Bijlage 1 - Kadernota 2026.pdf

20

Knelpunten

1. Culturele programmering Poppodium De gemeenteraad van Sliedrecht heeft de motie ‘Continuïteit SOJS’ aangenomen, waarin het college wordt verzocht om duidelijkheid te verschaffen over de meerjarige financiering en subsidiëring van de culturele programmering en het poppodium. In de Programmabegroting 2025 en de memo van 11 november 2025 is op deze motie gereageerd. Het college heeft daarin aangekondigd in de loop van 2025 met een financiële uitwerking te komen. Op dit moment zijn de gemeente en SOJS via mediation met elkaar in gesprek. De toekomst van het poppodium maakt onderdeel uit van deze gesprekken. In lijn met de motie stellen wij voor om structureel € 75.000 op te nemen in de begroting voor de (verbreding en professionalisering van de) culturele programmering. De uiteindelijke afspraken en financiële uitwerking zijn afhankelijk van de uitkomsten van het mediationtraject met SOJS en mede van de operationele status van BAES BV.

21

5. Randvoorwaarde: Slagvaardige organisatie Inleiding Met het collegewerkprogramma en de Koers 2030 is een ambitieus toekomstperspectief voor Sliedrecht neergelegd. Om dit te realiseren is de ambitie omgezet naar projectopgaven, we zijn van wal. Daarbij werken we in een steeds complexer wordende samenleving waarbij de meningen, wensen en het gevoel van onze inwoners een belangrijke plaats innemen. Wij zijn er voor onze inwoners. Om onze ambities te realiseren en goede dienstverlening te bieden, werken we aan de slagvaardige organisatie. Een organisatie met focus op flexibiliteit, lerend vermogen, integraliteit en opgavegericht werken met aandacht en betrokkenheid van onze inwoners, bedrijven en organisaties als belangrijke pijlers. De visie op dienstverlening is vastgesteld. Dit betekent dat we voor 2026 doelen hebben voor de ontwikkeling van onze dienstverlening. Inwoners, organisaties en bedrijven weten op basis van onze servicebeloften wat ze van ons kunnen en mogen verwachten. Daarnaast geven we uitvoering aan het participatiebeleid en betrekken we inwoners actief in onze plannen en beleidsontwikkelingen. We geven invulling aan de (nieuwe) Wet versterking participatie op decentraal niveau. We zijn er met dit alles ook op gericht om ruimte te bieden aan de initiatieven die komen vanuit de samenleving.

Om de dienstverlening te garanderen, blijven we ook in 2026 de organisatie duurzaam en werkenderwijs optimaliseren. Daarvoor weten we wat er op ons afkomt, stellen prioriteiten en waar nodig sturen we bij in opgaven en ambities. Zowel het medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) als het ziekteverzuim laten zien dat de werkdruk (te) hoog is en deze bijsturing noodzakelijk is. Daarom investeren we in de randvoorwaardelijkheden voor goed werkgeverschap. Uiteraard staan we er niet alleen voor en blijven we gebruik maken van de kracht van onze regio, door samen te werken met onze regiogemeenten en optimaal gebruik te maken van de diensten van Bedrijfsvoering Drechtsteden.

Wat gaan we doen in 2026? In 2026 is onze dienstverlening mensgericht, transparant en helder en weten inwoners/ondernemers wat zijn van ons kunnen verwachten?

Voor onze dienstverlening is een visie opgesteld. Deze visie richt zich op alle vormen van contact tussen de gemeente en de samenleving. Daarbij gaat het om contacten binnen de dienstverlening, maar ook om contacten in relatie tot participatie en communicatie. Het beschrijft op basis van 5 servicebeloftes hoe wij als organisatie in verbinding wensen te staan met onze 'klanten'. De servicebeloftes maken concreet waar inwoners, bedrijven en organisaties op mogen rekenen. In 2026 werken we actief aan het internaliseren van de servicebeloftes in onze organisatiecultuur. We bekijken op basis van beschikbare data en klantervaringen waar en hoe we verbeteracties in kunnen zetten. Daarmee sturen we actief en gericht op de kwaliteit van dienstverlening op basis van data. Overheidsorganisaties moeten hun websites en apps toegankelijk maken voor iedereen, dus ook voor het gebruik door mensen met een lees, reken of digitale beperking. Op basis van een audit gaan we aan de slag met de kwaliteit en toegankelijkheid van onze digitale dienstverlening. Dit levert een goed beeld op van waar we staan en wat we moeten doen om onze digitale dienstverlening toegankelijk te laten zijn en te houden voor onze inwoners. In 2026 werken we aan de uitwerking en het uitvoeren van de verbeterpunten uit de audit.

In 2026 richten we ons op het versterken van de verbinding met inwoners, organisaties en ondernemers door middel van heldere, toegankelijke en interactieve communicatie. Onder andere volgens de Factor C methode en de methode Communiceren met Focus integreren we communicatie vanaf het in beleidsprocessen en ontwikkelingen. We zijn in 2026 betrokken bij de uitvoering van het nieuwe gemeente brede participatiebeleid. Ze adviseert (in participatieprojecten) op welke wijze de gemeente inwoners en organisaties kan betrekken bij ontwikkelingen in de eigen leefomgeving. Dit bevordert goede participatie en het goede gesprek met elkaar.

22

In 2026 participeren inwoners actief in onze plannen en hebben we een sterk netwerk van partners waarmee we samen werken aan Koers 2030?

In 2026 implementeren we het door de gemeenteraad vastgestelde participatiebeleid in de gemeentelijke organisatie. Het beleid maakt duidelijk hoe en welke mate van participatie toegepast wordt bij beleid- en gebiedsontwikkelingen. Als gevolg van dit nieuwe beleid wordt participatie breder toegepast en wordt ook voldaan aan de verplichtingen die voortkomen uit de (nieuwe) Wet versterking participatie op decentraal niveau. Dit vraagt van medewerkers om op nieuwe wijze in contact treden, beleid te formuleren en plannen uit te werken. Daarom versterken we in de organisatie de kennis en vaardigheden rondom de verschillende vormen van participatie bij medewerkers. Daarbij maken we gebruik van verschillende werkvormen en wijze van participatie.

In 2026 heeft Sliedrecht een prettige, professionele en flexibele organisatie?

