Rapportage Detailhandelsbeleid Westelijke Mijnstreek 2023
Tekst van het document
als Sittard en Geleen, een wijkwinkelcentrumstructuur niet haalbaar is. Buurtcentra (met in principe één supermarkt)
Visie dorpscentrum Stein
hebben daarentegen een positief effect op het
Het centrum van Stein biedt een complete mix aan functies,
voorzieningenniveau voor inwoners en zorgen ervoor dat
zowel aan eigen inwoners als aan (Belgische) gasten. Het
inwoners op gepaste afstand hun dagelijkse boodschappen
centrum is planmatig opgezet en heeft een divers aanbod
kunnen doen. Het dagelijks aanbod in de buurtcentra mag
aan dagelijkse winkels, afgewisseld met lokale en nationale
niet concurreren met het centrum van Geleen (als klein
niet-dagelijkse aanbieders. Het filiaalbedrijf is goed
stadsdeelcentrum). Versterken van het (supermarkt)aanbod
vertegenwoordigd in dit centrum. Ook de weekmarkt is een
wordt uitsluitend toegestaan als het gaat om het
goede aanvulling op het centrum. Komende jaren wordt
moderniseren van de winkel en het relevant houden van
gewerkt om gezamenlijk het centrum levendig te houden,
het aanbod voor de consument. Het toevoegen van nieuwe
blijvend te vernieuwen en de leegstand tegen te gaan. Zo
supermarkten is niet aan de orde.
blijft het centrum aantrekkelijk voor eigen inwoners en trekt het Belgische gasten aan.
Visie buurtvoorziening kleine kernen In Grevenbicht en Spaubeek bevinden zich supermarkten, soms aangevuld met een enkele winkel. In Neerbeek betreft het enkele dagelijkse winkels (geen supermarkt). In Urmond ligt een solitaire perifere supermarkt. Het heeft de voorkeur om deze in het kader van de transformatievisie Urmond-Oost, te verplaatsen naar de dorpskern in de omgeving van het Sint Anthoniusplein en het oude klooster.
Het betreft in alle gevallen buurtvoorzieningen met een lokale functie, waarbij het vaak gaat om de ‘laatste winkels in de kern’. In het kader van de leefbaarheid van deze kleine kernen vervult de hier beperkt aanwezig dagelijkse detailhandel een belangrijke rol. Het zo lang mogelijke instandhouding van deze basisvoorzieningen is in het kader van de leefbaarheid een belangrijk uitgangspunt.
23
3.2.3 Perifere winkelgebieden Visie Voor volumineuze artikelen kan de consument terecht bij
de bewoners. Dit zijn kleine PDV-clusters met een lokale functie: Poort van Stein, Beekerhoek en Dr. Nolenslaan.
een van de perifere winkelgebieden in de Westelijke
Wanneer de indeling van het regionaal verzorgende
Mijnstreek. Hierbij geldt als criterium het volume van de
Retailpark Sittard Geleen en Detailhandelszone
artikelen die worden verkocht, niet het volume van de
Handelscentrum Bergerweg en de lokaal verzorgende PDV-
winkelformule: grootschalige reguliere detailhandel (zoals
clusters wordt losgelaten, ontstaan onduidelijk
een Media Markt of grootschalige supermarkt) hoort hier
geprofileerde concentraties zonder cumulatieve attractie.
niet thuis. Net als voor reguliere detailhandel geldt dat het
Daardoor zou de vitaliteit van deze winkelgebieden
belangrijk is om het juiste aanbod op de juiste plek toe te
afnemen en de kans op leegstand groter worden.
staan. Voorop staat dat de complementariteit tussen PDVlocaties en reguliere centra wordt gewaarborgd en een herkenbaar profiel wordt gecreëerd voor de consument. Retailpark Sittard Geleen is de grote locatie voor perifere detailhandel in de Westelijke Mijnstreek. Qua profilering is
Algemeen uitgangspunt 1 (alle perifere winkelgebieden): Alleen ruimte voor detailhandel met groot oppervlak voor uitstalling vanwege aard en omvang van de volumineuze artikelen. o Volumineuze artikelen: artikelen voor minder frequent benodigde, doelgerichte aankopen, die vanwege de
Retailpark Sittard Geleen de plek waar inwoners alles
omvang en ruimte die nodig is voor uitstalling van de
kunnen kopen voor In/Om Huis (branches tuin en dier, doe-
artikelen, moeilijk inpasbaar zijn in bestaande
het-zelf, woninginrichting en meubels). Detailhandelszone Handelscentrum Bergerweg heeft de potentie om komende jaren uit te groeien tot een perifere locatie met als thema
mobiliteit. Hierdoor vormt het een verlengstuk van het bestaande mobiliteitscluster aan de Bergerweg. Zowel Retailpark Sittard Geleen als de Detailhandelszone Handelscentrum Bergerweg zijn te kwalificeren als bovenlokaal PDV-cluster met een functie voor de regio. De aanwezige bouwmarkten en kleinere tuincentra in gemeenten Beek, Sittard-Geleen en Stein vervullen een lokale functie. Hiervoor geldt dat een fijnmaziger structuur wordt nagestreefd met spreiding van het aanbod dichtbij de 3
Detailhandel in grove bouwmaterialen: detailhandel in materialen voor de ruwbouw van gebouwen en dergelijke zoals stenen zand beton bestratingsmateriaal en hout
winkelgebieden zoals centra, wijken en buurten. o Mogelijke branches: uitgangspunten per perifere locatie zijn leidend: •
ABC-branches, brand- en explosiegevaarlijke stoffen, landbouwvoertuigen en grove bouwmaterialen3
•
Doe-het-zelf, woninginrichting4, keuken-, sanitair- en badkamerwinkels, tuin & dier, deuren/ramen, tegels, zonwering, met een minimum omvang van 1.000 m2 wvo5.
o Flexibiliteit vanwege evenredigheid: detailhandel faciliteren die uit oogpunt van ruimtelijke ordening zich niet onderscheidt van de hiervoor genoemde (limitatief
o
o
o
o
(tenten/camping, piano’s/vleugels e.d.). Genoemde branches mogen zich in beginsel op elke PDV locatie vestigen, maar bij voorkeur aansluitend bij de functie van de betreffende PDV-locatie. Maximaal 10% van het metrage (m2 bvo) mag branchevreemd zijn, met een maximum omvang van 250 m2 wvo en 100 m2 per branchegroep. Geen grootschalige winkelformules en/of mega-stores, tenzij aangetoond kan worden dat ze minimaal 80% volumineuze artikelen voeren, met een maximum omvang kleinschalig aanbod van 200 m2 wvo. Shop-in- shop concepten met een eigen afrekenpunt voor branchevreemd assortiment zijn niet toegestaan.
Algemeen uitgangspunt 2: We houden vast aan heldere brancheringsregels. o Op de aangewezen perifere locaties waar ABC-branches zijn toegestaan, wordt dit uitgebreid met fietsen en scooters. We hanteren een minimum omvang van 1.000 m2 wvo. Deze brancheverruiming geldt niet op overige locaties waar ABCbranches zijn toegestaan. Voor Sittard-Geleen betekent dit dat deze brancheverruiming bijvoorbeeld voor detailhandelszone Handelscentrum Bergerweg geldt en niet voor bedrijventerrein Krawinkel. Uitgangspunten per perifere locatie Uitgangspunten Retailpark Sittard Geleen: o Retailpark Sittard Geleen is de grote locatie voor perifere detailhandel in de Westelijke Mijnstreek en is qua profilering dé plek waar inwoners alles kunnen kopen voor In/Om Huis: branches woninginrichting, doe-het-zelf, tuin- & dierartikelen.
opgesomde) branches in volumineuze goederen 4 Zie bijlage 2 voor definitie woninginrichting
5 Deze minimum omvang geldt niet voor panden die reeds kleiner zijn dan 1.000 m2 wvo.
24 o Voor woninginrichting geldt dat uitsluitend branches met volumineus aanbod zijn toegestaan, zoals gedefinieerd onder Algemeen uitgangspunt 1. o Aanpakken van de verouderde verkeerssituatie en de o basisvoorwaarde schoon, heel, veilig en parkeren op orde. o Horeca en leisure blijven beperkt en zuiver winkelondersteunend. Uitgangspunt 3: branchering Detailhandelszone Handelscentrum Bergerweg en drie lokale PDV-clusters: o De volgende branches zijn op deze locaties toegestaan: brand- en explosiegevaarlijke goederen; detailhandel in ABC, inclusief rijwielen/scooters; landbouwvoer- en werktuigen; grove bouwmaterialen; keukens, tegels en sanitair; deuren, ramen en zonwering. Uitgangspunten Detailhandelszone Handelscentrum Bergerweg: o Dit gebied heeft de potentie om verder uit te groeien tot een perifere locatie met als thema mobiliteit, aansluitend
o Stein, waarbij naast de branches zoals opgenomen bij
Uitgangspunten Fortunastadion:
uitgangspunt 3, de volgende branches zijn toegestaan:
In het nieuwe beleid is het Fortunastadion niet langer een
een vestiging in de branche doe-het-zelf in de vorm van
perifere winkellocatie. De perifere winkelbestemming met
een bouwmarkt, een lokaal georiënteerd tuincentrum,
sportthema vervalt. Sportwinkels dienen zich als reguliere
een boerenbond-achtige formule. Deze branches zijn
detailhandel in de binnenstad te vestigen. Uitzondering is het reeds
toegevoegd gelet op het lokaal verzorgende karakter.
