241118_Memo - consultatie onderzoeksprogramma Rekenkamer 2025 Sliedrecht.pdf

Aan:

Gemeenteraad Sliedrecht

Van:

Heleen van Rijnbach, Robert Klaassen | Rekenkamer Sliedrecht

Betreft:

Consultatie onderzoeksprogramma 2025

Datum:

18 november 2024

Geachte gemeenteraad, De rekenkamer Sliedrecht stelt jaarlijks in samenspraak met de raad een onderzoeksprogramma vast. Ook dit jaar doen we dat aan de hand van een consultatieworkshop met de raad op maandag 25 november 2024 van 19:30 u tot 20:30 u. We nodigen u van harte uit om deel te nemen aan deze consultatieworkshop. In dit memo leest u meer over 1. het proces dat we doorlopen en 2. de shortlist met onderzoeksonderwerpen.

1. Proces onderzoeksprogramma 2025 We hebben het proces om te komen tot het onderzoeksprogramma inmiddels verschillende keren doorlopen. Voor de volledigheid wordt het proces hieronder nog kort toegelicht. De rekenkamer stelt jaarlijks in samenspraak met de raad een onderzoeksprogramma vast. Hoewel de rekenkamer onafhankelijk is en een eigen bevoegdheid heeft in het vaststellen van onderwerpen, is actieve betrokkenheid van de raad van belang. Hoe meer u aan de voorkant bij de onderwerpskeuze betrokken bent, hoe beter wij in staat zijn om een product te leveren dat toegevoegde waarde heeft voor u. Daartoe heeft de rekenkamer een shortlist opgesteld. Deze kunt u lezen op de volgende pagina’s. Graag nodigen wij uw fracties uit om eventuele aanvullende onderwerpen aan te dragen. U kunt deze onderwerpen uiterlijk maandag 25 november 2024 om 12:00 u gebundeld (per fractie) aanleveren bij de coördinator van de rekenkamer, de heer Robert Klaassen, via robert@necker.nl. Vervolgens worden de aanvullende onderwerpen meegenomen in de onderwerpselectie. Doel is om te komen tot een gezamenlijke prioritering van de onderzoeksonderwerpen en om afbakening van onderwerpen en mogelijke vraagstellingen te verkennen. De directeur van de rekenkamer besluit op basis van de uitkomsten van de consultatieworkshop tot het onderzoeksprogramma.

In het onderzoeksprogramma wordt de onderwerpkeuze toegelicht en de verwachte planning weergeven. Het onderzoeksprogramma ontvangt u ter kennisname. Daarnaast stelt de rekenkamer een onderzoeksopzet op. Een conceptversie wordt voor zienswijze gedeeld met de klankbordgroep en de definitieve versie wordt ter informatie aan de gehele raad toegezonden.

Rekenkamer Sliedrecht | Memo consultatie onderzoeksprogramma 2025 | 1

2. Shortlist onderwerpen 2025 Hieronder leest u de geactualiseerde shortlist met mogelijke onderzoeksonderwerpen. In deze shortlist staan een aantal onderwerpen die bij eerdere consultaties aan de orde zijn gekomen, aangevuld met een aantal nieuwe onderwerpen. 1. Wet open overheid1 In 2022 is de Wet open overheid (WOO) in werking getreden. Deze vervangt de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB). Hierdoor is de verantwoordelijkheid van de gemeente aangaande openbaarheid en transparantie groter geworden. Daarnaast sommeert de wet gemeenten om de digitale beschikbaarheid van gemeentelijke documenten te verbreden. Zaken als veranderende uitzonderingsgronden voor openbaarheid zijn niet altijd even makkelijk juist te interpreteren, vooral omdat deze wet nog kort in werking is. Dit onderzoek is primair gericht op de vraag hoe ver de gemeente is met het implementeren van de nieuwe kaders die voortkomen uit deze wetswijziging. Dit betreft het opvragen van informatie door middel van WOO-verzoeken, maar ook de opgaven voor de veranderende informatiehuishouding. Omdat er nog veel onduidelijk is door een beperkte praktijkervaring is een goede voorbereiding cruciaal. Wij ondersteunen hierin door concrete aanbevelingen te doen en te wijzen op eventuele risico’s die de wetswijziging met zich meebrengt. 2.

