Bijlage 4 Omgevingsvisie 2025-2040
Tekst van het document
Samen stad en dorp maken Omgevingsvisie 2025-2040
Inhoudsopgave Leeswijzer
3
De tien ambities uitgewerkt
1. Waarom een omgevingsvisie?
4
1. We maken ruimte voor ontmoeten
47
2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
8
2. Gezond bewegen
55
3. De koers van Sittard-Geleen richting 2040
18
3. Cultuur en erfgoed voor iedereen
61
Visiekaart Sittard-Geleen 2025-2040
26
4. Het goede wonen
67
4. De vertaalslag naar de gebieden
27
5. Een sterke, gewortelde circulaire bedrijvigheid
76
5. Onze ambities bereiken
33
6. Duurzame logistiek
82
7. Slimmer, gezonder en schoner
85
8. Groene wijken en dorpen
90
9. Water en bodem sturend
94
10. Heuvelland en Maasvallei verbonden
98
2
46
Leeswijzer Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 4
Waarom een omgevingsvisie?
De vertaalslag naar de gebieden
Wat is de omgevingsvisie? Waarom doen we dit? Wat is de relatie met de vorige
Wat betekenen de ambities voor de verschillende gebieden? Dat beschrijven
versie en de toekomstvisie? En hoe hebben we deze visie gemaakt?
we in dit hoofdstuk. Welk toekomstbeeld hebben we voor de dorpen, de stedelijke woonwijken, het centrum van Sittard en Geleen, het buitengebied en voor onze bedrijventerreinen?
Hoofdstuk 2
Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025 In dit hoofdstuk beschrijven we waar we vandaan komen en wat de
Hoofdstuk 5
positionering van de gemeente is. Wat maakt Sittard-Geleen bijzonder? Wat
Onze ambities bereiken
is de beginsituatie? En wat zijn de belangrijkste opgaven waar we mee aan de
De ‘uitvoeringsparagraaf’ gaat in op onze rol, inzet van instrumenten,
slag moeten de komende jaren?
samenwerking van partners en de praktische en financiële uitvoerbaarheid.
Hoofdstuk 3
De tien ambities uitgewerkt
De koers van Sittard-Geleen richting 2040
In dit deel werken we de ambities uit. We beschrijven hierbij per ambitie een
In dit hoofdstuk beschrijven we de koers die Sittard-Geleen vaart. We
toekomstbeeld van Sittard-Geleen in 2040. Daarnaast vertellen we welke
beschrijven wat voor gemeente we willen zijn en de ambities die onze richting
beleidskeuzes we nu maken om de ambitie te bereiken.
bepalen naar de toekomst.
3
Omgevingsvisie 2025-2040 | 1. Waarom een omgevingsvisie?
1
1. Waarom een omgevingsvisie? 1.1. Omgevingsvisie Sittard-Geleen Sittard-Geleen wil een prettige omgeving zijn om in te wonen, werken, leren en ontspannen. Nu en in de toekomst. Daarvoor is onze samenleving veerkrachtig en speelt ze constant in op nieuwe ontwikkelingen. Bijvoorbeeld als het gaat over klimaat, wonen, energie en milieu. Om aan te geven hoe we hieraan willen bijdragen in de fysieke leefomgeving, stellen we een omgevingsvisie vast. De omgevingsvisie is onze langetermijnvisie op de fysieke leefomgeving van Sittard-Geleen. We kijken daarbij richting 2040 en af en toe zelfs verder. Het gaat bijvoorbeeld over wonen, bedrijven, wegen, water, bodem en lucht. En ook over landschap, natuur en erfgoed. Al deze thema’s komen samen in onze leefomgeving. In de omgevingsvisie bekijken we ze daarom in samenhang met elkaar.
1.2. Relatie met de Toekomstvisie 2030 Sittard-Geleen is van de samenleving. Sittard-Geleen maken we daarom samen. Inwoners, organisaties, bedrijven en gemeente met elkaar. In buurten, wijken, kernen, de gemeente en de regio. Voor ons is het deelnemen van de samenleving een belangrijk uitgangspunt. We willen waar mogelijk gelijkwaardig samenwerken en beslissen, ook al heeft iedereen daarin zijn eigen rol.
