Bijlage 6 - Toelichting beslispunt 6 - 1e BWN.pdf

Bijlage 6 – Toelichting beslispunt 6 – 1e BWN Collegewerkprogramma

Beslispunt 6 - De eerste begrotingswijziging 2023 vast te stellen en hiermee uitvoering te geven aan het Collegewerkprogramma 2022-2026

Inleiding De primaire Begroting 2023 ("het boekje") bevat de financiële doorvertaling van de ontwikkelingen in het staande beleid na het opstellen van de Kaderbrief 2023. Met de 1e Begrotingswijziging worden (waar nodig) de nieuwe speerpunten vanuit het Collegewerkprogramma van budget voorzien. Sommige onderdelen hiervan zijn niet zozeer nieuw, maar in die gevallen worden lopende projecten voorzien van een budget dat realisatie mogelijk maakt. De financiële startpositie voor het jaar 2023 is de optelsom van de Begroting 2023, de 1 e Begrotingswijziging (Collegewerkprogramma) en de 2e begrotingswijziging ( Septembercirculaire 2022). Voor de effecten van de Septembercirculaire is een separaat raadsvoorstel uitgewerkt. Alle jaarschijven sluiten met deze startpositie positief. Hierbij moet nadrukkelijk benoemd worden dat het bedrag uit de Septembercirculaire dat zorgt voor de positieve jaarschijf 2026 vooralsnog alleen eenmalig is toegezegd door het Rijk. De nog niet zichtbare jaarschijf 2027 is nog steeds negatief. Daarbij komt verder dat het begrotingssaldo bezien moet worden in het licht van alle risico's. In de paragraaf Weerstandsvermogen wordt hier nader op ingegaan en worden de geldende bandbreedtes geschetst.

Toelichting op de begrotingswijziging De 1e begrotingswijziging bevat een tiental onderdelen. In onderstaande tabel zijn deze weergegeven. Het effect van de Septembercirculaire op het saldo is ingevoegd. De nadere toelichting hierop is terug te vinden in het raadsvoorstel Septembercirculaire. Voor de punten 2 tot en met 4 volgen separate raadsvoorstellen waarin het krediet wordt aangevraagd. Pas na besluitvorming over deze voorstellen kunnen voor de genoemde projecten daadwerkelijk lasten worden aangegaan. In de toelichting wordt gesproken over de reserve Koers 2030. Dit is de reserve die tot op heden de reserve Eneco werd genoemd. In bijlage 5 is de voorgestelde naam- en bestemmingswijziging nader toegelicht.

(Bedragen x € 1.000)

Onderwerp / stand

2023

2024

2025

2026

Stand Begroting 2023 en meerjarenraming

1.336

3.042

4.672

731

Effect Septembercirculaire op saldo (2e BWN)

0

0

0

1.215

Begroting 2023 (na Septembercirculaire)

1.336

3.042

4.672

1.946

1 Reserve Koers 2030

-300

-2.500

-4.200

-700

2 Sliedrecht Buiten onttrekken reserve Koers 2030 3 IKC Valkweg (incl. sporthal) 4 Parallelweg / Leeghwaterstraat 5 Meervoudig lokale samenwerking 6 Veerkracht vergroten 7 Wijk- / buurtagenda's 8 Ondersteunen initiatieven 9 Verder versterken slagkracht organisatie

0 0 0 0 -100 -80 -125 -100 -555

0 0 0 0 -100 -55 -100 0 -500

0 0 0 -332 -100 -55 -100 0 -305

-1.020 355 -365 -332 -100 -55 -100 0 -305

0

238

476

715

76

25

56

39

10 aanvullende OZB opbrengst Begroting 2023 (na 1e & 2e BWN)

Effect Septembercirculaire De Septembercirculaire bevat twee hoofdlijnen: Allereerst en accres van ongeveer € 0,5 miljoen structureel als gevolg van hogere inflatie dan eerder aangenomen in 2023. Ten tweede een eenmalig bedrag voor 2026 à € 1,2 miljoen voor Sliedrecht. Het accres reserveren we voor aanvullende indexatie van budgetten in de begroting 2023. In hoeverre deze aanvullende reservering voor inflatie afdoende is, is momenteel moeilijk in te schatten. Hiervoor is een nadere analyse nodig waaraan wordt gewerkt en er moet een meer stabiele verwachting ontstaan over de gevolgen op de langere termijn. Als de percentages zo hoog blijven kunnen we het budget niet blijven ophogen, maar zullen andere maatregelen overwogen moeten worden.

