Bijlage 5 Archeologisch-onderzoek

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 34

Mogelijke vindplaatsen kunnen aangetroffen worden in de top van het bodemprofiel (doorgaans direct onder de bouwvoor tot in de top van de C-horizont). Indien colluvium of alluvium aanwezig is, kunnen vindplaatsen ook in en direct onder het colluvium c.q. het alluvium aangetroffen worden. Op basis van het bureauonderzoek wordt echter geen colluvium of alluvium verwacht. Bovenstaande geldt enkel voor vindplaatsen van het laat paleolithicum of jonger. Oudere resten kunnen zich in het afgezette lössdek bevinden, soms wel op diverse meters diep, in oudere aanrijkingshorizonten zoals de Roccourt-bodem. Op basis van het bureauonderzoek is echter niet duidelijk of een voldoende dik lössdek aanwezig is, dan wel dan in dit lössdek aanrijkingshorizonten met archeologische vindplaatsen aanwezig zijn. Mogelijke verstoringen, gaafheid & conservering Door het gebruik als agrarisch gebied (akker- en/of graslanden) en bodemerosie op de rand van het plateau, kan bodemverstoring zijn opgetreden en kan daarmee ook hebben geleid tot het (deels) verloren gaan van archeologische sporen. Het agrarische gebruik, alsook de ontkalking van de löss zullen effect (gehad) hebben op de gaafheid en conserveringstoestand van eventuele archeologische resten. Met name ook de ligging in ontkalkte lössgronden heeft effect op de conserveringstoestand.

Naar verwachting is gaafheid en conservering van eventuele resten matig (voor anorganische resten) tot laag (voor organische, onverkoolde resten).

2.8 Onderzoeksstrategie

(LS05)

Doel van het inventariserend booronderzoek (IVO-O) verkennende fase is om vast te stellen hoe de bodem is opgebouwd, in hoeverre deze nog intact is en of hierin behoudenswaardige archeologische resten aanwezig kunnen zijn. Daarbij dient met name te worden nagegaan of de oorspronkelijke bodem bestaat uit een leembrikgrond, hoe dik de betreffende briklaag (Bt-horizont) nog is, of er sprake is van colluvium, de dikte van het colluvium en in hoeverre eventuele archeologische niveaus vestoord zijn. De regulier toegepaste boordichtheid ten behoeve van een verkennend onderzoek bedraagt vijf boringen per hectare in een boorgrid van 40 bij 50m. Een dergelijke boordichtheid voldoet om de bodemopbouw doelmatig en betrouwbaar te karakteriseren en een eventuele grootschalige verstoring nader vast te stellen. Op basis van de resultaten van het verkennend booronderzoek zal worden aangegeven welk type bodems binnen het plangebied voorkomen, in hoeverre de bodem door (sub)recente grondwerkzaamheden zoals bouwactiviteiten, afgravingen en egalisaties is verstoord, wordt het verwachtingsmodel eventueel aangepast en zal worden aangegeven in een hoeverre (karterend) vervolgonderzoek naar archeologische indicatoren, materiële resten en sporen wenselijk en zinvol is en welk type onderzoek hiervoor het meest geschikt is.

Indien mogelijk worden voor het al dan niet uitvoeren van vervolgonderzoek aparte deelgebieden onderscheiden. Binnen het plangebied zijn zeven boorpunten verdeeld. Hierdoor wordt binnen het 0,6 hectare grote deelgebied een boordichtheid wordt bereikt van ca. 12 boringen per hectare. Van alle boorpunten wordt de NAP-hoogte bepaald door middel van het AHN en/of een waterpas. De AHN-hoogtedata hebben in principe een nauwkeurigheid van ca. 5 cm. De

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 35

boorlocaties (RD-coördinaten) worden in het veld vastgesteld met behulp van een GPS. De boorprofielen worden beschreven op basis van de ASB 5.2. De boringen worden in principe handmatig uitgevoerd met een Edelmanboor 7 cm. Indien er sprake is van een handmatig ondoordringbare verharding of ophoging zullen eventueel mechanische ramgutsboringen worden ingezet met een diameter van 10 cm. Binnen het plangebied zal vanwege de aanwezige akkervegetatie en verharding (momenteel) geen oppervlaktekartering kunnen worden uitgevoerd.

