BY 1 - Rapportage onderzoek communicatiebeleid - Sliedrecht.pdf
Tekst van het document
39
Watertoren BV (2020, 30 april). Participatieplan ontwikkeling Watertorenterrein Sliedrecht.
40
Watertoren BV (2020, 18 mei). Persbericht Start ontwerp stedenbouwkundig plan Watertorenterrein.
41
Watertoren BV (2020, 30 april). Participatieplan ontwikkeling Watertorenterrein Sliedrecht.
32
Gedurende de coronapandemie is naar alternatieve vormen van participatie gezocht, waaronder een digitale bijeenkomst. 42 Communicatierol voor de gemeente Sliedrecht Doordat de rol van de gemeente vroeg om terughoudendheid in het participatietraject, heeft de gemeente minder communicatiemiddelen ingezet. Wel is de projectregisseur aanwezig geweest tijdens de participatiebijeenkomsten. Begin 2020 heeft de gemeente vanuit een andere rol, namelijk als handhaver, communicatiemiddelen ingezet. De ontwikkelaar had bomen geveld zonder daar een vergunning voor aan te vragen en zonder onderzoek te doen naar natuurwaarden.43 Tijdens de participatiebijeenkomst in december 2019 kwamen deze signalen bij de projectregisseur terecht. De gemeente Sliedrecht heeft de leden van de participatiegroep daarop een brief gestuurd om hen te informeren over de handhavingsacties die de gemeente heeft uitgevoerd op het Watertorenterrein naar aanleiding van klachten van de leden, geuit tijdens de participatiegroep in december 2019. In deze brief wordt tevens benoemd dat een belangrijk aspect in de handhavingsacties is geweest dat de ontwikkelaar stappen heeft gezet voor een zorgvuldige communicatie met de buren.44 Effect communicatie De gemeente en Watertoren BV hebben geen onderzoek uitgevoerd naar de effecten van de communicatie in het participatietraject.
Wel krijgt men in persoonlijke contacten van omwonenden terug dat de communicatie en de korte lijnen worden gewaardeerd. In interviews komt naar voren dat het proces met veel zorg is ingericht. Er zijn veel resultaten geboekt in het traject om tot de belangrijkste aandachtspunten te komen. Het eind van het traject liep anders dan gepland: bijeenkomsten werden vanwege de geldende coronamaatregelen digitaal georganiseerd. Daarop heeft een stichting van betrokken inwoners besloten zich terug te trekken uit het proces. Een complicerende factor bij het meten van effecten van de communicatie in participatietrajecten, zoals bij de ontwikkeling van het Watertorenterrein, is dat het onduidelijk kan zijn wat er wordt gemeten: de tevredenheid over de communicatie of tevredenheid over de participatiemogelijkheden? Ook voor gemeenteraden kan het lastig zijn te onderscheiden of signalen die zij ontvangen uit de samenleving representatief zijn voor het sentiment onder de gehele populatie. Hoewel in de flitspeiling inwoners gevraagd is naar hun mening over de communicatie, is niet te voorkomen dat dit gekoppeld wordt aan het gehele participatieproces. Hetzelfde geldt voor de periode waarop invullers hun mening baseren. Het onderzoek richt zich op de communicatie sinds 2019. Er zijn echter al sinds 2001 plannen voor de ontwikkeling van woningen op het Watertorenterrein.
Het is mogelijk dat inwoners hun mening ook baseren op de periode van voor 2019. Daarnaast richtte deze flitspeiling zich op alle inwoners van Sliedrecht, terwijl de communicatie van Watertoren BV vooral gericht was op de direct omwonenden. Deze resultaten zijn daardoor niet 1 op 1 te vertalen naar de doelgroepen die Watertoren BV heeft benaderd.
42
Watertoren BV (2020, 30 april). Participatieplan ontwikkeling Watertorenterrein Sliedrecht.
43
Gemeente Sliedrecht (2020, 31 maart). College-informatiebrief Start participatie Watertorenterrein.
44
Gemeente Sliedrecht (2020, 28 februari). Brief Handhavingsacties Watertoren BV.
33
In de flitspeiling geeft 21% aan informatie te hebben ontvangen, gevonden of opgezocht over de ontwikkelingen op het Watertorenterrein. Voor deze groep, bestaande uit 33 invullers, was het over het algemeen niet duidelijk bij wie inwoners terecht konden voor informatie over het Watertorenterrein. De invullers die aangaven dit wel te weten, denken vooral hiervoor bij zowel de gemeente als Watertoren BV te moeten zijn (7). Was het voor u duidelijk bij wie u terecht kon voor informatie over het Watertorenterrein? (N=33) Enkele keuze
Aantal Nee, dat was niet duidelijk voor mij
22
Ja, namelijk zowel de gemeente als Watertoren BV
7
Ja, namelijk Watertoren BV
2
Ja, namelijk de gemeente
1
Ja, een andere partij
1
Naast het feit dat het onduidelijk was waar inwoners terecht konden voor informatie, geeft de meerderheid (18 inwoners) aan dat de informatie ook niet goed te begrijpen was. Ook over de tijdigheid van de informatie zijn inwoners niet te spreken: 20 invullers geven aan dat Watertoren BV ze niet op tijd informeerde.
34
De informatie rondom de ontwikkelingen op het Watertorenterrein was goed te begrijpen / Watertoren BV informeerde mij op tijd over de ontwikkelingen op het Watertorenterrein (N=33) Stelling 7-puntschaal
Watertorenterrein
Begrijpelijk Tijdig
Helemaal oneens
7
7
|
4
7
|
7
6
Neutraal
4
8
|
1
2
|
2
0
Helemaal eens
3
1
Weet ik niet / geen mening
5
2
Deze ontevredenheid is terug te zien in het verwachtingspatroon. De helft (18 inwoners) geeft aan dat de manier waarop Watertoren BV ze informeerde over de ontwikkelingen niet paste bij hun verwachtingen. Dit had verschillende oorzaken: voor zeven inwoners was het moeilijk om de informatie te vinden die ze zochten, en voor vijf was deze informatie onduidelijk. Inwoners ervaarden de communicatie dan ook als ad-hoc, waarbij niet de kanalen ingezet werden die zij verwachtten. Het meest opvallende kanaal dat Watertoren BV heeft ingezet is het huis-aan-huisblad, geven 13 inwoners aan. Een vergelijkbare groep van 12 inwoners geeft echter aan niet te weten welk kanaal ze het meest opviel.
35
Watertoren BV heeft verschillende kanalen gebruikt om informatie te delen over de ontwikkelingen op het Watertorenterrein. Welk kanaal is u het meest opgevallen? (N=33) Enkele keuze
Aantal Het huis-aan-huisblad
13
Bijeenkomsten op het terrein
4
Een ander kanaal
3
E-mails
1
Weet ik niet / geen mening
12
36
3. Communicatievoorkeuren van inwoners In Sliedrecht wordt op dit moment geen onderscheid in doelgroepen gemaakt op het gebied van betrokkenheid van verschillende inwoners. Wanneer Sliedrecht zijn communicatie meer afstemt op betrokkenheidsvoorkeuren en welke communicatiestijlen het beste werken voor verschillende inwoners, zal de communicatie in effectiviteit en efficiëntie toenemen. In dit hoofdstuk bieden we handvatten om communicatiestijlen aan te passen op de communicatievoorkeuren van inwoners. We beantwoorden in dit hoofdstuk de volgende deelvragen:
7. Welke betrokkenheidsprofielen kent de gemeente Sliedrecht en welke communicatievoorkeuren passen hierbij? 8. In hoeverre sluit de huidige communicatiestrategie van de gemeente aan bij de communicatievoorkeuren van de inwoners? 9. Wat zijn de verwachtingen van inwoners bij de communicatie van de gemeente en sluit de huidige communicatiestrategie hierbij aan? 11. In hoeverre ervaren inwoners de communicatie van de gemeente als tijdig?
3.1. Betrokkenheidsprofielen inwoners Het communicatiemiddel dat een gemeente kiest, heeft invloed op het bereik dat een gemeente heeft. Een doelgroep reageert op de communicatie-uiting die bij hem past. Door, al dan niet onbewust, een keuze te maken voor de communicatiemiddelen, bereikt de gemeente Sliedrecht een specifieke doelgroep, maar mist zij mogelijk andere doelgroepen. Dit kan als resultaat hebben dat de externe communicatie van de gemeente slechts een beperkte groep van goedgeïnformeerde inwoners bereikt, omdat zij goed reageren op de communicatie-uiting die de gemeente kiest. Deze ‘usual suspects’ zijn vaak de mensen die een grote interesse hebben in lokale politiek, en die dus ook vaak te vinden zullen zijn bij inloopavonden en actief participeren. Dit zorgt er echter voor dat andere groepen wellicht op de achtergrond verdwijnen. Hiermee bestaat het risico dat de wensen en ideeën van de groep die actief van zich laat horen, door raad, college en organisatie gezien worden als representatief voor de gemeenschap, terwijl dit op basis van de samenstelling van de groep wellicht niet geconcludeerd kan worden. Een gemeente die alle inwoners, ook de minder zichtbare groepen, wil bereiken zal dus bewuste keuzes moeten maken om zich een goed beeld te vormen van de inwoners en hoe te handelen, zodat iedereen bereikt wordt.