4
Omgevingsvisie 2025-2040 | 1. Waarom een omgevingsvisie?
De richting van Sittard-Geleen is daarom ook door de samenleving zelf
Bij het opstellen van de omgevingsvisie hebben we rekening gehouden met een
geformuleerd in de Toekomstvisie 2030. Hierin staat dat we een samenleving
aantal wettelijke beginselen:
⋅ het voorzorgsbeginsel ⋅ het beginsel van preventief handelen ⋅ het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron bestreden moeten worden ⋅ het beginsel dat de vervuiler betaalt
willen zijn die sociale, ecologische, economische en institutionele veerkracht heeft. We maken deze ‘doelen van de samenleving’ ook samen concreet. Met de omgevingsvisie vertalen we de doelen uit de Toekomstvisie 2030 naar tastbare oplossingen in de fysieke leefomgeving. De ambities en keuzes in deze omgevingsvisie zijn het resultaat van onze gesprekken met de inwoners, bedrijven en organisaties. In de omgevingsvisie maken we duidelijk hoe wij bijdragen aan een veerkrachtig Sittard-Geleen. De omgevingsvisie vormt hierbij
De omgevingsvisie bindt ons als gemeente. Ze is de basis voor
geen eindpunt, maar een nieuw ijkpunt in het ‘samen stad en dorp’ maken.
beleidsdoorwerking en -uitvoering. Ze is daarmee het kader bij het beoordelen van initiatieven van inwoners en ondernemers en gemeentelijke projecten in de leefomgeving.
Deze omgevingsvisie is een open uitnodiging om samen te werken aan Sittard-Geleen. We nodigen hierbij iedereen uit om met plannen te komen
Met de keuzes in de omgevingsvisie zorgen we voor balans tussen de
die bijdragen aan onze ambities. Zo maken we samen stad en dorp.
verschillende (sociale, economische en ecologische) doelen die samenkomen in de leefomgeving. Ieder gebied in de gemeente (het centrum van Sittard en van Geleen, de stedelijke woonwijken, de dorpen, de industrie- en bedrijventerreinen en buitengebied) krijgt hiermee een eigen perspectief om zich te ontwikkelen.
1.3. Omgevingswet
Het maken van keuzes schept ruimte om samen te ontwikkelen in de juiste richting. We geven in deze omgevingsvisie aan welke ontwikkelingen we de
De omgevingsvisie is een wettelijk verplicht instrument vanuit de
komende jaren willen stimuleren. Hiermee geven we ook aan wat we niet willen.
Omgevingswet. De omgevingsvisie bevat volgens deze wet:
Om zo het centrum, de dorpen, wijken, bedrijventerreinen en het buitengebied te
⋅ een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, ⋅ de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied, ⋅ de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale
verbeteren.
beleid.
5
Omgevingsvisie 2025-2040 | 1. Waarom een omgevingsvisie?
1.4. Het proces
foto van de leefomgeving vormden de basis om opnieuw, maar nu concreter, in gesprek te gaan met inwoners, bedrijven en organisaties over de keuzes die
We werkten in een aantal stappen samen toe naar deze omgevingsvisie
we maken in de omgevingsvisie. Als hulpmiddel bij die gesprekken (in stap 3) ontwikkelden we factsheets. Die laten per thema eenvoudig de belangrijkste informatie zien.
In samenspraak met inwoners, ondernemers en organisaties werkten we aan deze nieuwe omgevingsvisie voor Sittard-Geleen. We betrokken de
Stap 3: In gesprek over de concept-omgevingsvisie
samenleving zorgvuldig, zodat alle perspectieven, kennis en creativiteit op tafel
Vanuit de inzichten uit de eerdere stappen stelden we een concept-
kwamen. Door goede ideeën en twijfels met elkaar te bespreken, ontstonden
omgevingsvisie op. Hierover spraken we uitgebreid met inwoners,
betere uitkomsten. Dat deden we in vier stappen.
ondernemers en organisaties, zowel tijdens fysieke bijeenkomsten als online. Het participatieverslag laat de reacties zien.