1 – Reserve Koers 2030 Koers 2030 is een koers met grote ambities, gericht op het creëren van maatschappelijke meerwaarde. Koers 2030 is geen papieren exercitie, maar een weg waarop we willen gaan om maatschappelijke doelen te realiseren. De realisatie van de Koers 2030 vraagt grote investeringen. Investeringen die niet alleen door de gemeente Sliedrecht kunnen worden opgebracht, maar waar mede overheden en private partijen aan moeten bijdragen. De gemeentelijke bijdrage gaan we onder andere inbrengen vanuit de reserve Koers 2030. De reserve functioneert als een fonds. Dit door de reserve te gebruiken voor co-financiering van projecten, maar ook door de opbrengst van winstgevende projecten weer toe te voegen aan de reserve. Op deze manier krijgt de reserve waar mogelijk ook een revolverend karakter.

Er worden bedragen toegevoegd aan de reserve vanuit de vrije ruimte in de algemene reserve en de exploitatie. De vrije ruimte in de algemene reserve die wordt ingezet is € 1,8 miljoen. De ruimte in de exploitatie tot met 2025 is: € 0,4 mln. in 2023, € 2,5 miljoen in 2024, € 4,2 miljoen in 2025 en € 0,7 miljoen in 2026. Door het uitblijven van verdere structurele financiële middelen vanuit het Rijk na 2026 is het niet mogelijk om vanuit deze ruimte structurele lasten te dekken. Op de totale omvang van de reserve Koers 2030 en de beoogde inzet wordt nader ingegaan in bijlage 5.

Grote projecten De afgelopen raadsperiode is er gewerkt aan de planvoorbereiding van diverse grote ontwikkelingsprojecten. Het realiseren van de projecten Sliedrecht Buiten, IKC Valkweg en de herinrichting van de Parallelweg / Leeghwaterstraat levert vanuit verschillende perspectieven een onmisbare bijdrage aan de realisatie van doelen uit de Koers 2030. Het begin van de raadsperiode is het moment om ook de financiële randvoorwaarden van deze projecten (integraal) te organiseren. De genoemde bedragen betreffen de kapitaallasten van de voorliggende investeringen. Hierbij is gerekend met 2,0% rente en afschrijving conform de nota Activabeleid. Voor alle projecten volgen separate kredietvoorstellen. Pas na vaststellen van deze voorstellen kan het college overgaan tot planuitvoering.

2 – Sliedrecht Buiten De kapitaallast voor Sliedrecht Buiten is gebaseerd op de financiële doorvertaling van het voorlopig schetsontwerp 1 zoals dat 15 september jl. is gepresenteerd op een bewonersavond. Het betreft de kapitaallast die netto resteert voor de gemeente na aftrek van een bijdrage van de toekomstige gebruikers. Het voorlopig schetsontwerp is een verdere verfijning van de verbeelding zoals opgenomen bij het raadsbesluit Ruimtelijk en financieel kader Sliedrecht Buiten 2 van 14 december 2021. In dit besluit is gekozen voor de zogenaamde 'horizontale variant' en zijn de ruimtelijke kaders herijkt. Het voorlopig schetsontwerp resulteert in een kapitaallast van € 1.020.000. Gecombineerd met de regel Onttrekken reserve Koers 2030 is er sprake van een structurele belasting van het exploitatie saldo van € 665.000 (€ 1.020.000 -/- € 355.000). Het bijbehorende kredietvoorstel volgt in Q4 2022. Tot op heden zijn in de exploitatie geen budgetten opgenomen waarmee de locaties van de voetbal en de tennis structureel onderhouden kunnen worden. In alle denkbare scenario's treden er daarmee extra lasten op wanneer je dit structureel wilt borgen.

