RV Verordening nadeelcompensatie Sittard-Geleen - getekend

Gemeente

Sittard-Geleen born

Voorstel aan Gemeenteraad Registratienummer: Z/22/332153

Onderwerp Verordening nadeelcompensatie Sittard-Geleen

Voorstel / Beslispunten • De Verordening nadeelcompensatie Sittard-Geleen vast te stellen

Samenvatting Naar verwachting treedt op 1 januari 2023 de Omgevingswet in werking. In hoofdstuk 15.1 van deze wet staat een specifiek op het omgevingsrecht toegesneden nadeelcompensatieregeling. Deze regeling geeft aanvullende en speciale regels ten aanzien van de algemene nadeelcompensatieregeling zoals opgenomen in de nieuwe titel 4.5 van de Algemene wet bestuursrecht. Titel 4.5 van de Awb treedt gelijktijdig met de Omgevingswet - dus naar verwachting op 1 januari 2023 - in werking. Deze regelingen hebben het doel om schade die is ontstaan door rechtmatig overheidsoptreden te compenseren. De VNG adviseert gemeenten een nadeelcompensatieverordening op te stellen en neemt dit ook mee in haar plan van aanpak van de minimale acties voor de implementatie van de Omgevingswet. De nadeelcompensatieverordening is grotendeels gebaseerd op de modelverordening van de VNG. Het betreft een procedureverordening die beleidsneutraal van aard is. Dit betekent dat het vast recht € 300,- bedraagt en een adviescommissie of adviseur kan worden ingesteld. Verder zijn geen andere financiële drempels opgenomen zodat elk verzoek om nadeelcompensatie op zijn merites beoordeeld kan worden. Het beoogde effect is dat beide wettelijke regelingen in één verordening nadeelcompensatie worden geïmplementeerd, zodat dit voor de aanvrager om nadeelcompensatie overzichtelijk is.

Zo weet de aanvrager hoe hij een aanvraag moet doen, wat het toetsingskader is en wat hij kan verwachten. Dit bevordert de transparantie bij de afhandeling van verzoeken om nadeelcompensatie.

Burgemeester mr. J.Th.C.M. Verheiien

Voorstel aan Gemeenteraad

Gemeentesecretaris J.A.M. Heesen--------

pagina 1 van 7

Gemeente

Sittard-Geleen corn Toelichting voorstel De Verordening nadeelcompensatie Doel van dit voorstel is om de Verordening nadeelcompensatie Sittard-Geleen (hierna te noemen: “Verordening”) vast te laten stellen door de raad. De reden hiervoor is dat - naar verwachting op 1 januari 2023 - de Omgevingswet (hierna: Ow) en titel 4.5 van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb) in werking treden. De Awb bevat een algemene nadeelcompensatieregeling en de Omgevingswet bevat aanvullende regels hierop ten aanzien van het omgevingsrecht. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (hierna: VNG) adviseert gemeenten een verordening nadeelcompensatie vast te stellen. Bij de voorgestelde Verordening is een toelichting gevoegd die de achtergrond en de bedoeling van de bepalingen nader uitlegt. Verder is deze Verordening beleidsneutraal opgesteld en kan deze worden aangemerkt als een procedureverordening. Voor de Verordening inclusief toelichting wordt verwezen naar bijlage 01. De Verordening is conform de modelverordening van de VNG opgesteld met enkele kleine wijzigingen. Deze worden hieronder toegelicht. Voor de modelverordening en implementatiehandeling wordt verwezen naar bijlage 02.

Argumenten voor de wijze van totstandkoming van de voorgestelde verordening 1.

2.

3.

4.

De Verordening is afgestemd met de gemeenten Beek, Stein en Maastricht om te voorkomen dat de ene gemeente meer obstakels voor een aanvrager opwerpt dan een andere gemeente. Dit betekent dat in onze gemeente dezelfde uitgangspunten worden gehanteerd dan in Maastricht, Beek en Stein. De Verordening is beleidsneutraal omdat het nog steeds een procedureverordening betreft en het te heffen recht gelijk blijft. Dit bedraagt momenteel ook€ 300,- ingeval van planschadeverzoeken en is gebaseerd op de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Dit recht is het bedrag dat betaald moet worden om de aanvraag in behandeling te nemen en wordt aan de aanvrager terugbetaald in het geval van een positief besluit. Het doel van dit bedrag is om een financiële drempel op te nemen zodat lichtvaardige aanvragen om vergoeding van schade zoveel mogelijk worden voorkomen. Door de Verordening is het voor verzoekers van schadevergoeding inzichtelijk op welke manier hun aanvraag wordt getoetst. Dit draagt bij aan de transparantie van het gemeentelijk handelen. Verder wordt ook voorkomen dat elk team een andere procedure hanteert zodat deze Verordening ook voor meer uniformiteit zorgt. De uniformiteit vindt ook plaats op een ander niveau omdat alle verzoeken om schadevergoeding (zoals die op grond van de Awb als die op grond van de Omgevingswet) op gelijke wijze worden afgedaan.