Stap 1: Doelen van de omgevingsvisie De nieuwe omgevingsvisie begon met het bepalen van doelen. Het startpunt
Stap 4: Definitieve omgevingsvisie
hiervoor was de Toekomstvisie 2030. Samen met inwoners, bedrijven,
Op basis van de reacties uit de participatie is de concept-omgevingsvisie
maatschappelijke instellingen, andere overheden en onze gemeenteraad
duidelijk uitgewerkt tot ontwerp-omgevingsvisie. Die is vervolgens getoetst
voerden we open gesprekken over onze doelen op ecologisch, economisch en
aan een omgevingseffectrapportage (OER). In deze fase is de omgevingsvisie
sociaal-maatschappelijk vlak. Deze doelen zijn in december 2022 vastgesteld
ook getoetst op toepasbaarheid door lopende en bestaande initiatieven als
door de gemeenteraad en waren het startpunt voor de keuzes over de
proef te gebruiken hiervoor. De ontwerp-omgevingsvisie en OER hebben zes
leefomgeving.
weken ter inzage gelegen. Met een zienswijzenverslag is de omgevingsvisie en de OER begin 2025 ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad.
Stap 2: Foto van de Leefomgeving en Toekomstbeelden
Na vaststelling is de omgevingsvisie definitief.
In 2023 is een Foto van de Leefomgeving gemaakt. Hierin beschreven we de huidige situatie en de trends en ontwikkelingen voor de komende jaren. Dit
Bij het maken van de omgevingsvisie heeft in elke stap participatie
gaf ons een goed beeld van de opgaven die we de komende jaren hebben in de
plaatsgevonden. Het hele traject zijn wij uitgebreid in gesprek geweest
leefomgeving. Ook stelden we op basis van de doelen uit stap 1 drie mogelijke
met de samenleving: in de wijken en kernen, op de markten, online, in het
toekomstbeelden op. Deze toekomstbeelden beschrijven de mogelijkheden
gemeentekantoor, in de gemeenteraad en bij regiopartners. We spraken met
om te werken aan onze opgaven vanuit de drie verschillende invalshoeken
inwoners, ondernemers en mensen van de organisaties in onze gemeente,
(economisch, ecologisch, sociaal-maatschappelijk). De toekomstbeelden en de
met jong en oud, uit alle verschillende delen van onze gemeente. Bijzondere
6
Omgevingsvisie 2025-2040 | 1. Waarom een omgevingsvisie?
aandacht was er ook voor jongerenparticipatie; we hebben met kinderen en jeugdigen gesproken en gewerkt aan de (thema’s van) de omgevingsvisie. De continue participatie heeft veel waardevolle informatie voor de omgevingsvisie opgeleverd. Een begeleidingsgroep met vertegenwoordigers uit de samenleving heeft meegedacht in het vormgeven van de participatie. Voor de participatie in het traject van de omgevingsvisie stelden wij de volgende doelen:
⋅ Het verrijken van de inhoud van de omgevingsvisie met ervaringskennis van inwoners, organisaties en bedrijven. ⋅ Het vergroten van de betrokkenheid van inwoners en andere partijen bij de toekomst van hun leefomgeving. ⋅ Bewustwording over de opgaven waar de gemeente de komende jaren voor staat en begrip voor de, soms lastige, keuzes die gemaakt moeten worden.
7
Omgevingsvisie 2025-2040 | 2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
2
2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025 We zijn trots op onze ontstaansbasis in het land tussen Heuvelland en Maasvallei. En onze traditie in transitie die ons karakter van veerkracht en innovatiekracht heeft bepaald. Dit heeft het Sittard-Geleen anno 2025 opgeleverd met verschillende landschappen, stedelijke woonwijken, dorpen en industrie- en bedrijventerreinen en het centrum van Sittard en van Geleen, die elkaar aanvullen. Onze aanpak voor de toekomst willen we laten aansluiten op onze identiteit en huidige kwaliteiten. In dit hoofdstuk laten we daarom deze identiteit en kwaliteiten zien aan de hand van onze geschiedenis, het landschap en de mensen. Vervolgens gaan we in op de opgaven voor de toekomst. Tot slot lichten we onze (eu)regionale positionering toe.
