CConstaterende datSittard-Geleen
Koppel je AI →
Document · PDF

Rekenkamerbrief onderbesteding Rekenkamer Sittard-Geleen

Raad 15 oktober 2026, gemeente Sittard-GeleenBij agendapunt: Rekenkameronderzoek onderbesteding (Kubben) *Dit agendapunt wordt doorgeschoven naar de raad van 11 november 2026*2.479 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Geachte raadsleden , Zoals u weet heeft de Rekenkamer in 2025 deelgenomen aan een landelijk doe mee onderzoek naar onderbesteding van gemeentelijke middelen. Reden voor dit landelijk onderzoek is dat het voor de gemeenteraad in een aantal opzichten onwenselijjk is als bij het vaststellen van de jaarrekening blijkt dat in het voorgaande jaar veel geld is overgebleven. Want dat geld was door de gemeenteraad in de begroting aan een bepaald doel toegekend , en blijkbaar is het niet gelukt om het daaraan uit te geven. En omdat het jaar inmiddels allang voorbij is , kan het ook niet meer aan iets anders worden besteed. Voor de raad wordt dat probleem vergroot als dit jaarlijks gebeurt , en als het gaat om aanzienlijke bedragen. In een recent rapport van BDO staat dat alle gemeenten samen in 2024 bijna € 2 miljard hebben overgehouden. Eerder in 2025 stelden onderzoekers van de Vrije Universiteit' dat gemeenten onbenutte middelen anders moeten inzetten. Tegelijkertijd signaleert BDO ook dat op langere termijn de houdbaarheid van de gemeentelijke financiën minder rooskleurig is dan het nu lijkt. Het is zeker waar dat de gemeentelijke financiële positie de afgelopen jaren is verbeterd.

Hoe komt dat nu echt? Om die reden hebben meer dan 110 gemeentelijke rekenkamers van 138 gemeenten samen laten onderzoeken of onderbesteding in hun gemeente voorkomt , wat de omvang ervan is , op welke terreinen het gebeurt en of daarvoor een verklaring is. Die kennis geven we mee aan de gemeenteraad , die de informatie de komende jaren kan gebruiken bij een kritische beschouwing van de begroting en collegevoornemens , om zo beter te kunnen sturen. Met deze brief informeren wij u over de resultaten van dit landelijk onderzoek. En beschrijven we hoe de situatie is voor Sittard-Geleen. Vooraf: onderbesteding: wat is het? Voordat we de conclusies en aanbevelingen presenteren , is het goed om kort in te gaan op het onderwerp. De gemeenteraad besluit bij de begrotingsbehandeling over financiële middelen om doelen te gaan bereiken. Gedurende het jaar kan de gemeenteraad de begroting wijzigen , hetzij om nieuwe doelen te realiseren , hetzij omdat blijkt dat er te veel of te weinig middelen beschikbaar zijn gesteld voor een eerder vastgesteld doel. Ook autonome ontwikkelingen (zoals de circulaires) worden dan verwerkt. Dit gebeurt in Sittard-Geleen hoofdzakelijk op de momenten van de rapportages (3 maal per jaar). Hoe eerder een bijstelling plaatsvindt , hoe meer ruimte er is voor inhoudelijke bijsturing.