Wanneer een gemeente zich niet inzet om een goed beeld van de inwoners in de volle breedte te ontwikkelen, kunnen de communicatie-inzet en het handelen van de gemeente zich vernauwen tot die groepen die toch al goed in beeld zijn. Inzicht in de doelgroep en haar communicatievoorkeuren is dus van groot belang. Ten behoeve van dit onderzoek is gebruikgemaakt van een betrokkenheidsanalyse van Citisens, een label van Necker van Naem. In de volgende paragrafen wordt het algemene profiel van de gemeente
37
Sliedrecht toegelicht en worden enkele opvallende bijzonderheden die relevant zijn voor het communicatiebeleid uitgelicht. Voor een uitgebreide uitleg van de betrokkenheidsanalyse en de acht betrokkenheidsprofielen, wordt verwezen naar bijlage 1a.
3.2. Samenstelling betrokkenheidsprofielen De uitgevoerde betrokkenheidsanalyse geeft inzicht in de mate waarin de acht betrokkenheidsprofielen aanwezig zijn in de gemeente Sliedrecht. In het figuur hieronder worden de betrokkenheidsprofielen in Sliedrecht weergeven, afgezet tegen de aanwezigheid van de betrokkenheidsprofielen op landelijk niveau. Opvallend is dat in Sliedrecht het profiel Geïnformeerde Gezinsdrukte sterk oververtegenwoordigd is in vergelijking met de rest van Nederland. De meest voorkomende betrokkenheidsprofielen in Sliedrecht zijn (toelichting in bijlage 1b): • • • •
Geïnformeerde Gezinsdrukte (32%) Honkvaste Buurtbewoners (18%) Gevestigde Beïnvloeders (12%) Zorgzame Senioren (12%)
Figuur 1: Samenstelling betrokkenheidsprofielen Nederland (links) en gemeente Sliedrecht (rechts) Veel Geïnformeerde Gezinsdrukte, vooral in het centrum De betrokkenheidsanalyse laat zien dat er naast Geïnformeerde Gezinsdrukte relatief veel Honkvaste Buurtbewoners en Zorgzame Senioren in Sliedrecht aanwezig zijn. De verdeling over de profielen is niet in iedere wijk in de gemeente hetzelfde. In de analyse is verder ingezoomd op vier wijken: SliedrechtWest, Sliedrecht-Centrum, Sliedrecht-Oost en Sliedrecht-Noord (inclusief De Weren). Vooral in Sliedrecht-West en Sliedrecht-Centrum wonen veel inwoners met het profiel Geïnformeerde Gezinsdrukte (48% en 33%). In Sliedrecht-West wonen daarnaast ook relatief veel Zelfbewuste Aanpakkers (21%). De Zorgzame Senioren in de gemeente wonen vooral in Sliedrecht-Oost (20%). In Sliedrecht-Noord zijn juist de Zelfbewuste Aanpakkers (33%) en de Gevestigde Beïnvloeders (22%) goed vertegenwoordigd. (zie bijlage 1b voor een uitwerking per wijk).
38
Voor aanvullend inzicht in de verschillende betrokkenheidsprofielen lichten we de meest voorkomende profielen hieronder uit. Een uitgebreide profielschets van alle acht profielen is te vinden in bijlage 1a. Geïnformeerde Gezinsdrukte: Deze groep heeft een relatief groot vertrouwen in de gemeente, maar is weinig betrokken bij projecten of initiatieven van de gemeente. De aandacht gaat naar het gezin en naar onderwerpen die hun kinderen aangaan: school, sportverenigingen, speelplaatsen en cultureel aanbod. De Geïnformeerde Gezinsdrukte zijn geen intensieve volgers van actualiteiten. Zij lezen minder krant dan gemiddeld en luisteren meer nieuwsradio in de auto. Contact hebben zij het liefst online (Facebook, online nieuws). Honkvaste Buurtbewoners: Deze groep heeft een redelijk laag vertrouwen in de overheid. De Honkvaste Buurtbewoners geloven dat zij weinig invloed hebben op de politiek en voelen zich vaak niet gehoord door de overheid. Deze groep voelt zich wel betrokken bij de lokale leefomgeving, maar vermijdt het directe gesprek met de gemeente. Honkvaste Buurtbewoners volgen het nieuws op Facebook en via hun eigen netwerk. Ze worden het liefst via hun eigen netwerk (familie, vrienden, buurtbewoners) uitgenodigd om te participeren in een initiatief of project, waarbij ‘meedoen’ voorop staat, in plaats van ‘meedenken’.
Gevestigde Beïnvloeders: Deze groep heeft een relatief groot vertrouwen in de gemeente, en is vaak erg betrokken bij projecten of initiatieven in de gemeente. Thema’s die voor hen belangrijk zijn, zijn onder andere ‘wonen’ en ‘leefomgeving’, maar ook mobiliteit is belangrijk voor ze. Ze voelen zich vaak sterk verbonden met Nederland, en houden zich graag bezig met onderwerpen die spelen op straat/wijk/buurt niveau. Ze zijn ook erg actief in het tonen van betrokkenheid en hechten veel waarde aan het politiek-bestuurlijke speelveld. Gevestigde Beïnvloeders lezen graag de (digitale) krant en gebruiken de radio vaak als nieuwsbron. Ze participeren graag via bewonersavonden en hechten van alle profielen het meeste waarde aan meebeslissen in een participatieproces. Zorgzame Senioren: Deze groep heeft relatief weinig vertrouwen in de gemeente en in instituties, maar heeft ook weinig vertrouwen in zichzelf en de mensen om hen heen. Ze voelen zich vooral betrokken bij onderwerpen zoals het geloof, gezondheidszorg en andere maatschappelijke thema’s. Ook doen Zorgzame Senioren relatief veel vrijwilligerswerk. Wanneer het gaat om participatie doen ze liever niets, maar als ze bijdragen doen ze dit het liefst via een papieren enquête. Als nieuwsbron lezen ze bovengemiddeld vaak het huis-aan-huis blad.
3.3. Voorkeuren van inwoners op basis van profielen Elk betrokkenheidsprofiel heeft zijn eigen communicatievoorkeuren. Voor sommige groepen is de drempel om te participeren met de gemeente hoog, maar de redenen hiervoor kunnen verschillen. Zo ontbreekt het bij Honkvaste Buurtbewoners en Zorgzame Senioren vaak aan vertrouwen, in de gemeente maar ook in zichzelf. Geïnformeerde Gezinsdrukte wil wel participeren, maar heeft hier vaak geen tijd voor. De groep die het makkelijkste te betrekken is, zijn de Gevestigde Beïnvloeders, deze groep valt onder de zogeheten ‘usual suspects’ en houdt vaak zelf de gemeentelijke kanalen in de gaten voor nieuws en veranderingen en denkt ook graag mee. Sommige doelgroepen zijn gemakkelijker te bereiken en zijn sneller geneigd te participeren dan andere. Dit betekent echter niet dat profielen zoals Honkvaste Buurtbewoners en Zorgzame Senioren niet te
39
bereiken zijn. Het is echter van belang om een manier te vinden die past bij de doelgroep. Hoewel Honkvaste Buurtbewoners geneigd zijn om het gesprek met de gemeente te vermijden, zijn zij wel bereid de handen uit de mouwen te steken, oftewel: zij willen ‘meedoen’. Dit is met name het geval wanneer deze groep het idee heeft dat het onderwerp hen direct raakt. Geïnformeerde Gezinsdrukte participeert ook het liefst in projecten waarin ‘meedoen’ voorop staat. Hun motief wisselt: soms staat het eigen belang voorop, maar soms ook dat van een ander. Zorgzame Senioren kampen regelmatig met fysieke beperkingen waardoor zij niet kunnen participeren en doen van alle profielen het minst graag mee met de gemeente. Wel zien ze het soms ook als een kans om juist nieuwe mensen te ontmoeten en voelen ze zich vaak wél betrokken bij hun straat, buurt of wijk. Van alle profielen zijn Gevestigde Beïnvloeders het vaakst betrokken bij de gemeente, en kennen ze vaak ook al de wegen om invloed uit te oefenen. Ze worden het beste bereikt met een bewonersbijeenkomst, en hechten daarnaast ook veel waarde aan ‘meebeslissen’ als participatievorm. Om de doelgroepen te bereiken, is het aan te raden om te differentiëren in communicatiemiddelen. Alle profielen worden bij voorkeur het liefst door de gemeente geïnformeerd per bewonersbrief als het gaat om veranderingen in hun leefomgeving.