Subsidiebeleid2 Het verstrekken van subsidies is een belangrijk middel voor gemeenten om te sturen op het bereiken van beleidsdoelen. Het is een zichtbare en transparante besteding van gemeenschapsgeld. Door het doelgericht en efficiënt inzetten van dit schaarse goed, kunnen gemeenten een directe bijdrage leveren aan het bereiken van maatschappelijke effecten. Het is daarbij van groot belang dat subsidiegeld zorgvuldig en eerlijk wordt ingezet. In dit onderzoek gaan we na of het subsidieproces efficiënt georganiseerd is voor de ambtelijke organisatie, maar ook voor de subsidieaanvrager/-ontvanger. Ook onderzoeken we of aan subsidievoorwaarden wordt voldaan en in hoeverre subsidies bijdragen aan het behalen van de gestelde doelen en ambities. 3. Gebruik van het raadsinstrumentarium

1

Dit onderwerp is bij de consultatieworkshop van 2024 op nummer 2 van de lijst geplaatst.

2

Dit onderwerp is bij de consultatieworkshop van 2024 op nummer 3 van de lijst geplaatst.

Rekenkamer Sliedrecht | Memo consultatie onderzoeksprogramma 2025 | 2

De gemeenteraad van Sliedrecht is actief en betrokken. Dat uit zich in de inzet van de middelen als schriftelijke vragen, mondelinge vragen, initiatiefvoorstellen en moties. Maar hoe effectief is die inzet ervan? Voldoet de afhandeling aan de gestelde kaders in het Reglement van Orde? De werking van de raadsinstrumenten is een prima graadmeter voor het samenspel tussen raad en college. Nu de raad inmiddels halverwege de huidige periode is, is dit een mooi moment om door middel van een rekenkameronderzoek te kijken of het instrumentarium optimaal benut wordt. 4. Voorzieningenniveau Gemeenten spannen zich in om de lokale leefbaarheid en het voorzieningenniveau te behouden en te ondersteunen. Deze inspanning van gemeenten kan vele vormen aannemen: gemeenten subsidiëren voorzieningen, sturen bij ruimtelijke ontwikkelingen op de komst van nieuwe voorzieningen en zetten in op de bestendigheid van organisaties in de samenleving. De financiële positie van gemeenten is kwetsbaar, wat ook belangrijke lokale voorzieningen raakt. Dat roept de vraag op hoe gemeenten kunnen inspelen op nieuwe behoeftes, ontwikkelingen en initiatieven binnen de samenleving op het gebied van voorzieningen. De inzet van gemeenten speelt zich namelijk af tegen de achtergrond van significante demografische ontwikkelingen, aanvullende eisen voor verenigingen en de financiële positie van gemeenten.

De rekenkamer zou onderzoek kunnen doen naar lokale voorzieningen aan de hand van de aspecten behoefte, beleid, beschikbaarheid, bekostiging en bemensing. Om lokale voorzieningen te kunnen onderzoeken, is het essentieel om te weten aan welke voorzieningen inwoners vooral behoefte hebben. Het perspectief van de inwoner heeft daarom een centrale plek in dit onderzoek. Om de gemeentelijke inzet te onderzoeken, kijken we naar de visies, ambities en doelstellingen die gemeente in beleid heeft vastgelegd. Om te beoordelen hoe het inwonersperspectief en de gemeentelijke inzet op het gebied van lokale voorzieningen zich tot elkaar verhouden, is het belangrijk om in kaart te brengen welke voorzieningen in welke mate beschikbaar zijn voor inwoners van de gemeente. Bureau Necker zal in 2025 een DoeMee-onderzoek uitvoeren naar lokale voorzieningen onder de noemer ‘vitale dorpskernen’. Afhankelijk van de behoeften van de raad kan de rekenkamer ervoor kiezen om in 2025 bij dit onderzoek aan te sluiten (waarbij eventueel nadere aandacht uitgaat naar specifieke onderwerpen die voor Sliedrecht relevant zijn). 5. Sport- en beweegbeleid Sport is voor gemeenten een belangrijk onderwerp. Gemeenten zijn een grote financier binnen de sport en sport en beweging kunnen een katalysator zijn voor gezondheidsbeleid en inclusie.

Hoewel er geen wettelijk kader is voor sportbeleid – geen zogenaamde Sportwet – heeft de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in de zomer van 2018 samen met de sportbranche, gemeenten en maatschappelijk betrokken partners een Nationaal Sportakkoord gesloten. Het hoofddoel hiervan was om zoveel mogelijk mensen met plezier te laten sporten en bewegen. Aan gemeenten is gevraagd om hun eigen sportakkoorden te ontwikkelen en uit te voeren.1 In zo’n lokaal sportakkoord maken lokale partijen afspraken over hoe zij met elkaar hun eigen ambities op het gebied van sport en bewegen willen bereiken. Vaak is dit onder regie van de gemeente. Het landelijke sportakkoord heeft veel ruimte gelaten aan de lokale en sportspecifieke invulling. In gemeente Sliedrecht is hieraan vormgegeven in de sportnota Sportief in Sliedrecht 2019-2025. Aangezien deze sportnota binnenkort afloopt is een rekenkameronderzoek een geschikt middel om terug te kijken naar wat ermee is bereikt. Waar staat de gemeente nu in het realiseren van die