Figuur 19: Plangebied gezien in noordoostelijke richting vanaf de Rijstraat

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 36

3 Veldonderzoek

3.1 Verrichte werkzaamheden Positie boringen: Gebruikt boormateriaal: Totaal aantal boringen: Boorgrid: Boordichtheid: Geboorde diepte: Inmeten boorlocaties: Boorbeschrijving:

(VS03)

regelmatige verdeling over het plangebied (figuur 21). Edelmanboor met diameter van 7 cm. 6 30 x 40 m 10 boringen per hectare 0,4 – 1,5 m –mv GPS Archeologische Standaard Boorbeschrijving (ASB 5.2)

Inspectie bodemontsluitingen en/of oppervlaktekartering: In verband met de begroeiing van het plangebied was geen oppervlaktekartering mogelijk. Evenmin waren bodemontsluitingen aanwezig die geïnspecteerd konden worden op de aanwezigheid van archeologische indicatoren. Boring 7 kon niet worden geplaatst vanwege het niet toegankelijk zijn van dit deel van het plangebied. De ligging van de boorpunten is weergegeven op de boorpuntenkaart. De resultaten van het booronderzoek zijn opgesomd in bijlage 1.

3.2 Resultaten en interpretatie booronderzoek

(VS03)

Uit de resultaten van het booronderzoek blijkt dat er binnen het centrale en noordelijke deel van het plangebied (boringen 4, 5 en 6) sprake is van een intacte zandige lössleembodem die op een diepte van circa 110 cm –mv overgaat in zandige afzettingen. In deze Pleistocene lössafzettingen heeft zich gedurende het Holoceen een diepe brikgrond gevormd. Deze wordt gekenmerkt door een roodbruin gekleurde en door lutumaanrijking enigszins stuggere Bt-horizont. Deze gaat tussen 110 en 130 cm –mv geleidelijk over in een zandige Chorizont. Het zand van de C-horizont is zwak siltig, matig grof, goed gesorteerd en vormt naar verwachting de top van het Maasterrasniveau, hoewel een eolische invloed in deze zone niet uitgesloten kan worden. Vanwege de uiterst droge toestand van de bodem tot 50 cm –mv was het vrijwel onmogelijk na te gaan of er nog sprake is van een E-horizont tussen de Ap- en de Bt-horizont. Met betrekking tot de paardrijbak in de noordoostelijke hoek van het plangebied (boring 7) kan vanwege het niet kunnen plaatsen van een boring bodemkundig geen uitspraak worden gedaan. Ter plaatse van het zuidelijke deel van het plangebied (boringen 1, 2 en 3) zijn telkens verstoringen van het oorspronkelijke bodemprofiel vastgesteld. Boring 1 vertoonde een (sub)recent verstoorde c.q. opgebrachte laag met steenkooldeeltjes tot 60 cm –mv.

Onder deze laag is tot 120 cm –mv een fijngelaagde colluviale leemafzetting aangetroffen waarin ze een Bt-horizont heeft gevormd. Tussen 90 en120 cm –mv zijn in deze colluviale afzettingen houtskoolbrokken en houtskoollaagjes waargenomen. Op basis van het voorkomen in het profiel kan hier sprake zijn van een archeologisch relevant spoor. Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 37

Boring 2 is (ondanks meermaals verplaatsen) op circa 40-50 cm –mv telkens gestuit op een ondoordringbare laag. De aard van deze laag kanniet nader worden geduid. Ter plaatse van boring 3 is eveneens een geroerde Ap-horizont aangetroffen op een harde ondoordringbare laag.

Figuur 20: Boorprofielen

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 38

Figuur 21: Plangebied met boorpunten.