2.1. Onze identiteit en kwaliteiten Land tussen Heuvelland en Maasvallei Het landschap van onze gemeente is bijzonder door de overgang van de Maasvallei in het westen naar het Heuvelland in het oosten. Hiertussen is het relatief vlakke Graetheideplateau te vinden. Dwars door de gemeente stroomt de Geleenbeek, die aan de noordzijde van de gemeente vergezeld wordt door de Rode Beek. Water en land zijn in onze gemeente met elkaar vervlochten. Van oudsher dooraderen de Maas en beeklopen onze gemeente en verbinden
8
Omgevingsvisie 2025-2040 | 2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
steden, dorpen en land met elkaar. Vanuit de ontwikkelingsgeschiedenis op diverse plekken is zowel stedelijk als landelijk gebied dooraderd met groen. Hierin zijn de verschillende tijdslagen van onze ontstaansgeschiedenis zichtbaar. Met prachtige kastelen, een historische vestingstad en een rijke mijnhistorie direct in de achtertuin van onze inwoners.
Een traditie in transitie In het gebied dat we nu kennen als Sittard-Geleen vestigden zich ruim vijfduizend jaar voor Christus de eerste mensen. Deze groep mensen, ook wel bekend als de bandkeramiekers, leidden hiervoor een nomadenbestaan. De lössgronden nabij de Geleenbeek vormden een geschikte plek om woningen te bouwen en langer te verblijven. Door de beek was water dichtbij en de gronden waren vruchtbaar. Ongeveer tweeduizend jaar geleden strekte het Romeinse Rijk zich uit tot
in België). Geleen was in de middeleeuwen als kerkdorp onderdeel van de
aan de Rijn. Heel Limburg was destijds onderdeel van het Romeinse Rijk. Dit
heerlijkheid Valkenburg. In 1558 werd ze tot autonome heerlijkheid en in 1654
bracht innovaties uit de rest van het Romeinse Rijk naar Sittard-Geleen. Op
tot graafschap verheven. Born, Limbricht en Bicht waren andere heerlijkheden
een groot aantal plekken in onze gemeente zijn archeologische sporen uit die
alvorens gemeenten ontstonden.
tijd gevonden. Zo zijn in Sittard-Geleen resten van meerdere Romeinse wegen Lange tijd kende Sittard-Geleen, met uitzondering van vestingstad Sittard,
gevonden.
een vooral agrarisch bestaan. De landbouw leidde tot talloze uitvindingen De middeleeuwen was de tijd van kerkdorpen en steden. Veel van onze
om grond efficiënter te bewerken en mensen te voeden. Als laatste werd
kerkdorpen zijn destijds stevig gegroeid. Sittard kreeg in 1243 officieel
het Graetheideplateau ontgonnen. In de negentiende eeuw werd Sittard-
stadsrechten. De stad werd versterkt met stadswallen, die nu nog zichtbaar
Geleen onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden waardoor de oriëntatie
zijn, en de stad ontwikkelde zich tot vestingstad. De huidige landsgrenzen
veranderde. Er werden in noord-zuid richting rijksweg, spoor en kanaal
bestonden toen niet. De primaire oriëntatie van Sittard was langs de oost-
aangelegd. Dit luidde een tijd van grote (industriële) vernieuwing in.
west georiënteerde handelsroute (van Jülich in Duitsland naar Stokkem
9
Omgevingsvisie 2025-2040 | 2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
In 1915 werd besloten om in Lutterade een vierde Staatsmijn te openen,
kloppend hart van bedrijvenparken en winkelgebieden én met Brightlands
Staatsmijn Maurits. De mijnbouwtijd heeft een grote invloed gehad op de
Chemelot Campus en Chemelot Industrial Site met wereldwijde koplopers,
hele regio. Voor de ingebruikneming van de mijn bestond Geleen in haar
is een stevige basis gelegd voor het nieuwe hoofdstuk van Sittard-Geleen. De
huidige vorm niet. Oud-Geleen, Lutterade en Krawinkel waren destijds drie
inwoners, organisaties en bedrijven in onze gemeente zijn er trots op te leven
losse dorpen. Na de ingebruikneming van de mijn werd het inwoneraantal
op de plek waar de circulaire toekomst steeds meer realiteit wordt. Met het
in het gebied zeven keer zo hoog en moesten veel nieuwe woningen
innoveren in de genen, breken we hier grondstoffen af tot op het allerkleinste
worden gebouwd. Er kwamen vooral in Geleen, maar ook in Sittard, nieuwe
niveau, om ze weer opnieuw op te bouwen. Klaar om hergebruikt te worden
woningen voor de vele mijnwerkers en hun gezinnen, waaronder in de
in onze huizen, straten en wijken. Waar het goede wonen in gemeenschappen
mijnwerkerskoloniën. De mijnindustrie drukte een flinke stempel op de
met menselijke maat verbonden is met een groeiende en bloeiende circulaire
samenleving. Het was niet alleen de grootste werkgever in de regio, maar ze
internationale economie.