vergunde leegstaande pand in het stadion. Passend binnen reeds
o De solitair gelegen bouwmarkt op businesspark Stein
gemaakte afspraken, wordt hier een invulling gezocht. Samen met
vervult een lokale functie voor gemeente Stein en wordt
de eigenaar zoeken we naar alternatieve invulling van het
bij voorkeur verplaatst naar de Poort van Stein.
resterende balansgebied. Gedacht kan worden aan kleinschalige
logistieke invulling of bedrijven (conform bestemmingsplan). De Uitgangspunten PDV- cluster Dr. Nolenslaan:
reeds gevestigde sportgerichte leisure (bowling, klimwand e.d.) kan
o De concentratie vervult een lokale functie voor Sittard-
worden versterkt met soortgelijke concepten.
Noord en directe omgeving. o Inkrimping en transformatie is noodzakelijk. Bouwmarkt
Wat zijn de risico’s als we hier niet voor kiezen?
o blijft behouden. Winkels buiten dit cluster worden bij
Om de stads- en dorpscentra te beschermen, is het voeren
voorkeur verplaatst naar de bovenlokale perifere locaties. o Branches conform uitgangspunt 3, incl. een vestiging in
van heldere brancheringsregels een vereiste. Dit om verdringing – met als gevolg leegstand – te voorkomen. Ontwikkelingen op de
de branche doe-het-zelf in de vorm van een bouwmarkt
perifere locaties zijn immers van invloed op (het functioneren van)
en een boerenbond-achtige formule.
de stads- en dorpscentra in de drie gemeenten. Door onderscheid te maken tussen lokale en bovenlokale PDV-clusters, worden
Uitgangspunten Beekerhoek:
hoogfrequent bezochte branches meer verspreid aangeboden (o.a.
o Huidige branchering conform uitgangspunt 3.
o De locatie vervult een lokale functie voor de gemeente
doe-het-zelf en tuinartikelen), terwijl meer keuzegevoelige branches
Uitgangspunten Poort van Stein:
o Clustering van het huidige aanbod is wenselijk, bij
op de aangrenzende autoboulevard.
o De te ontwikkelen locatie Poort van Stein biedt vanuit het bestemmingsplan ruimte voor 6.650 m2 wvo. Deze blijft behouden en wordt zoveel mogelijk ingevuld middels verplaatsing van solitair gelegen grootschalige winkels vanuit Stein. o De Poort van Stein heeft een lokale functie voor gemeente
Beek met als trekker een bouwmarkt.
(bijv. woninginrichting) op één locatie worden aangeboden en elkaar zodoende versterken.
voorkeur nabij winkelcentrum Makado. Behoud lokale focus, uitbreiding niet wenselijk.
Thematisering van perifere locaties met aanbod van (naar aard en
o Branches zoals opgenomen bij uitgangspunt 3, inclusief:
omvang) volumineuze producten is verdedigbaar. Dit sluit aan op
een vestiging in de branche doe-het-zelf in de vorm van
het bezoekmotief van de klant. In de situatie van Sittard-Geleen
een bouwmarkt, een lokaal georiënteerd tuincentrum en
dienen de brancheringsregels ook ter bescherming van winkel-
een boerenbond=achtige formule.
gebieden anders dan de oude stadscentra. In Sittard-Geleen is de
Bijlage 4 toont per perifere locatie de exacte ruimtelijke afbakening.
perifere detailhandels-locatie Retailpark Sittard Geleen daar een
voorbeeld van: lange tijd was er sprake van aanzienlijke leegstand.
25
3.2.4 Bijzonder regionaal winkelgebied Visie
Uitgangspunten
Makado is een speciaal winkelcentrum met een specifieke
Uitgangspunt 1: Makado blijft het koopcentrum van de
ontstaansgeschiedenis. Makado is gezien haar centrale
Westelijke Mijnstreek.
ligging, aanbod en trekkracht te kwalificeren als de ’mall’
o Zorgen voor een evenwichtige mix aan niet-dagelijkse
van Zuid-Limburg en tegelijk als het ‘koopcentrum’ van de Westelijke Mijnstreek. Deze doelgerichte aankooplocatie
aanbieders, aangevuld met dagelijks aanbod. o Complementariteit Sittard-Centrum waarborgen en
huisvest landelijke filialen en weet bezoekers vanuit de
beide centra vanuit eigen kracht en kenmerken laten
wijde omgeving te trekken. Komende jaren zet Makado
opereren.
sterk in op het vergroten van het aantal bezoekers per jaar. Blijvende aandacht voor de bereikbaarheid is gewenst.
Uitgangspunt 2: Geen aanvullende functies zoals leisure, horeca en diensten
Randvoorwaardelijk bij de verdere ontwikkeling van
o Detailhandel blijft de primaire invulling van koopcentrum
Makado is dat het zich vooral blijft richten op doelgericht
Makado. Andere functies zoals leisure, horeca en
winkelen. Dit is de kracht van Makado en het
diensten zijn in beginsel niet toegestaan. Voor horeca
onderscheidende vermogen ten opzichte van bijvoorbeeld
geldt dat alleen winkelgebonden (dag)horeca wordt
het centrum van Sittard of het nabij gelegen centrum van
toegestaan.
Beek. De recreatieve functie van Makado wordt niet verder
o Toevoegen van functies anders dan in het huidige
versterkt, wat betekent dat er uitsluitend winkelonder-
bestemmingsplan is toegestaan (detailhandel en
steunende (dag)horeca aanwezig is, zoals een lunchroom,
winkelgebonden horeca), is niet aan de orde.
snackbar en ijssalon.
Uitgangspunt 3: Geen nieuwe winkelmeters toevoegen o Het uitbreiden van het winkelareaal is in beginsel tijdens de doorlooptijd van voorliggend beleid niet aan de orde, gelet op huidige trends en ontwikkelingen. Na 5 jaar wordt, als onderdeel van de evaluatie van voorliggend beleid, bepaald of dit uitgangspunt in huidige vorm behouden blijf. o Noodzakelijk om de positie van het centrum van Beek, Geleen, Sittard en Stein op peil te houden. Wat zijn de risico’s als we hier niet voor kiezen? Bij een verdere verbreding van het aanbod (leisure en horeca), komt Makado in het vaarwater van het centrum van vooral Sittard. Als recreatief centrum richt Sittard zich
immers sterk op de verblijfsfunctie, waarbij ontmoeten en beleven centraal staan. Ook de dorpscentra van Beek en Stein worden geraakt bij een eventuele uitbreiding van functies in Makado, iets wat gelet op de leefbaarheid niet wenselijk is.
26 24
3.3 Winkels buiten de structuur
landbouwvoer- en werktuigen, grove bouwmaterialen.
Een deel van het winkelaanbod in de Westelijke Mijnstreek is
Wat zijn de risico’s als we hier niet voor kiezen?
winkels buiten de streeflocaties in de gewenste
Verspreide winkels kunnen niet profiteren van onderlinge
gevestigd op een solitaire locatie. Dit betreft elke locatie buiten Versterking van het verspreide aanbod leidt tot verzwakking van de detailhandelsstructuur met haar winkelgebieden. één van de genoemde winkelgebieden. Daarmee vallen deze detailhandelsstructuur. Voor solitaire winkels (verspreid
synergie. En juiste de kritische massa en mix in de
aanbod) wordt het volgende uitgangspunt gehanteerd:
winkelgebieden zorgt voor een goed ondernemings- en
Uitgangspunt: bestaand verspreid aanbod wordt beperkt en
combinatiebezoek met andere winkels prettig.
investeringsklimaat. Ook voor consumenten is een
waar mogelijk afgebouwd. o Aantal winkelmeters buiten de structuur moet worden teruggedrongen. In afstemming met de sub-regio bepalen hoever hierin gegaan wordt. o Bij voorkeur worden winkels buiten de structuur verplaatst
3.4 Overige vormen van detailhandel Binnen de detailhandelsstructuur moet rekening gehouden worden met speciale vormen van detailhandel. Ook voor
naar een van de winkelgebieden. Deze gewenste
deze vormen van detailhandel is het hebben van heldere
verplaatsing geldt voor alle solitaire detailhandel, tenzij
richtlijnen een vereiste. De volgende speciale vormen van
aantoonbaar niet inpasbaar. Dat geldt bijvoorbeeld voor
detailhandel worden onderscheiden en uitgangspunten
winkels met grove bouwmaterialen of detailhandel in
worden gehanteerd:
brand- en explosiegevaarlijke en milieuverstorende stoffen. Dit is een aparte categorie van perifere detailhandel en die
Kringloopwinkels
kunnen zich op de bedrijventerreinen vestigen.
