brengt de provincie de vergunde uitstoot voor 2020 met 95% en voor 2021 met 99% teruggebracht ten opzichte van de situatie in 2017. Daarnaast is, onder meer door de samenwerking tussen het Rijk, Provincie en

Opmerkingen Onze invloed op het bereiken van deze doelstelling is beperkt. Binnen onze macht zetten wij ons in om dit onderwerp op de agenda te krijgen en te houden.

Vervolg Dit onderwerp komt terug in de nota publieke gezondheid 2020-2023.

Gemeente Sliedrecht heeft, net als gemeenten Dordrecht en Papendrecht, een adviserende en toetsende rol in de vergunningenprocedure s die door de provincie (bevoegd gezag) worden doorlopen met betrekking tot de bedrijven Chemours en DuPont.

Dit onderwerp komt terug in de nota publieke gezondheid 2020-2023.

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 41

3. De door het RIVM gemonitorde uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide moet ieder jaar lager zijn dan het jaar daarvoor.

gemeenten Dordrecht, Papendrecht en Sliedrecht, GenX door Europe formeel als zeer zorgwekkende stof (ZZS) aangemerkt. Dit versterkt de juridische mogelijkheden om de minimalisatie ervan af te dwingen. De concentraties fijnstof en stikstofdioxide zijn niet ieder jaar lager dan het jaar daarvoor. We zien een wisselend beeld van de concentraties per stof, per jaar en per locatie.

De concentraties van deze stoffen zijn afhankelijk van de aanwezige achtergrondconcentratie, de bijdrage van de lokale wegen en de snelwegen. De meteorologie speelt ook een rol bij het bepalen van de concentraties. Als er in het beoordelingsjaar sprake is van een toename van één of meerdere van de genoemde factoren of meteorologisch ongunstig jaar dan kunnen de concentraties in dat jaar hoger liggen dan het jaar daarvoor.

Dit onderwerp komt terug in de nota publieke gezondheid 2020-2023.

Opmerkingen Op basis van de Jeugdmonitor 201721 zien we het volgende:

Vervolg Dit onderwerp komt terug in de nota publieke gezondheid 2020-2023.

Gezond gewicht Doelstellingen 2016-2019 1. Het aantal 5 tot 15jarigen met matig en ernstig overgewicht is in 2019 in Sliedrecht afgenomen in vergelijking met 2015.

Gerealiseerd? Deels

Matig overgewicht 5 jarigen 8% (afname t.o.v. 11% in 2015) 10 jarigen 8% (afname t.o.v. 11% in 2015) 12/13 jarigen 11% (afname t.o.v. 16% in 2015) 14/15 jarigen 16% (toename t.o.v. 11% in 2015)

21

Zie www.hoegezondiszhz.nl/databank. Cijfers van de Jeugdmonitor 2018 zijn op het moment van evalueren nog niet beschikbaar.

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 42

2. In 2019 is het aantal 5 tot 15-jarigen met matig en ernstig overgewicht in Sliedrecht, net als in 2015, gemiddeld genomen nog steeds lager dan in de regio Zuid-Holland Zuid.

Ja

3. Het percentage van de 12-18 jarigen in Sliedrecht dat in 2019 aan de Nationale Norm Gezond Bewegen (NNGB) voldoet is hoger dan het gemiddelde percentage in de regio Zuid-Holland Zuid in 2019.

Nee

Ernstig overgewicht 5 jarigen 2% (afname t.o.v. 3% in 2015) 10 jarigen 2% (afname t.o.v. 3% in 2015) 12/13 jarigen 2% (gelijk t.o.v. 2015) 14/15 jarigen 2% (afname t.o.v. 3% in 2015) Op basis van de Jeugdmonitor 201722 kunnen we concluderen dat het aantal 5 tot 15jarigen met matig en ernstig overgewicht in Sliedrecht gemiddeld genomen lager is dan in de regio ZHZ.