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

4 Conclusies en aanbevelingen

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 39

(VS07)

Het plangebied ligt in het Zuid-Limburgse lössgebied, op de noordelijke rand van het middeleeuwse Graetheidegebied nabij kasteel Grasbroek, ruwweg tussen de kernen Guttecoven en Born. Landschappelijk ligt het plangebied op een relatief vlak gedeelte van het Graetheidegebied met een droogdal/beekdalsysteem aan oostelijke en zuidoostelijke zijde en een waterrijk bronnengebied in de nabijheid. De bodem bestaat volgens de bodemkaart van Nederland uit radebrikgronden in zandige lössleem. Voor het plangebied geldt een middelhoge archeologische verwachting voor archeologische resten uit het paleolithicum en mesolithicum en een hoge verwachting voor resten uit alle perioden vanaf het neolithicum voor zowel nederzettingsresten als off site resten, met uitzondering van nederzettingsresten uit de nieuwe tijd. Uit de resultaten van het booronderzoek blijkt dat de bodem binnen het zuidelijke deel van het plangebied tot minimaal 50 cm –mv is verstoord c.q. uit opgebracht bodemmateriaal bestaat. Onder deze verstoring/ophoging bevindt zich een intacte colluviale lössleembodem met mogelijk antropogene sporen. Binnen het centrale en noordelijke deel van het plangebied is de oorspronkelijke bodem onder de moderne bouwvoor nog volledig intact.

Uitgaande van het gepresenteerde bouwplan wordt geadviseerd om de geplande verharding van het zuidelijke deel van het plangebied zonder verdergaand vervolgonderzoek toe te staan onder voorwaarde dat deze verharding geen bodemverstoring dieper dan 50 cm –mv tot gevolg heeft. Met betrekking tot het centrale en noordelijke deel van het plangebied inclusief de paardrijbak wordt vanwege de intacte bodemopbouw in combinatie met de hoge archeologische verwachting geadviseerd om voorafgaand aan de geplande bouwwerkzaamheden archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren. Dit onderzoek wordt bij voorkeur uitgevoerd in de vorm van een proefsleuvenonderzoek. Figuur 22 geeft de situering van het deelgebied dat voor vervolgonderzoek in aanmerking komt weer. Voor het gehele plangebied geldt dat de archeologische waarde (dubbelbestemming) dient te worden gehandhaafd. Het uitvoeren van een proefsleuvenonderzoek mag enkel plaatsvinden na goedkeuring door de gemeente Sittard-Geleen van een daartoe opgesteld Programma van Eisen (PvE). In alle gevallen geldt dat indien bij toekomstig graafwerk archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, deze direct gemeld dienen te worden bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 40

Figuur 22: Advieskaart. .

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 41

Verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst AHN Actueel Hoogtebestand Nederland AMK Archeologische Monumentenkaart ASB Archeologische Standaard Boorbeschrijving Archis Archeologisch Informatie Systeem BP Before Present (present=1950) GIS Geografische Informatie Systemen GPS Global Positioning System IKAW Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden IVO Inventariserend VeldOnderzoek KLIC Kabels en Leidingen Informatie Centrum KNA Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie -mv Onder maaiveld NAP Normaal Amsterdams Peil PVA Plan van Aanpak PVE Programma van Eisen RCE Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed SBB Standaard Boor Beschrijvingsmethode SIKB Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer

Archeologische tijdschaal Periode Midden- en Laat Paleolithicum (oude steentijd) Mesolithicum (midden steentijd) Neolithicum (nieuwe steentijd) Bronstijd IJzertijd Romeinse tijd Vroege middeleeuwen Volle middeleeuwen Late middeleeuwen Nieuwe tijd

