by 1 Groenbeleidsplan gemeente Sliedrecht.pdf
Tekst van het document
GROENBELEIDSPLAN 2021 tot 2025 Sliedrecht
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 1
Colofon Groenbeleidsplan 2021-2025 Een samenwerking tussen
Gemeente Sliedrecht
en
idverde Advies
Willemsplein 2-4 5211 AK ’s-Hertogenbosch T 073 205 11 00 E advies@idverde.nl
Opdrachtgever
Gemeente Sliedrecht Team Beheer Openbare Ruimte Industrieweg 11 3361 HJ Sliedrecht
Projectnummer idverde Advies 7222200137 Contactpersoon idverde Advies ND Status
Definitief concept
Datum
juli 2021
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 1
Voorwoord Groen en natuur doen een mens goed. Zelfs zonder mensen is natuur al heel waardevol. Als gemeente werken we daarom hard aan meer en natuurlijker groen in Sliedrecht: meer bomen, meer soorten, meer weidehommels en groene spechten. …..en minder steen en asfalt. En dat – waar mogelijk – in een natuurlijke omgeving. Door Sliedrecht loopt binnenkort een deel van het groenste fietsnetwerk van Nederland. Elk jaar worden er meer bomen geplant dan dat er gekapt worden en Sliedrecht wordt steeds groener door Operatie Steenbreek en de groene daken. En daar gaan we de komende jaren mee door. Want groen is van levensbelang voor Sliedrechters. Zij houden van groen en waarderen ons groen. Het groen in ons dorp valt ons lang niet altijd op. Toch is groen één van de belangrijkste onderdelen van de omgeving waarin we leven. Hoe zouden we het vinden om in Sliedrecht te wonen als er veel minder gras, bomen of struiken waren? Het dorp zou een stuk minder fijn aanvoelen. Zowel het groen in de tuinen van mensen als het groen in de straten is erg belangrijk voor de beleving in het dorp. Groen zorgt voor een prettige omgeving om in te leven maar doet veel meer. Het draagt bij aan de gezondheid, het zorgt voor een hogere waarde van huizen en gebouwen, het verhoogt de waarde van de natuur, het geeft verkoeling bij hitte, het helpt bij aan de waterhuishouding, enz.
Ik ben dan ook blij dat we een nieuw groenbeleid kunnen presenteren dat zorgt voor meer groen en natuur. Dit groenbeleid past bij het dorp en sluit aan bij de gemeentelijke ambities en de andere gemeentelijke beleidsvelden. Met dit beleid werken we samen aan een groen Sliedrecht. Dit plan versterkt en beschermt het groen in het dorp. Ik ga ervan uit dat Sliedrecht met dit plan nòg groener en nòg waardevoller wordt voor alle inwoners. Ton Spek
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 2
Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................... 5
Groenvisie .......................................................................... 17
1.1
Aanleiding .............................................................................. 6
3.1
Het karakter van Sliedrecht .................................................... 18
1.2
Doelstelling ............................................................................ 6
3.2
Groenvisie ............................................................................ 18
1.3
Afbakening ............................................................................. 6
3.3
Groene identiteit: van sober naar aantrekkelijk ....................... 18
1.4
Werkwijze en proces ............................................................... 6
3.4
Speerpunten ......................................................................... 18
1.5
Leeswijzer .............................................................................. 7 Verbeterpunten en kansen ................................................. 8
Groenbeleid ........................................................................ 22 4.1
Bomenbeleid ......................................................................... 23
2.1
Terugblik Groenbeleidsplan 2015 ............................................. 9
4.1.1
Bescherming van bestaande bomen en boomstructuren ....... 23
2.2
Belangrijke ontwikkelingen .................................................... 11
4.1.2
Inrichting en aanplant van bomen ...................................... 24
2.3
Overige aandachtspunten en wensen ..................................... 12
4.1.3
Overlast gemeentelijke bomen ........................................... 25
2.4
Kansen voor groen................................................................ 13
4.1.4
Verhogen van de ecologische waarde van bomen ................ 26
2.4.1
Groen in de woningbouwopgave ........................................ 13
2.4.2
Groen en water ................................................................. 13
4.2.1
Bewustwording.................................................................. 26
2.4.3
Inrichting en omvormingen ................................................ 13
4.2.2
Inspraak en informeren ..................................................... 27
2.4.4
Handboek Bomen .............................................................. 14
4.2.3
Incidentele initiatieven ....................................................... 28
2.4.5
Snippergroen .................................................................... 14
4.2.4
Terugkerende initiatieven ................................................... 28
2.4.6
Kansen voor herstel van biodiversiteit ................................ 14
2.4.7
Focus op gezonde volwassen bomen .................................. 14
4.3.1
Vaste groeiplaatsen en ontwikkelingen................................ 28
2.4.8
Samenwerking .................................................................. 15
4.3.2
Ondergrondse voorzieningen (energietransitie) ................... 28
2.4.9
Kansen van particulier groen.............................................. 15
4.3.3
Klimaatadaptatie ............................................................... 28
2.4.10
Initiatieven als voorbeeld ............................................... 15
4.3.4
Bodemdaling ..................................................................... 29
2.4.11
De waarde van groen .................................................... 16
4.3.5
Biodiversiteit ..................................................................... 29
Groenbeleidsplan 2021-2025
4.2
4.3
Bewustwording en participatie ............................................... 26
Ontwikkelingen en actuele thema’s ........................................ 28
Pagina 3
4.3.6
Invasieve exoten ............................................................... 30
4.3.7
Bestrijding ziekten en plagen ............................................. 30
4.3.8
Zonnepanelen ................................................................... 31
6.1
Structuuranalyse ................................................................... 40
4.3.9
Groen in de woningbouwopgave ........................................ 32
6.2
Hoofdstructuur en parken ...................................................... 41
4.3.10
(Her)inrichting van de openbare ruimte .......................... 33
6.2.1
Hoofdstructuur .................................................................. 41
4.3.11
Groene verbindingen ..................................................... 33
6.2.2
Parkzone met de parken .................................................... 43
4.3.12
Groenstructuren ............................................................ 34
6.3
Wijkgroenstructuren .............................................................. 46
4.3.13
Groen dicht bij water ..................................................... 34
6.4
Buurtgroen ........................................................................... 50
4.3.14
Tijdelijk groen ............................................................... 35
4.3.15
Snippergroen ................................................................ 35
7.1
Intern ................................................................................... 52
4.3.16
Koop, huur en adoptie van gemeentegroen ..................... 35
7.2
Betrekken van externe partijen .............................................. 53
4.3.17
Risicovol groen bij speelplekken en schoolpleinen ............ 35
Financiën ............................................................................ 54
Gemeentelijk beheer van groen en bomen...................... 36
Bijlagen ......................................................................................56
5.1
Regulier groenbeheer ............................................................ 37
Bijlage 1 – Groenstructuurkaart ......................................................... 57
5.2
Natuurlijk beheer .................................................................. 37
Bijlage 2 – Aanvullende toelichting hoofdgroenstructuren.................... 58
5.3
Boombeheer ......................................................................... 37
Bijlage 3 – Toetsingskader verkoop, verhuur of adoptie van gemeentegroen ................................................................................ 65
Groenbeleidsplan 2021-2025
5.4
Herplantfonds ....................................................................... 38 Groenstructuur .................................................................. 39
Organisatie en samenwerking .......................................... 51
Pagina 4
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 5
Groen en bomen spelen een belangrijke rol in de openbare ruimte van Sliedrecht. Niet alleen zorgen zij voor een fijne aankleding van de straat; groen en bomen zijn ook van meerwaarde op het gebied van biodiversiteit, natuurbeleving en klimaatadaptatie en dragen bij aan een hoger welbevinden, een prettige leefomgeving en een goede gezondheid. In dit groenbeleidsplan omschrijft de gemeente haar ambities op het gebied van inrichting en beheer en zijn richtlijnen opgenomen om op een eenduidige manier te werken aan het groen en de bomen van de gemeente.