Wanneer er gekeken wordt naar de secundaire voorkeur bestaan er meer verschillen. Zo geven Honkvaste Buurtbewoners en Zorgzame Senioren de voorkeur aan het ontvangen van informatie via het huis-aan-huisblad. Een middel dat ook bij de onderzochte cases vaak naar voren kwam als een goed opvallende manier van communiceren. Wat daarnaast met name voor Honkvaste Buurtbewoners erg belangrijk is, is dat ze meegenomen worden in een volledig proces, en niet in een late fase pas aangehaakt worden. Geïnformeerde Gezinsdrukte gebruikt hiervoor echter liever sociale media; dit valt vaak beter in te passen in hun drukke schema. Gevestigde Beïnvloeders lezen ook graag het huis-aan-huisblad, maar wanneer er grote veranderingen zijn worden ze toch het liefst geïnformeerd via de traditionele bewonersbijeenkomst.
3.4. Verwachtingen en ervaringen inwoners De betrokkenheidsanalyse biedt een mooi vertrekpunt voor een communicatiestrategie, maar een vergelijking met de praktijk op dit moment kan hierbij niet ontbreken. Uit de flitspeiling blijkt dat inwoners van Sliedrecht ontwikkelingen in de gemeente voornamelijk volgen via berichten in het huisaan-huisblad (58%), wat de voorkeur is van zowel Honkvaste Buurtbewoners als Zorgzame Senioren. Op de tweede plek staat sociale media (55%), de voorkeur van Geïnformeerde Gezinsdrukte. Het minst gebruikt is het wijknetwerk: slechts 1% geeft aan dit te gebruiken om op de hoogte te blijven.
40
De gemeente Sliedrecht communiceert met haar inwoners via verschillende kanalen. Hoe blijft u op de hoogte van de ontwikkelingen in de gemeente? (N=176) Meerkeuze
Percentage Via berichten in het huis-aan-huis blad
58%
Via sociale media
55%
Via brieven die de gemeente stuurt
40%
Via de website van de gemeente
22%
Via bijeenkomsten (digitaal of fysiek)
10%
Op een andere manier
10%
Via het wijknetwerk
1%
Ik blijf niet op de hoogte van wat er speelt in de gemeente
9%
Weet ik niet / geen mening
1%
Inwoners die op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de gemeente is ook gevraagd welk kanaal hun voorkeur heeft. Een derde (33%) geeft aan het liefst geïnformeerd te worden door middel van een bewonersbrief via de post. 18% leest informatie juist het liefste in de lokale krant of via een bericht in
41
het huis-aan-huisblad. Opvallend is dat de website van de gemeente voor weinig invullers de voorkeur heeft, net als een bewonersbijeenkomst. Via welk kanaal wordt u het liefst geïnformeerd door de gemeente? (N=160) Enkele keuze
Percentage Bewonersbrief via de post
33%
Bericht in het huis-aan-huis blad of de lokale krant
18%
Via sociale media (Twitter, Instagram, Facebook)
17%
Digitale nieuwsbrief
16%
De website van de gemeente
6%
Bewonersbijeenkomst (digitaal of fysiek)
4%
Op een andere manier
2%
Via het wijknetwerk
2%
Weet ik niet / geen mening
1%
Gevraagd naar de mening van inwoners over het huidige communicatiebeleid van de gemeente geeft twee derde (62%) aan (zeer) ontevreden te zijn over de communicatie van de gemeente Sliedrecht. Uit de toelichting blijkt dat dit voornamelijk te maken heeft met bijvoorbeeld een gebrek aan terugkoppeling. Inwoners geven aan vaak laat ingelicht te worden over veranderingen in de gemeente.
42
Daarnaast geven inwoners aan vaak niet teruggebeld te worden wanneer ze contact zoeken met de gemeente. Ook de frequentie van communicatie mag van inwoners omhoog. Graag worden ze eerder in trajecten al betrokken en voortdurend op de hoogte gehouden van veranderingen, zodat ze niet voor verrassingen komen te staan. Dit is ook te zien in de mening van inwoners over de tijdigheid van communicatie van de gemeente. 58% geeft aan dat ze vinden niet op tijd geïnformeerd te worden. Over de begrijpelijkheid van de berichtgeving zijn ze beter te spreken: 41% beoordeelt deze als goed, 28% is het hier niet mee eens. Wel vindt 36% dat berichten van de gemeente overbodige informatie bevatten. Ik word op tijd geïnformeerd over veranderingen in de gemeente / Informatie die de gemeente deelt is in begrijpelijke taal / Berichten die de gemeente deelt bevatten geen overbodige informatie (N=176) Stelling 7-puntschaal
Tijdig
Begrijpelijk
Geen overbodige informatie
Helemaal oneens
17%
6%
5%
|
16%
8%
13%
|
25%
14%
18%
Neutraal
18%
28%
32%
|
8%
25%
13%
43
|
4%
10%
4%
Helemaal eens
5%
6%
6%
Weet ik niet / geen mening
8%
3%
9%
3.5. Mate waarin huidige communicatiestrategie aansluit bij voorkeuren Uit de flitspeiling komt het beeld naar voren dat de communicatie-uitingen van gemeente Sliedrecht niet altijd aansluiten bij de voorkeuren van haar inwoners. Dit lijkt in mindere mate te maken te hebben met de kanalen die ingezet worden, maar is afhankelijk van factoren zoals tijdigheid en begrijpelijkheid. De huidige communicatiestrategie voorziet met het oog op de kanalen redelijk goed in de behoeften van de verschillende doelgroepen. Zo wordt het huis-aan-huisblad veel gelezen door inwoners, wat ook de voorkeur heeft van Honkvaste Buurtbewoners en Zorgzame Senioren. Waar deze twee profielen echter ook behoefte aan hebben, is om actief meegenomen te worden in een proces. Door een laag vertrouwen in zowel de gemeente als in de invloed die zij zelf kunnen uitoefenen, zullen deze doelgroepen minder actief zelf op zoek gaan naar informatie. Ook Geïnformeerde Gezinsdrukte, die een voorkeur heeft voor informeren via sociale media, heeft omwille van tijdgebrek behoefte aan actieve communicatie vanuit de gemeente. Dit is terug te zien in het voorkeurskanaal van inwoners in Sliedrecht: het liefst ontvangen ze een bewonersbrief per post waar belangrijke informatie in te lezen is. Daarnaast is de huidige strategie van de gemeente voornamelijk gericht op het zenden van informatie.
Doelen zijn hier het wereldkundig maken van beleid en beslissingen, en niet zozeer het aangaan van de dialoog met inwoners. Op basis van de betrokkenheidsprofielen worden afwijkende voorkeuren zichtbaar: Honkvaste Buurtbewoners en Geïnformeerde Gezinsdrukte zijn sneller geneigd om ‘mee te doen’ en Gevestigde Beïnvloeders hebben een voorkeur voor ‘meebeslissen’. Op basis van de betrokkenheidprofielen lijkt de inzet op een meer participatief communicatiebeleid gewenst. Waarbij ingezet wordt op ‘meedenken’ en eventueel ruimte komt voor meer inspraak.
44
Bijlage 1a. Betrokkenheidsanalyse Betrokkenheidsanalyse - Gemeente Sliedrecht Analyse uitgevoerd door Citisens | label van Necker van Naem
Over de betrokkenheidsprofielen Achtergrond en totstandkoming De Citisensmethode categoriseert inwoners in acht onderscheidende groepen. Voor iedere groep is een betrokkenheidsprofiel opgesteld. Hierbij hebben we sociaal-demografische kenmerken uit gerenommeerde bronnen gecombineerd met eigen onderzoeksdata over: betrokkenheid van inwoners bij de eigen leefomgeving, hun vertrouwen in instituties, participatiegedrag en communicatievoorkeuren. Zo krijgt iedere groep een eigen gezicht: van Kritische Vernieuwers en Zelfbewuste Aanpakkers tot Zorgzame Senioren. Om de acht betrokkenheidsprofielen op de aspecten betrokkenheid, vertrouwen, communicatie en participatie actueel te houden, voert Citisens regelmatig (deel)onderzoeken uit naar deze aspecten onder haar Citisens community, bestaande uit 55.000 Nederlanders. Deze rapportage is gebaseerd op onze meest recente data uit 2019 (CBS 2019, Whize 2019, Staat van Betrokkenheid 2019).