Kringloopwinkels zijn een specifieke vorm van reguliere
o Uitzondering op bovenstaande zijn dagelijkse voorzieningen detailhandel, als hun hoofdactiviteit op verkoop aan consumenten is gericht. De laatste jaren is deze branche in kernen zonder winkelgebied met omvang van maximaal 100 m2 wvo. Deze winkels zijn belangrijk voor de
groeiende en daarnaast bieden steeds meer reguliere
leefbaarheid van deze kernen.
winkels (een beperkt assortiment) tweedehands producten
o Een andere uitzondering zijn winkels vallend binnen de
aan. Er kan ook sprake zijn van een kringloopbedrijf met als
ABC-branches. Deze zijn – mits passend binnen het
hoofdactiviteit de inname en opknappen van goederen. Die
bestemmingsplan – ook toegestaan op de bedrijven-
worden gezien als een bedrijf.
terreinen. o Op bedrijventerreinen is derhalve toegestaan: brand- en
De Westelijke Mijnstreek hanteert voor kringloopwinkels
explosiegevaarlijke goederen, ABC (exclusief fietsen,
vergelijkbare richtlijnen als voor reguliere detailhandel.
scooters),
Hierbij geldt dat primair gekeken dient te worden of kringloopwinkels ruimtelijk inpasbaar zijn in de binnenstedelijke winkelgebieden. Leegstaande panden bieden (tegen haalbare huurprijzen) goede kansen voor een tijdelijke of permanente invulling met deze branche. Uitgangspunt: nieuwe kringloopwinkels dienen - net als reguliere detailhandel - ingepast te worden binnen bestaande winkelgebieden. Dit geldt niet voor kringloopbedrijven waar inname,
reparatie en/of afvalscheiding van goederen plaatsvindt: deze dienen zich op een PDV-locatie of (indien de PDV-locatie voor die functie ruimtelijk ongeschikt is) bedrijventerrein te vestigen. Kringloopwinkels die primair volumineuze goederen zoals meubels aanbieden vallen qua profiel onder PDV en zijn daardoor toegestaan op de perifere locaties in de Westelijke Mijnstreek. Op perifere locaties worden slechts kringloopwinkels toegestaan die minimaal 80% volumineuze artikelen voeren, met een maximum omvang kleinschalig aanbod van 200 m2 wvo. Webshops en pick-up points Steeds meer vindt detailhandel (de bedrijfsmatige verkoop van producten aan consumenten) plaats via internet. De vraag is in hoeverre de bestelling (virtueel), de betaling (virtueel), de
aflevering (bij de consument) en het afhalen (door de consument) een detailhandelsactiviteit is. Voor het detailhandelsbeleid en de planologische vertaling in bestemmingsplannen (straks het omgevingsplan) is de consument-aantrekkende werking van belang. Een webshop behoort tot reguliere detailhandel als deze fysiek
27 25
toegankelijk is voor de consument. Daaronder wordt ook
Hierdoor worden dergelijke bedrijven gezien als een
verstaan een afhaalfunctie voor de consument. Als de
logistiek bedrijf en niet als detailhandel. Zij kunnen zich daar
webshop fysiek niet toegankelijk is voor de consument en
vestigen waar dat planologisch past. Ontwikkelingen
Boerderij- of landwinkels
geen consument aantrekkende werking heeft, wordt het
rondom dit thema worden gevolgd en indien nodig vindt op
Boerderij- en landwinkels zijn toegestaan als er sprake is van
niet aangemerkt als detailhandel. Het kan dan passen in
dit punt een aanscherping plaats.
rechtstreekse verkoop van hoofdzakelijk eigen, op het
een andere bestemming (bijv. bedrijf, kantoor of woning).
o De nevenactiviteit voldoet aan alle wet- en regelgeving.
bedrijf vervaardigde of geteelde producten. Belangrijk hierbij Blurring/mengvormen
is dat betreffende winkels geen verstorend effect hebben op
Voor afhaalcentra (ofwel pick-up points, zonder fysieke
Blurring is al jaren een trend die zich steeds verder
de detailhandelsstructuur. Hierbij gelden de volgende
uitstalruimte die voor de consument toegankelijk is) is het,
ontwikkelt binnen het winkellandschap. Bij blurring wordt
uitgangspunten:
teneinde voldoende traffic te (blijven) genereren in de
ingezet op het aanbieden van een totaalbeleving in een
o Het moet gaan om een agrarisch bedrijf;
winkelgebieden, gewenst om deze uitsluitend in of bij de
ruimte waarin de traditionele grenzen tussen detailhandel
o De detailhandel is ondergeschikt aan de reguliere
winkelgebieden toe te staan en niet op andere solitaire
en horeca, maar ook leisure, dienstverlening, cultuur en
locaties zoals een bedrijventerrein. Bij perifere
ambacht, vervagen. De ondernemer kan hierdoor een
detailhandelsvestigingen zie je vaak pick-up points bij een
betere beleving aanbieden, met als doel de klant zo lang
producten, met max. 10% aan overige lokaal
servicebalie zoals bij bouwmarkten. Dat is een prima
mogelijk in de winkel en uiteindelijk het winkelgebied te
vervaardigde streekproducten.
alternatief vanwege de ruime openingstijden van
houden. Blurring gaat tegenwoordig verder dan het
bouwmarkten. Voor pick-up points in de vorm van kluisjes
traditionele koffiehoekje in een winkel.
worden dezelfde regels gehanteerd: in winkelgebieden.
agrarische activiteiten. o Het gaat om hoofdzakelijk eigen vervaardigde of geteelde
o Maximale omvang is 100 m2 wvo. Kleinschalige detailhandel trafficlocaties en
Afhaalpunten voor dagelijkse producten horen bij uitstek bij
Voor de Westelijke Mijnstreek geldt dat blurring in beginsel
maatschappelijke instellingen
bestaande supermarkten thuis.
is toegestaan, mits opgenomen in het horecabeleid of
In de Westelijke Mijnstreek zijn nieuwe detailhandels-
anderszins expliciet benoemd (bestemmingsplan/
initiatieven buiten de winkelgebieden niet toestaan.
Uitgangspunt: de ontwikkeling van afhaalcentra wordt
omgevingsplan) en met uitzondering van de PDV-locaties.
Uitzondering hierop zijn kleinschalige vormen van
binnen de bestaande winkelgebieden ingepast.
Het is aan de drie gemeenten zelf om hier keuzes in te
detailhandel. Voorwaarde is dat deze vormen van
Afhaalcentra zijn ook in de PDV-concentratiegebieden
maken en te bepalen onder welke voorwaarden en in welke
detailhandel ondersteunend en ondergeschikt zijn aan de
mogelijk, maar dan alleen bij de perifere detailhandels-
winkelgebieden blurring is toegestaan. Hierbij gelden in de
hoofdfunctie en/of een gemaksfunctie hebben voor
vestigingen.
basis de volgende uitgangspunten:
bezoekers van de betreffende voorzieningen. Hierbij gaat
o De horeca-activiteit dient ondergeschikt te zijn aan de
het om detailhandel de volgende functies:
Darkstores In de basis zijn deze ‘winkels’ gericht op het (ultra-snel) bezorgen van producten en niet toegankelijk voor de
consument.
hoofdactiviteit; o De openings-en sluitingstijden van de nevenactiviteit (bijv. horeca) zijn aangepast aan die van de hoofdfunctie;
o Op trafficlocaties waar grote aantallen (woon-werk)
passanten komen zoals treinstations, benzinestations of kantoorlocaties.
