260430_Advies verkenner Rachid Guernaoui.pdf

Den Haag, 30 april 2026 Onderwerp: Advies verkenner Rachid Guernaoui Geachte gemeenteraad van Sliedrecht, Op 7 april hebben Pieter Verhoeve en ik de opdracht van de gemeenteraad gekregen om de verkenning te starten. Ons is gevraagd om na te gaan hoe de verschillende partijen de verkiezingsuitslag interpreteren, welke mogelijkheden partijen geschikt achten voor het vormen van een akkoord en te verkennen welke mogelijkheden de partijen kansrijk achten voor het vormen van een stabiele coalitie. Proces verkenning De verkenners zijn gestart met een schriftelijke uitvraag die door alle partijen is ingevuld voor vrijdag 10 april. Een van de belangrijkste vragen aan de partijen was ‘welke 1e coalitie voorkeur men heeft. Op basis daarvan hebben de verkenners een ‘kleurenschema’ gemaakt. Vervolgens hebben op 13 april, 16 april en 23 april gesprekken plaatsgevonden, waarin de verkenners o.a. de schriftelijke uitvraag bespraken, het kleurenschema, kandidaat-wethouders, de verkiezingsprogramma’s en de politieke cultuur van Sliedrecht. Met alle partijen is twee keer gesproken. De gespreksverslagen zijn afgestemd met de partijen en gisteren, samen met de ingevulde vragenlijst en het kleurenschema, met de raad gedeeld waardoor deze openbaar zijn gemaakt.

Geen gezamenlijk advies van de verkenners Gisteren hebben de verkenners aan de raad geschreven dat het niet gelukt is om een gezamenlijk advies uit te brengen aan de raad. De bestudering van de verkiezingsprogramma’s, de vragenlijst en de gesprekken met de partijen hebben wel gezorgd dat ik een eigen advies voor de gemeenteraad van Sliedrecht heb. Voordat ik het advies schriftelijk toelicht wil ik via deze weg eerst mijn medeverkenner Pieter Verhoeve danken voor zijn inzet, deskundigheid en betrokkenheid bij de verkenning de afgelopen weken. Zijn scherpte in de gesprekken en zijn verdieping van de vraagstelling hebben mijn advies sterk beïnvloed. Daarnaast wil ik alle partijen bedanken voor de open gesprekken die we hebben gevoerd. Daarin zijn ook persoonlijke situaties en verhoudingen, die inherent zijn aan politiek bedrijven, besproken. De gesprekken daarover waren geen gemakkelijke gesprekken maar wel noodzakelijk voor de verkenning. Mijn dank gaat ook uit naar Rumo van Aalst, Lindi Jansen-Bor, Rozanne Boer en Michelle Heijboer die de verkenning vanuit de griffie hebben ondersteund.

Uitkomsten verkiezingen De belangrijkste uitkomsten uit de gemeenteraadsverkiezing van 18 maart zijn dat Slydrecht.NU de grootste zetelwinst heeft geboekt, van 2 naar 6 zetels en dat SGP-ChristenUnie de grootste partij is gebleven met 7 zetels en dat de vier andere partijen (PRO Sliedrecht, CDA, GroenLinks/PvdA en VVD) een zetel hebben verloren. Daardoor is de meerderheid van de huidige coalitie (SGP/CU-CDA-VVD) niet meer voorhanden (12-9) en heeft de huidige oppositie (Slydregt.NU-PRO Sliedrecht-GL/PvdA) een nipte meerderheid (11-10). Slydrecht.NU is door de kiezer beloond met het programma ‘het roer om!’ en SGP/CU met ‘Bouwen aan vertrouwen’. Inzichten verkenning De verkenning heeft verschillende inzichten opgeleverd. Het gaat te ver om die allemaal te benoemen. De schriftelijke uitvraag en de verslagen geven goed aan waar de partijen staan. Doordat deze met de raad gedeeld zijn en daardoor ook openbaar zijn gemaakt kan elke partij, maar ook de