Er zijn enkel cijfers bekend van de leeftijdsgroep 12-15 jarigen op basis van de Jeugdmonitor 2017. 16% van de 12-15 jarigen uit Sliedrecht voldeed in 2017 aan de NNGB tegenover 17% in de regio ZHZ. Hiermee is deze doelstelling niet behaald.

Dit onderwerp komt terug in de nota publieke gezondheid 2020-2023. De doelstelling is gerealiseerd, maar om dit zo te houden blijft aandacht voor dit onderwerp nodig. Dit onderwerp komt terug in de nota 2020-2023. Daarnaast krijgt dit onderwerp aandacht binnen de sportnota.

Eenzaamheid Doelstelling 2016-2019 1. Onze lokale doelstelling is dat, bij een groeiend aantal 65-plussers, niet het percentage, maar het absolute aantal 65plussers dat zich matig, ernstig of zeer ernstig eenzaam voelt in de periode 20162019 niet verder toeneemt ten opzichte van 2012. In 2012 telde Sliedrecht 4.364 65plussers. Daarvan voelde 48% zich 22

Gerealiseerd? Ja

Opmerkingen Over 2020 kunnen we nog geen uitspraken doen, maar we zien in de periode t/m 2016 (dit is de meest recente meting monitor Sociaal) dat het absolute aantal 65-plussers dat zich matig, ernstig of zeer ernstig eenzaam voelt niet is toegenomen. 2012 4.364 65-plussers in Sliedrecht 48% eenzaam = 2.095

Vervolg Dit onderwerp komt terug in de nota publieke gezondheid 2020-2023. De doelstelling is gerealiseerd, maar het blijft van belang aandacht te besteden aan dit onderwerp, om dit ook zo te houden.

Zie www.hoegezondiszhz.nl/databank

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 43

matig, ernstig of zeer ernstig eenzaam. In absolute zin waren dat er dus 2.095. Uitgaande van de bevolkingsprognoses betekent een gelijkblijvend aantal eenzame 65-plussers in 2020 een percentage van 41%.

2016 4.795 65-plussers in Sliedrecht 43% eenzaam = 2.061

Mentale weerbaarheid Doelstelling 2016-2019 1. Het percentage 5 tot 15-jarigen dat een verhoogd risico heeft op psychosociale problemen (een verhoogde SDQ totaalscore) neemt in de periode 2016-2019 niet verder toe ten opzichte van 2014;

2. Het percentage 12 tot 15-jarigen dat serieus heeft gedacht een eind aan het leven te maken neemt in de periode 20162019 niet verder toe ten opzichte van 2014.

Gerealiseerd? Deels

Nee

Opmerkingen Verhoogde SDQ score 2015 5-jarigen 9% 10-jarigen 7% 12-13-jarigen 4% 14-15-jarigen 4% Verhoogde SDQ score (meest recente gegevens) 5-jarigen 7% (2016) 10-jarigen 9% (2016) 12-13-jarigen 4% (2017) 14-15-jarigen 5% (2017) Serieus gedacht over eind te maken aan leven in afgelopen jaar (2015) 12- en 13-jarigen 13% 14- en 15-jarigen 14% Serieus gedacht over eind te maken aan leven in afgelopen jaar (2017) 12- en 13-jarigen 16% 14- en 15-jarigen 15%

Vervolg Dit onderwerp komt terug in de nota publieke gezondheid 2020-2023.

Dit onderwerp komt niet specifiek terug in de nota publieke gezondheid 2020-2023, omdat deze specifieke doelstelling vanaf 2018 niet meer goed te monitoren is. De mentale gezondheid van jongeren in de bredere zin heeft uiteraard wel de aandacht in de nota 2020-2023.

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 44

Bijlage 3 - Evaluatie Regionale Nota Gezondheidsbeleid 20162019 Zie apart bijgevoegd document 'Evaluatie doelen Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2016-2019' van de Dienst Gezondheid & Jeugd.

Lokale nota publieke gezondheid 2020 – 2023 | 45