28 26
o Sportaccommodaties of maatschappelijke instellingen
kader van regionaal beleid is uniformering daarvan wenselijk,
Voorgenoemde geldt ook voor bedrijven die zich van
zoals scholen, ziekenhuizen en verzorgingstehuizen.
zodanig dat binnen de gehele regio dezelfde regels gelden.
oorsprong op de zakelijke markt richten, zoals groothandels, warmteservice e.d. die zich (met een voor de consument
Deze vorm van detailhandel moet verband houden met
Uitgangspunt in dit beleid is dat een heldere structuur, met
de functie van de voorziening, dient gericht te zijn op de
voor de consument herkenbare winkelgebieden, wordt
eigen doelgroep en te allen tijden ondergeschikt blijven.
gerealiseerd. Dit vraagt om clustering van het aanbod en
Het winkelaanbod mag maximaal 100 m2 wvo bedragen
afbouw van aanbod buiten de structuur. Duidelijke
per verkooppunt en niet verstorend werken voor de
richtlijnen rondom ondergeschikte detailhandel dragen hier
gehele detailhandelsstructuur.
ook aan bij.
Ambulante handel
Detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit van industrie
In dit beleid wordt niet ingegaan op ambulante functies
of nijverheid is alleen toegestaan als het voldoet aan de
zoals warenmarkten, standplaatsen en evenementen.
volgende drie voorwaarden:
Daarvoor wordt naar het specifiek beleid voor ambulante
•
In ter plaatse vervaardigde, bewerkte of geassembleerde
handel per gemeente verwezen. Vanwege de gebieds-
goederen (bijv. zonwering, sauna’s, deuren, kozijnen,
gerichte benadering zijn deze vormen van detailhandel als
meubels in meubelmakerij, etc.), niet zijnde branches die
centrumfuncties wel relevant. Warenmarkten trekker
in de reguliere centra horen (zoals detailhandel in textiel,
wekelijks veel bezoekers, vullen vaak gaten op in de
schoeisel/lederwaren, huishoudelijke artikelen, voedings-
branchering (vis, kaas/noten, exotische levensmiddelen)
en genotmiddelen).
en hebben niet alleen een belangrijke (economische)
•
functie) in veel centrum-gebieden, ze vormen ook ontmoetingsplekken voor inwoners in de Westelijke
De detailhandelsactiviteit blijft beperkt tot direct aan de hoofdactiviteit gerelateerde goederen, en betreft niet de
•
Mijnstreek.
verkoop van producten van elders. Dit laatste is reguliere detailhandel;
•
De fysieke uitstalruimte die gericht is op en/of
Ondergeschikte detailhandel en productiegebonden
toegankelijk is voor consumenten beperkt zich tot 20%
detailhandel
van het bedrijfsoppervlak met een maximum van 250 m².
Van oudsher hanteren de drie gemeenten in de Westelijke
Het is immers een ondergeschikte nevenactiviteit van
Mijnstreek verschillende uitgangspunten als het gaat om
industrie of nijverheid.
ondergeschikte detailhandel en productiegebonden detailhandel. Dit is terug te zien in vigerende
bestemmingsplannen voor bedrijventerreinen. In het
toegankelijke ruimte) ook op particuliere verkoop richten.
29 28
04
Toetsingskader, uitvoeringsstrategie en programma
30 29
4.1 Inleiding
4.2 Toetsingskader in lijn met SVREZL
De visie en uitgangspunten per winkelgebied uit het vorige
Procesboom SVREZL als afwegingskader
hoofdstuk geven duidelijk richting aan waar de gemeenten
Nieuwe initiatieven dragen in potentie bij aan een sterkere
Beek, Sittard-Geleen en Stein naartoe willen wat betreft de
structuur. Echter geldt hierbij: de juiste initiatieven op de
detailhandel(structuur). Dit hoofdstuk gaat in op welke
juiste plaats. Het voorgaande hoofdstuk beschrijft de kaders
manier deze gewenste detailhandelsstructuur bereikt dient
waarbinnen ontwikkelingen moeten plaatsvinden.
te worden. Voor initiatieven die niet binnen het bestemmingsplan Aan de hand van een toetsingskader (paragraaf 4.2) wordt
passen, geldt de procesboom zoals benoemd in de SVREZL
invulling gegeven aan hoe om te gaan met nieuwe
als afwegingskader.
detailhandelsinitiatieven. Hiervoor geldt dat er een zekere spanning zit tussen juridische zekerheid (visie als
Nieuwe initiatieven en initiatieven voor gebruikswijzigingen
toetsingskader) en flexibiliteit (visie als dynamisch
worden aan de hand van een toetsingskader in het
document). Een goede balans hiertussen is dan ook
relevante gremium besproken. Op niveau van
belangrijk en wordt nader toegelicht.
Zuid-Limburg bewaken de gemeenten en de subregio’s voortgang, uitgangspunten, samenhang en
Paragraaf 4.3 geeft invulling aan de uitvoeringsstrategie, de
kwaliteit van de afspraken. Bij iedere afweging voor
‘hoe’-vraag. Met andere woorden: als we weten waar we
toevoeging van meters speelt de Ladder voor duurzame
naartoe willen, hoé kunnen we daar dan komen en wat is
verstedelijking een rol.
hierin belangrijk? De uitvoeringsstrategie vormt de opmaat voor de ‘wat’-vraag: welke acties moeten in gang worden
gezet? Dit wordt verder uitgewerkt in paragraaf 4.4, het uitvoeringsprogramma.
31
4.3 Uitvoeringsstrategie
4.4 Voorzet uitvoeringsprogramma
Actie is nodig om de gewenste detailhandelsstructuur te
Een duidelijke rolverdeling helpt hierbij:
bereiken en een toekomstbestendige detailhandels-structuur
•
Ieder winkelgebied in de Westelijke Mijnstreek is uniek en
Rol overheid: kaderstellend aan de hand van duidelijke
heeft eigen opgaven en ontwikkelkansen. Ook in de
te borgen. Er wordt grofweg onderscheid gemaakt tussen
beleidsregels, handelend naar de visie en het bieden van
uitvoering vraagt dit om maatwerk. Komende pagina’s geven
twee soorten acties:
een helder ondernemings- en investeringsklimaat.
een beeld van mogelijke acties. Daar waar de regulerende
Behoud van leefbaarheid en de vitaliteit in de
maatregelen in principe gezamenlijk kunnen worden
winkelgebieden staat centraal. Sparringpartner die
opgepakt, vragen de stimulerende maatregelen veelal om
faciliteert, goed communiceert, verbindt en
verdere uitwerking. Per gemeente en/of winkelgebied moet
verantwoordelijkheid neemt in ‘eigen’ acties, naast haar
in vervolg op dit beleid worden nagegaan welke acties per
publiekrechtelijke rol zoals met de bestemmings- of
winkelgebied gewenst zijn om gestelde ambities in dit beleid
omgevingsplannen. Deze visie en uitvoeringsprogramma
te behalen.
Stimuleringsmaatregelen: Deze maatregelen zetten de voordeur open en laten de winkelgebieden bloeien. Dit vormt een belangrijke basis voor een sterke detailhandel in de Westelijke Mijnstreek. Hierbij kan gedacht worden aan het stimuleren van ondernemerschap (door een stimulerings-
spelen hierin een belangrijke rol met harde en zachte
subsidie), acquisitie van partijen, het toevoegen van sfeer en beleving, het verbeteren van bereikbaarheid/ parkeervoorzieningen en het afstemmen van openingstijden.
Regulerende maatregelen: Deze maatregelen zijn erop gericht om de achterdeur dicht te doen, met als doel het voorkomen van ongewenste situaties die niet bijdragen aan het versterken van de detailhandelsstrucuur. Hierbij kan gedacht worden aan (juridische) maatregel voor het terugbrengen van plancapaciteit zoals uitsterfregelingen, het uit de markt halen van verborgen plancapaciteit en handhaving.
maatregelen. Handhaafbaarheid is belangrijk. •
maatregelen is nodig om de gewenste structuur te bereiken. Dit lukt alleen als partijen samenwerken. Denk daarbij aan samenwerking tussen de drie gemeenten, maar ook tussen gemeente, ondernemers en vastgoedeigenaren.
is opgesteld, geldt dat deze acties leidend zijn. Voor
Rol marktpartijen: ondernemen/investeren,
winkelgebieden waar dergelijke actieplannen ontbreken, is
samenwerken en acties uitvoeren. Marktinitiatieven zijn
het raadzaam om acties nader te formuleren. Dit kan in
per slot van rekening leidend om de detailhandels-
samenwerking met ondernemers en eigenaren uit het
structuur te kunnen vernieuwen.
betreffende winkelgebied.