Wijzigingen in de derde rapportage bijvoorbeeld vinden plaats in december van het lopende jaar , waardoor inhoudelijke bijstelling nagenoeg onmogelijk is. Gemeente Sittard-Geleen Afdeling Raadsgriffie T 06-34171539 rekenkamer @sittard-geleen.nl Postbus 18 , 6130 AA Sittard www. sittard-geleen. nl Een begroting is een plan voor de besteding van middelen. Dat betekent dat er altijd afwijkingen aan het eind van het jaar zullen zijn. Er zijn voor dit onderzoek drie vormen van onderbesteding onderscheiden: 1. Minder productie , dienstverlening , subsidieverstrekking of projecten realiseren dan gepland waardoor lagere lasten in een begrotingsjaar ontstaan ; 2. Het niet volledig gebruiken van toegekende lasten voor productie , dienstverlening , subsidieverstrekking of projecten terwijl die taken wel zijn gerealiseerd. Met andere woorden: het werk kon goedkoper worden gedaan. 3. Het niet volledig (kunnen) benutten van begrote of gedurende het jaar beschikbaar gekomen baten om de beoogde productie , dienstverlening , subsidieverstrekking of projecten tot stand te brengen. Onderbesteding gaat daarmee niet alleen om minder middelen besteden dan gepland maar ook om meer opbrengsten dan verwacht. Gemeenten zijn voor hun opbrengsten in hoge mate afhankelijk van het Rijk. Dus als het Rijk besluit meer of minder uit te geven , dan heeft dat directe gevolgen voor gemeenten.

Ook opbrengsten waarvoor de gemeente geld van anderen dan het Rijk krijgt kunnen afwijken van de verwachting. Uit eerdere onderzoeken naar onderbesteding zijn een aantal factoren af te leiden die onderbesteding kunnen verklaren. We noemen die hieronder kort. 1. Planningsoptimisme: denken dat het lukt om een bepaalde taak uit te voeren zonder voldoende rekening te houden met vertraging in doorlooptijden , 2. Capaciteit , zowel ambtelijk als bij feitelijke uitvoerders: er zijn te weinig mensen om alle geplande taken uit te voeren , 3. Tijd , dat wil zeggen moment van beschikbaar komen van middelen: het gebeurt vaak dat in de laatste maanden van het jaar (december zelfs) extra middelen beschikbaar komen. Die kunnen meestal pas volgend begrotingsjaar worden uitgegeven. 4. De raming in de begroting is niet goed door een niet correcte inschatting aan de voorkant en/of door onvoorziene gebeurtenissen. Bevindingen Hieronder gaan we nader in op de bevindingen uit het landelijk onderzoek , waarbij we soms teruggrijpen op de vier voornoemde verklaringen en waarbij we de bevindingen voor Sittard-Geleen , afzetten tegen de conclusies voor de G40-gemeenten (waar Sittard-Geleen onder valt) en het algemene beeld uit het landelijk eindrapport. Algemeen De landelijke trend is dat gemeenten bij de jaarrekening geld overhouden t. o. v. de (aangescherpte) begroting.

Ook in Sittard-Geleen zien we in de onderzochte periode in alle jaren positieve financiële resultaten bij de jaarrekening. Gemeente Sittard-Geleen Afdeling Raadsgriffie T 06-34171539 rekenkamer @sittard-geleen.nl Postbus 18 , 6130 AA Sittard www. sittard-geleen. nl Baten als motor van meevallers Het onderzoek laat zien dat batencategorieën zoals gemeentefonds en overige baten regelmatig hoger uitvallen dan begroot en dat extra bijdragen uit het gemeentefonds veel van die meevallers verklaren. Vaak komt dit geld pas in de loop van het jaar beschikbaar , te laat om nog te besteden. Dit geldt ook voor Sittard-Geleen en sluit ook aan bij de G40-conclusie. Personeel: structurele overschrijding inhuur en hogere loonkosten De realisatie op inhuur ligt elk jaar vele malen boven de begroting , dit zien we bij (nagenoeg) alle gemeenten. Ook voor de G40 is de bevinding dat inhuur stelselmatig wordt onderschat en totale personeelslasten hoger uitvallen dan begroot. Specifiek in Sittard vallen echter ook de lasten voor eigen personeel ieder jaar hoger uit dan begroot. Dit is een indicatie dat de bezetting meerjarig groter is dan de formatie. Ambtelijke navraag leert dat dit grotendeels komt door inhuur maar dat ook de feitelijke formatie door middel van inzet van incidentele middelen hoger is dan begroot. Dit is zoals gezegd ambtelijk bekend en men is doende dit aan te pakken.