45
Ontwikkelingen op gebiedsniveau (per postcode) worden door onze externe bronnen jaarlijks geactualiseerd en hebben dan ook de geldigheid van één jaar. Voorbeelden van ontwikkelingen: de bouw van huizen, vernieuwingen in wijken en beweging van inwoners.45 Nieuwste inzichten In 2019 zijn een 20-tal nieuwe en verdiepende inzichten opgehaald over de acht betrokkenheidsprofielen, vooral op het gebied van participatie en communicatie. In deze betrokkenheidsanalyse zijn de nieuwste inzichten over de profielen verwerkt. Naast de verschillen tussen de profielen zijn er ook enkele algemene lijnen te destilleren: /
Participatievorm Nederlanders hebben een voorkeur voor meedenken (planvorming), wanneer hen gevraagd wordt op welke manier zij het liefst participeren.
/
Motief Over alle groepen blijkt dat Nederlanders gehoord willen worden als inwoners. Dit is het belangrijkste motief om te participeren.
/
Geïnformeerd worden Op het moment dat de gemeente aanpassingen in de leefomgeving wil doen, worden Nederlanders daarover het liefst geïnformeerd via een bewonersbrief per post.
/
Kanaal voor meedenken Als de overheid Nederlanders wil betrekken en hen een actieve bijdrage wil laten leveren, kan het beste gekozen worden voor een online enquête. Voor alle betrokkenheidsprofielen geldt dat zij een voorkeur hebben voor dit middel.
/
Nieuwsbron In de top 3 van alle Nederlanders staan – in wisselende volgorde - televisie, (digitale) krant en online nieuwsplatform/-app (bv. NU.nl).
Op de volgende pagina’s vindt u een omschrijving per betrokkenheidsprofiel.
45 Meer informatie over de onderzoeksmethode vindt u in de onderzoekverantwoording betrokkenheidsprofielen op de pagina's
66 en 67.
46
Honkvaste Buurtbewoners ‘Het is wat het is’
Kenmerken ⁄ Leeftijd tussen 45 en 65 jaar ⁄ Inkomen lager dan gemiddeld ⁄ Opleidingsniveau lager dan gemiddeld ⁄ Gezinnen en empty-nesters, zijn sterk verbonden met hun wijk/buurt Betrokkenheid en vertrouwen
Communicatie en participatie
Betrokkenheid komt tot uiting in zowel houding (betrokken voelen) als gedrag (maatschappelijke/politieke actie) van inwoners. Honkvaste Buurtbewoners hebben van alle groepen de op één na minst betrokken houding. In hun gedrag tonen zij vaak wel betrokkenheid. Honkvaste Buurtbewoners scoren dan ook gemiddeld op maatschappelijke/ politieke actie. Het meest doen ze mee aan een handtekeningenactie.
Honkvaste Buurtbewoners scoren het hoogst van alle groepen op meedoen als participatievorm (samen met Zelfbewuste Aanpakkers). Zij helpen graag mee in de uitvoering van werkzaamheden.
Honkvaste Buurtbewoners hebben over het algemeen weinig vertrouwen in de gemeente en andere instituties. Zij geloven dat ‘het niks uitmaakt’ wat zij doen, waardoor de wil om te participeren ook laag is. Tegelijkertijd heeft deze groep ook weinig vertrouwen in zichzelf.
Actief bijdragen aan een project of initiatief van de gemeente doen Honkvaste Buurtbewoners bovengemiddeld graag door een papieren enquête in te vullen (22% samen met Zorgzame Senioren).
Honkvaste Buurtbewoners voelen zich over het algemeen niet gehoord door ‘de hoge heren in Den Haag’. Hun stellingname is dat de overheid meer zou moeten doen voor de ‘gewone man’.
Over aanpassingen in hun eigen leefomgeving worden Honkvaste Buurtbewoners bovengemiddeld graag geïnformeerd door de gemeente via een huis-aan-huis blad of lokale krant (39%).
Ze scoren ook bovengemiddeld op ‘als ik gevraagd word’ als motief om te participeren. Hun participatiestijl kan dan ook als reactief bestempeld worden. De top 3 nieuwsbronnen voor Honkvaste Buurtbewoners is: televisie, (digitale) krant en online nieuwsplatform/-app (bv. NU.nl). ⁄
Deze groep scoort bovengemiddeld op het lokale huis-aan-huisblad als nieuwsbron (53%).
⁄
Ook maken ze bovengemiddeld vaak gebruik van Facebook (24%). 47
Doe je mee? “Het is wat het is” Thema’s en interesses Honkvaste Buurtbewoners voelen zich het sterkst verbonden met de eigen straat, buurt of wijk. In vergelijking met de andere groepen zijn zij minder geïnteresseerd in Europese/ mondiale thema’s. Deze groep voelt zich sterk verbonden met familie en/of vrienden. ⁄
In vergelijking met de andere groepen is daarnaast hun betrokkenheid bij goede doelen en het verenigingsleven hoog.
Wanneer de gemeente inwoners vraagt mee te denken of mee te doen, doen Honkvaste Buurtbewoners dit het liefst op de onderwerpen ‘wonen’ en ‘leefomgeving’. ⁄
Daarnaast scoren Honkvaste Buurtbewoners bovengemiddeld op veiligheid en gezondheidszorg.
Natasja Anker (47) woont met haar man Rob in Enschede. Hun enige zoon is sinds vorig jaar het huis uit. De drie honden blijven nog even. “Als ik dieren om me heen heb, is het goed”. Het idee om haar eigen trimsalon te starten moest ze opgeven omdat haar man Rob arbeidsongeschikt is geraakt. Gelukkig komen ze in aanmerking voor huurtoeslag. Met haar werk bij een administratiekantoor kunnen ze net rondkomen. Rob heeft twee rechterhanden en helpt graag bij klussen in de buurt. “Ze zeggen altijd: ‘Wie bij Anker aanbelt, staat nooit voor een dichte deur!’.”
48
Geïnformeerde Gezinsdrukte ‘Druk met het gezin’
Kenmerken ⁄ Leeftijd tussen 30 en 65 jaar ⁄ Hoog inkomen, heeft een goede baan ⁄ Opleidingsniveau hoger dan gemiddeld ⁄ Gezinnen met jonge kinderen Betrokkenheid en vertrouwen
Communicatie en participatie
Betrokkenheid komt tot uiting in zowel houding (betrokken voelen) als gedrag (maatschappelijke/politieke actie) van inwoners. Voor Geïnformeerde Gezinsdrukte geldt dat deze een bovengemiddeld betrokken houding heeft ten aanzien van een verscheidenheid aan onderwerpen. Dit uit zich echter niet in betrokken gedrag. Deze groep onderneemt weinig acties om invloed uit te oefenen op de eigen omgeving (vergeleken met de andere groepen). Het hoogst scoren ze op meedoen aan een online discussie.
Geïnformeerde Gezinsdrukte scoort relatief hoog op meebeslissen als participatievorm. Alleen praten over een onderwerp of beleidsthema is voor deze groep dus niet genoeg. Dit profiel wil knopen doorhakken, bijvoorbeeld over de inrichting van een speeltuin.
Geïnformeerde Gezinsdrukte heeft een gemiddeld vertrouwen in de gemeente en in andere instituties. Het vertrouwen in zichzelf en in de samenleving is groot. Deze groep inwoners heeft geen sterke positieve dan wel negatieve gevoelens t.a.v. het zich vertegenwoordigd/gehoord voelen door de politiek.
Geïnformeerde Gezinsdrukte scoort bovengemiddeld op informatie ontvangen van de gemeente via sociale media (12%) over aanpassingen in hun eigen (fysieke dan wel sociale) leefomgeving. Actief bijdragen aan een project of initiatief van de gemeente doet Geïnformeerde Gezinsdrukte bovengemiddeld graag via een online platform als ikpraatmee.nl of mijnwijkplan.nl (25%). Ze scoren het hoogst van alle groepen op ‘als ik gevraagd word’ als motief om te participeren. De top 3 nieuwsbronnen voor Geïnformeerde Gezinsdrukte is: televisie, (digitale) krant en online nieuwsplatform/-app (bv. NU.nl). ⁄
Deze groep scoort bovengemiddeld op Facebook als nieuwsbron (24%).
49
Doe je mee? “Druk met mijn gezin”
Thema’s en interesses Geïnformeerde Gezinsdrukte voelt zich het sterkst verbonden met de eigen straat, buurt of wijk. In vergelijking met de andere groepen zijn zij minder geïnteresseerd in Europese/mondiale thema’s. Deze groep voelt zich sterk verbonden met familie en/of vrienden. ⁄
In vergelijking met de andere groepen is daarnaast hun betrokkenheid bij de school van hun kinderen en het eigen werk hoog.