Binnen en tussen de drie gemeenten in de Westelijke Mijnstreek zijn diverse overlegstructuren aanwezig. Dit geldt op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau, maar ook voor ondernemerscollectieven die gericht zijn op één winkelgebied. Deze overkoepelende partijen zijn betrokken geweest bij het tot stand komen van voorliggend beleid en spelen ook in de uitvoering een belangrijke rol in het
Een combinatie van stimulerende en regulerende
Voor de centra waar recent een centrumvisie en/of actieplan
aantrekkelijk houden van de diverse winkelgebieden. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is de afstemming met vastgoedeigenaren. Vooral voor winkelgebieden met hoge leegstand en een grote compactiserings-opgave is dit essentieel.
32
Stimuleringsmaatregelen Doel
Actie
Winkelgebied
Trekker
Aantrekkelijke winkelgebieden
Actieplan per winkelgebied. De actieplannen worden samen met gemeente, ondernemers en eigenaren opgesteld en bevatten concrete acties en afspraken wie wat wanneer doet. Het opstellen van een actieplan is nodig om een concrete vertaling van het beleid te realiseren. Voor buurtcentra zullen andere acties nodig zijn dan voor Sittard-centrum. Dit vraagt om maatwerk.
In ieder geval voor: Elsloo, Buurtcentra S-G Geleen- en Sittardcentrum
Gemeente en stakeholders
Verbetering uitstraling, sfeer, beleving en marketing en promotie in winkelcentra. Hier ligt een primaire taak bij ondernemers(collectieven). Op basis van de behoefte en een duidelijk plan van ondernemers(verenigingen) kan het gesprek worden aangegaan met de gemeente, waar men elkaar kan ondersteunen.
Alle winkelgebieden
Gemeente en Ondernemers
Benutten van de toeristische potentie. Het goed op elkaar af stemmen en versterken van detailhandel en vrije tijd. Het toeristisch potentieel in centra benutten. Bijvoorbeeld door routes te combineren met het centra.
Alle winkelgebieden, excl. lokale PDV en buurtcentra
Gemeente en ondernemers
Afstemmen openingstijden/koopavond. In het kader van meebewegen met de behoefte van de consument (zowel eigen inwoner als de bezoeker van buitenaf) is het raadzaam om openingstijden (waaronder ook koopzondagen) elke paar jaar te heroverwegen. Kansrijk hierbij is om aan te sluiten bij andere activiteiten die in het centrum worden georganiseerd.
Alle winkelgebieden
Ondernemers
Actieve acquisitie en ondersteuning ondernemers. Door het actief benaderen van voor de winkelgebieden interessante formules/ ondernemers en activiteiten wordt nieuw ondernemerschap aangetrokken. Een eerste stap is het opstellen van een longlist en een heldere propositie (wat hebben we te bieden).
Alle winkelgebieden
Gemeente en vastgoedeigenaren
Ondersteuning ondernemers: ondernemers ondersteunen en faciliteren waar mogelijk, o.a. door een accountmanager/bedrijvencontactfunctionaris detailhandel. Sittard-Geleen en Beek werken op dit punt al samen met Streetwise.
Alle winkelgebieden
Gemeente
Onderzoeken welke financiële instrumenten ingezet kunnen worden om (nieuw) ondernemerschap te stimuleren. Te denken valt aan een startersondersteuning, transformatiefonds, verhuisbijdrage, etc.
Alle winkelgebieden
Gemeente
Transformatie en verplaatsing. Inzet op compacte winkelgebieden door het transformeren van winkels buiten de structuur en winkels verplaatsen naar het kernwinkelgebied.
Alle winkelgebieden
Gemeente en vastgoedeigenaar
Verkennen en zoveel mogelijk gebruik maken/goed inzetten van de landelijke en provinciale subsidies/programma’s. Primaire focus heeft het landelijke programma Impulsaanpak Winkelgebieden. Met dit programma wil het rijk lokale projecten stimuleren en ondersteunen die leegstand in binnensteden terugdringen. Ook is het zaak om reeds ontvangen subsidies gericht in te zetten en zo goed mogelijk aan te sluiten op toekomstige programma’s en subsidies. Deze dragen bij aan het realiseren van gewenste ontwikkelingen in de Westelijke Mijnstreek.
Alle winkelgebieden, maar prioriteit Geleencentrum
Gemeente
Parkeerregime. Het verkennen van vernieuwende mogelijkheden om het parkeerregime en parkeergemak klantvriendelijker te maken. Eerste stap is inventarisatie van de mogelijkheden, passend bij voorliggend beleid.
Geleen-centrum
Gemeente
Inventariseren en oplossen knelpunten rondom bereikbaarheid. Speciale aandacht voor de bovenlokale PDV-clusters.
Alle winkelgebieden
Gemeente en
Stimuleren ondernemerschap
Aanpak leegstand
Bereikbaarheid en parkeren
33
Regulerende maatregelen Doel
Actie
Winkelgebied
Trekker
Planologische vertaling beleid
Herijken en handhaven bestemmingsplannen winkelgebieden. Door herijking worden bestemmingsplannen c.q. het omgevingsplan in lijn gebracht met de gewenste detailhandelsstructuur. Ook worden nieuwe detailhandelsmogelijkheden erbuiten beperkt: centrumbestemming in kernwinkelgebied en ondersteunende centra. Gemengde bestemming in het aanloopgebied en afbouwen in de transitiegebieden en verspreide locaties (met uitsterfconstructie).
Alle winkelgebieden
Gemeente
Onderzoeken mogelijkheden uitsterfconstructie voor locaties buiten de structuur. Van belang is om rekening te houden met voorzienbaarheid zodat planschade voorkomen wordt. De SVREZL biedt een goede basis voor het creëren van voorzienbaarheid, in aanloop naar het wegbestemmen van een overschot aan plancapaciteit.
Alle winkelgebieden
Gemeente
Formuleren van aanpak hoe ongewenste plancapaciteit gesaneerd gaat worden in bestemmingsplannen / omgevingsplan. Tot de mogelijkheden behoort het opstellen van een paraplubestemmingsplan.
Alle winkelgebieden
Gemeente
Monitoren en evalueren beleid
Monitoring en evaluatie van het beleid. Het is belangrijk om de uitvoering van het nieuwe detailhandelsbeleid te monitoren en evalueren, en de resultaten met elkaar te delen. Mogelijk dat onderdelen van het beleid in de loop van de tijd moeten worden bijgesteld c.q. aangescherpt, bijv. als gevolg van de Omgevingswet of de gewenste flexibiliteit in het beleid. In 2027 wordt een evaluatie uitgevoerd.
Prioriteit in de uitvoering
Gemeente
34 33
Samenwerken
Retailadviescommissie
Structureel samenwerken is de sleutel tot succes in de
Retailadviescommissie Sittard-Geleen:
wordt dit opgesteld (lokaal of subregionaal) en wie adviseert
uitvoering. Het is daarom belangrijk om hier aandacht voor
In 2006 is op voordracht van de Raad van de gemeente
het RAC?
te hebben. Er kan onderscheid worden gemaakt in
Sittard-Geleen door het College van Burgemeester en
verschillende vormen van samenwerken:
Wethouders het besluit genomen tot het instellen van een
In de tussentijdse evaluatie van de SVREZL, benoemt
gemeentelijke Retailadviescommissie (RAC). Als doel werd
ECORYS een tweetal punten in relatie tot de RAC:
Samenwerken binnen winkelgebieden:
gesteld: het leveren van een deskundige bijdrage aan de
➢ Omdat het BORE in de afgelopen jaren steeds tot een
Het oprichten en/of in stand houden van
totstandkoming en continuering van een goede, duurzame
besluit is kunnen komen over initiatieven op Zuid-
vastgoedeigenaren- en ondernemerscollectieven wordt
voorzieningenstructuur. Daarbij gaat het niet alleen om
Limburgse schaal, is er geen behoefte aan
gestimuleerd. Voor winkelgebieden waar dit nog niet
detailhandel, maar ook om andere op consumenten gerichte
adviescommissies die het BORE zou kunnen raadplegen
georganiseerd is, worden de mogelijkheden in kaart
sectoren, zoals horeca en markten/ambulante handel.
bij dilemma’s. Ecorys adviseert daarom om af te zien van
gebracht. De gemeente kan faciliteren, maar het initiatief
Een andere doelstelling van de RAC is om de communicatie
degelijke commissies, voor dit doel.
moet vanuit de markt komen.
tussen de gemeente en de retailsector te structureren en daarmee ook te versterken.