Met de huidige arbeidsmarkt blijft het ingewikkeld om vacatures op het juiste niveau in te vullen. In de afgelopen periode hebben we veel mensen aan onze organisatie kunnen binden. Deze nieuwe collega's hebben wellicht minder senioriteit dan gewenst, maar wel veel ambitie en potentie om te groeien. Als lerende organisatie willen wij de mogelijkheid blijven bieden aan medewerkers om zich te ontwikkelen. Het is belangrijk dat we talenten op de juiste wijze ondersteunen. Zo kunnen we een lerende organisatie zijn die ambities voor zowel de gemeente als de medewerker waarmaakt. Dit alles moet onder gezonde werkomstandigheden gebeuren. Het MTO en het verzuimpercentage laten zien dat de werkdruk nog steeds te hoog is. In 2026 gaan we door met het treffen van maatregelen om ervoor zorgen dat het verzuimpercentage daalt en laag blijft. Dat doen we onder andere door duidelijke taakomschrijvingen te hanteren, autonomie te bevorderen en momenten van herstel te creëren. Daarnaast zorgt de opleiding en professionalisering van het managementteam in 2025 en het voeren van jaarlijkse personeel- en ontwikkelgesprekken ervoor dat stress en ziekte eerder gesignaleerd kunnen worden en er tijdig gehandeld kan worden. Met de nieuwe werkplekken in het pas verbouwde gemeentekantoor, wordt integraal samenwerken gestimuleerd.

Het gemeentekantoor is weer een prettige werkplek, waar we elkaar graag ontmoeten. Ontwikkelingen Gemeenschappelijke Regelingen Smart Delta Drechtsteden Urgente vragen rondom woningbouw, energie, ruimtegebruik, economie, mobiliteit en duurzaamheid zullen ook in 2026 redenen zijn voor Sliedrecht om in de regio Drechtsteden en daarbuiten informatie uit te wisselen en partnerschappen te sluiten. In 2026 zetten we onze schouders onder een vernieuwde ruimtelijk-economische strategie die binnen Smart Delta Drechtsteden ontwikkeld is en hopen we aan een daarop geënte investeringsagenda te kunnen bijdragen. De relatie met grote werkgevers en bedrijven die op uitzonderlijke wijze bijdragen aan het innovatief karakter van onze regio geven we centraal vorm in een nieuwe uitvoeringsconstellatie. We doen er alles aan om meer dan in het verleden het bedrijfsleven en het onderwijs te betrekken bij de ruimtelijk-economische projecten die onze regio vormgeven. De middelen van de Regio Deal die we in Drechtsteden-verband hebben binnengehaald dragen bij aan de realisatie van de Noord-Zuidverbinding. Een ander project dat met regiodealmiddelen wordt gefinancierd is de komst van een geothermiecentrale, hoogspanningsstation en elektrolyser in de Driehoek. Daarmee wordt ruimte geboden aan de opwek van duurzame energie in Sliedrecht en de Drechtsteden.

In 2026 worden de voorbereidende werkzaamheden getroffen om de Driehoek te kunnen ontwikkelen. Denk hierbij aan verschillende onderzoeken die nodig zijn om de ontwikkeling planologisch mogelijk te maken.

23

Bedrijfsvoering Drechtsteden De samenwerking met de regiogemeenten en Bedrijfsvoering Drechtsteden (voorheen Servicegemeente Dordrecht (SGD), is onmisbaar om onze ambities te kunnen waarmaken. In tijden van bezuinigingen staat samenwerking onder druk. Als één van de gemeenten in de regio blijven wij het belang van de samenwerking met elkaar en Bedrijfsvoering Drechtsteden behartigen. Sliedrecht kan niet zonder de regio en de regio niet zonder Sliedrecht. De evaluatie uit 2023 over de systematiek van het toenmalige Servicecentrum Drechtsteden (SCD, en de aanbevelingen en vervolgens gesprekken die daaruit zijn voortgevloeid, zullen leiden tot een nieuwe verdeelsystematiek van de kosten voor afnemers voor de diensten die de SGD voor deze afnemers uitvoert. De invulling en uitwerking van deze nieuwe verdeelsystematiek in 2025 zal leiden tot nieuwe afspraken in 2026. Deze afspraken zullen moeten leiden tot stabiliteit en ontwikkelperspectief en een balans tussen partnerschap en zakelijke samenwerking. Knelpunten Bedragen x € 1.000

Nr. Knelpunten 1 Uitbreiding formatie VIC Totaal Slagvaardige organisatie

N N

2026 80 N 80 N

2027 80 N 80 N

2028 80 N 80 N

2029 80 80

1. Uitbreiding formatie VIC Het afgelopen jaar is, naar aanleiding van bevindingen van de accountant gewerkt aan verbeterslagen op het gebied van de Verbijzonderde Interne Controle (VIC). Deze verbeterslagen vragen om een structurele inbedding van extra inzet op de VIC, in het verleden werd ingehuurde formatie ingezet. Met structurele middelen kan worden gezorgd dat de VIC op het juiste niveau blijft. Daarbij wordt bekeken hoe de invulling in een regionale samenwerking tot stand kan komen. Verbonden Partijen Bedragen x € 1.000

Nr. Verbonden partijen 1 Bedrijfsvoering Drechtsteden Totaal Slagvaardige organisatie

N N

2026 137 N 137 N

2027 137 N 137 N

2028 137 N 137 N

2029 137 137

1. Bedrijfsvoering Drechtsteden De bijdrage aan Bedrijfsvoering Drechtsteden stijgt ten eerste door de recent afgesloten cao. Tevens loopt per 2026 de overgangsperiode van de huidige dienstverlening af en worden de lasten collectief verdeeld. Daarmee dragen alle afnemers van Bedrijfsvoering Drechtsteden gezamenlijk de financiële eindverantwoordelijkheid. Ook dit doet de bijdrage aan Bedrijfsvoering Drechtsteden stijgen. Investeringen Bedragen x € 1.000

Nr. Kapitaallasten 1 ICT Hardware Totaal Slagvaardige organisatie

N N

2026 10 N 10 N

2027 20 N 20 N

2028 30 N 30 N

2029 40 40

1. ICT Hardware Voorheen werd de aanschaf van ICT-hardware ten laste van de exploitatie geboekt, maar dit is niet in lijn met de geldende financiële verordening. Conform de juiste boekhoudkundige verwerking moeten deze investeringen als kapitaallasten worden opgenomen. Dit betekent dat een structureel krediet moet worden opgenomen voor de aanschaf en vervanging van ICT-hardware, zodat toekomstige investeringen duurzaam kunnen worden gefinancierd. Door deze structurele aanpak kunnen we de continuïteit en veiligheid van onze digitale werkomgeving waarborgen en zorgen voor een efficiënte inzet van gemeentelijke middelen.