2 – Onttrekken aan reserve Koers 2030 De projecten Sliedrecht Buiten en Stationspark III zijn ondergebracht in de grondexploitatie Stationspark III. Door deze constructie zijn de projecten financieel met elkaar verweven. Voor de Jaarrekening 2022 moet deze grondexploitatie, zoals eerder gecommuniceerd, worden geknipt in een grondexploitatie Stationspark III (met daarin enkel de ontwikkeling van een bedrijventerrein op de huidige locatie van de voetbal en de tennis) en een investeringsvoorstel voor Sliedrecht Buiten. De grondexploitatie Stationspark III levert de gemeente geld op en het project Sliedrecht Buiten vraagt geld. De reserve Koers 2030 gebruiken we om beide ook in de nieuwe situatie weer bij elkaar te brengen. In eerste instantie onttrekken we de afschrijvingslasten van

1

Zie https://www.sliedrecht.nl/Wonen_omgeving/Omgeving/Plannen_en_projecten/Sliedrecht_Buiten_Stationspark_III Zie https://raad.sliedrecht.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad-Besluitvormend-Sliedrecht/2021/14-december/19:00/FYS-Ruimtelijk-enfinancieel-kader-Sliedrecht-Buiten 2

incidentele componenten uit de investering uit de reserve. Hierdoor verbetert het exploitatiesaldo met € 355.000. Het totale eenmalige bedrag dat hiermee gemoeid is bedraagt € 10,1 miljoen. Vervolgens storten we de verwachte opbrengst van de grondexploitatie Stationspark III (naar verwachting € 8,8 miljoen) weer terug in de reserve Koers 2030. Dit valt echter buiten de 'scope' van de meerjarenraming die loopt tot 2026 en is daarom nog niet zichtbaar.

3 – IKC Valkweg Binnen de onderwijswetgeving is de gemeente verantwoordelijk voor het bieden van kwalitatief en kwantitatief voldoende onderwijshuisvesting. Om die reden is in het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) gemeente Sliedrecht (vastgesteld op 9 april 2019) vervangende huisvesting voor OBS De Wilgen en CBS Prins Willem Alexander voorzien aan de Valkweg. Naar aanleiding van dit IHP is een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd voor de realisatie van een integraal kind centrum (IKC), waarbij op verzoek van de gemeenteraad ook is gekeken naar vervangende nieuwbouw voor sporthal De Valk en toevoeging van extra maatschappelijke vierkante meters in het IKC. Dit om de leefbaarheid en de veerkracht van de nabijgelegen wijk te versterken. Zoals in de CIB Nieuwbouw scholen aan de Valkweg 3 van 13 april jl. is aangekondigd zou bij de behandeling van de Begroting 2023 een voorstel volgen aangaande de dekking van deze ontwikkeling. Dit wordt uitgewerkt in het raadsvoorstel Integraal Kindcentrum Valkweg. De financiële effecten van dat voorstel hebben reeds een plaats kregen in deze begrotingswijziging. In 2026 betreft dat het afboeken van de resterende boekwaarde van de scholen en in 2027 en verder de kapitaalslast à € 560.000

4 – Parallelweg / Leeghwaterstraat De wegfundering van de Parallelweg is versleten en moet vervangen worden. De vervanging geven we toekomstbestendig vorm door de rijbanen te scheiden en kruisingen te vergroten. Dit is alleen mogelijk als het fietspad verplaatst wordt. Deze verplaatsing is voorzien richting de Leeghwaterstraat. Op 20 september 2022 is een krediet voor de reconstructie riolering Nijverwaard goedgekeurd 4. De reconstructie van de riolering is in twee fasen opgedeeld: Fase 1 betreft het vervangen van de riolering met de slechtste kwaliteit en het vervangen van het gemaal, om risico's op instortingen te reduceren. Fase 2 betreft het vervangen van de riolering in het overig deel van de Leeghwaterstraat en Beyerinckstraat. Na aanleg van het riool kan werk met werk gemaakt worden, door de Leeghwaterstraat zo te reconstrueren dat de beoogde opwaardering en de aanleg van een fietspad worden meegenomen. Vervolgens kan de Parallelweg worden aangepakt. Een kapitaallast van € 332.000 vanaf 2025, bovenop de bestaande budgetten voor het riool en de opwaardering van de Leeghwaterstraat, maakt dit mogelijk.