Zonder deze Verordening is het niet mogelijk een vast recht te heffen. Artikel 4:128 Awb geeft bestuursorganen de mogelijkheid om een recht te heffen van aanvragers van nadeelcompensatie. Het recht kan alleen worden geheven als dat bij wettelijk voorschrift is bepaald. Dat betekent dat de heffing van het recht moet zijn neergelegd in een voorschrift, gesteld door een orgaan dat op grond van zijn regelgevende bevoegdheid wettelijke voorschriften kan vaststellen, dus een verordening van de raad. De mogelijkheid die artikel 4:128 Awb biedt, is geïntroduceerd omdat zij een nuttige functie kan vervullen in het voorkomen van al te lichtvaardig ingediende of onvoldoende onderbouwde nadeelcompensatie. De afhandeling van een dergelijke overvloed aan aanvragen kost het

Voorstel aan Gemeenteraad

pagina 2 van 7

’

Gemeente

Sittard-Geleen Torn bestuursorgaan - en daarmee de samenleving - onnodig veel tijd en geld. De landelijke wetgever heeft omwille van dit argument in artikel 6.4 derde lid Wro een verplichte heffing van € 300,- opgenomen. Dit betekent verder dat 1.19.4 in de tabel behorende bij de Verordening op de heffing en de invordering van leges Sittard-Geleen 2022 voor 2023 wordt geschrapt. Achtergrond De huidige wet maakt onderscheid tussen planschade en nadeelcompensatie. Planschade is schade als gevolg van rechtmatige besluiten in het ruimtelijk domein bijvoorbeeld bij bestemmingsplannen of omgevingsvergunningen. Het gaat dan meestal om inkomensderving of vermindering van de waarde van een onroerende zaak als gevolg van een planologische maatregel. Voor deze schade wordt momenteel getoetst aan de Procedureverordening voor advisering tegemoetkoming in planschade gemeente Sittard-Geleen 2008 (hierna: procedureverordening 2008). Voor deze procedureverordening 2008 wordt verwezen naar bijlage 03. Onder nadeelcompensatie wordt in de huidige situatie verstaan de schade die is ontstaan na rechtmatige overige besluiten (zoals verkeersbesluiten) en om schade veroorzaakt door rechtmatige feitelijke handelingen zoals bijvoorbeeld een wegafsluiting waardoor een bedrijf moeilijk bereikbaar is en een ondernemer inkomsten misloopt.

Hiervoor bestaat in het huidige recht nog geen formeel wettelijke grondslag die is opgenomen in een wet. Op basis van de jurisprudentie en naar analogie van artikel 6:162 Burgerlijk Wetboek (onrechtmatige daad) worden vooralsnog dergelijke verzoeken afgedaan. Gemeenten hadden hiervoor een nadeelcompensatieverordening kunnen vaststellen. De gemeente Sittard-Geleen heeft een dergelijke verordening niet. Verzoeken om nadeelcompensatie zijn afgedaan conform het bepaalde in het voorontwerp van titel 4.5 Awb. In hoofdstuk 15.1 van de Ow staat een specifiek op het omgevingsrecht toegesneden nadeelcompensatieregeling. Deze regeling geeft aanvullende en speciale regels ten aanzien van de algemene nadeelcompensatieregeling zoals opgenomen in de nieuwe titel 4.5 van de Awb. Titel 4.5 van de Awb treedt gelijktijdig met de Omgevingswet in werking. Hiermee creëert de formele wetgever een juridische grondslag voor verzoeken om schadevergoeding naar aanleiding van rechtmatig overheidshandelen. De VNG adviseert gemeenten een nadeelcompensatieverordening op te stellen en zij neemt dit ook mee in haar plan van aanpak van de minimale acties voor de implementatie van de Omgevingswet. Met dit voorstel geven we invulling aan dat advies. Het voornoemde onderscheid tussen planschade en nadeelcompensatie is met de inwerkingtreding van titel 4.5 Awb en afdeling 15.1 Ow niet meer aanwezig.