24

Risico's Verdeelsystematiek Bedrijfsvoering Drechtsteden Zoals eerder beschreven zullen de aanbevelingen naar aanleiding van de evaluatie uit 2023 en de gesprekken die daaruit voortvloeien, uiteindelijk leiden tot een nieuwe verdeelsystematiek van de Bedrijfsvoering Drechtsteden. Op dit moment kan nog niet worden beoordeeld wat de precieze effecten van deze nieuwe verdeelsystematiek zullen zijn. NIS2 De Network and Information Security directive, ook wel de NIS2-richtlijn, is de opvolger van de NISrichtlijn. Deze richtlijn is vastgesteld door de Europese Unie en bedoeld om de cyberbeveiliging en weerbaarheid van essentiële diensten in EU-lidstaten te verbeteren. Naar verwachting wordt de NIS2richtlijn in het derde kwartaal van 2025 geïmplementeerd in Nederlandse wetgeving. Het is op dit moment nog niet duidelijk wat dit precies betekent voor gemeenten. Dit zal op regionaal niveau in kaart worden gebracht en effect hebben in 2026. Wel is duidelijk dat de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) onderdeel wordt van de NIS2. Op dat punt scoort de gemeente reeds voldoende.

25

6. Financieel perspectief (reguliere onderdelen Kadernota) Samenvatting In onderstaande tabel is financiële samenvatting van de kadernota weergegeven:

In het vervolg van dit hoofdstuk wordt, nadat de startpositie is toegelicht, achtereenvolgens ingegaan op de onderdelen indexatie, verbonden partijen, kapitaallasten, knelpunten en de Voorjaarsnota van het Rijk. Startpositie: Van Begroting 2025 naar startpositie Kadernota 2026 Onderstaande tabel laat het verloop zien van de stand van de Begroting 2025 naar de startpositie van de Kadernota 2026. Omdat verschillende processen en bijbehorende bestuurlijke besluiten parallel lopen zijn niet alle genoemde onderdelen op het moment van schrijven van de Kadernota al door de gemeenteraad vastgesteld. Dit is het geval voor de voorstellen: -

Beheerplan onderhoud vastgoed 2025-2028

-

Integraal huisvestingsplan (IHP)

-

Voorjaarsnota 2025

Het gevolg hiervan is dat de stand door niet conforme besluitvorming kan gaan afwijken.

26

Indexatie De eerste stap in de kadernota is vervolgens de begroting op het juiste prijspeil (2026) brengen. De afgelopen jaren zijn in het proces om dit te doen diverse verbeteringen aangebracht. Er blijven echter vraagstukken opkomen omtrent indexeren (zie b.v. nr. 6 kredieten). Bij het opstellen van de begroting 2026 willen we hier een verdere verbetering in aanbrengen. In onderstaande tabel is het financiële effect van de voorgestelde indexatie weergegeven: Bedragen x € 1.000

Nr.

Indexatie 1 Lonen 2 Verbonden partijen 3 Subsidies 4 Inkoop 5 Onroerende zaakbelasting 6 Kredieten 7 Inzet stelpost indexatie Totaal indexatie

N N N N V V V

2026 582 876 258 246 149 p.m. 1.888 75

N N N N V V

2027 824 879 246 229 149 p.m. 2.029 -

N N N N V V

2028 824 883 246 230 149 p.m. 2.034 -

N N N N V V

2029 824 880 246 230 149 p.m. 2.031 -

1. Lonen Voor gemeenteambtenaren ligt er een nieuwe CAO met een looptijd tot en met 31 maart 2027. De verwachting is dat deze richting de zomer 2025 definitief wordt. In vier stappen wordt het loon in totaal met 6,7% verhoogd1. De genoemde reeks onder lonen is gebaseerd op een percentage van 7,0% een eerdere inschatting van de nu nagenoeg definitieve CAO. 2. Verbonden partijen De budgetten van de verbonden partijen zijn geïndexeerd met een percentage van 2,6%. Dit percentage is afkomstig uit het Centraal Economisch Plan 2025, het betreft percentage voor inflatie (nationale consumentenprijsindex, cpi). Aangezien elke verbonden partij een unieke kostenstructuur heeft wijkt de daadwerkelijk benodigde inflatie af. Onder de verbonden partijen wordt een eventuele afwijking toegelicht. 3. Subsidies De budgetten van de verbonden partijen zijn geïndexeerd met een percentage van 2,6%. 4. Inkoop De budgetten van de verbonden partijen zijn geïndexeerd met een percentage van 2,6%. 5. Onroerende zaakbelasting Op basis van het collegewerkprogramma is de opbrengst van de onroerende zaakbelasting in de meerjarenbegroting ten opzichte van 2025 met 6% verhoogd. Dat komt in de tabel niet meer tot uitdrukking. Het voordelige resultaat van € 149.000 is het gevolg van een aanvullende verhoging van 2,6% wederom gebaseerd op de CPI-index. 6.

Kredieten In de tabel indexatie ontbreekt (net als in eerdere Kadernota's) een stelpost voor het indexeren van investeringen. Dit omdat kredieten in principe op het juiste prijspeil worden aangevraagd (er wordt een inschatting gemaakt van de inflatie). In de praktijk doen zich wel vertragingen voor, waardoor toegekende kredieten onder druk komen te staan vanuit de perspectief inflatie. Richting de Begroting 2026 brengen we nader in beeld in hoeverre hier sprake van is, zo nodig zullen we ophogingen doorvoeren in het MIP. Met name bij de projecten Sliedrecht Buiten, IKC Valkweg (en in mindere mate Raadhuis) gaat dit om aanzienlijke bedragen.

1

Daarnaast wordt in een vijfde stap 5 aan iedereen € 35 per maand extra toegekend. Dit is voor de lagere loonschalen percentueel een grotere stijging dan voor de hogere schalen.