1.1
Aanleiding
Het oude groenbeleidsplan uit 2015 voldoet niet meer volledig aan de huidige behoefte van de gemeente en van bewoners. Als het gaat om de ontwikkeling en het behouden van het groen in de gemeente zijn in de afgelopen jaren nieuwe ambities en doelstellingen benoemd. Deze zijn medebepalend voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Denk bijvoorbeeld aan het geven van meer ruimte voor wateropvang of klimaatadaptatie of inwonerparticipatie, waar de gemeente veel belang aan hecht en waar ook in de Omgevingswet veel nadruk op ligt. Daarnaast gaan inwoners de waarde van de groene leefomgeving steeds meer inzien en neemt de belangstelling voor het groen toe. Dat leidt tot een toename van bewonersvragen over de leefomgeving. De gemeente wil die vragen graag goed, transparant en eenduidig kunnen beantwoorden. Daar moet dit groenbeleidsplan handvatten voor bieden. 1.2
Doelstelling
Met het groenbeleidsplan geeft de raad op hoofdlijnen de doelen weer en stelt op basis daarvan kaders. Verbetervoorstellen voor specifieke locaties of aanpassingen in het beheer worden uitgewerkt in het uitvoeringsplan. 1.3
Afbakening
Het groenbeleidsplan gaat over al het groen in de gemeente Sliedrecht. Dit betreft o.a. bomen, bermen, gazons, oevers, heesters, hagen en sierplantsoen. Dit groen bevindt zich voornamelijk binnen de bebouwde kom. In het plan worden uitspraken gedaan over gemeentelijk en particulier groen. 1.4
Werkwijze en proces
De gemeente Sliedrecht heeft ervoor gekozen het groenbeleidsplan op te stellen in coproductie met idverde Advies. Op deze manier heeft de gemeente landelijke expertise in huis gehaald en zijn vanuit de eigen organisatie lokale kennis en ambities ingebracht.
De visie van Gemeente Sliedrecht op groen is de laatste jaren veranderd door nieuwe ontwikkelingen, inzichten en ambities. De doelen en kaders van de gemeente voor de langere en kortere termijn veranderen daarmee ook. Dit groenbeleidsplan verwoordt de bijgestelde visie en werkt die uit naar kaders en doelstellingen, die gedeeltelijk nieuw zijn. Daarmee leggen we de toekomst van het groen in de gemeente Sliedrecht voor de komende jaren vast.
Tijdens het planproces heeft zowel interne als externe participatie plaatsgevonden. In verband met de coronamaatregelen is de externe participatie digitaal uitgevoerd, via de gemeentelijke website en sociale media. Zowel individuele inwoners als belangenorganisaties zijn over het planproces geïnformeerd en konden via een speciaal geopend emailadres opmerkingen en suggesties doorgeven. Dat heeft waardevolle suggesties opgeleverd, waarvan er vele in dit beleidsstuk zijn verwerkt.
Het groenbeleidsplan bouwt voort op overkoepelend strategisch beleid zoals Koers 2030 (Kadernota 2021), Structuurvisie Sliedrecht en de Duurzaamheidsagenda 2018-2022. En het plan wordt weer vertaald naar een beheer- en uitvoeringsplan.
Ook medewerkers van de gemeente, met verschillende achtergronden en expertise, hebben een vragenlijst ingevuld waarmee zij aangaven hoe zij tijdens hun werkzaamheden met groen te maken hebben en waar volgens hen kansen/bedreigingen liggen.
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 6
1.5
Leeswijzer
Het document start met een situatieschets van verbeterpunten en kansen (Hoofdstuk 2). In dit hoofdstuk wordt teruggekeken op het voorgaande groenbeleid en worden ontwikkelingen en kansen beschreven. In hoofdstuk 3 staat de groenvisie, uitgewerkt in speerpunten. In hoofdstuk 4 worden de beleidsthema’s uitgewerkt. Op basis van de visie en speerpunten (hoofdstuk 3) formuleert het hoofdstuk per beleidsthema de uitgangspunten.
Deze wijze waarop het beheer van groen en bomen op basis van deze uitgangspunten wordt uitgevoerd, is kort beschreven in hoofdstuk 5. In hoofdstuk 6 is de groenstructuur omschreven. Binnen de omschrijving wordt ingegaan op de kenmerken van iedere structuur en – waar van toepassing – de ambities die we ermee hebben. Soms worden belangrijke plekken uitgelicht. Hoofdstuk 7 is gericht op de belangrijkste organisatorische uitgangspunten van het groenbeleid. De financiële vertaling van het groenbeleid is te vinden in hoofdstuk 8.
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 7
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 8
Sinds het eerste groenbeleidsplan uit 1990 is de gemeente Sliedrecht bezig om structuur en richting te geven aan de groeninrichting van het dorp. Door de jaren heen is groen een steeds grotere rol gaan spelen in gemeentelijk beleid. Vooral de laatste jaren wordt in het kader van actuele ontwikkelingen (zoals klimaatadaptatie, de groeiende druk op de leefomgeving en opkomende plagen) het belang van een goed groenbeleid steeds groter. Hoewel de grote groenstructuren veelal hetzelfde blijven, zorgen nieuwe ontwikkelingen en nieuwe informatie en kennis ervoor dat we op sommige punten beter met ons groen om leren gaan. Door de in het verleden bepaalde structuren te beschermen en te versterken met de kennis van nu, ontstaat een steeds duurzamer en gebalanceerder groenbeleid. Een beleid waarin de natuur (en daarmee biodiversiteit) wordt versterkt, groenzones behouden blijven en er toch nog ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen. 2.1
Terugblik Groenbeleidsplan 2015
Het vorige groenbeleidsplan van de gemeente Sliedrecht dateert uit maart 2015. In dit plan ligt de nadruk op de bestaande groenstructuren en hoe deze beheerd en versterkt moeten worden. De gemeente maakt in de groenstructuur onderscheid tussen verschillende schaalniveaus:
Hoofdgroenstructuur, Wijkgroenstructuren en Woon- en buurtgroen.
In januari 2020 is het groenbeleidsplan 2015 geëvalueerd. Bij de evaluatie is gekeken hoe de acht doelstellingen uit het plan de afgelopen jaren zijn ingevuld. Per doelstelling kwam daar het volgende uit: 1. Het inrichten van herkenbare en samenhangende groene structuren binnen Sliedrecht De gemeente heeft voor ieder niveau van de groenstructuur herkenbare beplantingsplannen gemaakt. Met een aparte beplantingsopzet voor ruimtelijke eenheden (hoofd, wijk en buurtgroen) uit het groenstructuurplan is meer herkenbaarheid binnen Sliedrecht gerealiseerd. Deze aanpak moet gecontinueerd worden naar de toekomst. 2. De biodiversiteit en groenbeleving vergroten en op kleine schaal natuurvriendelijk maaibeheer toepassen Langs het fietspad ten zuiden van de A15 past de gemeente Sliedrecht natuurvriendelijk maaibeheer toe. Dit wordt verder uitgebreid naar andere daarvoor geschikte locaties. Ook wordt onkruid chemievrij bestreden. Daarnaast heeft de gemeente, in opdracht van de raad (groenimpuls), de afgelopen jaren verschillende locaties vergroend en Groenbeleidsplan 2021-2025
bermen omgevormd naar fleurige groenperken met vaste planten. Ook
deze aanpak moet voortgezet worden.