Wanneer de gemeente inwoners vraagt mee te denken of mee te doen, doet Geïnformeerde Gezinsdrukte dit het liefst op de onderwerpen ‘wonen’ en ‘leefomgeving’. ⁄
Daarnaast scoort Geïnformeerde Gezinsdrukte bovengemiddeld op: onderwijs en veiligheid.
Ben Matulessy (45) woont samen met zijn vrouw Mariska en hun drie dochters in een kindvriendelijke wijk in Zeewolde. “Lekker veel ruimte, en wonen is hier net wat goedkoper.” Ben werkt als functioneel beheerder bij een ROC in Amersfoort. Doordeweeks is het in huize Matulessy een drukte van belang om de programma’s van de gezinsleden rond te krijgen. Mariska bewaakt de familieplanner. School gaat voor, en vlak daarna komt korfbal. Dat betekent in de weekenden heen en weer rijden voor wedstrijden. Ben doet het met plezier. “En als een van ons jarig is, gaan we met het gezin uit eten.”
50
Stadse Nomaden ‘Loopt prima zo’
Kenmerken ⁄ Leeftijd tot 40 jaar ⁄ Hoog opgeleid, is vaak (nog) single ⁄ Laag inkomen, maar ook weinig vaste lasten ⁄ Sterk verbonden met hun vrienden en gelijkgestemden, minder met hun wijk/buurt
Betrokkenheid en vertrouwen
Communicatie en participatie
Betrokkenheid komt tot uiting in zowel houding (betrokken voelen) als gedrag (maatschappelijke/ politieke actie) van inwoners. Stadse Nomaden laten zowel in houding als gedrag een ondergemiddelde betrokkenheid zien. Vergeleken met andere groepen zijn ze bij minder onderwerpen betrokken. Ook gaan ze, bijvoorbeeld in vergelijking met Kritische Vernieuwers, minder vaak over tot maatschappelijke of politieke actie om invloed uit te oefenen op hun eigen omgeving.
Stadse Nomaden scoren relatief hoog op meedenken als participatievorm. Deze groep is bereid op een wat hoger, abstract niveau mee te denken over een onderwerp of beleidsthema.
Stadse Nomaden hebben een bovengemiddeld vertrouwen in de gemeente en in andere instituties. Het vertrouwen in zichzelf is groot.
Actief bijdragen aan een project of initiatief van de gemeente doen Stadse Nomaden bovengemiddeld graag via een online platform als ikpraatmee.nl of mijnwijkplan.nl (28%).
Deze groep heeft geen sterke positieve dan wel negatieve gevoelens t.a.v. het zich vertegenwoordigd/ gehoord voelen door de politiek. Ze stellen zich neutraal op t.o.v. de stelling ‘de regering geeft niet veel om mensen zoals ik'.
Ze scoren bovengemiddeld op ‘het ontmoeten van anderen’ en ‘er zelf iets van willen leren’ als motief om te participeren.
Stadse Nomaden scoren het hoogst van alle groepen op informatie ontvangen van de gemeente via sociale media (14%), als het gaat over aanpassingen in hun eigen leefomgeving.
De top 3 nieuwsbronnen voor Stadse Nomaden is: televisie, online nieuwsplatform/-app (bv. NU.nl) en (digitale) krant. ⁄
Deze groep scoort bovengemiddeld op Facebook als nieuwsbron (24%).
⁄
Twitter en Instagram gebruiken ze het meest van alle groepen (12% en 8%).
51
Doe je mee? “Loopt prima zo”
Thema’s en interesses Stadse Nomaden voelen zich het sterkst verbonden met Nederland. In vergelijking met de andere groepen zijn zij minder geïnteresseerd in thema’s die spelen in de eigen gemeente. Ook gaat hun interesse niet primair uit naar de straat/buurt/wijk waarin zij wonen. Deze groep voelt zich sterk verbonden met familie en/of vrienden. ⁄
In vergelijking met de andere groepen is daarnaast hun betrokkenheid bij het eigen werk hoog. Ook voelen zij zich bovengemiddeld betrokken bij de politiek.
Wanneer de gemeente inwoners vraagt mee te denken of mee te doen, doen Stadse Nomaden dit het liefst op de onderwerpen ‘wonen’ en ‘leefomgeving’. ⁄
Daarnaast scoren Stadse Nomaden bovengemiddeld op: asiel & integratie en werk & inkomen.
Anne-Lie van Beek (28) heeft energie voor twee. Naast haar werk als PR-adviseur is ze gek op rockfestivals als Zwarte Cross en Pukkelpop. Anne-Lie woont in een huurappartement aan de rand van de stad Groningen. Het is groot genoeg, ook als haar vriend die in Amsterdam woont, er de weekenden is. “Kinderen? Nee zeg. Mijn moeder vraagt ook steeds wanneer we gaan trouwen. Ik ben nog niet eens dertig.” Anne-Lie wil graag meer van de wereld zien. “Volgend jaar gaan we vier maanden naar Nepal. Na de aardbeving zijn we daar ook geweest om te helpen, en we willen heel graag terug.”
52
Kritische Vernieuwers ‘Wij denken vooruit’
Kenmerken ⁄ Leeftijd tussen 30 en 50 jaar ⁄ Hoogst opgeleide groep, ambitieus ⁄ Bovengemiddeld inkomen ⁄ Aandacht voor voeding, leefstijl, milieu en klimaat Betrokkenheid en vertrouwen
Communicatie en participatie
Betrokkenheid komt tot uiting in zowel houding (betrokken voelen) als gedrag (maatschappelijke/politieke actie) van inwoners. Op beide scoren Kritische Vernieuwers het hoogst van alle profielen. Het is een actieve groep, die zich betrokken voelt bij veel verschillende onderwerpen. Deze zeer betrokken houding komt tot uiting in zowel maatschappelijke als politieke actie. Hiermee oefenen Kritische Vernieuwers veel invloed uit op hun eigen leefomgeving.
Kritische Vernieuwers hebben sterke voorkeur voor meedenken als participatievorm. Hun score op dit onderdeel is het hoogst van alle groepen. Deze groep is bereid om op een wat hoger, abstract niveau mee te denken over een onderwerp of beleidsthema.
Kritische Vernieuwers hebben van alle groepen het meeste vertrouwen in de overheid en instituties. Ook staan ze op nummer één qua vertrouwen in de mensen om hen heen. Deze groep is sterk positief over de eigen invloed op de regering en de ‘maakbaarheid’ van de samenleving. Ze omarmen innovatie, ‘dat zouden meer mensen moeten doen!’ Men voelt zich ook gehoord door de politiek.
Kritische Vernieuwers scoren het hoogst van alle groepen op informatie ontvangen van de gemeente via een digitale nieuwsbrief (59%), als het gaat over aanpassingen in hun eigen leefomgeving. Actief bijdragen aan een project of initiatief van de gemeente doen Kritische Vernieuwers het liefst van alle groepen via een online platform (28%). Ook zijn zij het vaakst lid van een inwonerspanel (28%). Ze scoren bovengemiddeld op ‘ik wil graag een probleem oplossen’ als motief om te participeren. De top 3 nieuwsbronnen voor Kritische Vernieuwers is: (digitale) krant, televisie en online nieuwsplatform/-app (bv. NU.nl). ⁄
Deze groep scoort bovengemiddeld op Twitter als nieuwsbron (11%).
⁄
Instagram gebruiken ze het meest van alle groepen (8% - samen met Stadse Nomaden).
53
Doe je mee? “Wij denken vooruit”
Thema’s en interesses Kritische Vernieuwers voelen zich het sterkst verbonden met Europa en de rest van de wereld. In vergelijking met de andere groepen zijn zij minder geïnteresseerd in thema’s die spelen in de eigen gemeente. Deze groep voelt zich sterk verbonden met familie en/of vrienden. ⁄
In vergelijking met de andere groepen is daarnaast hun betrokkenheid bij het eigen werk hoog. Ook voelen zij zich bovengemiddeld betrokken bij de politiek en goede doelen.
Wanneer de gemeente inwoners vraagt mee te denken of mee te doen, doen Kritische Vernieuwers dit het liefst op de onderwerpen ‘wonen’ en ‘leefomgeving’. ⁄
Daarnaast scoren Kritische Vernieuwers bovengemiddeld op: milieu & klimaat, asiel & integratie en cultuur & sport.
Amsterdam is helemaal ‘zijn’ stad sinds Rutger Smith (35) er bedrijfskunde ging studeren. Hij is inmiddels projectmanager bij een internationale voedingsdistributeur en woont in een loft met uitzicht op het IJ. Samen met vrienden heeft hij dit najaar een coöperatieve supermarkt in het leven geroepen waar de nadruk ligt op streekproducten. Daarnaast is de circulaire economie een ontwikkeling die Rutger niet snel genoeg kan gaan. “We moeten toe naar producenten die verantwoordelijkheid nemen. Als technische levensduur de maatstaf is, kunnen we de wegwerptrend stoppen.”