27

7. Inzet stelpost indexatie In de meerjarenbegroting is een stelpost aanwezig om de budgetten in de programma's te kunnen indexeren. Deze stelpost wordt 'gevoed' vanuit het deel van het accres binnen het gemeentefonds dat wordt toegekend vanwege de inflatie. Het totaal van de begroting is daarmee begroot in lopende prijzen. Terwijl tegelijkertijd de budgetten in de programma's in constante prijzen worden geraamd. Voor 2026 blijft er vanuit deze stelpost per saldo € 75.000 over. Verbonden Partijen Na indexatie van de beschikbare budgetten van verbonden partijen resteren er op basis van de concept Begrotingen 2026 van de verbonden partijen financiële verschillen. Deze krijgen een plaats in de kadernota. Bedragen x € 1.000

Nr. Verbonden partijen 1 GR Sociaal 2 Dienst Gezondheid & Jeugd 3 Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid 4 Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid 5 Bedrijfsvoering Drechtsteden Totaal verbonden partijen

2026 N 806 N 680 N 57 N 45 N 137 N 1.725

2027 N 580 N 680 N 57 N 45 N 137 N 1.499

2028 N 247 N 680 N 57 N 45 N 137 N 1.166

N N N N N N

2029 33 680 57 45 137 952

De nadere toelichting op de verschillen per verbonden partij is terug te lezen onder de kernopgaven. Kapitaallasten Het Meerjaren investeringsprogramma (MIP) wordt ter vaststelling aangeboden bij de Begroting 2026. Als gevolg van nieuwe en/of gewijzigde investeringen muteren in de meerjarenbegroting de kapitaallasten. In onderstaande tabel is het effect hiervan weergegeven:

De nadere toelichting op de aan de kapitaallasten ten grondslag liggende investeringen is terug te lezen onder de kernopgaven. Knelpunten In de kadernota zijn een vier knelpunten opgenomen:

De nadere toelichting op de knelpunten is terug te lezen onder de kernopgaven.

28

Voorjaarnota Rijk Medio april verscheen de Voorjaarsnota 2025 van het rijk. Op basis van de Voorjaarsnota kan een inschatting worden gemaakt van de te verwachten mutatie die het gemeentefonds zal vertonen. Deze inschatting is nog op het totaalniveau van alle gemeenten, waardoor de nodige voorzichtigheid moet worden betracht. Voor de gemeentelijke financiën zijn een drietal grote lijnen te ontwaren, welke in de onderstaande tabel zijn weergegeven: Bedragen x € 1.000

Nr. Voorjaarsnota Rijk - inschatting 1 Inschatting accres Meicirculaire 2026 2 Inschatting effect kosten jeugd 3 Inschatting stelpost jeugd 4 Herijking gemeentefonds (volgende stap) Totaal Voorjaarsnota Rijk - inschatting

2026 2027 V 2.008 V 2.001 - N 400 V 2.008 V 1.601

2028 V 264 V 1.200 N 700 N 400 V 364

2029 V 497 V 1.300 N 800 N 400 V 597

1. Accres Meicirculaire 2026 Het accres bevat allereerst een structurele compensatie van het Rijk ter gedeeltelijke demping van het ravijn. Ten tweede zitten erin zowel 2026, als in 2027 bijdragen als gevolg van het deels opvolgen van het advies van de commissie Van Ark in relatie tot jeugd (50% van het tekort wordt opgevangen en het ingroeipad van de hervormingsagenda wordt vertraagt). Deze middelen kunnen vrijvallen ten gunste van het exploitatiesaldo, omdat de te verwachten kosten voor jeugdzorg reeds zijn opgenomen in de kadernota. Ook in deze kadernota zit een nadelige bijstelling van € 680.000. 2. / 3. Effect kosten jeugd / stelpost jeugd Vanaf 2028 is de situatie omtrent de financiering van jeugd heel anders dan in 2026 en 2027. Het Rijk claimt tegen die tijd maatregelen te hebben genomen die ervoor zorgen dat de kosten in de jeugdzorg dalen (eigen bijdrage, trajectsturing, etc.). Om die reden nemen ze voor die jaren dan ook veel minder middelen voor jeugd op in het gemeentefonds. Deze aanpak van het Rijk is gelijk aan enkele jaren geleden, ook toen was de stelling dat de kosten (door maatregelen van het Rijk) zouden dalen. De praktijk heeft ons geleerd dat we die daling slechts gedeeltelijk daadwerkelijk terugzagen in Sliedrecht. De inschatting van het Rijk dat de kosten zullen dalen nemen we in de Kadernota over (het voordeel effect kosten jeugd).

Tegelijkertijd nemen we echter een negatieve stelpost op ter hoogte van de post 'Indexeren opbrengst Hervormingsagenda'. Op dit moment is het nog uiterst onzeker in hoeverre de hervormingsagenda daadwerkelijk een positieve impact zal hebben op de kosten jeugd. Ervanuit gaande dat de eigen bijdrage Jeugdzorg daadwerkelijk wordt ingevoerd in 2028 en dat er afspraken gemaakt worden tussen het Rijk en gemeenten en de sector om beter te sturen op trajectduur, kunnen deze besparingen daadwerkelijk worden gerealiseerd. In de toekomst kunnen er zich dan verschillende situaties voordoen. De eigen bijdrage wordt niet ingevoerd of pas later, waardoor de kosten weer naar boven bijgesteld zullen moeten gaan worden. Het sturen op trajectduur leidt tot geen of minder kostenbesparing waardoor de kosten naar boven bijgesteld zullen moeten worden. Er treedt daadwerkelijk een kostendaling op uit hoofde van de hervormingsagenda, dan kan de stelpost vrijvallen ten gunste van het resultaat. Er treedt geen kostendaling op, dan kan de stelpost worden ingezet om het benodigde budget voor de jeugdzorg te verhogen. 4. Herijking gemeentefonds (volgende stap) De herijking van het gemeentefonds ligt alweer even achter ons. De volledige financiële verwerking nog niet. Tot op heden is er voor Sliedrecht een korting van € 37,50 per inwoner doorgevoerd (t/m 2025).

De verwachting is dat in 2027 tot een maximum van € 15 per inwoner aan de herverdeling wordt toegevoegd. Voor Sliedrecht leidt dit tot een verslechtering van het saldo met € 400.000.

29

7. Reserve Koers 2030 Inleiding Per 31/12/2024 is er een bedrag aanwezig in de reserve Koers 2030 van € 29.134.000 (zie boekwerk Jaarrekening 2024). Bij de Jaarrekening 2024 is voorgesteld om € 3.767.000 toe te voegen aan de reserve Koers 2030. Wanneer conform op dat voorstel wordt besloten dan stijgt de omvang van de reserve Koers 2030 naar € 32.901.000 per 01/01/2025. Van die stand doorgekeken naar de toekomst verwachten we het volgende verloop van de reserve Koers 2030:

Nog niet verdeelde middelen Het verloop van de nog niet verdeelde middelen laat zich als volgt verklaren: Van de JR 2024 (inclusief bestemming resultaat) naar 31/12/2025

Stijging

In 2025 staat een storting begroot van € 150.000 vanuit de exploitatie. Daarnaast valt er € 111.000 terug vanuit de reservering voor het raadhuis/gemeentekantoor. Vervolgens is in 2025 begroot dat er vanuit Sliedrecht Buiten € 2.200.000 kan worden gestort (grondruil). Het daadwerkelijk kunnen uitvoeren van de grondruil is afhankelijk van de betrokken partijen. Tenslotte wordt er € 625.000 gestort voor de Noord zuid verbinding (compensatie inflatie).