3. Een betrokken samenleving bevorderen, een herplantfonds
oprichten voor de herplant van niet gemeentelijke bomen, groenadoptie in woon- en buurtgroen blijven toestaan en extra bladkorven plaatsen Al deze punten worden uitgevoerd. Het herplantfonds is opgericht en draagt bij aan meer bomen in Sliedrecht. Als bij een kapvergunning herplant niet mogelijk of niet afdoende is, wordt een storting in het herplantfonds gevraagd. Op alle punten is continuering gewenst,
waarbij de handhaving en controle op de herplantplicht nog beter zou kunnen. 4. Voor ieder niveau in de groenstructuur (hoofd, wijk en woongroen) uitgangspunten samenstellen en deze duidelijk weergeven op een (digitale) kaart De verschillende niveaus van groenstructuren zijn nu duidelijk weergegeven op een kaart en vastgelegd in het digitale beheerssysteem (ArcGIS). Een volwaardiger beheerssysteem (GISIB) is in ontwikkeling. 5. Het onderhoud van het groen binnen de gemeente op basis van de groenstructuur in drie soorten aanpak verdelen en deze weergeven op een beheerkaart Voor ieder type groenstructuur is een afzonderlijke onderhoudsaanpak uitgewerkt en vastgelegd op een beheerkaart. Dat werkt nu goed.
Pagina 9
6. De kaders voor verkoop en verhuur van gemeentelijk groen duidelijk maken De groenstructuur van Sliedrecht is vastgelegd. Hierdoor is het afwegen van belangen bij verkoop van snippergroen eenvoudiger geworden. Voor hoofd- en wijkgroen geldt dat in principe geen grondverkoop plaatsvindt. In woongroen wordt alleen grond verkocht op basis van een vastgestelde toetslijst (Bijlage 3). 7. Objectiveringcriteria bij voorkomende klachten en hinder van bomen vastleggen De afwegingscriteria voor het kappen van bomen waren in het groenbeleidsplan 2015 opgenomen in een adviesformulier. In 2021 zal de gemeente deze afwegingscriteria in een nieuwe gemeentelijke bomenverordening doorvoeren. Op deze manier worden de afwegingen voor het al dan niet verlenen van kapvergunningen eenduidiger. 8. Het groenbeleid integraal toepassen Planontwikkeling binnen de gemeente Sliedrecht gebeurt integraal (in samenwerking met andere beleidsvelden binnen de gemeente). Het integraal ontwikkelen en toepassen van groenbeleid blijft een punt van aandacht. Het is van belang dat alle partijen (zowel politiek als de verschillende sectoren zoals groen, water, wegen, wonen en RO) samenwerken, zowel bij de inrichting van de openbare ruimte als bij het beheer ervan: elkaar goed laten weten waar men rekening mee moet houden bij inrichting en beheer.
Juist door het te doen wordt steeds duidelijker op welke momenten dat nodig is. Ook prioriteiten in de ruimtelijke invulling worden dan duidelijker. De ambitie is om dit de komende jaren binnen het ruimtelijk domein verder te versterken. 9. Karakter van het groenbeleid Met bovenstaande uitgangspunten was het beleid van het groenbeleidsplan 2015 “integraal” en “sober”. Integraal groenbeleid leidt tot een efficiënte werkwijze, tijdige afstemming en een betere, functionele inrichting. Sober was van kracht omdat de gemeente het groenbeheer efficiënt en goedkoop wilde houden.
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 10
2.2
Belangrijke ontwikkelingen
Een aantal onderwerpen die het groenbeleid raken zijn de afgelopen jaren meer onder de aandacht gekomen. 1. Klimaatadaptatie Het klimaat verandert. Weersomstandigheden die we tot voor kort extreem noemden lijken steeds normaler te worden. De afgelopen jaren zijn in Nederland recordtemperaturen gemeten. In de zomers is de hitte soms extreem. Langere periodes van hitte en droogte worden in de toekomst wellicht afgewisseld met piekbuien waardoor zowel het slim vasthouden als het afvoeren van grote wateroverschotten steeds noodzakelijker wordt. Op groene plekken kan de temperatuur meer dan 10 graden koeler aanvoelen dan op plekken met weinig groen. Ook kan groen een belangrijke rol spelen in het opvangen van water van piekbuien. Een doordachte groene inrichting kan de negatieve gevolgen van extreem weer dus sterk verminderen. Ruimtelijke adaptatie op klimaatverandering is daarom één van de hoofdthema’s in Duurzaamheidsagenda 2018-2022. 2. Toename van plagen en de rol van biodiversiteit Het afnemen van de biodiversiteit is een wereldwijd probleem dat ook in Nederland sterk speelt. Zelfs onze voedselvoorziening en gezondheid (via ziektes en plagen) lopen gevaar. Plagen zoals de eikenprocessierups worden mede veroorzaakt door een te lage biodiversiteit, in dit geval te weinig predatoren.
De aandacht voor een soortenrijkere begroeiing en voor ecologische verbindingen neemt in Sliedrecht toe. 3. Woningbouwopgave De komende jaren moeten in Sliedrecht 2.500 extra woningen gebouwd worden. Door deze woningbouwopgave neemt de druk op de openbare ruimte, en dus ook op het groen, toe. Of er nu binnen of buiten de huidige grenzen van de bebouwde kom gebouwd wordt, het groenbeheer zal telkens proactief moeten inspelen op de nieuwe ontwikkelingen. 4. Meer bomen In het Collegeuitvoeringsprogramma 2018-2022 heeft de gemeente als ambitie vastgelegd dat er aan het einde van de periode 10% meer bomen Groenbeleidsplan 2021-2025
in de gemeente staan. Aan de realisatie van die ambitie wordt voortvarend gewerkt. 5. Bodemdaling Bodemdaling is in Sliedrecht een probleem. Vooral bomen hebben hier last van, op twee manieren: veel boomsoorten kunnen slecht tegen ophoging van de bodem. Daarnaast zakken de bomen mee met de bodem, waardoor ze in de lagere gebieden met hun wortels steeds verder in het grondwater zakken en op een gegeven moment doodgaan. Voor beide problemen moet de gemeente een oplossing hebben. 6. Werkzaamheden De vele werkzaamheden aan wegen, paden, kabels en leidingen (o.a. vanwege de energietransitie) leiden tot verstoring van de grond en daarmee vaak tot beschadiging van bomen (wortels) en ander groen. Door deze dynamiek halen veel bomen hun volwassen grootte en leeftijd niet. Dit plan geeft aan hoe we daarmee omgaan. 7. In 2022 treedt de omgevingswet in werking Alle (deel)beleidsplannen en verordeningen krijgen in de nabije toekomst een plekje in het omgevingsplan. De inwoner hoeft dan niet meer afzonderlijke plannen te raadplegen om erachter te komen wat voor afspraken bijvoorbeeld voor groen in een gebied gelden. Deze onderwerpen en uitdagingen vragen meer flexibiliteit en creativiteit van overheden, groene vakspecialisten en inwoners.
Tegelijkertijd bieden deze kaders ook kansen om met innovatieve oplossingen te komen en tot een nog betere integrale samenwerking tussen verschillende beleidsvelden te komen. Daarvoor zijn heldere beleidslijnen nodig. 8. Oog voor inwonerparticipatie Het groenbeleidsplan 2015 benadrukte al het belang van een betrokken samenleving. Het groenbeleid en het nastreven van groene ambities is iets wat gemeente Sliedrecht samen met haar inwoners en bedrijven wil (en moet) oppakken om tot het beste resultaat te komen. Deze rol wordt dankzij de Omgevingswet in de toekomst alleen maar groter.
Pagina 11
Binnen de gemeente Sliedrecht spelen enkele kleinschalige burgerparticipatie-initiatieven, zoals Stichting Sliedrecht Groen, Operatie Steenbreek en NME (natuur- en milieueducatie) de Hooizolder. De gemeente werkt goed samen met deze initiatieven. Deze initiatieven vullen de behoefte aan groenparticipatie onder de Sliedrechtse bewoners goed in. De gemeente krijgt geen signalen dat de bewoners op dat punt ontevreden zijn. Veel groen staat op particuliere grond. Naast participatie in planvorming kunnen veel bewoners dus ook met hun eigen groen al veel betekenen voor Sliedrecht. Voor de gewenste ontwikkelingen op het gebied van klimaatbestendigheid, biodiversiteit het verbeteren van de luchtkwaliteit en leefbaarheid zal de gemeente waar nodig samenwerken met de eigenaren van niet-gemeentelijk groen. Vaak zijn dat bewoners, soms ook vastgoedorganisaties, zoals projectontwikkelaars en woningcorporatie Tablis. 2.3
Overige aandachtspunten en wensen
Bij de evaluatie van het groenbeleidsplan 2015 kwamen binnen de gemeentelijke organisatie nòg een aantal aandachtpunten en wensen naar voren: 1. Koerswijziging: van sober naar aantrekkelijk In het groenbeleidsplan 2015 waren “integraal” en “sober” de uitgangspunten. De ambitie is om het integrale karakter van het groenbeleid te blijven versterken. Het uitgangspunt 'sober' wordt nu anders gezien. De gemeente wil nog steeds kostenefficiënt werken maar zo dat de uitstraling van Sliedrecht groener en aantrekkelijker wordt. 2. Groenbeleving in Sliedrecht Hoewel er enkele 'groene' wijken zijn, wordt gemeente Sliedrecht niet als een ‘groene gemeente’ gezien. De Adriaan Volkersingel wordt vaak genoemd als de mooiste locatie van Sliedrecht en industriegebied de Nijverwaard als de minst groene locatie.