Afschrijvingen en rentelasten Bij Sittard-Geleen is het patroon bij afschrijvingen gemengd: sommige jaren lager , andere jaren hoger dan begroot. Rentelasten zijn daarentegen in de meeste jaren lager dan begroot en rentebaten vallen vanaf 2022 duidelijk mee. Dat laatste sluit aan bij de G40-conclusie ; het eerste wijkt af van het G40-beeld van breed lager dan begroot. Lagere rentelasten zijn te verklaren door goed treasurybeleid maar ook door vertragingen. Belastingen , leges en huren Het onderzoek laat zien dat de OZB gemiddeld in recente jaren structureel meevalt (hoger is dan begroot) , dit geldt ook voor de G40 en Sittard-Geleen. Hetzelfde geldt voor overige belastingen , met uitzonderingen tijdens 2020–2021. Toerristenbelasting daarentegen wordt gemiddeld door gemeenten overschat (tegenvaller bij rekening) , zo ook in recente jaren door Sittard-Geleen (met uitzondering van 2023). Qua parkeerbelasting zien we dat Sittard-Geleen afwijkt van de G40-conclusie: in Sittard- Geleen blijft de realisatie in de meeste jaren juist achter bij de begroting , net als gemiddeld bij het totaal van gemeenten. Gemeente Sittard-Geleen Afdeling Raadsgriffie T 06-34171539 rekenkamer @sittard-geleen.nl Postbus 18 , 6130 AA Sittard www. sittard-geleen. nl Aanbevelingen Het landelijk rapport geeft een aantal aanbevelingen waar gemeenteraden hun voordeel mee kunnen doen.

Specifiek voor Sittard-Geleen doet de rekenkamer de volgende aanbevelingen die ons inziens aansluiten bij de reeds ingeslagen weg in Sittard-Geleen: Toets coalitieakkoord op uitvoerbaarheid Het coalitieakkoord staat mede aan de basis voor latere begrotingen. Door het coalitieakkoord expliciet te toetsen op haalbaarheid in termen van financiën en uitvoeringskracht vormt het een realistische basis. School de (nieuwe) raad Zet de ingezette weg voort om de raad te ondersteunen en biedt scholing aan om de raad in haar kaderstellende en controlerende rol t. a. v. de Planning & Control- producten te helpen groeien. Heb hierbij ook aandacht voor de (tijdige) beïnvloedingsmogelijkheden in deze processen met aandacht voor het thema onderbesteding. Een goed voorbeeld hiervan is de themasessie op 29 augustus 2024. Geef raad inzicht in de achtergrond van onderbesteding Vraag het college om bij verantwoordingsrapportages expliciet aandacht te besteden aan situaties van onderbesteding en de oorzaken daarvan. Hoewel ook nu reeds , op basis van de jaarrekening en programma rapportages , zeer zeker inzicht ontstaat in ontstane verschillen , is er nog altijd ruimte om dit beter (minder technisch) toe te lichten en daarmee voor de raad om inzicht te verkrijgen over de achtergrond van de onderbesteding in een jaar.

Periodieke analyse trends en patronen in meerjarenperspectief Een periodieke analyse van onder- of overbestedingen helpt om na te gaan of gedachte ontwikkelingen in de praktijk ook zo verlopen. Vooral terugkerende patronen zijn interessant en kunnen leiden tot bijstellingen naar de toekomst toe. Door deze analyse periodiek te doen en met de raad te delen wordt het inzicht van de raad vergroot en daarmee haar kaderstellende en controlerende functie versterkt. Zorg voor een betere begroting van formatie en inhuur De kosten van personele inzet (eigen formatie en inhuur) kennen onzekerheden die op begrotingsbasis niet allemaal te ondervangen zijn (ziekteverzuim , specifiek benodigde kennis , extra benodigde inzet , etc. ). De praktijk van de afgelopen jaren in Sittard- Geleen is echter dat de kosten in alle onderzochte jaren te laag begroot zijn , zowel voor de eigen formatie als voor inhuur. Dit geeft een vertekend beeld en is onwenselijk. Goed inzicht in en verankering van de (structureel) benodigde capaciteit voor de ambities in de begroting is van belang voor een realistische P&C. Gemeente Sittard-Geleen Afdeling Raadsgriffie T 06-34171539 rekenkamer @sittard-geleen.nl Postbus 18 , 6130 AA Sittard www. sittard-geleen. nl Tot slot Het landelijke onderzoek schetst een algemeen beeld ten aanzien van onderbesteding over de jaren heen.