54
Eigengereide Digitalen ‘Wij krijgen geen invloed’
Kenmerken ⁄ Leeftijd tot 40 jaar ⁄ Laag inkomen, heeft vaak parttime/flexibele baan ⁄ Opleidingsniveau lager dan gemiddeld ⁄ Starters met fun, gericht op mode en uitgaan Betrokkenheid en vertrouwen
Communicatie en participatie
Betrokkenheid komt tot uiting in zowel houding (betrokken voelen) als gedrag (maatschappelijke/politieke actie) van inwoners. Op beide scoren Eigengereide Digitalen gemiddeld ten opzichte van de andere profielen. Kijkend naar politieke actie nemen Eigengereide Digitalen het meest frequent van alle groepen deel aan online discussies. Maatschappelijk komen zij in actie door bijvoorbeeld een raamposter op te hangen.
Eigengereide Digitalen scoren het hoogst van alle groepen op meebeslissen als participatievorm (samen met Gevestigde Beïnvloeders). Alleen praten over een onderwerp of beleidsthema is voor deze groep dus niet genoeg. Dit profiel wil knopen doorhakken, bijvoorbeeld over de inrichting van een openbaar stuk groen.
Eigengereide Digitalen hebben – evenals Honkvaste Buurtbewoners – over het algemeen weinig vertrouwen in de gemeente en andere instituties (bv. de regering maar ook de reguliere media). Deze groep heeft daarnaast weinig vertrouwen in zichzelf. Eigengereide Digitalen voelen zich over het algemeen niet vertegenwoordigd/gehoord door politici. Hun stellingname is dat politici er vooral voor zichzelf zijn.
De groep scoort bovengemiddeld op informatie ontvangen van de gemeente via sociale media (13%), als het gaat over aanpassingen in hun eigen leefomgeving. Eigengereide Digitalen scoren het hoogst van alle groepen op een actieve bijdrage leveren (meedenken) via sociale media (7%). Ook scoren ze het hoogst van alle groepen op ‘het ontmoeten van anderen’ en ‘er zelf iets van willen leren’ als motief om te participeren. De top 3 nieuwsbronnen voor Eigengereide Digitalen is: online nieuwsplatform/-app (bv. NU.nl), televisie en (digitale) krant. ⁄
Deze groep scoort het hoogst van alle groepen op Facebook als nieuwsbron (29%).
⁄
Ook gebruiken ze bovengemiddeld vaak Twitter (11%).
55
Doe je mee? “Wij krijgen geen invloed”
Thema’s en interesses Eigengereide Digitalen voelen zich het sterkst verbonden met de eigen straat, buurt of wijk. In vergelijking met de andere groepen zijn zij minder geïnteresseerd in landelijke thema’s. Deze groep voelt zich sterk verbonden met familie en/of vrienden. ⁄
In vergelijking met de andere groepen is daarnaast hun betrokkenheid bij het eigen werk (of school) hoog.
Wanneer de gemeente inwoners vraagt mee te denken of mee te doen, doen Eigengereide Digitalen dit het liefst op de onderwerpen ‘wonen’ en ‘leefomgeving’. ⁄
Daarnaast scoren Eigengereide Digitalen bovengemiddeld op: maatschappelijke thema’s, asiel & integratie en werk & inkomen.
Fatma Yilmaz (23) uit Heerlen heeft met hangen en wurgen haar opleiding Beveiliger niveau 2 afgemaakt. “Ik zeg altijd: de enige school waar je mij een plezier mee doet, is de sportschool.” Daar is ze dan ook zeker drie keer per week te vinden. Ze heeft een paar jaar samengewoond, maar is nu weer single. Ongeveer twintig uur per week werkt Fatma als beveiliger bij Airport Eindhoven. Dat nulurencontract biedt weinig zekerheid, maar de huur van haar flat is prima op te brengen. Bovendien houdt ze zo genoeg tijd over om te shoppen en te chillen met vriendinnen.
56
Gevestigde Beïnvloeders ‘Ik ken de wegen’
Kenmerken ⁄ Leeftijd tussen 45 jaar en ouder ⁄ Hoog opgeleid, werkt als manager of consultant ⁄ Groep met het hoogste inkomen ⁄ Interesse in sport en cultuur Betrokkenheid en vertrouwen
Communicatie en participatie
Betrokkenheid komt tot uiting in zowel houding (betrokken voelen) als gedrag (maatschappelijke/politieke actie) van inwoners. Op beide scoren Gevestigde Beïnvloeders hoog (vergeleken met andere profielen). Het is een actieve groep, die zich betrokken voelt bij veel verschillende onderwerpen. Ook is deze groep, na Kritische Vernieuwers, het meest actief in het tonen van betrokkenheid. Voor Gevestigde Beïnvloeders is het politiek-bestuurlijke speelveld belangrijker dan het maatschappelijke speelveld (om invloed uit te oefenen op hun eigen omgeving).
Gevestigde Beïnvloeders scoren het hoogst van alle groepen op meebeslissen als participatievorm (samen met Eigengereide Digitalen). Alleen praten over een onderwerp of beleidsthema is voor deze groep dus niet genoeg. Dit profiel wil knopen doorhakken, bijvoorbeeld over de inrichting van een fysieke plek.
Gevestigde Beïnvloeders hebben een groot vertrouwen in de gemeente, in instituties en in de democratie. Ook hebben ze een groot vertrouwen in hun eigen invloed. Deze groep is positief over de eigen invloed op de regering en de ‘maakbaarheid’ van de samenleving. Men voelt zich vertegenwoordigd/gehoord door de politiek.
Over aanpassingen in hun eigen leefomgeving worden Gevestigde Beïnvloeders het liefst geïnformeerd via een bewonersbijeenkomst (64% – samen met Zelfbewuste Aanpakkers). Gevestigde Beïnvloeders scoren het hoogst van alle groepen op het leveren van een actieve bijdrage aan een project of initiatief van de gemeente via het versturen van een e-mail (23%). Ook scoren zij het hoogst van alle groepen op ‘ik wil graag samen met buurtbewoners iets doen’ als motief om te participeren. De top 3 nieuwsbronnen voor Gevestigde Beïnvloeders is: (digitale) krant, televisie en online nieuwsplatform/-app (bv. NU.nl). ⁄
Deze groep scoort bovengemiddeld op de radio en het lokale huis-aan-huis blad als nieuwsbron (52% en 53%).
57
Doe je mee? “Ik ken de wegen”
Thema’s en interesses Gevestigde Beïnvloeders voelen zich het sterkst verbonden met Nederland. In vergelijking met de andere groepen zijn zij minder geïnteresseerd in thema’s die spelen in de straat/buurt/wijk waarin zij wonen. Deze groep voelt zich sterk verbonden met familie en/of vrienden. ⁄
In vergelijking met de andere groepen is hun betrokkenheid bij de politiek hoog. Ook voelen zij zich bovengemiddeld betrokken bij het verenigingsleven en doen zij relatief veel vrijwilligerswerk.
Wanneer de gemeente inwoners vraagt mee te denken of mee te doen, doen Gevestigde Beïnvloeders dit het liefst op de onderwerpen ‘wonen’ en ‘leefomgeving’. ⁄
Daarnaast scoren Gevestigde Beïnvloeders bovengemiddeld op: milieu & klimaat en mobiliteit.
Wilfred Hollestelle, 64 jaar, is met vervroegd pensioen. Vaste klanten mogen hem nog op ad-hoc basis inhuren voor advieswerk. Elsbeth, zijn vrouw, is vijf jaar jonger. Nu ook de jongste van hun drie kinderen het huis uit is, werkt ze regelmatig via de vrijwilligerscentrale. Het echtpaar Hollestelle heeft een twee-onder-een-kapwoning in De Lier. Elke dag begint met Het Financieele Dagblad. Samen zeilen ze graag. “Als het mooi weer is zijn we natuurlijk op het water te vinden.” Wilfred was de laatste twaalf jaar van zijn carrière partner bij een ingenieursbureau.
58
Zorgzame Senioren ‘Wat ik nog kan doe ik’
Kenmerken ⁄ Ouder dan 65 jaar ⁄ Opleidingsniveau lager dan gemiddeld, woont in dorp/kern ⁄ Inkomen het laagst van alle groepen ⁄ Sober leven, geen verspilling
Betrokkenheid en vertrouwen
Communicatie en participatie
Betrokkenheid komt tot uiting in zowel houding (betrokken voelen) als gedrag (maatschappelijke/politieke actie) van inwoners. Voor beide geldt dat Zorgzame Senioren laag scoren vergeleken met de andere profielen. Zij voelen zich minder betrokken bij onderwerpen die spelen in hun omgeving. Daarnaast gaat deze groep ook nauwelijks over tot maatschappelijke of politieke actie. Als ze wat doen, is het een politieke partij benaderen.