investeerde ook in lokale verenigingen, harmonieën, schutterijen en fanfares. Sittard-Geleen bestaat uit verschillende stedelijke wijken, dorpen en
Het hele leven was daardoor vervlochten met de mijnbouw.
landschappen, wat doet vermoeden dat er van een gemeenschappelijke In de jaren 60 van de vorige eeuw werd geleidelijk duidelijk dat de Limburgse
identiteit geen sprake is. Niets is minder waar. We zijn trots op onze
mijnindustrie geen toekomst meer had. Op 17 december 1965 kwam het
gezamenlijke identiteit. Met hierbinnen unieke verschillende landschappen,
besluit om ook Staatsmijn Maurits te sluiten. Het sluiten van de mijnen in de
stedelijke woonwijken, dorpen en werkgebieden die elkaar aanvullen.
tweede helft van de vorige eeuw had een nog steeds zichtbare kwetsbaarheid van bepaalde wijken tot gevolg. Tegelijkertijd is het gelukt om met veerkracht en innovatiekracht verder economisch te ontwikkelen. De mijnindustrie heeft ook de ingenieurs en daarmee het ingenieursdenken – voortdurend zoeken naar innovatieve oplossingen – naar de regio gebracht. Uit de mijn ontstond de chemische industrie op Chemelot en de autoindustrie en de haven bij Born.
Veerkracht en innovatiekracht als gezamenlijk karakter Anno 2025 voltrekt zich de volgende transitie. Die van fossiel naar circulair. Sittard-Geleen heeft een sterke traditie in transitie vanuit een mentaliteit van gewoon doen en hard werken. Met het midden- en kleinbedrijf als het
10
Omgevingsvisie 2025-2040 | 2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
2.2. Opgaven voor de toekomst
naar woningen, wat vraagt om aanpassing van de bestaande woningvoorraad. Op termijn kan het zijn dat we door de bevolkingsontwikkeling te veel niet-
Vanuit onze identiteit en huidige kwaliteiten zijn er verschillende opgaven
levensloopbestendige woningen hebben. Met name de kwetsbare woningen
waar we de komende jaren mee aan de slag moeten. Aansluitend op de
in zwakkere wijken en verouderde, ontoegankelijke woningen vragen onze
veerkrachten uit onze Toekomstvisie 2030, zijn de opgaven gestructureerd
aandacht. Daarnaast hebben we een verantwoordelijkheid voor groepen zoals
aan de hand van sociale, economische en ecologische thema’s.
statushouders, ontheemden en woonwagenbewoners.
Sociale thema’s
Maatschappelijke voorzieningen Een groot deel van de scholen en andere
Samenleven
maatschappelijke gebouwen vraagt vernieuwing
We hebben de opgave om de samenleving inclusiever te
of verplaatsing. Bijvoorbeeld vanwege een te hoog
maken zowel in fysieke als maatschappelijke zin, zodat
energieverbruik, slecht binnenklimaat, andere
iedereen kan meedoen. Ontwikkelingen in de omgeving
onderwijsvorm of ligging die niet meer past bij de
kunnen daaraan bijdragen. Hoe maken we ruimte voor
huidige behoeftes en wensen. We krijgen andere
ontmoeting, beweging en ontwikkeling voor iedereen in onze buurten, wijken
behoeftes en voelen ons minder lokaal verbonden. Dat heeft invloed op het
en centra? En hoe maken we de openbare ruimte nog beter toegankelijk?
gebruik van maatschappelijke gebouwen. Daarom moeten we ervoor zorgen
HOGE SCHOOL
MUSEUM
FILMHUIS
dat maatschappelijke voorzieningen blijven aansluiten bij de behoeftes en
Wonen
wensen van dorpen en buurten én bij de mogelijkheden van de gemeente.