➢ De behoefte aan adviescommissies op beleidsadviesniveau wordt wel onderkend. Voor detailhandel zijn er voldoende casussen voor zo’n commissie. Het is aan de
Sinds 2006 heeft het RAC (on)gevraagd advies gegeven
subregio’s om al dan niet een dergelijke commissie in te
over diverse ontwikkelingen in de gemeente Sittard-Geleen.
stellen.
Beperkte informatieverschaffing maakte het voor het RAC in een aantal gevallen lastig om tijdig gepast advies te
Bovenstaande impliceert dat het RAC niet als doel moet
geven. Daarnaast is met het vaststellen van de SVREZL ook
hebben om advies te geven aan gemeenten over een
het proces rondom het toetsen van nieuwe detailhandels-
bestemmingsplan of ontheffings-aanvraag daartoe, waarin
initiatieven blijvend veranderd. In het Bestuurlijk Overleg
nieuwe detailhandelsontwikkelingen zijn opgenomen.
Ruimtelijke Economie (B.O.R.E) worden keuzes op het
Hierover vindt immers binnen het B.O.R.E. afstemming
niveau van Zuid-Limburg afgewogen.
plaats. Wel kan het RAC op ambtelijk niveau adviseren over beleid. Met het opstellen van subregionaal beleid, is hier
De gemeente Beek en Stein hebben geen RAC.
komende jaren naar verwachting minder vraag naar. Daarmee wordt de rol van het RAC erg beperkt.
Toekomst Retailadviescommissie Met het opstellen van subregionaal beleid rijst ook de vraag
Het advies is dan ook om nu geen RAC in te stellen, maar
over de toekomst van de RAC Sittard-Geleen. Is er
wel over 2 jaar te evalueren. Daarna wordt opnieuw een
toekomst voor een dergelijk adviesorgaan? Op welk niveau
besluit genomen over het al dan niet oprichten van een RAC.
35
05 Bijlagen
36
Bijlage 1: Toetsing dienstenrichtlijn Bij het vormgeven van de detailhandelsstructuur voor de
organiseren, dus een (strakke) regie wil voeren. Geen
uitgangspunten zijn gebaseerd op het realiseren van de
Westelijke Mijnstreek wordt primair gestreefd naar een
beleid betekent dat je ook geen belemmering mag
gestelde ambities, waarbij elke keuze is getoetst op grond van
structuur waarin de onderlinge complementariteit tussen
opleggen omdat detailhandel behoort tot de diensten die
de Dienstenrichtlijn. Dit alles met als doel om te streven naar
winkelgebieden wordt geborgd. Dat wil zeggen, de winkel-
vallen onder de Dienstenrichtlijn.
een toekomstbestendige structuur die zowel voor
gebieden, zowel reguliere winkelgebieden als perifere
marktpartijen als voor eigenaren perspectief biedt en
locaties, vullen elkaar zoveel mogelijk aan en bieden ruime
Wanneer wordt voldaan aan de Dienstenrichtlijn?
vestigingsmogelijkheden. Met brancheringsregels kunnen
In het subregionale detailhandelsbeleid mogen uitsluitend
gemeenten hierin sturen. Van belang bij subregionaal beleid
brancheringsregels (in de vorm van territoriale
De leegstand in de reguliere winkelgebieden – vooral in de
is dat deelnemende gemeenten zich committeren aan het
beperkingen) worden opgelegd als ze voldoen aan de
centra van Sittard en Geleen – is van dusdanig grote omvang
daarnaast zorgt voor een optimale verzorging van inwoners.
gezamenlijk vastgestelde beleid. Het beleid is immers
volgende drie voorwaarden:
opgesteld vanuit een gezamenlijk belang, namelijk een
o Territoriale beperkingen mogen niet discriminatoir zijn: de
selectieve branchering en maatvoering te hanteren. Dit alles
heldere detailhandelsstructuur waarin duidelijk is vastgelegd
eisen maken geen direct of indirect onderscheid naar
om onaanvaardbare effecten op de reguliere winkelgebieden
welke winkels op welke locaties moeten komen. Iedere
nationaliteit of, voor vennootschappen, de plaats van hun
te voorkomen, met oplopende leegstand tot gevolg.
gemeente heeft uiteraard beleidsruimte om eigen beleid te
statutaire zetel.
voeren en keuzes te maken, maar de ruimte om zelf keuzes
o Territoriale beperkingen moeten noodzakelijk zijn: er moet
De bovenlokale PDV-clusters hebben hierin een wat bredere
te maken ten opzichte van andere gemeenten neemt wel af
een dwingende reden van algemeen belang zijn die de
thematische insteek dan de lokale PDV-clusters die vooral
naarmate je meer in (sub)regionaal verband vastlegt.
territoriale beperking rechtvaardigt;
ondersteunend van aard zijn (paragraaf 3.2.3). Buiten de PDV-
dat het noodzakelijk is om voor de perifere locaties een
o Territoriale beperkingen moeten evenredig zijn: handelt de
clusters en reguliere winkelgebieden is het toevoegen van
In paragraaf 3.2 zijn de voor de Westelijke Mijnstreek
gemeente coherent en systematisch om het nagestreefde
detailhandel niet wenselijk. Enkele uitzonderingen staan in
geldende brancheringsregels weergegeven. Het stellen van
doel te bereiken, is het brede pakket aan maatregelen
paragraaf 3.2 – 3.4 benoemd.
duidelijke brancheringsregels is noodzakelijk om
effectief om dit doel te bereiken, draagt de specifieke
onaanvaardbare effecten zoals leegstand in de winkelcentra
maatregel binnen het brede pakket aan maatregelen
Noodzakelijkheid
te voorkomen. Belangrijk bij het opstellen van brancherings-
hieraan zinvol bij, en gaat de maatregel niet verder dan
Beperkingen zijn nodig om dwingende ruimtelijk relevante
regels is dat deze niet verder gaan dan noodzakelijk is. De
nodig om het nagestreefde doel te bereiken, zijn er
redenen van algemeen belang: vitale en aantrekkelijke
Europese Dienstenrichtlijn biedt hiervoor duidelijke kaders.
(aantoonbaar) geen andere, minder beperkende
winkelgebieden, een goed gespreid dagelijks
maatregelen mogelijk?
winkelvoorzieningenniveau, een goed woon-, verblijfs- en
Wat is de Dienstenrichtlijn?
ondernemersklimaat. Ruimtelijk relevante argumenten zijn
In feite zegt het Europese Hof met de Dienstenrichtlijn dat
Hoe is de situatie in de Westelijke Mijnstreek?
volgens de Handreiking Dienstenrichtlijn en Ruimtelijke
een gemeente heel goed moet beargumenteren waarom zij
In voorliggend beleid staat de complementariteit van
ordening van 2019:
de vestiging van bepaalde soorten detailhandel wil
enerzijds reguliere winkelgebieden en anderzijds perifere
•
locaties centraal. De voorgestelde detailhandelsstructuur en
Behoud en bevorderen van de aantrekkelijkheid,
leefbaarheid, mix aan winkels, vitaliteit en de waardering
•
• •
van het centrum. Aandachtspunten zijn een voldoende
nagestreefde algemene doelen te bereiken?
voorzieningenniveau en een aanvaardbaar woon- en
3. Draagt een specifieke maatregel zinvol bij aan het bereiken
leefklimaat;
van de nagestreefde doelen, is de maatregel geschikt?
De subregio streeft naar een duidelijke structuur voor de
Streven naar zorgvuldig ruimtegebruik, bereikbaarheid en
4. Gaat de maatregel niet verder dan nodig om het
consument, met herkenbare winkelgebieden. Om dit te
concentratie van functies;
nagestreefde doel te bereiken en zijn er (aantoonbaar) geen
bereiken is het onvermijdelijk om keuzes te maken (in
Voorkomen of tegengaan van leegstand, monocultuur van
andere, minder beperkende maatregelen mogelijk?
branchering). Dagelijkse winkels zoals supermarkten zijn
winkels en voorzieningen, eenzijdig aanbod van stedelijke functies en openbare ordeproblemen of het risico hierop.
gekozen in de Westelijke Mijnstreek.
uitermate belangrijk voor de dorps-, buurt- en wijkcentra. Ze Vertaling naar de Westelijke Mijnstreek
fungeren als trekker voor deze centra en zorgen er daarnaast
Ad 1. De gemeente en de subregio zetten in op een coherent voor dat inwoners op gepaste afstand boodschappen kunnen Vertaling naar de Westelijke Mijnstreek
en systematisch beleid, in lijn met regionaal en provinciaal
doen. Vestiging van dagelijks aanbod op perifere locaties kan
Noodzakelijkheid om te sturen op branchering is in deze
beleid, en met een consistente naleving binnen het totale
leiden tot verminderd aanbod in de woonomgeving en
subregio zeker aan de orde. Bij noodzakelijkheid is de
pakket maatregelen (hard, zacht, inzet van subsidies etc): een
aantasting van de dagelijkse verzorging en leefbaarheid in
bescherming van het stedelijk milieu van belang. Ruimtelijke
‘én-én systematiek’. Dit betekent effectieve juridische
woonwijken en dorpen. Dit is zeer ongewenst.