Wanneer Zorgzame Senioren gevraagd worden naar hun voorkeur qua participatievorm, geven zij meer dan andere groepen het antwoord ‘ik doe liever niets’ (14%). Onderliggende oorzaak is deels hun fysieke beperking. Ook kenmerkt deze groep zich door een matig vertrouwen in het eigen ‘kunnen’.
Zorgzame Senioren hebben relatief weinig vertrouwen in de gemeente en in instituties. Deze groep heeft het minste vertrouwen in zichzelf en de mensen om hen heen. ‘Er is minder omzien naar elkaar, dat is een gemis’. Zorgzame Senioren zijn het meest negatief over de eigen invloed op de regering. Men voelt zich niet vertegenwoordigd en gehoord door (vooral de landelijke) politiek.
Over aanpassingen in hun eigen leefomgeving worden Zorgzame Senioren bovengemiddeld graag geïnformeerd door de gemeente via een huis-aanhuis blad of lokale krant (40%). Actief bijdragen aan een project of initiatief van de gemeente doen Zorgzame Senioren bovengemiddeld graag door een papieren enquête in te vullen (22% samen met Honkvaste Buurtbewoners). Ook scoren ze bovengemiddeld op ‘ik wil graag nieuwe mensen ontmoeten’ als motief om te participeren. De top 3 nieuwsbronnen voor Zorgzame Senioren is: televisie, (digitale) krant, en online nieuwsplatform/app (bv. NU.nl). ⁄
Deze groep scoort bovengemiddeld op het lokale huis-aan-huis blad als nieuwsbron (51%).
59
Doe je mee? “Wat ik nog kan doe ik”
Thema’s en interesses Zorgzame Senioren voelen zich het sterkst verbonden met de straat, buurt of wijk waarin zij wonen. In vergelijking met de andere groepen zijn zij minder geïnteresseerd in thema’s die spelen in de gemeente. Deze groep voelt zich sterk verbonden met familie en/of vrienden. ⁄
In vergelijking met de andere groepen is daarnaast hun betrokkenheid bij het geloof (of hun levensbeschouwing) hoog. Ook doen zij relatief veel vrijwilligerswerk.
Wanneer de gemeente inwoners vraagt mee te denken of mee te doen, doen Zorgzame Senioren dit het liefst op de onderwerpen ‘wonen’ en ‘leefomgeving’. ⁄
Daarnaast scoren Zorgzame Senioren bovengemiddeld op: gezondheidszorg en maatschappelijke thema’s.
“We zijn op de wereld om elkaar te helpen, nietwaar?” Voor Riet Eshorst mogen meer mensen zich die tegeltjeswijsheid eigen maken. Haar leven lang woont ze in Dalfsen. Ze vindt dat de samenleving er niet op vooruit gaat. “Er is minder omzien naar elkaar. Dat is een gemis.” Vorig jaar besloot ze na lang wikken de stacaravan op de Veluwe te verkopen. Hier bracht ze ruim dertig jaar de vakanties door, tot haar Herman overleed. Zeker drie keer in de week bezoekt ze de begraafplaats om het graf te verzorgen. Vorig jaar vierde Riet haar 75e verjaardag in het dorpshuis met de kinderen en kleinkinderen.
60
Zelfbewuste Aanpakkers ‘Wij doen het zelf’
Kenmerken ⁄ 55+ ⁄ Opleidingsniveau gemiddeld, selfmade doeners (mkb, boerenbedrijf) ⁄ Inkomen hoger dan gemiddeld ⁄ Spil van het verenigingsleven Betrokkenheid en vertrouwen
Communicatie en participatie
Betrokkenheid komt tot uiting in zowel houding (betrokken voelen) als gedrag (maatschappelijke/politieke actie) van inwoners. Voor beide geldt dat Zelfbewuste Aanpakkers bovengemiddeld scoren. Zij voelen zich bij relatief veel onderwerpen betrokken. Deze houding zetten zij ook om in actie. Voor Zelfbewuste Aanpakkers is het politiekbestuurlijke speelveld belangrijker dan het maatschappelijke speelveld (om invloed uit te oefenen op hun eigen omgeving).
Zelfbewuste Aanpakkers scoren het hoogst van alle groepen op meedoen als participatievorm (samen met Honkvaste Buurtbewoners). Zij helpen graag mee in de uitvoering van werkzaamheden.
Het vertrouwen dat Zelfbewuste Aanpakkers hebben in de gemeente en instituties is gemiddeld. Deze groep heeft ook vertrouwen in zichzelf en de mensen om zich heen. Zelfbewuste Aanpakkers tonen zich licht positief tegenover de eigen invloed op de regering. Hetzelfde geldt voor de mate waarin men zich vertegenwoordigd/ gehoord voelt door de politiek. Ook hierover zijn ze licht positiever dan de andere groepen.
Ook scoren Zelfbewuste Aanpakkers het hoogst van alle groepen op een bewonersbijeenkomst als middel om geïnformeerd te worden over aanpassingen in de leefomgeving (64% – samen met Gevestigde Beïnvloeders). Actief bijdragen aan een project of initiatief van de gemeente doen Zelfbewuste Aanpakkers het liefst van alle groepen ook via een bewonersbijeenkomst (57%). Het hoogst van alle groepen scoren ze op ‘ik wil graag samen met buurtbewoners iets doen’ als motief om te participeren. De top 3 nieuwsbronnen voor Zelfbewuste Aanpakkers is: televisie, (digitale) krant, en online nieuwsplatform/-app. ⁄
Deze groep scoort het hoogst van alle groepen op het lokale huis-aan-huis blad en de radio als nieuwsbron (55% en 54%).
61
Doe je mee? “Wij doen het zelf”
Thema’s en interesses Zelfbewuste Aanpakkers voelen zich het sterkst verbonden met de gemeente waarin ze wonen (dorp, stad). In vergelijking met de andere groepen zijn zij minder geïnteresseerd in landelijke thema’s en thema’s die spelen op Europees/mondiaal niveau. Deze groep voelt zich sterk verbonden met familie en/of vrienden. ⁄
In vergelijking met de andere groepen is daarnaast hun betrokkenheid bij het verenigingsleven hoog. Ook doen zij relatief veel vrijwilligerswerk en is hun betrokkenheid bij het geloof bovengemiddeld.
Wanneer de gemeente inwoners vraagt mee te denken of mee te doen, doen Zelfbewuste Aanpakkers dit het liefst op de onderwerpen ‘wonen’ en ‘leefomgeving’. ⁄
Daarnaast scoren Zelfbewuste Aanpakkers bovengemiddeld op: milieu & klimaat.
Dirk Verschiere (59) woont met zijn vrouw Monika in een vrijstaand huis dat ze zelf in Terneuzen hebben gebouwd. Vijftien jaar geleden kocht Dirk een perceel van vijftig hectare aan de rand van de gemeente. Het productiebos dat hij er liet aanleggen begint nu rendement op te leveren. Dat komt mooi uit, want Dirk wil zijn aannemersbedrijf graag overdragen aan zijn twee zoons. Na jaren zeventig uur per week te hebben gewerkt is het mooi geweest. Straks hoopt hij meer tijd te hebben om in de voetbalclub te steken waarvan hij bestuurslid is. “Als mijn zoons me nodig hebben ben ik er voor ze.”
62
Bijlage 1b. Gemeente Sliedrecht in beeld Het globale beeld in één oogopslag De meest voorkomende betrokkenheidsprofielen in Sliedrecht zijn: Geïnformeerde Gezinsdrukte (32%) en Honkvaste Buurtbewoners (18%). Eén profiel komt nauwelijks voor. Dit zijn de Kritische Vernieuwers (1%). Op het kaartje op de volgende pagina ziet u waar de verschillende profielen binnen de gemeente wonen.
Samenstelling betrokkenheidsprofielen Nederland (links) en gemeente Sliedrecht (rechts)
63
De kleurvlakken geven elk een postcodegebied weer. Het aantal huishouden per postcodegebied kan verschillen, grotere gebieden hebben niet per definitie meer inwoners. Inzicht in gebieden De gemeente Sliedrecht bestaat uit vier wijken (CBS). In deze analyse hebben we ingezoomd op deze vier wijken. Er wordt echter een ondergrens van 250 huishoudens per wijk gehanteerd. Om die reden is de buurt De Weren bij Sliedrecht-Noord gevoegd in plaats van Sliedrecht-West. Dit leidt tot de volgende samenstelling: ∕ ∕ ∕ ∕
Sliedrecht-West (1.680 huishoudens) Sliedrecht-Centrum (4.570 huishoudens) Sliedrecht-Oost (3.800 huishoudens) Sliedrecht-Noord, inclusief de buurt De Weren (900 huishoudens)
De wijkanalyse bestaat uit een tweetal verschillende onderdelen: ⁄ ⁄
Cijfermatig inzicht ten aanzien van de samenstelling van het gebied qua betrokkenheidsprofielen – vergeleken met de gemeente Sliedrecht (totaal). Een kwalitatieve omschrijving van de dynamiek tussen de meest voorkomende profielen in het gebied, op het terrein van menselijke interactie en samenwerking.