Sittard-Geleen heeft anno 2025 circa 92 duizend
Scholen moeten plekken worden waar kinderen en jongeren zich, in de brede
inwoners. We verwachten dat onze gemeente tot 2030
zin van het woord, kunnen ontwikkelen en ontplooien. Dit vraagt om keuzes
groeit met circa 500 huishoudens. Dat zijn vooral
over het renoveren en soms slopen van ons maatschappelijk vastgoed. En
eenpersoonshuishoudens en oudere stellen. Na 2030
zeker ook om op een gedurfde en innovatieve manier naar de huisvesting van
verwachten we zonder ingrijpen een daling van het
onderwijs te kijken.
aantal huishoudens. Het is dan ook nodig om nieuwe mensen aan ons te binden, om zo de beroepsbevolking
Mobiliteit
en daarmee het draagvlak voor voorzieningen op peil te houden. Vanuit de
In 2050 moet het mobiliteitssysteem in onze
huidige bevolking is er de komende jaren een grote vraag naar nieuwe, vooral
gemeente CO2-neutraal zijn. Ook hebben we de
betaalbare en levensloopbestendige woningen. Daarnaast verandert de vraag
opgave om onze inwoners voor hun gezondheid
11
Omgevingsvisie 2025-2040 | 2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
meer te laten bewegen. Hiervoor is het nodig om meer ruimte voor fietsen
bepaalde plekken milieuruimte voor de bedrijven in Sittard-Geleen. Ook willen
en lopen te creëren en het openbaar vervoer beter te maken. Ook blijft
we stedelijke ontwikkeling in de stationsomgeving mogelijk maken.
verkeersveiligheid een opgave, zeker rondom onze scholen.
Milieu en ondergrond Cultuur
Door de energietransitie, aanpassing aan het klimaat
Culturele hotspots als Maastricht, Heerlen en Genk
en de groei van telecommunicatie stijgt de vraag
zijn dichtbij. Sittard-Geleen heeft de opgave om een
naar ruimte onder de grond. Dit zorgt voor druk op
complementair aanbod daarop aan te bieden, vanuit
bestaande kabels en leidingen én op de wortelruimte
onze eigen identiteit. Daarnaast verandert op lokaal
van bomen. Het verbeteren van de luchtkwaliteit
niveau de behoefte van mensen. Dat heeft invloed op het ledenaantal van
en het verminderen van geluidsoverlast is een opgave die bijdraagt aan de
verenigingen, gebruik van gebouwen en het soort evenementen.
gezondheid van onze inwoners.
Erfgoed
Sociale veiligheid
Ons erfgoed is van iedereen. Daarom zetten we in
Hoe richten we de openbare ruimte zo in dat de
op beleving, zodat mensen kunnen genieten van het
veiligheid én het veiligheidsgevoel van onze inwoners
erfgoed. In onze gemeente hebben we veel jong erfgoed
het uitgangspunt zijn en criminaliteit en overlast
uit de periode na 1965, dat we meer willen koesteren.
minder kans krijgen? Hoe roepen we criminaliteit op
Daarnaast hebben onze historische gebouwen
bedrijventerreinen en in leegstaande panden een halt
bouwkundig gezien aandacht nodig. Het hergebruiken
toe? Hoe zorgen we ervoor dat inwoners zich meer
van historische gebouwen zien we daarom als een belangrijke kans. Met het
verantwoordelijk voelen voor hun omgeving en zo bijvoorbeeld minder snel
verder ontwikkelen van de vestingstad als bijzondere kracht.
rommel achterlaten en overlast veroorzaken?