Daling

Er is bij de Kadernota 2025 € 350.000 gereserveerd voor de Driehoek. Dit bedrag is bedoeld voor de op te stellen businesscase.

30

Van 31/12/2028 naar 31/12/2029

Stijging

Dit bedrag betreft de te verwachten opbrengst van het project Stationspark III (verlaagd met de te betalen vennootschapsbelasting). Verdeelde middelen De specificatie van de verdeelde middelen is als volgt. Bij deze kadernota worden geen besluiten voorgesteld die de verdeling, danwel de inzet wijzigen. Bedragen x € 1.000

Onderdeel Sliedrecht Buiten Raadhuis / gemeentekantoor Burgemeester Winklerplein De Driehoek Sliedrechters schuldenvrij en actief programma Ruimtelijke Vernieuwing - programmakosten programma Ruimtelijke Vernieuwing - zwembad programma Ruimtelijke Vernieuwing - Noord programma Ruimtelijke Vernieuwing - Noord zuid verbinding programma Ruimtelijke Vernieuwing - boekwaarde Lockhorst programma Ruimtelijke Vernieuwing - BHS Ruimtelijk vernieuwingsfonds

JR2024 31-12-2025 31-12-2026 31-12-2027 31-12-2028 31-12-2029 10.056 10.056 10.056 1.456 1.456 1.456 4.000 0 0 0 0 0 2.247 2.247 2.247 2.247 2.247 2.247 0 350 350 350 350 350 542 292 62 62 62 62 414 214 14 14 14 14 450 450 450 450 450 450 2.145 2.145 2.145 2.145 2.145 2.145 2.200 2.825 2.825 2.825 2.825 2.825 4.500 4.500 4.500 4.500 4.500 4.500 700 700 700 700 700 700 125 125 125 125 125 125 27.379 23.904 23.474 14.874 14.874 14.874

31

8. Uitgangspunten De uitgangspunten waarbinnen de Begroting 2026 wordt opgebouwd zijn als volgt;

Onderwerp Loonstijging Prijsontwikkeling Omslagrente (ook van toepassing voor de grondexploitaties) Algemene uitkering Verbonden partijen Huurstijging gemeentewoningen, woonwagens en woonwagenstandplaatsen Huurprijzen van sportvelden, gymnastieklokalen en welzijnsaccommodaties Stijging van overige inkomsten Geraamde opbrengst Onroerendzaakbelasting (OZB) Afvalstoffenheffing Reinigingsrecht Rioolheffing Leges Hoofdstuk 1 Leges Hoofdstuk 2 Leges Hoofdstuk 3 Havengelden Begrafenisrechten Hondenbelasting Rechten en tarieven

Uitgangspunt 5,0% 2,6% 0,01% Begroting 2026 op basis van Meicirculaire 2025 Op basis van vastgestelde Begroting 2025 van de verbonden partijen 2,6% 2,6% 2,6% 8,6% (6,0% vanuit CWP + 2,6%) 100% Kostendekkend 100% Kostendekkend 100% Kostendekkend 2,6% / wettelijk maximum 100% kostendekkend 2,6% 100% Kostendekkend 2,6% + 6% 2,6% Max. 100% Kostendekkend

Toelichting uitgangspunten Het percentage van 2,6% is het CPI-percentage dat voorkomt uit het CEP 2025. Toelichting lokale heffingen In de vorige raadsperiode is het besluit genomen om toe te werken naar 100% kostendekkendheid voor de diverse heffingen. De verwerking hiervan heeft op de begrafenisrechten na, in de Begroting 2023 plaatsgevonden. De begrafenisrechten groeien t/m 2028 toe naar 100% kostendekkend.

32

9. Maatregelen ravijnjaar 9.1 Inleiding Door het zogenoemde 'ravijnjaar' ontvangen gemeenten aanzienlijk minder financiële middelen van het Rijk. Als gevolg hiervan is de begroting van ongeveer driekwart van de Nederlandse gemeenten niet meer sluitend. Dit geldt ook voor de gemeente Sliedrecht. In opdracht van de raad heeft het college de ambtelijke organisatie gevraagd om een pakket van bezuinigingsvoorstellen op te stellen. Op basis van de geschetste ontwikkelingen in voorliggende kadernota 2026 kan het volgende meerjarige financiële beeld worden geschetst. Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

Startpositie Kadernota 2026-2029 Indexatie Verbonden partijen Kapitaallasten Knelpunten Voorjaarsnota Rijk - inschatting Reguliere mutaties Kadernota 2026

N 4.173 N 4.280 N 5.216 V 75 N 1.725 N 1.499 N 1.166 V 432 N 34 V 282 N 496 N 496 N 496 V 2.008 V 1.601 V 364 V 294 N 428 N 1.016

N V N V N

5.593 952 105 496 597 746

Kadernota 2026

N 3.879 N 4.708 N 6.232 N

6.339

Incidentele baten en lasten (correctie)

N

396 V

396

Totaal om te buigen

N 3.913 N 4.312 N 5.836 N

5.943

34 V

396 V

N

Uit dit overzicht blijkt dat de gemeente een structureel tekort heeft van afgerond € 3,9 mln. in 2026 oplopend naar afgerond € 5,9 mln. in 2029. Alhoewel de voorjaarsnota van het Rijk in 2026 en in 2027 het tekort iets dempt, laat het duidelijk zien dat deze tijdelijke extra gelden vanuit het Rijk de structurele financiële problematiek voor Sliedrecht niet oplost. Allereerst is gekeken naar maatregelen zonder maatschappelijke impact. Dit zijn bezuinigingsmogelijkheden van technische aard die geld besparen of opleveren, zonder gevolgen voor inwoners, bedrijven of samenwerkingspartners. Een voorbeeld hiervan is het realistischer ramen van kosten en opbrengsten. Vervolgens is onderzocht welke aanvullende maatregelen mogelijk zijn, waarbij wél maatschappelijke effecten te verwachten zijn. Om deze maatregelen onderling te kunnen afwegen, is een afwegingskader opgesteld. Dit kader helpt bij het bepalen van prioriteiten en het samenstellen van een voorstel. De volledige lijst met mogelijke maatregelen is aanzienlijk langer dan de selectie van maatregelen die het hoogst scoren en samen optellen tot het benodigde bedrag. Dit biedt de gemeenteraad de ruimte om andere keuzes te maken. Via amendementen op het raadsbesluit bij deze kadernota 2026 kunnen maatregelen worden vervangen door alternatieven.