5 – Meervoudig lokale samenwerking (speerpunt B - Slagvaardige organisatie) In het Hoofdlijnenakkoord 2022-2026 staat 'Sliedrecht kan niet zonder de regio en de regio kan niet zonder Sliedrecht'. Regionale samenwerking is cruciaal om de doelen van Koers 2030 te bereiken. Door samen projecten op te zetten, kennis te delen, lobby en fondswerving, maar bijvoorbeeld ook als het gaat om uitwisseling van ambtelijke capaciteit.

3

Zie https://raad.sliedrecht.nl/documenten/Ingekomen-stukken/220413-Collegeinformatiebrief-CIB-Goverde-Nieuwbouw-scholen-aan-deValkweg.pdf 4 Zie https://raad.sliedrecht.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad-Besluitvormend-Sliedrecht/2022/20-september/20:00/FYS-Kredietaanvraagreconstructie-riolering-Nijverwaard

Het budget is bedoeld om snel en effectief een impuls te geven aan een kans als die zich voordoet. Onder meer vanuit de samenwerkingsagenda en de gesprekken die we daarvoor met (potentiële) partners voeren. Het is bedoeld om een goed idee tot een concreet project, of initiatief (met business case) te brengen. Bijvoorbeeld door advies in te winnen, een onderzoek te laten uitvoeren of ambtelijke capaciteit in te zetten. Het helpt ons om pro-actief op de agenda te sturen en het voortouw te nemen. Het gevraagde bedrag wordt ingezet naast de reeds bestaande budgetten voor meervoudig lokale samenwerking (denk aan Dienstverlening Drechtsteden, Smart Delta Drechtsteden).

6 – Veerkracht vergroten (speerpunt A t/m C – Werken aan een veilig en inclusief Sliedrecht) Om de gewenste maatschappelijke beweging van het 'versterken van het normale leven' te realiseren en de veerkracht van onze inwoners te vergroten is het belangrijk om, zowel politiek, bestuurlijk als uitvoerend dezelfde boodschap uit te blijven dragen en de professionals te faciliteren zodat zij in staat zijn om de juiste weging te maken en het goede gesprek met inwoners en partners te voeren. Ook willen we onze preventieve basis verder verstevigen door (1) alle inwoners te inspireren en stimuleren tot een gezonde leefstijl en mogelijkheden om voldoende bewegen te faciliteren, zodat de veerkracht en vitaliteit van onze inwoners toeneemt, (2) de preventie inzet om inclusiviteit te bevorderen en 'het normale leven' te verstevigen en (3) de bestaanszekerheid en participatie van onze inwoners te vergroten. Het gevraagde budget wordt hiervoor ingezet. 7 – Wijk- / Buurtagenda's (speerpunt D – Werken aan veilig en inclusief Sliedrecht) We willen dat iedereen prettig en veilig kan samenleven. In sommige wijken is dat iets makkelijker dan in andere wijken, omdat de ene wijk meer uitdagingen kent op het gebied van veiligheid en leefbaarheid, dan andere wijken. Dit heeft onder andere te maken met het type woningen, bevolkingssamenstelling en type voorzieningen die in een wijk aanwezig zijn.

Daarom gaan we inzetten op wijk-/buurtagenda's – die samen – in co-creatie met inwoners, maatschappelijke partners en andere relevante partijen worden opgesteld. In een wijk-/buurtagenda staan een set van concrete, haalbare afspraken en plannen om de buurt te verbeteren, gebaseerd op relevante, up-to-date kennis en informatie, zowel uit als over de wijk/buurt. Het budget is bedoeld om hier invulling aan te kunnen geven.