Groenbeleidsplan 2021-2025
Binnen de provincie Zuid-Holland heeft Sliedrecht het kleinste oppervlakte groen per inwoner. Ook het percentage groen ten opzichte van grijs (verharding en bebouwing) is in Sliedrecht lager dan in veel andere gemeentes (Bron: natuur en milieufederatie Zuid-Holland). De wat minder groene uitstraling van sommige locaties hangt ook samen met het feit dat het groen in Sliedrecht uit relatief veel lage beplanting bestaat. Hogere beplanting wordt soms gemist. Dat komt mede doordat bomen vaak niet volwassen worden (bodemdaling). Verder ervaren inwoners soms dat Sliedrecht minder groen is geworden. Dat komt mede door de aanleg van Baanhoek-West. Hoewel dit als een groene wijk wordt gerealiseerd, leidt de aanleg tot een afname van het (groene) buitengebied. En het nieuwe groen in deze wijk is nog jong. De groene uitstraling komt later. Ondanks het bovenstaande heeft Sliedrecht veel plekken waar de inwoners het groen goed kunnen beleven. Toch kijken ook daar inwoners soms onwennig tegen het groen aan, vooral vanwege het natuurlijke beheer. Natuurlijk beheer leidt – zeker in de winter – tot een wat minder nette uitstraling van het groen en daar moeten sommige bewoners aan wennen. Al in het Groenbeleidsplan 2015 werd vastgelegd dat de beleving van het water in groengebieden goed moet zijn.
Dit is nog steeds een belangrijk aandachtspunt waar verder in dit beleidsplan dieper op in gegaan wordt. Vanwege de groenbeleving is de gemeente ten opzichte van het Groenbeleidsplan 2015 op een belangrijk punt van inzicht veranderd. Volgens het oude groenbeleidsplan is er geen noodzaak om gemeentelijke beplanting toe te passen als een straat voldoende voortuinen heeft. Het blijkt echter dat een aanzienlijk deel van de tuineigenaren zijn tuin vooral van verharding voorziet en dat voortuinen geen groen beeld garanderen. De gemeente concludeert nu dat openbaar groen altijd toegepast moet worden wanneer hier de ruimte voor is, ongeacht het aantal voortuinen.
3. Instandhouding groen Bij de gemeente leeft de wens dat opsporing en handhaving beter geregeld worden. De controle op de herplantplicht, die vaak opgelegd wordt bij het verlenen van een kapvergunning, kan nog beter. Hetzelfde Pagina 12
geldt bij beschadiging van gemeentelijke beplanting. Verder is het voor de instandhouding van voldoende waardevolle bomen gewenst dat de lijst van bijzonder waardevolle bomen geactualiseerd wordt. 4. Circulariteit De aandacht voor hergebruik van materialen neem toe. Ook gemeente Sliedrecht wenst meer materialen opnieuw te (laten) gebruiken. Het is een belangrijk thema in de Duurzaamheidsagenda 2018-2022. In het groenbeleid kan dat gaan om snoeihout en maaisel maar ook om andere materialen die bij het werken in het groen vrijkomen.
2.4
Kansen voor groen
2.4.1
Groen in de woningbouwopgave
In diverse beleidsstukken is opgenomen dat Sliedrecht voor de komende jaren te maken heeft met een woningbouwopgave. In de periode 20202040 moeten 2.500 nieuwe woningen worden gebouwd. In dit plan wordt rekening gehouden met de beide scenario's die momenteel op tafel liggen: inbreiding (woningbouw binnen de bestaande contouren) en uitbreiding (woningbouw buiten de bestaande contouren). In het beleidsplan 2015 zijn nog geen concrete uitspraken gedaan over groen in relatie tot de woningbouwopgave. In dit beleidsplan nemen we voor beide scenario's randvoorwaarden op, die al vóór in het woningbouwproces een groene en duurzame leefomgeving garanderen/behouden (zie 4.3.9). Daartoe zal een Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) worden vastgesteld. 2.4.2
Groen en water
Op de meeste plekken in Sliedrecht is de grondwaterstand hoog. Daardoor ligt in Sliedrecht veel open water. Open water is een belangrijke, beeldbepalende drager van de ruimtelijke structuur: permanent en vaak aaneengesloten. Vaak heeft het historische betekenis en is het waardevol voor natuur en milieu. De waterstructuur is een kans voor groen. De oevers functioneren vaak als aaneengesloten groene zones. Die zones kunnen met een aangepaste inrichting en beheer nog veel waardevoller worden. Ecologische waarden kunnen versterkt worden terwijl tegelijkertijd de uitstraling toeneemt. 2.4.3
Inrichting en omvormingen
De buitenruimte is constant in verandering. Groenspecialisten moeten al vroeg in die veranderingsprocessen betrokken zijn. Dat biedt kansen om: 1. Vroegtijdig rekening te houden met groen dat behouden kan blijven. Vooral voor bomen is dit erg belangrijk omdat het lang duurt (soms meer dan 30 jaar) voordat een nieuwe boom volwassen is. 2. Te garanderen dat in de nieuwe inrichting voldoende groen aanwezig is, voor voldoende biodiversiteit, een goede groenbeleving in de wijk en
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 13
zo min mogelijk klimaatproblemen. Ook kan bij de aanleg dan rekening gehouden worden met een goede beheerbaarheid van het groen. 2.4.4
Handboek Bomen
Het Norminstituut bomen is een kennisinstituut met als doel de kwaliteitszorg rond bomen te verbeteren. Het ontwikkelt en standaardiseert kwaliteitseisen, richtlijnen en normen voor werkzaamheden in, rond en met bomen. Ook andere vormen van bescherming van bomen zijn erin uitgewerkt. Het biedt duidelijke kaders voor procesmatige, uniforme werkwijzen gekoppeld aan toetsbare eisen. Door met het Handboek Bomen te gaan werken heeft de gemeente duidelijke en actuele handvatten voor het bomenbeheer en -beleid. 2.4.5
Snippergroen
Snippergroen zijn kleine plantvakken die geen onderdeel zijn van een structuur. Snippergroen is relatief duur als het wordt meegenomen in grootschalig onderhoud, zoals maaibeheer. Zeker bij snippergroen staat de gemeente open voor groenadoptie of – binnen de randvoorwaarden – voor verkoop van de grond. 2.4.6
Kansen voor herstel van biodiversiteit
Binnen gemeente Sliedrecht liggen geen natuurgebieden maar wel gebieden met natuurwaarden, zoals de Merwede, de Parkzone ten zuiden van de A15, het gebied rond het spoor en het veenweidegebied ten noorden van de Betuwelijn. Deze gebieden hebben elk een eigen karakteristieke uitstraling en uiteenlopende hoge natuurwaarden. Groene verbindingen leggen De verschillende groengebieden (zoals parken) binnen de gemeente zijn nog niet altijd goed met elkaar en het buitengebied verbonden. Ecologische verbindingen verhogen de natuurwaarden in Sliedrecht. Als deze verbindingen worden gecombineerd met fiets- of wandelpaden neemt ook de natuur-belevingswaarde toe. Het verbinden van groengebieden leidt tot sterkere populaties van planten en dieren dankzij de grotere leefgebieden. De gemeente heeft al gekozen om enkele van deze kansen te benutten: het Groenste fietspad (een samenwerking met omliggende Groenbeleidsplan 2021-2025
gemeenten en andere overheden), de 'Groene longen (opgenomen in Kadernota 2021)' en het Prachtlint (een project van Blauwzaam). Natuurlijker beheren Een gezonde diversiteit aan flora en fauna leidt tot een veerkrachtige natuur en daarmee tot een robuuste en duurzame omgeving. Dat heeft grote voordelen voor bewoners en gebruikers. Bij een afnemende biodiversiteit gaan ook de veerkracht en daarmee de robuustheid van de natuur achteruit. Dit leidt tot bijvoorbeeld invasieve exoten (planten- en diersoorten vanuit het buitenland, die inheemse soorten verdringen), plagen en ziektes, met als gevolg onaangename situaties en extra beheerkosten. De natuur wordt daarmee minder boeiend en zelfs de voedselvoorziening kan in gevaar komen bij een te lage biodiversiteit. De gemeente streeft met natuurlijk beheer naar beter functionerende en completere ecosystemen en ecologische verbindingen in een zo volledig mogelijk netwerk. In de gemeente liggen veel bermen en oevers die als gazon worden beheerd. Onder meer daar liggen kansen om met een aangepast beheer een soortenrijkere vegetatie te creëren, waar meer insecten in kunnen leven. Onderzoek flora en fauna in Sliedrecht De gemeente heeft momenteel geen volledig beeld van de inheemse planten- en diersoorten die in de gemeente leven.