Deze rekenkamerbrief is gebaseerd op de landelijke uitkomsten , en op een factsheet met daarin data over Sittard-Geleen die door de Vereniging van Rekenkamers met de Rekenkamer Sittard-Geleen is gedeeld. Daarbij past de kanttekening dat de onderzoekers van de Radboud Universiteit gebruik hebben gemaakt van de taakvelden van Data Financiën Decentrale Overheden (Findo). De cijfers in het onderzoek worden daarmee op een andere manier gepresenteerd dan in de begrotingen en jaarstukken van de gemeente Sittard-Geleen. Dit heeft als gevolg dat er niet een directe relatie gelegd kan worden tussen de presentatie van de cijfers uit het onderzoek en de presentatie van de cijfers uit de begrotingen en jaarstukken van Sittard-Geleen. Kanttekening is ook dat de onderzoeksgegevens inmiddels minder actueel zijn. Sittard-Geleen maakt zich nu op voor de begroting 2027. De rekenkamer ziet de uitkomsten van dit onderzoek dan ook vooral als indicatieve attentiepunten voor de komende jaren. De jaarrekening is ieder jaar het document waarin het college verantwoording aflegt aan de gemeenteraad , en de behandeling daarvan is het moment waarbij het college de belangrijkste afwijkingen tussen begroting en realisatie toelicht. Onderbesteding is daar onderdeel van. Eerder in deze brief zijn drie soorten van onderbesteding genoemd.

Deze kunnen behulpzaam zijn voor de raad om in het gesprek met het college over de resultaten een goede duiding te vinden. De resultaten voor Sittard-Geleen komen zoals gezegd grotendeels overeen met het landelijke beeld. Wij herkennen verschillende aspecten uit het onderzoek. In het verleden zijn onderdelen ook al aan de orde geweest bij de bespreking van Planning & Control producten. Het onderzoek is daarmee een mooi naslagwerk voor de betrokken ambtenaren en de commissie B&V die zich namens de raad bezighouden met het verbeteren van Planning & Control producten Voor meer detailinformatie over het onderzoek verwijzen wij naar het landelijk rapport ‘Schipperen tussen Crises en Ambitie’ (februari 2026) dat is samengesteld op basis van de onderzoeksgegevens van 138 gemeenten die met dit Doe Mee onderzoek hebben meegedaan. Het Doe Mee onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de Vereniging voor Rekenkamers. Gemeente Sittard-Geleen Afdeling Raadsgriffie T 06-34171539 rekenkamer @sittard-geleen.nl Postbus 18 , 6130 AA Sittard www. sittard-geleen. nl JJ | Sittard-Geleen Rekenkamer | Sittard-Geleen T.a.v. | mevrouw | D.