Dit omdat in beide wetten nog maar één term wordt gebruikt namelijk ‘nadeelcompensatie’. De term ‘planschade’ komt daarmee te vervallen. In titel 4.5 Awb staan de grondslagen, inhoudelijke eisen en procedurele bepalingen over toekenning van nadeelcompensatie. Artikel 15.1 Ow bepaalt vervolgens in welke gevallen titel 4.5 Awb van toepassing is in het geval de schadeoorzaak zich bevindt in het fysieke domein. Verder zorgt de Omgevingswet voor nieuwe categorieën besluiten die ook voor schadevergoedingen in aanmerking komen zoals maatwerkvoorschriften of binnenplanse omgevingsvergunningen. Tot slot wijzigt ook de manier waarop eventuele schade bepaald wordt.

Voorstel aan Gemeenteraad

pagina 3 van 7

Gemeente

Sittard-Geleen Hom

Nadeelcompensatie Als overheid kunnen we rechtmatige besluiten nemen die inwoners, ondernemers of andere partijen onevenredig financieel kunnen benadelen. In die gevallen kan aanspraak bestaan op een tegemoetkoming in de vergoeding van dit financieel nadeel. Het gaat om een tegemoetkoming omdat de overheid niet altijd kan voorkomen dat burgers of ondernemers schade leiden ten gevolge van haar rechtmatig optreden. De overheid is ook niet verplicht om elke schade die zij in de rechtmatige uitoefening van haar publieke taken veroorzaakt, te vergoeden. Zo moeten bepaalde besluiten of handelingen zoals verkeersbesluiten en onderhoudswerkzaamheden als een normale maatschappelijke ontwikkeling worden beschouwd. Daarmee kan éénieder worden geconfronteerd en is het een algemeen aanvaard beginsel dat enkel degene die in vergelijking met anderen onevenredig zwaar wordt getroffen door rechtmatig overheidshandelen daarvoor een vergoeding dient te ontvangen. De hoogte van de compensatie moet in zo’n geval redelijk zijn en betreft geen volledige schadevergoeding zoals wel het geval is hij onrechtmatig overheidshandelen.

Het gaat dus om schadevergoeding als gevolg van: - rechtmatig overheidshandelen; - waarbij een bepaalde groep onevenredig zwaar wordt getroffen; met schade die uitstijgt boven het normaal maatschappelijk (eigen risico); - waarbij de schade niet voorzienbaar is en benadeelde geen eigen schuld heeft en - waarbij de schade niet al op andere manier is verzekerd.

Inhoud van de Verordening De Verordening is grotendeels gebaseerd op de modelverordening van de VNG. Verder betreft de voorgestelde Verordening een procedureverordening die beleidsneutraal van aard is. Dit omdat de Awb en de Ow regels bevatten voorde afwikkeling van aanvragen om schadevergoeding. Deze regelingen zijn grotendeels uitputtend bedoeld. Slechts over enkele onderwerpen is het tot op zekere hoogte mogelijk om aanvullende regels op te nemen. Daarbij kan gedacht worden aan de mogelijkheid om het vast recht naar maximaal € 500,- vast te stellen, of en op welke wijze een adviescommissie wordt ingesteld en betrokken bij de afhandeling, welke aanvraagvereisten gelden, of een percentage of vast bedrag voor het maatschappelijk risico wordt vastgesteld, of wordt weergegeven wat als schadebeperkende maatregelen wordt gezien en of een voorschot op de betaling kan worden verleend. Deze laatste onderwerpen worden door de Verordening niet geregeld zodat per geval kan worden bekeken wat als maatschappelijk risico dient te gelden en welke schadebeperkende maatregelen kunnen worden genomen. Deze onderwerpen zijn zeer casuïstisch en kunnen om die reden ook beter per geval bekeken wordt. Bovendien zullen de experts, ingeval van inwinnen van advies, ook daarover een advies uitbrengen.

Gelet hierop is de nadeelcompensatie als een procedureverordening aan te merken die in een uniforme en laagdrempelige procedure voorziet voor burgers en bedrijven die worden benadeeld.