Nader onderzoek naar de aanwezige flora en fauna in Sliedrecht kan een gerichtere natuurontwikkeling mogelijk maken. 2.4.7
Focus op gezonde volwassen bomen
Vooral volwassen gezonde bomen hebben grote waarde voor mensen en natuur, veel meer dan jonge bomen. Een volwassen wilg van 30 jaar staat gelijk aan tientallen wilgen van 5 jaar oud. Om gezonde volwassen bomen te krijgen zijn de jonge bomen echter hard nodig. Als het de bedoeling is dat een aan te planten boom op zijn plek gezond oud wordt, dan dient bij de aanplant al grondig nagedacht te worden over een goede standplaats, zowel bovengronds als ondergronds. Als volwassen bomen op een te kleine plek staan, waardoor ze niet gezond oud kunnen worden, kan een
Pagina 14
dunning overwogen worden: een aantal bomen verwijderen, zodat de andere meer ruimte krijgen. 2.4.8
Samenwerking
In en om Sliedrecht is veel kennis aanwezig die kan worden ingezet voor een sterkere groene gemeente. Een deel van deze kennis wordt al bewust benut door (onder andere) integrale samenwerking, samenwerking binnen regio Drechtsteden en samenwerking met natuurorganisaties. Door in te blijven zetten op samenwerking kunnen in de toekomst nog meer lokale en regionale samenwerkingskansen, bijvoorbeeld met vakopleidingen en kennisinstituten worden gevonden en benut.
kikkers. Bij een verharde tuin wordt regenwater gelijk afgevoerd naar het riool waardoor in het geval van piekbuien op verschillende plekken in de gemeente wateroverlast kan optreden. Groene tuinen houden juist het water vast en laten het geleidelijk infiltreren in de bodem. Hierdoor kan een buffer van grondwater opgebouwd worden voor droge periodes terwijl tegelijkertijd het riool ontlast wordt. 2.4.10
Initiatieven als voorbeeld
In Sliedrecht zijn diverse goede voorbeelden van (bewoners-)initiatieven aanwezig. Denk aan geveltuinen, groenadoptie en deelnemers aan Operatie Steenbreek. Door zulke initiatieven extra (media) aandacht te
De gemeente Sliedrecht werkt samen met Waterschap Rivierenland en Operatie Steenbreek. Bij groene ontwikkelingen zoals Prachtlint en het Groenste Fietspad worden (potentiële) gebruikers gevraagd mee te denken. 2.4.9
Kansen van particulier groen
Een groot deel van de grond in Sliedrecht is niet van de gemeente, maar van particuliere eigenaars. In woonwijken, centrumgebieden en op bedrijventerreinen is het aandeel van gemeentelijk groen klein. Particulier groen (zoals achtertuinen of groen op bedrijventerreinen) is van groot belang voor leefbaarheid, klimaatbestendigheid en biodiversiteit. Gemeentegrond kan maar gedeeltelijk gebruikt worden voor groen. Grote delen ervan zijn verhard. Door de woningbouwopgave zal de bebouwde kom van Sliedrecht naar verwachting verdicht worden. Dat leidt tot een grotere behoefte aan verhard terrein: paden, parkeerplaatsen, enz. met als gevolg een afnemende oppervlakte aan openbaar groen. Het belang van particulier groen neemt daarmee toe. Inwoners en bedrijven dragen op eigen grond bij aan een prettige leefomgeving. Hun invloed op maatschappelijke opgaven, zoals biodiversiteit en klimaatadaptatie neemt toe. Het is goed dat ze zich daarvan bewust zijn. Ieder stukje groen, ongeacht de eigenaar, heeft een effect op de leefomgeving voor mens en dier. Groene tuinen kunnen een ecologische verbinding of habitat vormen voor kleine zoogdieren, insecten en (zang)vogels. Vijvers in tuinen faciliteren een habitat voor salamanders en Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 15
geven kunnen andere Sliedrechters worden geïnspireerd en gemotiveerd om zelf aan dergelijke initiatieven deel te nemen of ze op te starten. 2.4.11
De waarde van groen
Een groene leefomgeving draagt op veel verschillende manieren bij aan een prettig en gezond dorp. De waarden van groen in de leefomgeving zijn erg divers: het versterkt sociale interacties, mentale en fysieke gezondheid en werkprestaties op verschillende manieren. Ook heeft het groen cultuurhistorische waarde: het maakt het dorp herkenbaar, aantrekkelijk en geeft het een eigen identiteit. Maar een groene inrichting is niet alleen goed voor mensen. Ook de natuur is afhankelijk van het Sliedrechtse groen. Diversiteit in het groen maakt Sliedrecht mooier en zorgt ervoor dat de overlast van plaagdieren en aantastingen/ziektes in het groen minder vaak voorkomen.
Groenbeleidsplan 2021-2025
De energieopbrengst van zonnepanelen is een stuk hoger wanneer deze op een groen dak geplaatst zijn. Bomen en struiken gaan op warme dagen hittestress tegen (ze maken het gemakkelijk meer dan 10 graden koeler) terwijl begroeide wadi’s zware regenbuien opvangen zodat we geen natte voeten hoeven te krijgen. Tegelijkertijd houdt de groene ruimte water vast in de bodem, zodat in drogere periodes bodemdaling en watertekorten zich minder snel voordoen. Door snoeiafval en bladeren op de juiste plekken langer te laten liggen wordt de bodem circulair verbeterd, wat weer leidt tot gezonder groen en minder uitstoot van CO2. Hout is een grondstof die op verschillende manieren nuttig gebruikt kan worden. De gemeente stuurt aan op een maatschappelijk waardevolle en toekomstbestendige inrichting van de groene openbare ruimte waarmee we de leefomgeving van Sliedrechters structureel en voor lange termijn verbeteren.