8 – Ondersteunen initiatieven (speerpunt E, Werken aan een ondernemend en betrokken Sliedrecht) Zoals in het Collegewerkprogramma staat, vinden we het belangrijk dat er in een optimaal aanbod van sportieve, culturele en recreatieve voorzieningen wordt geïnvesteerd. Hier ligt een belangrijke taak bij ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties. Ter versterking van de wisselwerking tussen ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties op het gebied van sport, cultuur en recreatie is de gemeentelijke rol allereerst het faciliteren van een goede samenwerking. We doen dit onder meer door het inrichten van samenwerkingsstructuren. Zo kunnen partijen zelf effectief aan de slag met nieuwe initiatieven en nieuw aanbod. Het realiseren van initiatieven is voor Sliedrecht van maatschappelijk en economisch belang. Daarom begroten we in 2023 een bedrag van € 100.000 om deze initiatieven te kunnen ondersteunen, zoals bijvoorbeeld de ontwikkeling van de Wonders of Water Experience (WEX).

9 – Verder versterken slagkracht organisatie (speerpunt C, Slagvaardige organisatie) Om invulling te geven aan de ambities uit het Collegewerkprogramma en (nieuwe) wettelijke taken is het noodzakelijk en randvoorwaardelijk om de slagkracht van de organisatie te versterken. Een

voorbeeld van nieuwe wettelijke taken betreffen de Wet Open Overheid waarvoor een regievoerder / juridisch controller wordt aangesteld en de extra inzet die nodig is om ons voor te bereiden op de invoering van de omgevingswet. Daarnaast vraagt het verder brengen van de doelstellingen binnen het programma ruimtelijke vernieuwing competenties en vaardigheden die de organisatie niet zelf in huis heeft, danwel onvoldoende structureel beschikbaar heeft. Om de continuïteit in zowel het reguliere werk als het programma te kunnen waarborgen is er expertise en capaciteit noodzakelijk. Voor het programmamanagement Ruimtelijke Vernieuwing en ondersteuning is deze dekking voor 2024 tot en met 2026 € 0,2 miljoen per jaar uit de reserve Koers 2030. In 2023 is dat eveneens € 0,2 miljoen uit de reserve Koers 2030 voor noodzakelijke specialistische kennis zoals een planjurist en planeconoom. Het starten met de nieuwe ambities op onder andere een aanpak op buurtagenda´s, handhaving en semipermanente bewoning vraagt tijdelijke capaciteit. Door de langdurige krapte op de arbeidsmarkt en om de continuïteit in de organisatie te waarborgen, willen wij meer inzetten op jong talent. Zo bouwen we niet alleen aan de toekomst van Sliedrecht, maar ook aan een toekomstbestendige organisatie van en voor Sliedrecht.

In Koers 2030 is de ambitie uitgesproken om voor en met de inwoners en ondernemers resultaten voor Sliedrecht te realiseren. Participatie is een belangrijk element om onze inwoners en ondernemers een stem te geven in deze ontwikkelingen. We willen de organisatie dan ook verder ontwikkelen en een visie op participatie realiseren, waarbij aandacht is voor verschillende doelgroepen. Daarnaast willen we onze dienstverlening verder ontwikkelen met de Drechtsteden door een visie te ontwikkelen met een set beloften over onze kwaliteit van dienstverlening. Omdat we het belangrijk vinden te weten wat onze inwoners van de dienstverlening vinden onderzoeken we dit ook regelmatig.

10 – aanvullende OZB (onroerende zaakbelasting) opbrengst Realisatie van de projecten Sliedrecht Buiten, IKC Valkweg en Parallelweg / Leeghwaterstraat geven een aanzienlijke impuls aan het voorzieningenniveau, danwel het kwaliteitsniveau in Sliedrecht. Simpeler gezegd komt het erop neer dat ons dorp mooier wordt om in te wonen; te werken en te sporten en recreëren. Aan dit alles hangt natuurlijk ook een prijskaartje voor de korte en de lange termijn en is de vraag hoe deze kosten te dragen, mede in het licht van nog grote onzekerheden die er zijn omtrent bijvoorbeeld de ontwikkeling van de Gemeentefondsuitkering van vooral na 2026. De lasten ontstaan in een situatie waarbij de begroting als gevolg van alle onzekerheden structureel (ondanks het positieve saldo in 2026) onder druk staat. Onder de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is de grafiek opgenomen ten aanzien van de bandbreedte waar rekening mee gehouden moet worden. De onderkant van de bandbreedte staat op ruim € 4,0 miljoen negatief. Ten opzichte van andere gemeenten speelt in Sliedrecht het sterk negatieve effect van de herijking gemeentefonds. Het negatieve effect van de herverdeling wordt niet veroorzaakt door het lage OZB tarief in Sliedrecht. In de discussie hierover speelt dit toch een grote rol.