voorschriften zien toe op bescherming van bestaande
instrumenten via het juridisch-planologische kader, én
winkelstructuren, het behoud van de aantrekkelijkheid van
effectieve niet-juridische instrumenten binnen het bredere
Ook de detailhandelsfunctie van de grotere centra zoals
centrumgebieden en het voorkomen van leegstand, als
pakket aan maatregelen. Alleen deze combinatie garandeert
Sittard-centrum en Geleen-centrum staat door diverse
dwingende reden van algemeen belang. De leegstand is
dat het doel van een toekomstbestendige en vitale
oorzaken (zwaar) onder druk. Vooral de hier sterk aanwezige
omvangrijk en doet zich met name voor in de centra van
detailhandelsstructuur behaald kan worden.
niet-dagelijkse sector staat onder druk en het is niet
Sittard en Geleen: hun vitaliteit en woon- en leefklimaat staan
aannemelijk dat deze sectoren in de komende jaren de
onder druk. Er kan geen sprake zijn van zorgvuldig
Ad 2. De maatregel om beperkingen in branchering op te
ontstane leegstand weer gaan opvullen. Het is dan ook
ruimtegebruik als niet eerst de leegstand wordt benut. In de
leggen voor de periferie draagt in algemene zin effectief bij
wenselijk om niet-dagelijkse branches - anders dan eerder
subregio dienen de brancheringsregels ook ter bescherming
om de algemene doelen te bereiken: leefbaarheid, duidelijke
genoemde branches in volumineuze goederen - zoveel
van winkelgebieden anders dan de oude stadscentra. De
profilering, kwalitatieve versterking van het aanbod,
mogelijk binnen de bestaande centrumgebieden of aan de
perifere detailhandels-locatie Retailpark Sittard Geleen is nu
kwantitatieve afname van het aantal meters, terugdringen
rand daarvan te vestigen.
geheel ingevuld, maar was een voorbeeld van een locatie met
leegstand etc.
leegstand zodat een concentratie van passende branches hier voldoende vestigingsmogelijkheden biedt. Evenredigheid Beperkingen zijn evenredig, en gaan niet verder dan nodig. 1.Handelt de gemeente coherent en systematisch om het nagestreefde doel te bereiken? 2. Is het brede pakket aan maatregelen effectief om de
Detailhandelsbestedingen in fysieke winkels staan sterk onder druk en extra aanbod buiten de centra zal de positie van de centra verder verzakken. Dit zien we op veel locaties gebeuren in Nederland. Om die reden hanteren gemeenten die recent hun detailhandelsbeleid hebben geactualiseerd, overwegend strenge brancheringsregels. Hiervoor is ook
Vestiging in de periferie zou het functioneren van de centra duurzaam ontwrichten en zo de verblijfskwaliteit van o.a. Sittard-centrum en Geleen-centrum verder onder druk zetten, met alle gevolgen van dien. De branches die wel in de periferie mogen zijn aanmerkelijk minder concurrerend voor de centra doordat ze ander koopgedrag bij de consument oproepen (doelgericht), dan wel ruimtelijk niet
37
inpasbaar zijn (zoals tuincentra, bouwmarkten, etc.).
•
Dit sluit aan op het bezoekmotief van de klant. De keuze wordt vergroot als soortgelijke aanbieders bij elkaar gevestigd zijn en het versterkt hun onderlinge synergie (kans op combinatiebezoek). Voorbeelden zijn een woonboulevard, mobiliteitsboulevard etc. Op die plekken moet wel enige ruimte (leegstand of uitbreiding) zijn om de
auto-service, tweewielers / bakfietsen, scooters,
analyse met specifieke gegevens worden
tankstation e.d.
Thematisering van perifere locaties met aanbod met - naar aard en omvang - volumineuze producten is verdedigbaar.
Daarbij moet vervolgens aan de hand van een
•
Kleine perifere winkelgebieden met een lokale functie, waar inwoners op korte afstand terecht kunnen voor meer gerichte en frequente (volumineuze) aankopen, zoals in de branches ABC (auto’s-boten-caravans), doehet-zelf (bouwmarkt) en een klein tuincentrum. De bestaande plancapaciteit voor de branchering op deze
locaties wordt gerespecteerd.
onderbouwd dat de algemene ervaringsregels ook van toepassing zijn op de specifieke situatie (in de gemeente Sittard-Geleen). Middels een analyse met specifieke gegevens van geografische kenmerken, de demografische structuur, de sociaal economische structuur, toerisme en de ruimtelijke detailhandelsstructuur wordt nagegaan of SittardGeleen zo bijzonder of afwijkend is dat de
‘juiste branche op de juiste plek’ te faciliteren.
Wanneer deze indeling wordt los gelaten, ontstaan
toepasbaarheid van de op landelijke gegevens
Als ruimtelijke ondersteuning van die gethematiseerde
onduidelijk geprofileerde concentraties zonder
gebaseerde onderzoeken zich niet voordoet. De
cumulatieve attractie, waardoor de vitaliteit van deze
bouwstenenrapportage gaat uitgebreid in op deze
winkelgebieden afneemt en de kans op leegstand groter
specifieke gegevens. Aanvullend is de Westelijke
Klanten vinden het prettig als ze deze aankopen dicht bij
wordt.
Mijnstreek vergeleken met een viertal middelgrote
huis kunnen doen.
Ad 3/4. Bij de geschiktheid van de brancheringsregeling
Aansluitend op het bezoekmotief van de consument, is een
kan worden aangesloten bij algemene ervaringsregels
perifere locaties is een bepaalde spreiding van doe-het-zelf en andere lokaal verzorgende PDV-winkels verdedigbaar.
onderscheid gemaakt in toegestane branchering in de verschillende perifere winkelgebieden: •
steden met 120.000 tot 130.000 inwoners.
(gebaseerd op ruimtelijk detailhandelsbeleid op landelijk, provinciaal of lokaal niveau) ter onderbouwing dat de
Grote perifere winkelgebieden met een regionale
regeling geschikt is om het beoogde doel te bereiken.
functie, waar de inwoners van de Westelijke Mijnstreek
Stad
Inwoners
Inkomen (€)
Hoofdcentrum
Nevencentra
Groot PDV cluster
Westelijke Mijnstreek
130.000
26.800
Sittard-centrum
Retailpark Sittard Geleen Handelscentrum Bergerweg
Maastricht
121.000
26.300
Maastricht-centrum
Geleen-centrum Beek-centrum Stein-centrum Born-centrum Brusselse Poort Heer-centrum De Heeg
Zwolle
131.000
27.200
Zwolle-centrum
Woonboulevard
Leeuwarden
125.000
24.500
Leeuwarden-centrum
Leiden
125.000
29.300
Leiden-centrum
Zwolle Zuid Stadshagen AA-landen Holtenbroek Tijnjedijk Camminghaburen Bilgaard Koperwiek Stevensbloem Luifelbaan
alles kunnen kopen voor In/Om Huis: branches tuin & dier, doe-het-zelf, woninginrichting en meubels. Retailpark Sittard Geleen is de grote locatie met een ruime keuze in deze branches, zij heeft een duidelijk profiel en profiteert van de cumulatieve attractie die clustering van soortgelijke branches biedt. Dit is de plek waar het ‘woon-winkelen’ plaatsvindt. Ook de locatie Detailhandelszone Handelscentrum Bergerweg vervult een soortgelijke functie, maar dan rond het thema
mobiliteit, aansluitend op de auto-boulevard. Passende branches: auto-accessoires, bandencentrale,
Belvedere
Retailpark De Centrale Wooon (Leiderdorp)
38
39 38 •
•
Geografische kenmerken/demografische structuur:
Bij de ‘geschiktheid’ is tot slot van belang dat de
de Westelijke Mijnstreek is met haar inwonertal
brancheringsregeling coherent en systematisch wordt
(130.000) en bevolkingsdichtheid vergelijkbaar met
toegepast. Hier spelen de aanvullende maatregelen van de
een middelgrote stad, met Sittard-centrum als
gemeente een rol, zoals het concentreren van detailhandel in
-
stadscentrum, en de verschillende kernen (Geleen,
de centra. Hiermee toont de gemeente aan dat de
Beek, Stein, Born) als stadsdelen of wijken. Vanuit die
branchering coherent en systematisch wordt toegepast dan
optiek is de Westelijke Mijnstreek vergelijkbaar met de
wel dat de doelstelling om de leefbaarheid van de centra en
ruim 20 overige middelgrote steden in Nederland.
overige winkelgebieden te bevorderen, coherent en
Sociaaleconomische structuur: het gemiddeld met dat van de overige middelgrote steden. Ruimtelijke detailhandelsstructuur: ook de detailhandelsstructuur van de Westelijke Mijnstreek is vergelijkbaar met die van middelgrote steden, met Sittard-centrum als het hoofdcentrum en de centra van Geleen, Stein, Beek en Born als kleinere, ondergeschikte centra die de stadsdelen/wijken verzorgen. In alle overige steden zien we een soortgelijke structuur terugkomen, met een hoofdcentrum, meerdere nevencentra en een grote perifere winkelconcentratie met een begrensde branchering.