Pagina 16
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 17
3.1
Het karakter van Sliedrecht
Als baggerdorp zit hard werken en een verantwoordelijkheidsgevoel in het DNA van Sliedrecht. Sliedrechters zijn doeners die zich verantwoordelijk voelen; voor elkaar en voor hun leefomgeving. Het is een dorp met een rijke historie die is gebouwd op water. De identiteit van Sliedrecht begon met overstromingen en ontwikkelde zich van het bouwen van dijken naar baggeren. Ondanks die gerichtheid op werken wil Sliedrecht een goed leefklimaat. In dit werkdorp moet het aangenaam toeven zijn. Ook al is er tussen de A15 en de Merwede weinig ruimte, de Sliedrechters zorgen ervoor dat in het dorp voldoende en kwalitatief hoogwaardig groen blijft om op een mooie, prettige en duurzame manier te kunnen leven. Sliedrecht is een klein dorp met grote ambities op het gebied van energie, klimaatbestendigheid, circulariteit en luchtkwaliteit, onder andere verwoord in Duurzaamheidsagenda 2018-2022. Als onderdeel van de regio Drechtsteden is de ambitie zelfs om hierin koploper te worden. De gemeente ziet het groen als een belangrijk middel om deze ambities te halen. Sliedrecht erkent de grote maatschappelijke waarde van groen en zet erop in om die te vergroten. 3.2
Groenvisie
Sliedrecht zet in op een groene leefomgeving die niet alleen nu, maar ook in de toekomst voor alle Sliedrechters veilig, gezond, prettig, duurzaam en inspirerend is. De gemeente wil duurzaam en aantrekkelijk groen ontwikkelen en in stand houden, dat diverse maatschappelijke doelen dient. We werken aan een leefomgeving waarin groen multifunctioneel is en in belangrijke mate bijdraagt aan een goede afstemming van de functies van het openbare gebied op elkaar. Daartoe werken we efficiënt en duurzaam samen, intern, met inwoners, organisaties en andere gemeenten. Zo is Sliedrecht over 30 jaar nòg meer met trots het groene baggerdorp van Nederland! 3.3
Groene identiteit: van sober naar aantrekkelijk
Het groen in de gemeente is een belangrijke identiteitsdrager. Het bepaalt in belangrijke mate het beeld van het dorp. Het is een belangrijk onderdeel van de beleving en de leefkwaliteit in het dorp. De koerswijziging van de gemeente van ‘sober’ naar ‘aantrekkelijk’ biedt veel mogelijkheden. Waar eerder voor gazons werd gekozen, is er nu ruimte om op verschillende (zicht)locaties te kiezen voor een aantrekkelijkere en waardevollere beplanting. Groenbeleidsplan 2021-2025
3.4
Speerpunten
In het streven naar een aantrekkelijke groene leefomgeving loopt de gemeente regelmatig tegen nieuwe uitdagingen aan. We formuleren daarom een aantal speerpunten (randvoorwaarden en actiepunten, voortkomend uit de groenvisie) waarmee de keuzes bij zulke uitdagingen gemakkelijker en eenduidiger worden.
Speerpunt: Groen in de woningbouwopgave
Het bouwen van woningen kost ruimte. Sliedrecht wil een gebalanceerde, prettige en duurzame leefomgeving realiseren, dus niet zoveel mogelijk woningen op een kleine ruimte. Daarom zal de gemeente richtlijnen opstellen waarin geregeld wordt dat bij nieuwbouw een prettige, groene en duurzame leefomgeving wordt aangelegd. Er komen richtlijnen voor inbreiding en – als het aan de orde is – uitbreiding van de bebouwde kom. Speerpunt: Duurzaam bouwen met groen Sliedrecht wil – zeker bij nieuwbouw - meer aandacht besteden aan de buitenkant van gebouwen. De gemeente wil die buitenkant inzetten om de buitenruimte te verbeteren, bijvoorbeeld met groene daken en gevels. Het is een manier om verdichting van het dorp te realiseren zonder op de groene kwaliteit in te boeten. Groendaken en -gevels worden gezien als
Pagina 18
aanvulling op het bestaande groen, niet als vervanging. Deze ambitie zal leiden tot onderzoek en experimenten. Daar zet de gemeente op in.
Speerpunt: Multifunctioneel ruimtegebruik
De groene ruimte wordt waar mogelijk multifunctioneel ingericht en beheerd. Zo kan een trapveldje bij extreem weer ook tijdelijk dienstdoen als waterbergingsgebied, en kan een groenstrook met een andere inrichting of ander beheer meer natuurfunctie krijgen. Een doordachte inrichting van een bedrijventerrein kan vele functies tegelijk vervullen: klimaatadaptatie, biodiversiteit, meer productiviteit van werknemers en een beter vestigingsklimaat voor bedrijven. Omdat groen zo multifunctioneel is, gaat de gemeente voor een groene inrichting, zowel in woongebieden als in werkgebieden.
Speerpunt: Natuurlijke verbindingen en biodiversiteit
Sliedrecht wil de natuurwaarden verhogen. Bij bestaand groen kijkt de gemeente of de inrichting en het beheer van het groen aangepast kunnen worden. Natuurlijk groenbeheer wordt steeds meer de standaard. Daarnaast wil de gemeente groene en groenblauwe verbindingen (natuur en water) realiseren, zowel binnen als buiten de bebouwde kom, en daarbij zo mogelijk aansluiten op regionale verbindingen. Deze verbindingen vervullen vaak ook andere functies, zoals recreatie en klimaatadaptatie. Voor ontwikkelingen buiten de kom werkt de gemeente samen met omliggende gemeenten en andere overheden.
Speerpunt: Circulariteit
De gemeente streeft naar hergebruik van materialen die uit de openbare ruimte vrijkomen, zowel groen'afval' als andere materialen zoals straatmeubilair en verhardingsmateriaal. De gemeente streeft ernaar dat zo veel mogelijk van dat materiaal binnen de gemeentegrenzen hergebruikt wordt. Voor zover het om groenmateriaal gaat kan de gemeente experimenteren met o.a. takkenrillen en hergebruik van houtsnippers.
Speerpunt: Klimaatadaptatie
Klimaatbestendig inrichten is inmiddels standaard bij (her)inrichtingsopgaven. Het gemeentelijke groen speelt daar een Groenbeleidsplan 2021-2025
belangrijke rol in. Bij inrichtingsprojecten wordt klimaatadaptatie vanaf de start als randvoorwaarde meegenomen. Ook particulier groen speelt een belangrijke rol bij klimaatadaptieve inrichting en beheer. Waar nodig werkt de gemeente daarom samen met particulieren of particuliere organisaties bij het oplossen van de klimaatopgaven in Sliedrecht. Vaak speelt groen een belangrijke rol bij de klimaatadapatie.
Speerpunt: Omgaan met bodemdaling
Op veel plekken in Sliedrecht daalt de bodem. Hierdoor is regelmatig groot onderhoud nodig waarbij (een deel van) een wijk wordt opgehoogd. Veel bomen en planten kunnen slecht tegen ophoging. Daarom probeert Sliedrecht het gemeentelijke groen dalingsbestendig in te richten, bijvoorbeeld door bomen op een verhoging te planten, via de soortkeuze of door te kiezen voor hakhout. Per situatie beoordeelt de gemeente hoe dat moet. Pagina 19
Daarnaast blijft de gemeente samenwerken met partijen die bijdragen aan het groen in de gemeente, zoals Stichting Sliedrecht Groen, NME De Hooizolder en woningcorporatie Tablis. De gemeente staat open voor nieuwe partijen die zich aandienen.
Speerpunt: Omgevingsvisie
Nog voor het inwerkingtreden van de Omgevingswet zal Sliedrecht een omgevingsvisie opstellen. In de omgevingsvisie worden groenbeleidskeuzes uit dit plan in samenhang met andere beleidskeuzes verder gedetailleerd en gebiedsgericht gemaakt.
Speerpunt: Groene uitstraling
Het groen in de gemeente bepaalt in belangrijke mate de identiteit van het dorp. Het bepaalt mede hoe men het dorp beleeft en draagt sterk bij aan de leefkwaliteit van het dorp. De gemeente wil het groen nog aantrekkelijker maken, zeker op zichtlocaties. Ook natuurlijker beheer van grasvegetaties en gevarieerdere borders met vaste planten leiden tot een groenere en meer natuurlijke uitstraling van Sliedrecht.