Rekenkamer Sliedrecht | Memo consultatie onderzoeksprogramma 2025 | 3

ambities? Wat zijn succesfactoren en belemmeringen voor het doelbereik? Een andere mogelijkheid is om het onderzoek te richten op de mate waarin het de gemeente lukt om samen te werken met maatschappelijke organisaties bij sport en beweging, evenals welke aandachtspunten zich daarbij voordoen. 6. Energiebesparing Nederland heeft als doel om in 2030 alle gebruikte energie voor 27% uit duurzame bronnen te halen. In 2050 moet dit 100% zijn. Naast nieuwe, innovatieve manieren om duurzame energie op te wekken speelt het energiebesparingsvraagstuk hier een centrale rol om deze doelen te halen. Gemeenten en inwoners spelen daarbij een sleutelrol. Gemeenten kunnen energiebesparende maatregelen, zoals het isoleren van woningen, de aanleg van groene daken, of het aanschaffen van warmtepompen, subsidiëren. Daarnaast kunnen gemeenten ook een adviserende rol op zich nemen, bijvoorbeeld door energieloketten op te starten of energiecoaches aan te nemen. De keuzes van de gemeente en de raad raken ook direct aan inwoners. Het succes van energiebesparende maatregelen hangt namelijk voor een groot deel samen met het gedrag en de houding van inwoners.

Willen inwoners hun huizen laten isoleren en hebben zij behoefte aan advisering door een energiecoach? In een onderzoek kan de rekenkamer de gemeenteraad inzicht bieden in hoe de raad op dit thema gebruik maakt van haar instrumenten om zowel kaderstellend als controlerend op te treden. De onderzoeksresultaten laten zien hoe de rollen worden ingevuld en waar kansen liggen voor de toekomst. Een onderzoek naar energiebesparende maatregelen kan de raad ook inzicht geven in succes- en knelpunten in de uitvoering. Met andere woorden: in hoeverre zijn de randvoorwaarden gerealiseerd om ambities en doelen te kunnen bereiken? Welke kansen liggen voor verbetering? Bovendien brengen we het gedrag, de houding, en de mening van inwoners in kaart op het gebied van energiebesparende maatregelen. Sluit het beleid van de gemeente aan op de behoefte van de inwoners? Waar zitten hier knel- en verbeterpunten? 7. Smart Delta Drechtsteden Tijdens de consultatieworkshop voor 2024 is ook gesproken over Smart Delta Drechtsteden als mogelijk onderzoeksonderwerp. Dit is ook bij een eerdere consultatie door de gemeenteraad aangedragen. De directeur van de Rekenkamer heeft in reactie daarop aangegeven dat een onderzoek hiernaar enige omvang moet hebben om relevante resultaten te kunnen opleveren, en daarom in regioverband zal moeten worden opgepakt (Alblasserdam, Hardinxveld-Giessendam en Sliedrecht).

De mogelijkheid tot een onderzoek hiernaar is in 2024 opnieuw verkend. Hieruit komt het volgende naar voren. De rekenkamer van Alblasserdam heeft ervoor gekozen om dit onderwerp niet in 2025 te onderzoeken. De rekenkamer van Hardinxveld-Giessendam heeft daarnaast inmiddels een andere samenstelling gekregen, wat de uitvoering van een gecoördineerd rekenkameronderzoek bemoeilijkt. Voor de overige rekenkamers in de regio (Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Gorinchem, Papendrecht) geldt dat het onderwerp Smart Delta Drechtsteden in ieder geval niet op de shortlist is opgenomen. Voor de rekenkamer Zwijndrecht is momenteel een wervingsproces voor de nieuwe voorzitter en lid van de rekenkamer gaande, waarna er begin 2025 een keuze zal worden gemaakt voor de te onderzoeken onderwerpen in 2025-2026. Conclusie: Er zijn momenteel diverse belemmeringen, die het uitvoeren van een gecoördineerd onderzoek naar dit onderwerp in 2025 niet mogelijk maken. Wel kan – indien de raad dat wenst – in 2025 opnieuw worden gekeken naar de mogelijkheid om in 2026 een gecoördineerd onderzoek naar dit onderwerp uit te voeren.

Rekenkamer Sliedrecht | Memo consultatie onderzoeksprogramma 2025 | 4