33

9.2 Maatregelen zonder maatschappelijke impact De gemeente Sliedrecht heeft als eerste een beleidsmatige en financiële exercitie uitgevoerd om mogelijke ombuigingsmaatregelen te identificeren die géén directe maatschappelijke impact hebben. Met andere woorden: we hebben gezocht naar manieren om geld te besparen of extra inkomsten te genereren zonder dat dit ten koste gaat van voorzieningen, veiligheid, leefbaarheid of dienstverlening voor inwoners, bedrijven of interne organisatieonderdelen. Dit hebben we onder andere gedaan door realistisch te ramen en meer risico te nemen. Realistisch ramen betekent voor Sliedrecht dat de kosten en opbrengsten van de gemeente niet te rooskleurig of te voorzichtige worden ingeschat. Hierbij is geprobeerd zo goed als mogelijk in te schatten hoe de kosten en opbrengsten zich zullen ontwikkelen. Met 'meer' realistisch ramen wordt bedoeld dat er meer op basis van betrouwbare cijfers en ervaringen een inschatting wordt gemaakt van lasten en baten. Dit kan de gemeente op basis van de resultaten uit het verleden en door specifieker stil te staan bij mogelijke risico's in de ramingen van kosten en opbrengsten. Ook wordt hiermee bedoeld dat er minder behoudend wordt geraamd en de gemeente daarmee meer risico neemt. Het is hiermee niet zeker dat deze maatregelen ook volledig gerealiseerd worden.

De kans op een financiële tegenvallers wordt hiermee groter. De maatregelen zonder maatschappelijke impact leveren samenvattend structureel afgerond € 4,3 mln. aflopend naar afgerond € 4,0 mln. in 2029 op: Bedragen x € 1.000

Nr. Maatregelen zonder maatschappelijke impact 1 Dekking overhead begroten 2 Gemeentefonds - BCF 3 Beschermd wonen 4 Dividend opbrengsten 5 Realistisch ramen - Samenleving 6 Rioolheffing 7 Realistisch ramen - ROB 8 Opbrengst kasgeld 9 Degeneratievergoeding 10 Gemeenteraad Totaal maatregelen zonder impact - Structureel 11 Opvang Oekrainers (incidenteel) Totaal maatregelen zonder impact - Incidenteel

2026 2027 2028 2029 V 1.700 V 1.700 V 1.700 V 1.700 V 690 V 690 V 990 V 1.250 V 340 V 260 V 180 V 110 V 260 V 260 V 260 V 260 V 200 V 200 V 200 V 200 V 90 V 90 V 90 V 90 V 90 V 90 V 90 V 90 V 750 V 450 V 150 V 100 V 150 V 200 V 200 V 64 V 64 V 64 V 64 V 4.284 V 3.954 V 3.924 V 3.964 V 1.200 V 800 V 400 V 5.484 V 4.754 V 4.324 V 3.964

1. Dekking overhead begroten De gemeente Sliedrecht boekt opbrengsten vanuit overheadkosten op personeel, maar deze opbrengsten zijn nog niet opgenomen in de begroting. Door dit wel te doen, kan er structureel een opbrengst worden gerealiseerd. De opbrengst is afhankelijk van inzet en uren van personeel. Een jaarlijkse opbrengst van € 1.700.000 wordt realistisch geacht. Deze maatregel heeft geen invloed op het voorzieningenniveau of de organisatie zelf. 2. Gemeentefonds - BCF De gemeente kan hogere inkomsten ramen uit het gemeentefonds door reëler om te gaan met inflatieverwachtingen en het zogenaamde BCF-plafond (restantbudgetten btw-compensatiefonds). Dit levert € 690.000 in 2026 oplopend naar € 1.250.000 op in 2029, zonder dat dit directe gevolgen heeft voor de gemeentelijke taken of voorzieningen.

34

3. Beschermd wonen De centrumgemeente Dordrecht keert overschotten uit aan deelnemende gemeenten voor Beschermd wonen, waaronder Sliedrecht. De huidige begroting houdt rekening met een lager bedrag dan feitelijk ontvangen wordt. Door dit realistischer in te schatten op basis van historische gegevens (gemiddeld € 340.000) rekening houdend met de toekomstige afbouw van de gelden en ontwikkelingen bij de centrumgemeente, ontstaat extra ruimte in de begroting. Deze correctie heeft geen gevolgen voor de uitvoering van beschermd wonen. 4. Dividend opbrengsten De gemeente ontvangt jaarlijks dividend van onder andere Stedin en de BNG Bank. Momenteel wordt hier conservatief op begroot. Door uit te gaan van een meer realistische raming gebaseerd op het gemiddelde van de afgelopen jaren, kunnen extra structurele inkomsten worden gegenereerd tot €260.000. Dit heeft geen invloed op diensten of inwoners. 5. Realistisch ramen – Samenleving In diverse programmaonderdelen van het sociaal domein (zoals leerlingenvervoer, subsidies kinderopvang, burgerparticipatie) blijken budgetten structureel onderbenut. Door deze overschotten vrij te laten vallen (circa € 200.000), blijft er nog voldoende financiële ruimte over om het huidige beleid voort te zetten. 6.

Rioolheffing Binnen het Water- en rioleringsprogramma is ruimte ontstaan doordat rentevoordelen en investeringsvertragingen voordelig uitpakken. Daardoor kunnen aanvullende kosten voor watergangenbeheer (circa € 90.000) via de rioolheffing worden gedekt zonder tariefsverhoging. Dit leidt niet tot een merkbaar effect voor inwoners of bedrijven. 7. Realistisch ramen – ROB (Ruimtelijke Ontwikkeling en Beleid) Ook binnen economische initiatieven en verbetering van winkelcentra zijn de beschikbare middelen niet volledig benut. Door € 90.000 vrij te maken uit deze niet-gebruikte budgetten, kan worden bespaard zonder dat dit gevolgen heeft voor de economische ontwikkeling of voorzieningen. 8. Opbrengst kasgeld Door het beschikbaar kasgeld tegen rente uit te zetten, zijn in het verleden aanzienlijke opbrengsten behaald. Door dit ook structureel te begroten, kan een opbrengst worden gerealiseerd van € 750.000 in 2026 aflopend naar € 150.000 in 2028. Deze maatregel vereist geen inhoudelijke aanpassing van beleid of uitvoering. 9. Degeneratievergoeding De gemeente ontvangt jaarlijks vergoedingen voor het openbreken van wegen en stoepen ten behoeve van kabels en leidingen door derden. Momenteel wordt hier conservatief op begroot.