Versie: 21-08-2019

Datering 250.000

- 9000

9000 4500 2000 800 12 v chr. 500 1000 1250 1500

-

4500 2000 800 12 v. chr. 500 n. chr. 1000 1250 1500 heden

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 42

Literatuur Berkel, G. van & K. Samplonius, 2006. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie. Bunnik, F.P.M., 1999. Vegetationsgeschichte der Lössbörden zwischen Rhein und Maas von der Bronzezeit bis in die frühe Neuzeit. Gaauw, P. van der, 2008. Provinciale archeologische aandachtsgebieden. Een archeologisch selectiedocument. Gemeente Sittard-Geleen, 2012. Beleidsnota archeologie en monumenten, Gemeente SittardGeleen. Vastgesteld door de Raad op 13-09-2012. Renes, J., 1988. De geschiedenis van het Zuid-Limburgse cultuurlandschap, Maastricht. Verhoeven, M. & G.R. Ellenkamp, 2010. Een archeologische verwachtingsbeleidsadvieskaart voor de gemeente Sittard-Geleen. RAAP rapport 2144.

en

Wijk, I. van, 2009. Wetenschappelijk kader provinciaal archeologisch aandachtsgebied Graetheide.

Wijk, I. van & J. Orbons, 2010. Verleden met toekomst. Archeologische beleidskaart en groevenbeleidskaart voor Valkenburg aan de Geul. Archol rapport 121.

Bronnen Grote historische Provincie Atlas van Nederland; deel 4 Zuid-Nederland 1838-1857 1:50.000. Topografische dienst Wolters Noordhoff Groningen 1990 Grote historische topografische Provincie Atlas Limburg; 1894-1926 1:25.000. Nieuwland Tilburg 2006 Grote topografische atlas van Nederland 1:50.000 Deel 4 Zuid-Nederland. Topografische dienst. Wolters Noordhoff Groningen 1997 Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, IKAW 3.0 (Indicatieve kaart Archeologische Waarden), Amersfoort. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, AMK (Archeologische monumentenkaart), Amersfoort. Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft. Stichting voor Bodemkartering, Bodemkaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968.

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 43

Stichting voor Bodemkartering: Geomorfologische kaart van Nederland 1:50.000, Staring Centrum, Wageningen, 1989 Stichting voor Bodemkartering, Geologische kaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Tranchot en v. Muffling, Kartenaufnahme der Rheinlande 1803-1820

Digitale bronnen Luchtfoto: http://maps.google.nl Ruimtelijke plannen: http://www.ruimtelijkeplannen.nl Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - Archis 3: http://archis.cultureelerfgoed.nl AHN: www.ahn.nl

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 44

Bijlage 1: Boorbeschrijving Algemene boorgegevens Soort boring Projectnummer Projectnaam Deelgebied Organisatie Archis meldingsnummer Coördinaatsysteem Coördinaatsysteemdatum Locatiebepaling Referentievlak Bepaling maaiveldhoogte Boormethode Boordiameter Opdrachtgever

BAR 19-085 Rijstraat 102, Guttecoven NVT ArcheoPro 4724806100 RD2000 ETRS89 GPS NAP AHN Edelman 7 cm Maatschap Salden-Fijten, Rijstraat 12, 6143 AR Guttecoven

Posities van boringen (boorlocaties) Boornummer X_RD 1 184878.2 2 184880.5 3 184902.4 4 184911.9 5 184920.0 6 184941.5

Y_RD 336935.1 336959.9 336941.1 336972.0 337003.6 336984.1

Mv in m +NAP 42.37 42.61 42.52 42.65 42.82 42.83

Betekenis van de afkortingen: LDO – Onderzijde boortraject in cm -mv Lithologie: GD – Onverharde sedimenten: G = grind, K = klei, L = leem, V = veen, Z = zand, P = puin Korrelgrootte: uf = uiterst fijn, zf = zeer fijn, mf = matig fijn, mg = matig grof, zg = zeer grof, ug = uiterst grof Bijmengsels: BK = bijmengsel klei, BS = bijmengsel silt, BZ =bijmengsel zand, BG= bijmengsel grind, BH = bijmengsel humus. Betekenis toegevoegde cijfers: 1 = zwak, 2 = matig, 3 = sterk en 4 = uiterst. Kleur:

HK = hoofdkleur, BL = blauw, BR = bruin, GE = geel, GN = groen, GR = grijs, OL = olijf, OR =oranje, PA = paars, RO = rood, RZ = roze, WI = wit, ZW = zwart. TK = Tweede kleur (kleurafkortingen als boven). IK = Intensiteit kleur: LI = licht en DO = donker

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 45

VLK = Vlekken (V): 2e en 3e letter is kleurafkorting als boven, 1 = weinig, 2 = matig , 3= veel Overige kenmerken: SO = Sortering: 1 = slecht, 2 = matig, 3 = goed, 4 = zeer goed CO = Consistentie (C ): ZSL-zeer slap, SLA-slap, MSL-matig slap, MST-matig stevig, STV-stevig PLH = plantenresten (PL): PL0 = geen, PL1 = spoor, PL2 = weinig, PL3 = veel) NVS = nieuwvormingen: MNC = mangaanconcreties, ROV = roestvlekken, FEC = ijzerconcreties, FFV = fosfaatvlekken TL = trends in de laag; FUA = naar boven toe fijner, TOH = aan de top humeus, TOK = top kleiig SST = Sedimentaire structuren; STKL = kleilagen, STLL = leemlagen, FLA = fijn gelaagd LG = laaggrens; BSE = basis scherp, BGE = basis geleidelijk, BDI = basis diffuus BHN = Bodemhorizont; BHA = A-horizont, BHAa = esdek, BHB = B-horizont, BHBs = B-horizont met sesquioxiden, BHBt = B-horizont met lutuminspoeling, BHC = Chorizont, BHCg = C-horizont met gleykenmerken, BHCr = gereduceerde C-horizont BI = Bodemkundige interpretaties; BOV = bouwvoor , XX = recent verstoord, XM = verveend, VEG = veengrond, OPG = opgebracht, SLO = slootvulling, PD = plaggendek, AD = antropogeen dek, MPG = moderpodzol, BO = begraven oud oppervlak, CL = cultuurlaag, GI = Geologische interpretaties; LSS = löss, COL = colluvium, ALL = alluvium, DEZ = dekzand, RIV = rivierafzettingen, FPG = fluvioperiglaciaal AIS = Archeologische indicatoren; BST = baksteen, SKO

= steenkool, HKF = houtskool fijn verdeeld, AWF = aardewerkfragmenten, PUI = puin, SIN = sintels, ASF = asfaltbeton, MXX = metaal, SVU = vuursteenfragmenten, GLS = glas, SLA = slakken/sintels, VKL = verbrande klei/leem, SXX = Natuursteen, PLC = plastic, OXBO = onverbrand bot

Versie: 21-08-2019

www.ArcheoPro.nl

Archeologisch onderzoek Rijstraat 102 te Guttecoven, Gemeente Sittard-Geleen.

ArcheoPro Rapport, 19069, Pagina 46

Boorbeschrijving volgens ASB 5.2 Boor Nr. 1

60 90 120

Lithologie GD BK L L L

2 3

40 60

L L

3 3

4

40 110 130 150 40 110 130 150 40 110 130 150

L L ZmG Zmg L L Zmf Zmg Ll L Z z

3 3

5

6

LDO

Versie: 21-08-2019

BS

BZ 3 3 3

2 2 3 3 2 2 3 3 3 3

BG

BH 1

1

Kleur HK TK GR BR RO BR RO BR

BR GR

GR BR

BR RO BR BR BR RO BR BR BR RO BR BR

GR BR RO GR BR RO GR BR RO

IK

VLK BR

Overige kenmerken LG CO SST STV

ZW

FLAzf FLA

AIS/OPM PLH

HB

BHN Ap Bt Bt

BI

GI SKO COL COL

Ap Ap LI STV LI LI LI STV LI LI LI STV LI LI

www.ArcheoPro.nl

Ap Bt BC C Ap Bt BC C Ap Bt BC C

Zwarte houtskool brokken en laagjes gestuit SKO, BST gestuit Uiterst droog

RIV Uiterst droog droog RIV

RIV