Speerpunt: Integrale samenwerking
Integraal werken is inmiddels standaard binnen het fysieke domein van de gemeente. Het maakt het werk in de buitenruimte efficiënter en verhoogt de kwaliteit. Integraal werken is een kwestie van doen: op het juiste moment de juiste deskundigen in de organisatie betrekken, zowel bij planvorming als bij dagelijkse werkzaamheden. De sector Groen is een belangrijke partner in de integrale samenwerking. Het streven is om het integrale werken verder uit te werken naar assetmanagement.
Speerpunt: Externe samenwerking
De gemeente wil nauw samen blijven werken met de Drechtsteden en de Alblasserwaardgemeenten, en staat open voor andere samenwerkingsverbanden.
Groenbeleidsplan 2021-2025
Speerpunt: Het juiste voorbeeld geven
De werkwijze en de groene inrichting van de gemeente dienen ook als voorbeeld voor bewoners en organisaties. Met een goede werkwijze en een groene en natuurlijke uitstraling van het dorp probeert de gemeente te inspireren en te stimuleren dat bewoners en bedrijven dat voorbeeld volgen. De gemeente wil dat de inwoners zich bewust zijn van de waarde van de groene ruimte (openbaar en privaat) en van de bijdrage die zij eraan kunnen leveren. De gemeente neemt zo het voortouw en staat open voor groene ideeën.
Speerpunt: Participatie
Het openbaar groen is van ons allemaal. We moeten er met zijn allen voor zorgen. De gemeente betrekt daarom belanghebbenden (inwoners, bedrijven, organisaties) bij het maken van beleid en keuzes in de inrichting en het beheer van het groen. Initiatieven die bijdragen aan de realisatie van het beleid worden actief gesteund. De inwonerparticipatie in beheer en inrichting kan het verst gaan bij buurtgroen (zie volgende speerpunt). Omdat buurtgroen van belang is Pagina 20
voor een relatief kleine groep bewoners, krijgen die bewoners bij de inrichting en het beheer veel zeggenschap. Daarnaast kunnen inwoners en bedrijven met hun eigen grond en hun eigen groen bijdragen aan het groen karakter van Sliedrecht. De gemeente probeert te faciliteren als bewoners of bedrijven zelf met initiatieven komen die het groen versterken. Verder zal de gemeente in haar communicatie het belang van particulier groen nadrukkelijker naar voren brengen.
Speerpunt: Groenstructuur (door)ontwikkelen
Voor de lange termijnontwikkeling van het groen in Sliedrecht is de groenstructuur één van de leidende onderdelen. De groenstructuur is bestuurlijk vastgelegd en wordt beschermd. Daarmee is een blijvend aaneengesloten groennetwerk in het dorp gegarandeerd.
Groenbeleidsplan 2021-2025
In de groenstructuur wordt onderscheid gemaakt tussen drie niveaus:
Hoofdgroenstructuur: Groen dat belangrijk is voor het hele dorp.
Deze groenstructuur draagt sterk bij aan de groenbeleving, ecologie en klimaatadaptatie in heel Sliedrecht. Wijkgroenstructuren: Draagt sterk bij aan de beleving van de wijk en heeft op verschillende plekken belangrijke klimaatadaptieve en/of ecologische waarde. Woon- en buurtgroen: Is uitsluitend belangrijk voor de directe omgeving. Dit betreft het groen in woonstraten waarbij particulier groen zoals tuinen een belangrijke bijdrage levert aan het openbaar groen.
Pagina 21
Groenbeleidsplan 2021-2025
Pagina 22
4.1
Bomenbeleid
4.1.1
Bescherming van bestaande bomen en boomstructuren
Bomen zijn in Sliedrecht een groot goed. Behoud van bomen heeft de laatste jaren veel aandacht gekregen van politiek, (groene) organisaties en ambtenaren. Toch staat het bomenbestand soms onder druk. De onderstaande paragrafen werken uit hoe de gemeente omgaat met haar bomen. A. Handhaving en werken rondom bomen De openbare ruimte is continu in beweging. Zowel onder- als bovengronds vinden regelmatig werkzaamheden plaats. Denk aan de aanleg van het warmtenetwerk, straatrenovaties of woningbouw op inbreidingslocaties. Bomen kunnen door deze werkzaamheden schade oplopen aan kroon, stam en vooral wortelgestel. De conditie van de boom, en daarmee ook de levensduur nemen dan af. De gemeente wil bomen tegen dergelijke schades beschermen. Uitvoerende partijen, inclusief de gemeente zelf, dienen zich daarom te houden aan de uitgangspunten in het “Handboek Bomen” (Norminstituut Bomen). De gemeente handhaaft op de navolging hiervan. Wanneer geconstateerd wordt dat niet volgens de uitgangspunten wordt gewerkt, kan het werk stilgelegd worden. De gemeente kan de uitvoerder opdragen om het werk conform de richtlijnen uit te voeren. Als er al schade is, kan de gemeente de schaderegeling (zie B) opstarten. B. Schaderegeling Als gemeentelijke bomen beschadigd zijn (inclusief kappen zonder vergunning) hanteert de gemeente een schaderegeling.
De schaderegeling is van toepassing op elke schade aan gemeentelijke bomen, behalve schade door (reguliere) beheermaatregelen. Het gaat onder andere om aanrijschade, vandalisme, vellen zonder vergunning, schade bij bouw- en aanlegactiviteiten en andere beschadigingen aan de bomen, die zonder toestemming zijn veroorzaakt. Waar nodig worden BOA's ingezet voor het opsporen en aanspreken van de daders. Afhankelijk van de situatie taxeert de gemeente de waarde van bomen via de meest recente wijze van waardebepaling van de Nederlandse Groenbeleidsplan 2021-2025
Vereniging van Taxateurs van Bomen of aan de hand van de methode uit het Handboek Bomen. De eerste methode wordt vooral gebruikt bij onverwachte schades, zoals aanrijdschades of andere beschadigingen door inwoners. De tweede methode wordt meer gehanteerd bij voorzienbare schades, zoals werkzaamheden die in voorbereiding zijn. Bovenstaande twee methodes bepalen alleen de financiële waarde van een boom. Bomen hebben ook andere waardes. Ze 'leveren' ecosysteemdiensten (bijvoorbeeld klimaatvoordelen, waterbeheer) en hebben waarde voor de omgeving. Er is een taxatiemethode in ontwikkeling – i-Tree – die die waardes meeneemt. De gemeente onderzoekt of het berekenen van de boomwaarde met i-Tree in de toekomst passend kan zijn. C. Bomenverordening en kapbeleid Voor inzicht in de regels rondom het beschermen en kappen van bomen geldt altijd de meest recente versie van de Bomenverordening. Hierin staat benoemd of voor de kap of snoei van bomen een vergunning nodig is en op basis van welke criteria deze vergunning al dan niet wordt verleend. Naar aanleiding van dit groenbeleidsplan wordt de Bomenverordening herzien. D. Herplantplicht Wanneer een vergunning tot kap afgegeven wordt, legt de gemeente in veel gevallen een herplantplicht op, conform de bomenverordening, om zo voldoende bomen in Sliedrecht te houden. Herplant kan op twee manieren: fysieke herplant en financiële herplant.
Fysieke herplant: Voor een boom die gekapt wordt, moet vaak één of meer nieuwe bomen worden terug geplant. De boombeheerder beoordeelt per locatie of herplant in redelijkheid mogelijk is. De vervangende bomen moet (op termijn) minimaal dezelfde kwalitatieve waarden kunnen bereiken als de boom die gekapt wordt. Financiële herplant: in plaats van of naast fysieke herplantplicht wordt soms financiële herplantplicht opgelegd. Dat is een vergoeding die de eigenaar van de boom betaalt aan de gemeente. De hoogte van de vergoeding wordt bepaald aan de hand van de vervangingswaarde van de Pagina 23
4.1.2
Inrichting en aanplant van bomen
A. Meer variatie in het bomenbestand Hiervoor is beschreven hoe de gemeente Sliedrecht de bestaande bomen beschermt. Daarnaast maakt de gemeente het bomenbestand hoogwaardiger en duurzamer. Deze paragraaf beschrijft de aanpak die de gemeente daarvoor hanteert. Variatie in boomsoorten en leeftijden zijn daarbij sleutelwoorden.