Externe veiligheid We willen inwoners en bezoekers beschermen tegen veiligheidsrisico’s van bedrijven en infrastructuur. Groepen mensen nabij een risicobron die niet zelfredzaam zijn verdienen extra bescherming. Tegelijkertijd willen we op
12
Omgevingsvisie 2025-2040 | 2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
Economische thema’s winkelleegstand neemt daardoor nog steeds toe. Onze voorzieningen zullen in
Industrie
de toekomst anders ingericht moeten worden. De winkelcentra worden steeds
In plaats van door de tijd ingehaald te worden, doet Chemelot
kleiner en op sommige plekken verdwijnen voorzieningen helemaal.
er alles aan om bij de tijd te blijven. Om een voorsprong in te nemen en te veranderen. En om de balans tussen de
Lokale bedrijvigheid
samenleving, aarde en natuur te borgen, door circulair te gaan werken. Door
Er is meer vraag naar bedrijfslocaties en minder naar
verspilling tegen te gaan en gebruikte materialen en producten te verwerken
kantoren. Dat vereist aanpassing van de bestaande
tot nieuwe grondstoffen voor nieuwe producten. Heel eenvoudig gesteld, straks
bedrijventerreinen en kantoorlocaties. De omslag
laat Chemelot het afval van twintig miljoen Europese huishoudens elders
naar een circulaire economie vraagt op termijn ook om meer ruimte, en biedt
verzamelen en dusdanig bewerken dat het gebruikt kan worden als grondstof.
kansen voor een nieuwe economie. Om de beroepsbevolking op peil te houden,
Vervuilende fossiele grondstoffen als aardolie en aardgas zijn dan niet meer
is het nodig nieuwe inwoners aan te trekken.
nodig. Het project Chemelot Circular Hub zet de eerste stappen naar een grondstoffentransitie. Met oog voor een groene omgeving en de samenleving.
Vrijetijdseconomie
Voor het voormalige automotivecluster blijft het zoeken naar een nieuwe
Gezamenlijk met de gemeenten in Zuid-Limburg werken
invulling van de locatie, onder andere gerelateerd aan de automotivesector.
we aan het aantrekkelijk maken van onze regio en het spreiden van toerisme over de verschillende gemeenten.
Logistiek
We verwachten dat (zakelijk) toerisme en recreatie in onze
Het goederenvervoer gaat toenemen, want er
gemeente daardoor zullen toenemen. Daarnaast nemen
zijn andere (secundaire) grondstoffen nodig om
toerisme en recreatie in steden in het algemeen toe.
aardgas en -olie te vervangen. Het groeiend transport gebeurt zoveel mogelijk via buis, water en spoor, maar er zal ook
Afval en grondstoffengebruik
meer verkeer over de weg nodig zijn. Het beperken van de overlast en het
We willen de hoeveelheid afval per persoon de komende
borgen van de veiligheid is een belangrijke opgave.
jaren stap voor stap verminderen. Van 100 kilo per persoon in 2025 naar 30 kilo in 2030 en helemaal geen afval in 2050. We
Detailhandel en horeca
moeten materialen en grondstoffen recyclen om minder afval
De winkeliers kampen al jaren met uitdagingen zoals online winkelen
te verbranden of te storten. Producten en onderdelen moeten
en de gevolgen van vergrijzing en bevolkingsafname. Het percentage
langer en intensiever gebruikt worden door hergebruik en reparatie. We
13
Omgevingsvisie 2025-2040 | 2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
moeten minder (primaire) grondstoffen gaan gebruiken en ze vervangen door
Stedelijk groen
secundaire grondstoffen, biogrondstoffen of grondstoffen die minder schadelijk
Klimaatverandering, de opgave om de gezondheid
zijn voor het milieu.
van onze inwoners te verbeteren en de biodiversiteitsopgave vragen om een andere inrichting van de openbare en private buitenruimte, met minder
Ecologische thema’s
bestrating en meer ruimte voor groen en water.