Door uit te gaan van een meer realistische raming gebaseerd op het gemiddelde van de afgelopen jaren, kunnen extra structurele inkomsten worden gegenereerd van €100.000. Dit heeft geen invloed op diensten of inwoners. 10. Gemeenteraad De griffie heeft gezamenlijk met het presidium kritisch gekeken naar de verschillende onderdelen van de kosten van de gemeenteraad en ziet mogelijk om de lasten te verlagen. 11. Opvang Oekraïne Voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen ontvangt de gemeente een normvergoeding per plek. Deze vergoeding ligt momenteel hoger dan de daadwerkelijke kosten. Door dit overschot te ramen, ontstaat een incidenteel financieel voordeel.

35

Dit kan direct worden gerealiseerd, zonder dat het ten koste gaat van de kwaliteit van de opvang. Omdat het gaat om incidentele geld, telt deze maatregelen niet mee voor een structureel saldo van de gemeente. Door de inzet van de maatregelen zonder maatschappelijke impact wordt het structurele tekort als volgt gewijzigd: Bedragen x € 1.000

2026

2027

2028

2029

Saldo van de kadernota 2026

N 3.913 N 4.312 N 5.836 N

5.943

Maatregelen zonder maatschappelijke impact

V

4.284 V

3.954 V

3.924 V

3.964

Om te buigen met maatregelen met maatschappelijke impact

V

371 N

358 N 1.912 N

1.979

Hieruit blijkt dat er een structureel tekort overblijft van € 358.000 in 2027 oplopend naar € 1.979.000 in 2029. Dit betekent dat er ook maatregelen met maatschappelijke impact noodzakelijk zijn.

36

9.3 Maatregelen met maatschappelijke impact Op 8 juli 2024 heeft de gemeenteraad ingestemd met het voorstel van het college om een aantal onderzoeksrichtingen met betrekking tot mogelijke maatregelen verder uit te werken. Het college heeft daarom een inventarisatie gemaakt van mogelijke maatregelen. Daarbij zijn bewust geen inhoudelijke beperkingen opgelegd, zodat de organisatie maximale ruimte en openheid heeft om met ideeën te komen. Het college heeft benadrukt dat alles bespreekbaar moet zijn, dat er ruimte is om risico’s te nemen, en dat het moet gaan om maatregelen van substantiële betekenis. De inventarisatie van deze maatregelen met maatschappelijke impact is opgenomen in bijlage 1 'Raadsbundel maatregelen met maatschappelijke impact’. Hierbij is breed binnen de gemeente gekeken naar mogelijke maatregelen voor zowel het verlagen van de lasten als het verhogen van de baten. De gemeente Sliedrecht heeft een afwegingskader ontwikkeld als instrument om verschillende bezuinigingsmaatregelen met maatschappelijke impact op een zorgvuldige en objectieve manier te kunnen beoordelen en te prioriteren. Dit afwegingskader wordt gebruikt om transparant te kunnen onderbouwen welke maatregelen wenselijker of minder wenselijk zijn en gestructureerd en eerlijk te kunnen afwegen welke maatregelen wél of juist niet worden doorgevoerd.

Dit afwegingskader is tot stand gekomen via een uitgebreid proces, waarbij meerdere partijen zijn betrokken zoals de gemeenteraad, het college van B&W, de Adviesraad Sociaal Domein en de ambtelijke organisatie. Tijdens werksessies met deze groepen zijn relevante beoordelingscriteria verzameld en afgestemd. Op basis hiervan is het afwegingskader opgebouwd uit drie beoordelingskaders, elk met meerdere onderliggende criteria: 1. Maatschappelijk kader (dubbele weging) o

Bestaanszekerheid

o

Leefbaarheid

o

Gebruiker betaalt

o

Bijdrage aan de Koers 2030

2. Financieel kader o

Kosten-batenverhouding

o

Zekerheid van financieel effect

o

Vergroten van inkomsten

3. Organisatorisch kader o

Impact op de gemeentelijke organisatie

o

Impact op externe partners

o

Efficiëntie en effectiviteit van uitvoering

Het afwegingskader is opgenomen in bijlage 2 'Afwegingskader maatregelen met maatschappelijke impact'.

37

Door dit afwegingskader te gebruiken, kan de gemeente zorgvuldige keuzes maken met oog voor maatschappelijke gevolgen, in plaats van enkel te sturen op geld. Dit versterkt ook de dialoog met de raad en samenleving over moeilijke keuzes. Het college heeft alle voorgestelde maatregelen beoordeeld aan de hand van vooraf vastgestelde criteria en op basis daarvan een prioritering aangebracht. De maatregelen die het hoogst scoren en gezamenlijk optellen tot ten minste het benodigde bedrag, vormen de basis voor het uiteindelijke maatregelenpakket. Daarna wordt beoordeeld in hoeverre er sprake is van ongewenste stapeling. Dit kan zich voordoen wanneer afzonderlijke maatregelen weliswaar goed scoren, maar in combinatie een negatief cumulatief effect hebben. Een voorbeeld hiervan is een onevenredige stijging van de woonlasten: individuele maatregelen veroorzaken elk een beperkte kostenstijging, maar samen leiden ze alsnog tot een aanzienlijke toename van de lasten. Wanneer sprake is van een dergelijk ongewenst effect, kan ervoor worden gekozen om een maatregel te vervangen door een of meerdere alternatieve maatregelen. De maatregelen zijn getoetst aan het afwegingskader, zonder dat daarbij een politiek inhoudelijk oordeel is gegeven.