inwoners van Sliedrecht, zien hoe de partijen zich tot elkaar verhouden. Er zijn echter vier overwegingen die leidend zijn voor mijn advies. Daarom licht ik die hieronder toe. 1) De twee grootste partijen willen iets anders Uit de verkenning blijkt dat twee grootste partijen verschillende plannen hebben voor Sliedrecht. SGP/CU wil doorgaan op de ingeslagen weg, maar is bereid tot compromissen. Slydrecht.NU wil het roer zoveel mogelijk om. Dit blijkt ook uit de schriftelijke uitvraag voor de 1e voorkeur. SGP/CU geeft daarin aan dat ze wel willen proberen om met Slydregt.NU een coalitie te vormen maar niet als PRO Sliedrecht daar ook onderdeel van is. Slydregt.NU geeft aan dat ze als 1e voorkeur niet met SGP/CU een coalitie willen vormen maar wel met PRO Sliedrecht en GroenLinks/PvdA. Slydregt.NU geeft daarbij aan dat een coalitie met SGP/CU onvoldoende ruimte biedt om het roer om te gooien. Beide partijen geven aan geen fundamentele redenen te zien om niet met elkaar samen te werken. 2) De ‘huidige oppositiepartijen’ willen met elkaar een coalitie proberen te vormen Uit de schriftelijke uitvraag blijkt duidelijk dat Slydregt.NU, PRO Sliedrecht en GroenLinks/PvdA met elkaar willen proberen om een coalitie te vormen. Alle drie partijen hebben dat tijdens de twee gesprekken met de verkenners telkenmale bevestigd.

Wel hebben ze daarbij gemeld dat er met name hele grote inhoudelijke verschillen bestaan op de thema’s Koers 2030/Sliedrecht-Noord en Spreidingswet/AZC. Op deze onderwerpen zullen de partijen stevige gesprekken moeten voeren en ‘water bij de wijn’ moeten doen. De partijen geven aan dat het moeilijke onderhandelingen zullen worden maar dat ze vertrouwen hebben dat ze eruit gaan komen. De afgelopen jaren hebben ze ervaren en laten zien dat ze goed met elkaar kunnen en willen samen werken. 3) Partijen zien ook kansen met andere partijen indien de 1e voorkeur niet mogelijk is Uit de schriftelijke uitvraag blijkt dat alle partijen kansen zien in verschillende coalities, maar dat eerst gekeken moet worden hoe de twee grootste partijen zich tot elkaar verhouden. Geen enkele partij sluit een andere partij ten principale uit, maar alle partijen geven aan dat er recht moet worden gedaan aan de verkiezingsuitslag. Al betekent dat voor sommige partijen dat de grootste partij(en) daardoor onderdeel moet zijn van de coalitie en voor andere partijen dat de partij die de meeste zetelwinst heeft geboekt in de coalitie moet komen. 4) Bestuurlijke verhoudingen zijn de afgelopen jaren verstoord en gevormd Uit de gesprekken blijkt dat de bestuurlijke verhoudingen de afgelopen jaren verstoord zijn geraakt. Daarbij zijn er tegelijkertijd twee beelden ontstaan.

Deze schets ik hieronder op ‘hoofdlijnen’. Oppositiebeeld: De afgelopen vier jaar zijn belangrijke besluiten door de coalitiepartijen genomen zonder de inbreng van de oppositie daarin mee te nemen. Dit heeft ervoor gezorgd dat de oppositiepartijen zich niet gehoord voelden. Dit heeft er ook voor gezorgd dat deze drie partijen (Slydregt.NU, PRO Sliedrecht en GroenLinks/PvdA) elkaar beter hebben leren kennen en elkaar ‘politiek hebben gevonden’. De verstandhoudingen zijn goed. Coalitiebeeld: De afstand tussen coalitiepartijen en de oppositiepartijen is vergroot door het gedrag van de oppositiepartij(en) en hun inbreng(en) (waaronder moties van wantrouwen). Met name de (inhoudelijke)houding en gedrag van Slydregt.NU heeft bij de coalitiepartijen gezorgd dat de hakken in het zand zijn gezet. Ook heeft de houding van de oppositiepartijen gezorgd voor moeilijke persoonlijke verhoudingen.

Alle partijen geven aan dat Sliedrecht erbij gebaat is om de politieke bestuurscultuur te verbeteren en besluiten met meer draagvlak in de raad te laten nemen. Ook geeft men aan dat een minimale coalitiemeerderheid, indien mogelijk, voorkomen moet worden. Slydregt.NU, PRO Sliedrecht, GroenLinks/PvdA en CDA kunnen formatie starten Uit de verkenning blijkt duidelijk dat de 1e voorkeur van Slydregt.NU, PRO Sliedrecht en GroenLinks/PvdA is om samen een coalitie te vormen. Deze partijen hebben een meerderheid in de raad en hebben de afgelopen jaren laten zien dat ze met elkaar kunnen en willen samenwerken. Door deze combinatie wordt recht gedaan aan de verkiezingsuitslag doordat de partij die de grootste zetelwinst heeft geboekt mag gaan besturen. Dat betekent ook dat de huidige oppositiepartijen bestuursverantwoordelijkheid gaan nemen en daarvan de lusten maar ook de lasten moeten dragen. Want deze coalitie zal moeilijke keuzes moeten maken en die aan haar inwoners moeten uitleggen. Ook zal deze coalitie de bestuurscultuur moeten wijzigen door zelf het goede voorbeeld te geven. Tegelijkertijd heeft deze coalitie de kleinst mogelijke meerderheid (11 tegen 10) en bestaat de coalitie alleen uit de huidige oppositiepartijen.