64
Sliedrecht-West Sliedrecht-West bestaat uit 1.680 huishoudens.
Samenstelling betrokkenheidsprofielen gemeente Sliedrecht (links) en de wijk Sliedrecht-West (rechts).
Dynamiek tussen de profielen In Sliedrecht-West komen de profielen Geïnformeerde Gezinsdrukte en Zelfbewuste Aanpakkers het meest voor. Op het eerste oog lijken deze profielen op elkaar, bijvoorbeeld qua demografische kenmerken zoals opleidingsniveau. Beide profielen hebben gemiddeld vertrouwen in de overheid en zijn vooral betrokken bij lokale thema’s. Zelfbewuste Aanpakkers zijn bovengemiddeld betrokken op het thema milieu & klimaat. Voor Geïnformeerde Gezinsdrukte is dit het thema onderwijs. Minder overeenkomsten zijn er op het gebied van participatie. Voor Zelfbewuste Aanpakkers is een bewonersavond geschikt. Dit geldt echter niet voor Geïnformeerde Gezinsdrukte. Zij denken liever mee via online kanalen (bijvoorbeeld sociale media, online platform), op een moment dat past in de gezinsagenda. Beide groepen geven graag hun mening via een online enquête. Zowel Geïnformeerde Gezinsdrukte als Zelfbewuste Aanpakkers worden graag geïnformeerd door de gemeente via een bewonersbrief per post. Voor Geïnformeerde Gezinsdrukte is daarnaast Facebook een belangrijke nieuwsbron. Voor Zelfbewuste Aanpakkers is dit de lokale krant.
65
Sliedrecht-Centrum Sliedrecht-Centrum bestaat uit 4.570 huishoudens.
Samenstelling betrokkenheidsprofielen gemeente Sliedrecht (links) en de wijk Sliedrecht-Centrum (rechts).
Dynamiek tussen de profielen In Sliedrecht-Centrum komen de profielen Geïnformeerde Gezinsdrukte, Honkvaste Buurtbewoners en Stadse Nomaden het meest voor. Honkvaste Buurtbewoners hebben weinig vertrouwen in de gemeente. Zij staan niet voorop wanneer de gemeente hen vraagt ergens aan mee te doen. Dit laatste geldt ook voor Geïnformeerde Gezinsdrukte, maar vooral vanwege praktische redenen (druk met gezin). Voor beide profielen geldt dat zij wel betrokken zijn bij hun leefomgeving (bijvoorbeeld de school van de kinderen of de voetbalvereniging). Stadse Nomaden zijn vooral gefocust op hun vriendenkring, die vaak niet in de directe omgeving woont. Stadse Nomaden zetten hun betrokkenheid vaker om in maatschappelijke actie dan de andere twee profielen. Honkvaste Buurtbewoners bezoeken vaker dan de andere twee profielen een bewonersbijeenkomst (vorm van politieke actie). Geïnformeerde Gezinsdrukte en Stadse Nomaden nemen liever deel aan een online politieke discussie. Alle drie de profielen zijn goed te bereiken via sociale media. Honkvaste Buurtbewoners lezen daarnaast vaak het huis-aan-huisblad en de lokale krant. Meedenken doen alle drie de groepen het liefst via een online enquête.
66
Sliedrecht-Oost Sliedrecht-Oost bestaat uit 3.800 huishoudens.
Samenstelling betrokkenheidsprofielen gemeente Sliedrecht (links) en de wijk Sliedrecht-Oost (rechts). Dynamiek tussen de profielen In Sliedrecht-Oost wonen veel inwoners met het profiel Geïnformeerde Gezinsdrukte. Ook Zorgzame Senioren en Honkvaste Buurtbewonerskomen veel voor. Voor alle groepen is participeren bij een initiatief of project van de gemeente niet vanzelfsprekend. Voor Zorgzame Senioren en Honkvaste Buurtbewoners geldt dat hun vertrouwen in de gemeente laag is. Bij Zorgzame Senioren speelt hun (fysieke) beperking een rol. De (bovengemiddelde) betrokkenheid van Geïnformeerde Gezinsdrukte is vooral lokaal (bijvoorbeeld school, sportvereniging). Honkvaste Buurtbewoners komen het vaakst in (maatschappelijke/politieke) actie. Zij hangen bijvoorbeeld een raamposter op. Op het gebied van participatie en communicatie zijn er weinig overeenkomsten. Zorgzame Senioren en Honkvaste Buurtbewoners zijn vooral offline georiënteerd in hun kanaalkeuze (bijvoorbeeld huis-aanhuisblad), al geven deze groepen ook aan graag te willen meedenken via een online enquête. Geïnformeerde Gezinsdrukte is goed bereikbaar via sociale media (bijvoorbeeld Facebook). Meedenken doet Geïnformeerde Gezinsdrukte graag via een online platform (bijvoorbeeld ikpraatmee.nl).
67
Sliedrecht-Noord Sliedrecht-Noord (inclusief de buurt De Weren) bestaat uit 900 huishoudens.
Samenstelling betrokkenheidsprofielen gemeente Sliedrecht (links) en de wijk Sliedrecht-Noord (rechts).
Dynamiek tussen de profielen In Sliedrecht-Noord wonen veel inwoners met het profiel Zelfbewuste Aanpakkers. Ook zijn er veel Geïnformeerde Gezinsdrukte en Gevestigde Beïnvloeders aanwezig. Deze drie profielen vertonen op het eerste oog veel overeenkomsten. Bijvoorbeeld als het gaat om demografische kenmerken (opleidingsniveau, gezinssamenstelling). Op het gebied van vertrouwen bevinden zij zich rondom het gemiddelde. Gevestigde Beïnvloeders scoren hierop het hoogst van de drie profielen. Gekeken naar betrokkenheid, valt op dat Zelfbewuste Aanpakkers en Geïnformeerde Gezinsdrukte sterk lokaal georiënteerd zijn. Voor Gevestigde Beïnvloeders is dit een mix van lokaal en nationaal. Overeenkomsten op het gebied van participatie zijn vooral te vinden tussen Zelfbewuste Aanpakkers en Gevestigde Beïnvloeders. Voor beide groepen is een bewonersavond geschikt. Dit geldt echter niet voor Geïnformeerde Gezinsdrukte, een groep met (veelal) thuiswonende kinderen. Zij participeren graag online (bijvoorbeeld sociale media, online platform), op een moment dat past in de gezinsagenda. Alle drie de profielen geven graag hun mening via een online enquête en ontvangen graag een bewonersbrief via de post.
68
Onderzoekverantwoording betrokkenheidsprofielen Bouwstenen De acht betrokkenheidsprofielen van Citisens zijn een verrijking op de klantsegmentatie van Whize. Deze segmentatie is ontworpen om alle ruim 7,7 miljoen huishoudens in Nederland te identificeren en classificeren in 50 subsegmenten, op basis van sociaal-demografische en leefstijlkenmerken. Daarbij is gebruikgemaakt van registratiedata, geografische data en data uit consumentenonderzoek. Voor de betrokkenheidsprofielen zijn aan bovenstaande data nog ruim 20 kenmerken toegevoegd, die bepalend zijn voor het specifieke betrokkenheidsprofiel van groepen inwoners (zie volgende pagina). Deze kenmerken worden door onszelf tweejaarlijks uitgevraagd middels een online enquête onder de Citisens community. Deze community bestaat inmiddels uit ruim 55.000 Nederlanders. Regelmatig voegen wij aan onze database relevante data toe uit onze stemhulp MijnStem en andere lokale onderzoeken (bijvoorbeeld online raadplegingen). Deze lokale onderzoeken zetten wij uit in samenwerking met gemeenten en/of andere overheden. De categorisatie is tot stand gekomen middels een statistische clusteranalyse. De Whize segmenten zijn hierbij opnieuw ingedeeld tot acht profielen die onderscheidend zijn voor de mate waarin en de manier waarop inwoners betrokken zijn bij hun eigen leefomgeving.
69
Citisensmethode De Citisensmethode categoriseert inwoners in acht onderscheidende groepen. Centraal in deze categorisatie staat de vierdeling betrokkenheid, vertrouwen, communicatie en participatie. In detail gaat het om de volgende kenmerken: Betrokkenheid en vertrouwen •