Variatie in soort De gemeente probeert een soortenrijker bomenbestand te realiseren, met minder monoculturen. Bomenrijen en boomgroepen die uit meerdere soorten bestaan zijn o.a. minder gevoelig is voor ziektes en plagen. Daarbij hanteert de gemeente het principe ‘inheems, tenzij’. Alleen bij zwaarwegende argumenten wordt voor een uitheemse soort gekozen. (Potentieel) invasieve soorten worden nooit geplant. Variatie in boomsoorten is ook van belang voor de biodiversiteit. Elke boomsoort herbergt weer andere (planten- en) diersoorten. Variatie in boomsoorten ontstaat door:
boom. De vergoedingen worden in een herplantfonds gestort. Uit dat fonds plant de gemeente extra bomen, boven op de reguliere aanplant. Bij illegale kap worden beide vormen van herplantplicht opgelegd. Bij een kapvergunning met fysieke herplantplicht geldt een omgekeerde bewijslast. Dit betekent dat de aanvrager van de vergunning moet aantonen dat de boom herplant is. Als de gemeente er in de toekomst voor kiest om de boomwaarde te berekenen op basis van ecosysteemdiensten, dan zal de financiële herplant hierop aangepast worden.
Groenbeleidsplan 2021-2025
Verschillende boomsoorten toe te passen bij aanplant van bomen.
Bij de vervanging of herplant zo mogelijk een andere boomsoort in het (straat)beeld te introduceren.
Inheems, tenzij Inheemse soorten passen van oorsprong goed in het lokale ecosysteem en hebben daarom de eerste prioriteit in beplantingsplannen. Ook als we inheemse soorten toepassen proberen we meerdere soorten tegelijk te planten. Uitheemse soorten kunnen in sommige gevallen ook worden toegepast, bijvoorbeeld op plekken waar inheemse bomen door hitte of verstening niet meer kunnen overleven. Het introduceren en aanplanten van (potentieel) invasieve exoten wordt zonder uitzondering vermeden.
Pagina 24
Variatie in leeftijd Variatie in boomleeftijden oogt natuurlijker en zorgt dat er altijd grote bomen in een wijk zijn. Realisatie van die variatie vraagt tijd. In jongere woonwijken hebben de bomen meestal ongeveer dezelfde leeftijd als de wijk. Een gevarieerdere leeftijdsopbouw van het bomenbestand in een wijk kan op verschillende manieren gerealiseerd worden:
Bij wijkrenovaties toekomstbomen aanwijzen en deze bewust behouden en extra ruimte en aandacht geven.
Gefaseerd uitvoeren van reconstructies en renovaties, zodat per wijk een leeftijdsdiversiteit ontstaat.
Bomen (tijdelijk) verplanten om ze elders verder te laten groeien of om ze na de werkzaamheden terug te plaatsen.
B. Richtlijnen bij aanplant. Bomen planten betekent vooruitdenken en rekening houden met talloze factoren die nu en in de toekomst invloed hebben op een boom. Bij de
Groenbeleidsplan 2021-2025
aanplant is het Handboek Bomen leidend. Bij renovaties blijkt dan soms dat er – in vergelijking met de oorspronkelijke situatie – minder bomen terugkomen. Soms is het beter om een klein aantal bomen te planten op een goede standplaats dan veel bomen, die het niet zo goed doen. 4.1.3
Overlast gemeentelijke bomen
Het kan zijn dat bewoners hinder ervaren van bomen of heesters door bijvoorbeeld:
Overmatig bladverlies Meeldauw (van bladluizen) Vallende/overhangende takken Eikenprocessierups Hooikoorts Wortelopdruk
Meldingen over dergelijke hinder moeten op een eenduidige manier worden afgehandeld, rekening houdend met het feit of het om lichte (te dulden) of zware hinder gaat.
Pagina 25
Natuurlijke processen zoals bessen(val), vruchten, stuifmeel, pluisvorming, insecten, bladval en lichte takval worden gezien als te dulden hinder.
binnen valt. Rooien van de boom wordt alleen bij extreme schaduw in de tuin of woning overwogen, wanneer bomen:
Als sprake is van een extreem geval of uitzonderlijk hoge overlast kan dit een grond zijn om de boom of heester te snoeien of zelfs te verwijderen.
De toetreding van daglicht tot de woonruimte met gebruiksfunctie ernstig belemmeren
Bij de afhandeling van de melding moet goed gemotiveerd worden waarom wel of niet en hoe ingegrepen wordt. Aan de hand van enkele veel voorkomende meldingen kan deze afweging gemaakt worden.
Met hun kroon meer dan 50% van de voor-, zij-, achter- of daktuin beslaan
Luizen, honingdauw, roetdauwschimmel Het algemene belang van de boom staat boven de hinder die de luizen veroorzaken. Een luizenplaag is vervelend, maar levert geen gevaar op. In geval van herinrichting worden de bomen meestal vervangen door soorten die minder vatbaar zijn voor luizen. Ook bij nieuwe aanplant worden deze soorten toegepast. Rooien van de bomen wordt slechts overwogen als jaarlijks minimaal 5 jaar achter elkaar meerdere huishoudens meerdere keren de overlast melden. Ook moet minstens 75% van de direct belanghebbenden instemmen met de kap. Vogeluitwerpselen Het algemene belang van de boom staat boven de hinder die vogeluitwerpselen veroorzaken. Vogelpoep valt onder te dulden hinder.
Hierbij geldt ook dat 75% van de direct belanghebbenden moeten instemmen. Dit geldt alleen voor beperking van het woongenot. Voor het plaatsen van zonnepanelen worden bomen niet gekapt of gesnoeid. 4.1.4
Volwassen bomen hebben een hogere ecologische waarde dan jonge bomen. Ook een gevarieerder bomenbestand en de toepassing van inheemse boomsoorten leiden tot meer planten- en diersoorten in en om de bomen. Daarom zet de gemeente met haar bomen op de volgende manier in op het verhogen van de biodiversiteit:
Blad, naalden en vruchten Het algemeen belang van de boom staat boven de eventuele overlast van bladeren, naalden en vruchten. Het is te dulden hinder. Rooien van de bomen wordt slechts overwogen als jaarlijks minimaal 5 jaar achter elkaar meerdere huishoudens meerdere keren de overlast melden. Ook moet minstens 75% van de direct belanghebbenden instemmen met de kap. Stekels, gif Rooien van een boom wordt slechts overwogen bij een boom met stamdoorns of met giftige vruchten of bladeren op een door de gemeente ingerichte speelplek of naast een schoolplein. Voor overige planten met stekels en/of gif gelden andere uitgangspunten (zie paragraaf 4.3.17) Lichtontneming Door hun standplaats kunnen bomen schaduw veroorzaken of het uitzicht belemmeren. Het is acceptabel wanneer bewoners een deel van de dag schaduw in hun huis of tuin hebben mits de zon een deel van de dag Groenbeleidsplan 2021-2025
Verhogen van de ecologische waarde van bomen
Bij het planten van bomen streeft de gemeente ernaar om de groeiplaats goed in te richten zodat de boom een zo hoog mogelijke leeftijd kan bereiken.
Bij (her)inrichtingsprojecten kijkt de gemeente altijd of bestaande bomen behouden kunnen worden.
De gemeente streeft ernaar nieuwe bomenlanen en boomgroepen aan te planten als mix, met meerdere boomsoorten. Groepen met meer dan 5 aaneengesloten exemplaren van dezelfde boomsoort worden vermeden. Voor bestaande bomenlanen wordt bekeken of bij vervanging van uitgevallen bomen dezelfde soort wordt teruggeplaatst.
4.2
Bewustwording en participatie
4.2.1
Bewustwording
Het is belangrijk dat ook particuliere grond groener wordt en blijft. De gemeente draagt hier actief aan bij door: Pagina 26