Omdat uit de schriftelijke uitvraag al bleek dat deze meerderheid draagvlak heeft heb ik tijdens de gesprekken gekeken of er vertrouwen bestaat bij het CDA en/of de VVD om mee te doen aan deze coalitie. Bij de VVD heb ik onvoldoende (persoonlijk) vertrouwen gezien om aan deze coalitie mee te doen. Bij het CDA heb ik vanuit de schriftelijke uitvraag gelezen dat er onvoldoende (persoonlijk) vertrouwen is om aan deze coalitie mee te doen. De 1e voorkeursoptie van het CDA is dat de twee grootste partijen een coalitie gaan vormen. Als 2e voorkeur ziet het CDA een coalitie van SGP/CU-PRO Sliedrecht en het CDA. Tijdens de gesprekken is aangegeven wat de voorkeuren zijn van de andere partijen en is doorgevraagd op deze voorkeuren en hoe het CDA daar tegen aan kijkt. Daaruit is mij gebleken dat het CDA een aantal belangrijke inhoudelijke vraagstukken ziet (net als de andere partijen!), een hele sterke voorkeur heeft om de bestuurlijke samenwerking met SGP/CU te continueren maar ook een verantwoordelijkheid heeft om het dorp verder te helpen en de politieke verhoudingen te verbeteren. Ook heb ik van Slydregt.NU, PRO Sliedrecht en GroenLinks/PvdA veel welwillendheid, openheid, raakvlakken en kansen gehoord die een coalitie van deze vier partijen tot een succes kan maken.

Door het meedoen van het CDA aan deze coalitie kan ook een zichtbare invulling worden gegeven aan de voor het CDA (en ook voor de SGP/CU) belangrijke Sliedrechtse christelijke traditie. Hoewel het CDA zich niet heeft uitgesproken voor deze coalitie doe ik een klemmend beroep op het CDA om de formatie gesprekken met deze partijen te starten. Mocht het CDA daar niet toe willen overgaan dan blijft mijn advies om de formatie te doen starten met Slydregt.NU, PRO Sliedrecht en GroenLinks/PvdA. Dun coalitieakkoord Het coalitieakkoord moet geen dichtgetimmerd akkoord worden maar moet wel gezamenlijke oplossingen bieden. Ook moet het akkoord de bestuursstijl van het nieuwe college van burgemeester en wethouders omschrijven. In het coalitieakkoord moet in ieder geval de visie van de coalitie op Koers 2030/Sliedrecht-Noord en Spreidingswet/AZC komen te staan. Ook moet het akkoord antwoord geven op lopende en/of toekomstige dossiers met grote financiële en/of politieke impact. Uiteraard moet het akkoord ook ingaan op hoe een nieuwe bestuurscultuur en participatie met bewoners wordt vormgegeven. Door alleen afspraken te maken op deze thema’s kunnen de toekomstig wethouders met voorstellen komen waarbij het doel is om een zo breed mogelijk draagvlak in de raad en in de samenleving voor elkaar te krijgen.

Tot slot, Ik ben vereerd dat ik de gemeenteraad heb mogen adviseren over de uitslag en vervolg van de gemeenteraadsverkiezingen. Het is aan de wijsheid van de raad wat ze met mijn advies gaan doen. Ik adviseer de partijen daarnaast om als partijen maar ook als geheel met elkaar in gesprek te gaan. Want of partijen in de coalitie of in de oppositie zitten, alle leden van de raad hebben de verantwoordelijkheid om met elkaar, op democratische en fatsoenlijke wijze, het dorp te besturen. Uiteraard ben ik bereid om vragen over mijn advies in uw komende raad te beantwoorden. Daarnaast ben ik ook bereid om te helpen bij de formatie als formateur indien de raad mijn advies omarmt en een beroep op mij doet. Hoogachtend en met vriendelijke groet, mr. Rachid Guernaoui