De voorgestelde verordening bevat, kort weergegeven, de volgende bepalingen: - vast recht van € 300,- aanvraag via aanvraagformulier waarbij aanvrager al bepaalde stukken dient te overleggen; - adviescommissie of deskundige al naargelang het bestuursorgaan dat noodzakelijk acht;

Voorstel aan Gemeenteraad

pagina 4 van 7

Gemeente

Sittard-Geleen voor vaststelling van het normaal maatschappelijk risico, anders dan die gebaseerd op de Omgevingswet, wordt niets in de verordening vastgelegd; geen verwijzing naar schadebeperkende voorwaarden; voorschot enkel mogelijk in bijzondere gevallen zonder dat daarvoor een maximaal bedrag is vastgesteld. Afwijkingen van de VNG • Geen intrekking van procedureverordening 2008 Er wordt afgeweken van het voorstel van de VNG om de oude procedureverordening 2008 in te trekken. Dit naar aanleiding van advies van deskundigen op het gebied van planschade en het omgevingsrecht. De procedureverordening uit 2008 is vanwege het overgangsrecht nog relevant voor het afhandelen van planschadeverzoeken onder de Wro. Volgens de VNG is overgangsrecht in de Verordening niet nodig omdat dit door de landelijke wetgever is geregeld. De overgangsbepalingen voor nadeelcompensatie in het omgevingsrecht zijn vastgelegd in paragraaf 4.2.7 van de Invoeringswet Omgevingswet (hierna: Iw). In artikel 4.17 is vastgelegd voor welke schadeveroorzakende besluiten of handelingen het oude recht van toepassing blijft bij een aanvraag om schadevergoeding die wordt ingediend binnen vijfjaar na inwerkingtreding van de Ow.

Voor aanvragen om schadevergoeding als gevolg van specifiek genoemde schadeveroorzakende besluiten op basis van de Wro of een exploitatieplan is in artikel 4.19 van de Iw een specifieke regeling opgenomen. Dat betekent dat binnen vijfjaar na het onherroepelijk worden van een vaststellingsbesluit in die gevallen nog een planschadeverzoek kan worden ingediend gebaseerd op het oude recht. Dus lopende ruimtelijke procedures worden in beginsel onder het oude recht afgehandeld. Hierdoor hoeft - aldus de VNG - geen overgangsregeling in de voorliggende Verordening te worden opgenomen. De VNG adviseert daarom om de procedureverordening, in ons geval de procedureverordening 2008, in te trekken om zo de rechtszekerheid te waarborgen. Diverse deskundigen op het gebied van planschade betwijfelen of het standpunt van de VNG over het overgangsrecht, zoals hiervoor uitgelegd, wel volledig is en kan worden toegepast op aanvragen voor tegemoetkoming voor planschade. Discutabel is of onder het 'oude recht’ ook de gemeentelijke verordeningen worden verstaan nu de formele wetgever daar niet expliciet naar verwijst. Om problemen te voorkomen wordt, in afwijking van het voorstel van de VNG, ervoor gekozen om voor te stellen deze procedureverordening 2008 (zie bijlage 03) niet in te trekken.

Door de procedureverordening 2008 niet in te trekken, worden geen juridische risico’s gelopen omdat de voorgestelde Verordening ziet op de Ow en titel 4.5 van de Awb terwijl de procedureverordening 2008 is gebaseerd op de Wro. • Uitbetaling nadeelcompensatie In de Verordening wordt een extra twee weken aan het bestuursorgaan gegeven om tot uitbetaling van de nadeelcompensatie over te gaan. De modelverordening bevat een bepaling waarin de betaling plaatsvindt uiterlijk bij het onherroepelijk worden van het besluit op de aanvraag. Dit wordt niet wenselijk geacht omdat het organisatorisch onwerkbaar is om direct tot betaling over te gaan bij

Voorstel aan Gemeenteraad

pagina 5 van 7

Gemeente

Sittard-Geleen Torn het onherroepelijk worden van een besluit. In het geval uitbetaling enkele dagen ervoor gebeurt dan loopt de gemeente het risico dat alsnog bezwaar of beroep wordt ingesteld. In dat geval zou een terugvorderingsrisico kunnen spelen. Een verlenging van twee weken is geen onaanvaardbare lange termijn en daarbij kent de Verordening ook de mogelijkheid van het betalen van een voorschot. Gelet op artikel 4:87 tweede lid Awb mag de raad in haar verordening ook een andere termijn opnemen. Dit artikel bepaalt namelijk dat bij of krachtens wettelijk voorschrift een andere termijn voor de betaling kan worden vastgesteld. Alternatief