| Steens Postbus | 18 6130 | AA | SITTARD Team Uw | brief van | 18 juni | 2026 - Uw | kenmerk Zaaknummer | Z/26/909297 Registratienr Behandeld | door | (geanonimiseerd) Onderwerp | Bestuurlijke | reactie | ‘Doe | mee | onderzoek | onderbesteding” Sittard-Geleen, | 7 juli 2026 Geachte | leden | van | de | Rekenkamer, | 09 | JULI | 20% VERZONDEN Aanleiding Op | 18 | juni | 2026 | ontvingen | wij | via | uw | secretaris | de | rekenkamerbrief | naar | aanleiding | van het | rapport | ‘Doe | mee | onderzoek | onderbesteding’. | Met | belangstelling | hebben | wij | kennis genomen | van | uw | brief | en | het | rapport. | Overeenkomstig | uw | verzoek | ontvangt | u | hierbij onze | bestuurlijke | reactie. Algemene | reactie | ’ Wij | onderkennen | de | trend | van | afgelopen | jaren | waarin | gemeenten | en | ook | Sittard-Geleen steeds | ruime | financiële | jaarrekeningresultaten | hebben | gehaald. | Naast | een | aantal specifieke | gemeente | gebonden | factoren | lagen | daar | ook | landelijke | ontwikkelingen | onder. Denk | daarbij | aan | extra | middelen | voor | de | coronacrisis, | de | energiecrisis | en | de | opvang van | Oekraïense | ontheemden. | Vaak | pas | via | de | decembercirculaire | door | het | Rijk beschikbaar | gesteld | en | daarmee | onderdeel | van | het | rekeningresultaat.

| Daarbij | zien | we overigens | ook | dat | deze | trend | dalende | is. Zo | is | het | positieve | resultaat | over | 2025 | nog maar | € | 1,7 | miljoen. | Aan | de | ene | kant | door | een | betere | sturing, | aan | de | andere | kant | minder middelen | van | het | Rijk | die | op | het | laatste | moment | van | het | jaar | beschikbaar | worden gesteld. Uw | bevindingen | over | de | bijsturende | werking | van | de | derde | rapportage | kunnen | wij | niet volledig | ondersteunen. | De | derde | rapportage | biedt | weliswaar | geen | mogelijkheid | meer | om inhoudelijk | bij te | sturen | maar | is | wel | gericht | op | het | zo | laag | mogelijk | houden | van afwijkingen | in | de | jaarrekening | en | de | begrotingsrechtmatigheid | te | borgen. | Bovendien melden | we | in | die | rapportage | welke | nakomende | zaken | met | financiële | impact | kunnen spelen | die | pas | na | het | rapportagemoment | blijken. | Zoals | aangegeven | bijvoorbeeld | uit de decembercirculaire | of uit | de | afrekening | van | de | belastingopbrengsten. Ook | herkennen | we | uw | bevinding | dat | de | personele | kosten | hoger | uitvallen | dan | begroot. Dit | zowel | door | een | stuk | boven-formatieve | bezetting | als | door | hogere | inhuur.

| Het | zorgen Postadres: | Postbus | 18, 6130 | AA Sittard-Geleen | ® 14 046 | (vanuit | buitenland | +31 46 477 | 77 77) | www.sittard-geleen.nl

Nawoord rekenkamer De rekenkamer bedankt het college van B&W voor de bestuurlijke reactie op de rekenkamerbrief Onderbesteding en de daarin opgenomen conclusies en aanbevelingen. Het college herkent zich in de conclusies en aanbevelingen en onderschrijft het belang ervan. De rekenkamer adviseert de gemeenteraad het college te verzoeken om de raad mee te nemen in de realisatie van de aangekondigde plannen en maatregelen en erop toe te zien dat de raad hierover regelmatig wordt geïnformeerd. De rekenkamer bedankt tot slot de ambtenaren die zich intensief hebben ingezet de gegevens voor het onderzoek te verzamelen en te uploaden , en tijdens de fase van de feitencheck met de rekenkamer de factsheet en de rekenkamerbrief grondig door hebben genomen. De rekenkamer kijkt uit naar bespreking van de conclusies en aanbevelingen in deze rekenkamerbrief met de gemeenteraad van Sittard-Geleen. Gemeente Sittard-Geleen Afdeling Raadsgriffie T 06-34171539 rekenkamer @sittard-geleen.nl Postbus 18 , 6130 AA Sittard www. sittard-geleen. nl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://sittardgeleen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/cca3a430-40e4-4a25-91b7-9c36a00273a3?agendaItemId=1f8a796f-e3ab-445f-b23f-5f7b6c4123c3