De stelling hierbij is dan, 'doordat u jarenlang een te riante vergoeding uit het gemeentefonds heeft gekregen kon u uw lokale lasten laag houden. Eventuele financiële uitdagingen moet u daarom ook vanuit dit perspectief oplossen.' Het begrotingssaldo leert dat dit een werkelijkheid is. Volgens de gegevens van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden bedroeg de rekening voor de 'gemiddelde woningeigenaar' voor OZB in Sliedrecht in 2022 € 233. Sliedrecht is hiermee de op drie na de goedkoopste gemeente van Nederland voor wat betreft de gemiddelde OZB betaling. Niet-woningen zijn minder vergelijkbaar met elkaar, maar het gehanteerde tarief behoort in Sliedrecht eveneens tot de lagere van Nederland.

Overwegende al deze omstandigheden achten wij het noodzakelijk en verantwoord de komende jaren een aanvullende OZB opbrengst te begroten (voor woningen en niet-woningen5). We kiezen hierbij voor een stapsgewijze invoering vanaf 2024. Voor 2024 is een aanvullende opbrengst begroot van 6%, voor 2025 van 12% en voor 2026 van 18%. Op deze wijze groeien we naar een hogere inkomst van ruim € 0,7 miljoen per einde deze bestuursperiode en bouwen we veiligheid in, ook en juist voor de jaren na 2026. Voor een 'gemiddelde woningeigenaar' betekent dit een verhoging van indicatief € 14 in 2024, € 28 in 2025 en € 42 in 2026. Bij de Kaderbrieven voor desbetreffende jaren volgt conform staand beleid aanvullend de verhoging om in de pas te blijven met de inflatie. Aan het begin van deze periode creëren we hiermee duidelijkheid over de noodzakelijke stijging van de OZB opbrengsten de komende vier jaar. In het voorstel is een keuze gemaakt over ingroei in de totale verhoging en de absolute omvang van de aanvullende opbrengst. Met de keuze voor een opbrengst van € 715.000 (verhoging van 18%) halveer je ongeveer het tekort waar de (nog niet zichtbare) jaarschijf 2027 mee begint na vaststelling van de Begroting 2023 (incl. 1 e en 2e wijziging). Voor de resterende helft zullen er aanvullende inkomsten moeten worden gevonden, danwel ombuigingen / bezuinigingen doorgevoerd.

Met de keuze voor invoer in drie jaar (vanaf 2024) voorkom je dat er op één moment een grotere verhoging moet worden doorgevoerd, maar werk je stapsgewijs naar de noodzakelijke eindsituatie toe. Door in te groeien in drie jaar wordt voorkomen dat in 2023 ook de OZB-opbrengst naast de Afvalstoffen- en de Rioolheffing (laatste stap in het toewerken naar 100% kostendekkendheid) een extra stijging kent. Besluiten over de exacte tariefstelling vinden plaats bij het vaststellen van de Verordening OZB in november/december voorafgaand aan het jaar. Wanneer het exploitatiesaldo zich naar de positieve kant van de gepresenteerde bandbreedten beweegt, dan is dat het moment om de verhoging eventueel terughoudender vast te stellen.

5

Voor zowel de woningen als de niet-woningen bepalen we de omvang van de aanvullende opbrengst op het jaar 2022. Hiermee voorkomen we dat het in 2023 ingevoerde ondernemersfonds leidt tot een extra verzwaring voor de niet-woningen.