Geen verordening over nadeelcompensatie vaststellen Een verordening over nadeelcompensatie is niet verplicht maar wordt wel door de VNG geadviseerd. Dit omdat anders geen grondslag bestaat voor het heffen van een recht en het instellen van een adviescommissie waarop afdeling 3.3 van de Awb van toepassing is. Een ander voordeel voor het vaststellen van de Verordening is omdat het de transparantie van de gemeentelijke besluitvorming bevordert. Een aanvrager weet op welke wijze de gemeente een verzoek om nadeelcompensatie afhandelt en waaraan getoetst wordt. Dit bevordert ook de rechtszekerheid en uniformiteit voor de afhandeling van verzoeken om nadeelcompensatie binnen de gehele gemeente.

Financiën De kosten voor de ontwikkeling en implementatie van de verordening zijn onderdeel van het project ‘invoering Omgevingswet’ en bijbehorende kosten zijn gedekt vanuit het projectbudget voor de Omgevingswet. Vooralsnog zijn er geen aanvullende kosten noodzakelijk voor de uitvoering van dit besluit. De werkwijze is in grote lijnen een voortzetten van de huidige werkwijze die voortvloeit uit de huidige verordening. Een verschil is dat heffing van het recht niet via de legesverordening geschiedt maar via een factuur op grond van deze Verordening.

Duurzaamheid Het voorstel draagt niet direct bij aan een duurzame leefomgeving omdat het enkel ziet op hoe de gemeente een verzoek om nadeelcompensatie afhandelt.

Inclusieparagraaf Door het vaststellen van deze verordening wordt het voor een aanvrager om nadeelcompensatie inzichtelijker en begrijpelijker hoe hij een verzoek om nadeelcompensatie moet doen en hoe dit wordt afgehandeld. Daarbij zorgt de toelichting bij de verordening voor een nadere uitleg. Na vaststelling door de raad wordt een gebruiksvriendelijke versie van de Verordening en de bijbehorende toelichting gemaakt zodat alle aanvragers op gemakkelijke wijze kennis kunnen nemen van het bepaalde in de Verordening.

(Beg)inspraak De landelijke wetgever heeft al regels gemaakt die uitputtend zijn bedoeld. Deze regels zijn neergelegd in titel 4.5 Awb en hoofdstuk 15.1 van de Omgevingswet. Mede gelet op de aard

Voorstel aan Gemeenteraad

pagina 6 van 7

Gemeente

Sittard-Geleen Torn (procedureverordening) en het beleidsneutrale karakter van de Verordening is daarom afgezien van (beg)inspraak. Verder heeft de wetgever al regels gemaakt die uitputtend zijn bedoeld.

Juridisch Op grond van artikel 108, 147 en 149 Gemeentewet is de raad bevoegd tot vaststelling van deze Verordening. Na vaststelling door de raad wordt de verordening via www.ofFicielebekendmakinqen.nl bekendgemaakt en gepubliceerd op overheid.nl. De Verordening bepaalt dat deze in werking treedt gelijktijdig met de inwerkingtreding van de Omgevingswet en titel 4.5 Awb (deze treden ook samen in werking). Deze verordening is van toepassing op verzoeken om nadeelcompensatie waarop titel 4.5 Awb van toepassing is, tenzij op grond van het overgangsrecht de procedureverordening 2008 van toepassing is.

Bijlagen 01 Verordening nadeelcompensatie Sittard-Geleen 02 Modelverordening VNG en implementatiehandleiding 03 Procedureverordening voor advisering tegemoetkoming in planschade gemeente Sittard-Geleen 2008. 04 Raadsvoorstel Verordening nadeelcompensatie Sittard-Geleen 04.1 Raadsbesluit Verordening nadeelcompensatie Sittard-Geleen 04.2 Aanbiedingsblad raad

Voorstel aan Gemeenteraad

Steller: E-mail: Team:

Sharon Stekhuizen sharon.stekhuizen@sittard-geleen.nl Economische Ontwikkeling

Reg. nummer

Reg. datum Reg nummer(s) bijlagen :

17 augustus 2022

Portefeuillehouder: L.G.A.J. Geilen

Voorstel aan Gemeenteraad

pagina 7 van 7