De gemeenteraad behoudt de ruimte om op basis van politieke overwegingen een andere afweging te maken, bijvoorbeeld door bepaalde maatregelen te vervangen door alternatieven. Het raadsbesluit is zodanig opgesteld dat de raad via amendementen andere keuzes kan maken indien gewenst. Beoordeling maatregelen op basis van het afwegingskader Zoals aangegeven heeft het college alle voorgestelde maatregelen beoordeeld aan de hand van het opgestelde afwegingskader. Dit resulteert in de volgende weging van de maatregelen ten opzichte van elkaar. De maatregelen zijn geprioriteerd op basis van de hoogste score op basis van dit afwegingskader. De gezamenlijke optelling tot ten minste het benodigde bedrag vormt de basis voor het uiteindelijke maatregelenpakket. De gemeenteraad behoudt de ruimte om op basis van politieke overwegingen een andere afweging te maken, bijvoorbeeld door bepaalde maatregelen te vervangen door alternatieven.

38

PRIORITERING MAATREGELEN MET MAATSCHAPPELIJKE IMPACT

Nr

Omschrijving maatregel

Onderzoek srichting

1 3.16 Regionale radio I 2 5.1 Kostendekkendheid leges (scenario 2) H 3 3.14 Maaltijdvoorziening E, G 4 5.8 Kostentoerekening afval en riool (scenario 2) H 5 5.9 Gemeentewerf doorbelasten in afvalstoffenheffing H 6 3.5 GGZ professionals E, G, I 7 7.2 OZB NIET-woningen naar regionaal gemiddelde (scenario 3) M 8 7.3 Hondenbelasting M 9 7.4 OZB Niet woningen gebruikers bij leegstand M 10 3.7 Samenvoeging Welzijnswerk en nieuwe Stichting E, G, I 11 3.20 Organisatie urgentieregeling aangepaste woningen - deal woningcorporatie I 12 5.14 Havengeld verhogen, meer dan indexering M 13 5.2 Regie op arbeidsmigratie N 14 7.1 Onroerende zaakbelasting woningen naar landelijke gemiddelde (scenario 2) M 15 3.9 Buurtgezinnen E, G, I 16 3.6 Maatschappelijk Werk E, G 17 3.15 Suswachten (scenario 2) H 18 5.18 Intentieverklaring bij projecten N 19 6.6 Stedenband Sliedrecht - Orastie N 20 5.12 Nacalculatie in anterieure overeenkomsten N 21 5.10 Vastgoed - Huren M 22 5.17 Precariobelasting M 23 6.3 Kosten organisatie N 24 5.15 Vastgoed - De Reling D 25 3.8 Wijk en buurtagenda's G, I, J 26 3.21 Beleid Drechthopper I 27 5.11 Grofvuil ophalen tegen betaling H 28 6.5 Bekendmakingen en nieuwsberichten I 29 4.5 Doorbelasting gemeentelijke inzet bij evenementen en festivals H 30 3.20 Individuele begeleiding E, G, I 31 5.5 Betaald parkeren M 32 4.3 Reclamepalen M 33 5.13 Sale en lease back wagenpark I 34

3.12 Automaatje E, G 35 4.2 IHP - afschrijvingstermijn verlengen L 36 5.7 Waterbus en ponton N 37 5.16 Vastgoed - Kwaliteitsniveau D 38 6.4 Dienstverlening Drechtsteden A 39 3.10 Communicatie Bonkelaarhuis G 40 3.18 Stichting Halt G 41 5.4 Inzet duurzaamheidsgelden J 42 3.22 Beschikkingsvrije dagbesteding E, G, I 43 4.4 Gymzaal 't Crayenest F 44 6.1 Organisatieontwikkeling I 45 6.2 Opleidingsbudget A 46 4.1 Meervoudig lokale samenwerking (scenario 2) J 47 4.9 Baatbelasting M 48 4.7 Openingstijden Bibliotheek N 49 3.2 Minimabeleid – Collectieve zorgverzekering en coulance medische kosten E, G 50 3.3 Minimabeleid – Collectieve zorgverzekering - inkomensgrens E, G 51 4.8 Zwembad (scenario 2) N 52 3.4 Organisatie jongerenwerkers E, G 53 5.6 Kwaliteit buitenruimte B 54 5.3 Kinderboerderij, Woeste weide en NME centrum G 55 4.6 Sportsubsidies G 56 3.11 Inloop Yulius E, G 57 4.10 Smart Delta Drechtsteden K 58 3.12 Odensehuis E, G 59 3.1 Minimabeleid - SMS Kinderfonds E, G 60 3.17 Jong JGZ Maatwerkondersteuning I Totaal

2026

2027

2028

2029

110.000 25.000 85.000 60.000 65.000 220.000 10.000 35.000 20.000 250.000 180.000 25.000 30.000 25.000 20.000 10.000 30.000 30.000 40.000 20.000 50.000 60.000 40.000 20.000 30.000 20.000 30.000 25.000 100.000 10.000 20.000 25.000 10.000 200.000 70.000 50.000 70.000 150.000 5.000 35.000 15.000 15.000

20.000 220.000 25.000 170.000 60.000 65.000 450.000 10.000 35.000 60.000 25.000 20.000 250.000 360.000 50.000 60.000 25.000 20.000 10.000 30.000 35.000 40.000 20.000 100.000 50.000 60.000 40.000 20.000 30.000 65.000 200.000 60.000 30.000 25.000 100.000 10.000 20.000 45.000 10.000 200.000 20.000 45.000 70.000 50.000 60.000 70.000 105.000 115.000 85.000 150.000 240.000 15.000 35.000 90.000 30.000 145.000 15.000

20.000 330.000 25.000 255.000 60.000 65.000 670.000 10.000 35.000 60.000 25.000 20.000 250.000 540.000 50.000 60.000 25.000 20.000 10.000 30.000 40.000 40.000 20.000 100.000 50.000 60.000 40.000 20.000 30.000 105.000 200.000 60.000 30.000 25.000 100.000 10.000 20.000 45.000 10.000 200.000 65.000 45.000 70.000 50.000 60.000 70.000 105.000 115.000 85.000 150.000 240.000 15.000 35.000 90.000 30.000 145.000 15.000

20.000 440.000 25.000 340.000 60.000 65.000 890.000 10.000 35.000 60.000 25.000 20.000 250.000 720.000 50.000 60.000 25.000 20.000 10.000 30.000 45.000 40.000 20.000 100.000 50.000 60.000 40.000 20.000 30.000 105.000 200.000 60.000 30.000 25.000 95.000 100.000 10.000 20.000 45.000 10.000 200.000 105.000 45.000 250.000 70.000 50.000 60.000 70.000 105.000 115.000 85.000 150.000 240.000 15.000 35.000 90.000 30.000 145.000 15.000

2.340.000

4.465.000

5.150.000

6.135.000

39