•
Toerisme: alle steden worden ook door toeristen bezocht, hoewel het toeristische aandeel in de bestedingen per stad wel uiteenloopt.
Conclusie is dat de Westelijke Mijnstreek vergelijkbaar is met andere soortgelijke steden in Nederland, waarmee aannemelijk is dat de algemene ervaringsregels ook van toepassing zijn op de Westelijke Mijnstreek.
systematisch wordt nagestreefd. Dit is in lijn met het regionale beleid van Zuid Limburg (SVREZL) en van de provincie. Ad 4: Alternatieven zoals verruiming van planologische mogelijkheden in de centra, citymanagement, transformatie naar woningen, investeringen in het openbaar gebied en de infrastructuur, het vaststellen van een leegstandsverordening of het invoeren van leegstandsbelasting of leegstandsboetes, zijn niet toereikend voor het bereiken van de met deze regeling beoogde doelen. Niet discriminatoir In het vraagstuk rondom branchering wordt geen direct of indirect onderscheid gemaakt naar nationaliteit of plaats van statutaire zetel. Er zijn daarom geen discriminerende
bepalingen, zodat aan deze voorwaarde wordt voldaan. Concluderend: 1.Er is geen sprake is van discriminatie (naar land); 2. Beperkingen zijn (aantoonbaar) noodzakelijk in verband met een dwingende reden van algemeen belang (het doel); 3. De maatregel is (aantoonbaar) evenredig:
- de maatregel is geschikt en effectief voor het beoogde doel;
de maatregel wordt op coherente en systematische wijze uitgevoerd;
-
inkomen in de Westelijke Mijnstreek is vergelijkbaar •
-
de maatregel gaat niet verder dan nodig; hetzelfde doel kan niet met andere en/of minder beperkende middelen worden bereikt.
Bijlage 2: Begrippenlijst ABC: auto’s, boten, caravans Afhaalcentra/afhaalpunt: Locaties met een afhaalfunctie
zonder fysieke uitstalruimte die voor de consument toegankelijk is (ook wel pick-up point genoemd). Binnenstedelijke winkelgebieden: De recreatieve en ondersteunende winkelgebieden
Ladder voor duurzame verstedelijking: Instrument voor efficiënt ruimtegebruik. Het bevoegd gezag moet voldoen aan een motiveringsvereiste als nieuwe stedelijke ontwikkelingen planologisch mogelijk worden gemaakt. Leisure: Brede term voor verschillende commerciële vrijetijdsfuncties. Marktruimte: De totale opnamecapaciteit minus het bestaande aanbod.
Blurring: Het combineren van verschillende branches met elkaar (branchevervaging).
M2 wvo: Het oppervlak van een (winkel)unit dat voor het publiek vrij toegankelijk is en direct met de verkoop
Branchevreemd assortiment: Assortiment dat qua aard van
samenhangen
het product niet behoort tot de eigen branche. Niet-dagelijks aanbod: Winkels in Mode & Luxe, Vrije Tijd en Compactiseren: Het verkleinen van de omvang van het
Elektronica.
kernwinkelgebied
Omgevingswet: De Omgevingswet gaat naar verwachting op
Dagelijks aanbod: Winkels die producten verkopen voor de dagelijkse boodschappen. Detailhandel: Verkoop van producten aan consumenten. Europese Dienstenrichtlijn: Binnen de Europese Unie geldt er vrij verkeer van diensten, deze regels hieromtrent staan uitgewerkt in de Dienstenrichtlijn. Kringloop: Kringloopbedrijf : Bedrijf met als hoofdactiviteit het inzamelen, sorteren en eventueel repareren van tweedehands goederen. Kringloopwinkel: Winkel voor tweedehands goederen.
1 januari 2023 in werking en staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke
40 PDV-winkelgebieden: dit zijn de (doelgerichte) perifere winkelgebieden in de Westelijke Mijnstreek, waar volumineuze artikelen zijn toegestaan. PDV - Perifere detailhandelsvestigingen: dit zijn vestigingen die behoren tot de PDV-branches en die op een perifere locatie liggen. Perifere (of verspreid liggende) locatie: een locatie met detailhandel buiten de binnenstedelijke winkelgebieden. Pick-up point: Zie afhaalcentra/afhaalpunt. Plancapaciteit: Locaties of metrages met vestigingsmogelijkheden voor detailhandel. Plancapaciteit is op te splitsen in verschillende vormen: benutte (harde) plancapaciteit is een locatie (gebouw en omliggende gronden) die in gebruik is voor detailhandel en volgens het bestemmingsplan ook zo mag worden gebruikt. Onbenutte (harde) plancapaciteit is een locatie met
leefomgeving.
vestigingsmogelijkheden voor detailhandel die niet wordt
Ondersteunende horeca: De hoofdfunctie is anders dan
van onbenutte (harde) plancapaciteit. Zachte plancapaciteit
horeca, zoals detailhandel, leisure of diensten. Deze horeca heeft geen ruimere openingstijden, heeft een beperkt M 2 en is ondersteuning van de hoofdfunctie. Ondergeschikte detailhandel: Detailhandel (vaak op een bedrijventerrein) vanuit een bedrijf die als hoofdfunctie
productie of vervaardiging van goederen heeft. De detailhandelsfunctie is gelieerd aan de hoofdfunctie en mag tot maximaal 10% van het totale winkelvloeroppervlak van de vestiging innemen (met een maximum van 250 m2 wvo).
gebruikt als detailhandel. Verborgen plancapaciteit is een vorm betreft vestigingsmogelijkheden voor detailhandel die beschreven zijn in beleid, maar niet zijn vastgelegd in een
juridisch bindend planologisch kader zoals een bestemmingsplan c.q. omgevingsplan.
41 Routing: De route die een klant aflegt in een winkelgebied.
Webshop: Online etalage waarbij de consument via internet diensten en/of producten kan bestellen.
Stadsdeelcentrum: het grootste ondersteunende winkelgebied na het hoofdcentrum, bedient een stadsdeel van 25.000 tot 50.000 inwoners (klein stadsdeelcentrum) en 50.000 tot meer dan 100.000 inwoners (groot stadsdeelcentrum). Volumineuze artikelen: artikelen voor minder frequent benodigde, doelgerichte aankopen, die vanwege de omvang en ruimte die nodig is voor uitstalling van de artikelen, moeilijk inpasbaar zijn in bestaande winkelgebieden zoals centra, wijken en buurten. Volumineuze artikelen toegestaan op perifeer winkelgebied: ABC-branches (incl. rijwielen/scooters), brand- en explosiegevaarlijke stoffen, landbouwvoer- en werktuigen en grove bouwmaterialen,, doe-het-zelf woninginrichting, keukens, sanitair en badkamers, tegels, tuin & dier, deuren / ramen, zonwering, met een minimum omvang van 1.000 m2 wvo. Mogelijke branches: uitgangspunten per perifere locatie zijn leidend. Volumineuze artikelen toegestaan op bedrijfsterrein: brand-
en explosiegevaarlijke goederen, ABC (exclusief rijwielen, scooters), landbouwvoer- en werktuigen, grove bouwmaterialen. Woninginrichting: (tuin)meubels, bedden, woningtextiel en vloeren, verlichting en winkels die een menging van voorgaande assortimenten voeren.
42 36
Bijlage 3: Gesprekspartners De volgende partijen zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van het beleid:
✓ Individuele gesprekken met supermarkten, o.a.: Albert Heijn, Aldi, Jan Linders, Jumbo, Lidl, Nettorama, SPAR.
Overkoepelende organisaties zijn tijdens twee bijeenkomsten gesproken. Hierbij waren aanwezig: ✓ Centrummanagement Sittard