Natuur en landschap
Energie
We hebben de opgave om de natuurgebieden in onze
In 2050 willen we energieneutraal zijn. Dit betekent
gemeente beter met elkaar te verbinden en de biodiversiteit
dat we onze energie hernieuwbaar opwekken. De
te vergroten. Het verbeteren van de bereikbaarheid en
regio Zuid-Limburg wil in 2030 een bijdrage leveren
verhogen van de gebruikswaarde van het landschap moet
van 1,3 TWh opwek van hernieuwbare energie op
bijdragen aan gezondere inwoners in onze wijken en dorpen. Ook maakt dat
land, als onderdeel van de landelijke opgave van 35
het landschap aantrekkelijker voor nieuwe inwoners en toeristen. In ons
TWh. Energie besparen is belangrijk, want energie
agrarisch buitengebied speelt de transitie naar circulaire landbouw.
die niet verbruikt wordt, hoeft niet te worden opgewekt. In 2030 willen we 20% minder aardgas gebruiken. In 2050 moeten alle gebouwen van het aardgas
Klimaatadaptie en water
af. We weten nog niet precies hoe het energiesysteem van de toekomst eruit
De zomer wordt steeds warmer. Richting 2050 hebben we
gaat zien. Opwek van duurzame energie, gasloze wijken en elektrisch vervoer
kans op 30 tropische dagen per jaar. Met name kwetsbare
zorgen voor een groeiende vraag naar en toenemend aanbod van energie. Vaak
mensen zijn gevoelig voor deze hitte. Daarnaast neemt
is het bestaande netwerk hier niet op berekend. De energie-infrastructuur
het aantal dagen met extreme neerslag toe, wat leidt tot
moet dus flink worden uitgebreid. Het elektriciteitsnetwerk is overbelast
wateroverlast. Ook gaat droogtestress toenemen, waardoor beken droogvallen
en moet ‘verzwaard’ worden. Dat vraagt om plek in de openbare ruimte. Er
en het grondwater daalt. Dat heeft gevolgen voor de landbouw, natuur en
moeten ruim 500 transformatorhuisjes bijkomen in Sittard-Geleen om de
drink- en koelwatervoorziening.
levering van energie in woonwijken zeker te stellen. Daarnaast moet er bij het 150 kV-station op Graetheide een nieuw 380 kV-station komen, ook door de transitie van Chemelot. Steeds meer mensen kunnen hun energierekening niet betalen. De kans op energiearmoede is groter bij huishoudens met slecht geïsoleerde huizen.
14
Omgevingsvisie 2025-2040 | 2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
2.3. Regionale positionering Sittard-Geleen is geen eiland. Het is een volwaardig onderdeel van de Westelijke Mijnstreek, regio Zuid-Limburg, Nederland en Euregio. Door onze ligging zijn onze opgaves in veel gevallen groter dan lokaal.
Sittard-Geleen in regionaal perspectief (bron: Panorama Zuid-Limburg, 2023)
15
Omgevingsvisie 2025-2040 | 2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
Regio Zuid-Limburg
hoog en neemt veel ruimte in beslag. Dat komt onder andere doordat het huidige spoornetwerk niet aansluit op een aanzienlijk deel van de belangrijke woon- en werklocaties. Hier ligt een opgave om de afhankelijkheid van de auto
In de regio Zuid-Limburg werken we aan
⋅ Chemelot heeft hierbij prioriteit. ⋅ De complexe transformatie van het stedelijk gebied, met wijken met grote achterstanden en herstructureringsopgaven. ⋅ Het behoud en de versterking van het groene middengebied (de Groene
te verminderen en een volwaardig alternatief aan te bieden.
Het uitbouwen en circulair maken van de economie. De transitie van
Energienetwerken en energieopwek De capaciteit van de huidige energie-infrastructuur is onvoldoende. Daardoor vormt het een bottleneck voor de energietransitie en de economische ontwikkeling van Zuid-Limburg. Goede aansluiting op nationale en
Long).
internationale energienetwerken is van belang. De aansluiting van Chemelot
Natuur, landschap en landbouw
op het waterstofnetwerk is een randvoorwaarde voor de verduurzaming van
Het landschap en de bodem van Zuid-Limburg hebben unieke kwaliteiten
het hele cluster en de transitie naar een circulaire economie. Bij de opwek
die behouden en beschermd moeten worden. Met name het toeristisch
van energie is het belangrijk om het waardevolle Zuid-Limburgse landschap
en agrarisch gebruik vragen om aandacht. Enerzijds zijn deze gebruikers
te beschermen. Energieopwek inclusief energieopslag wordt daarom zoveel
belangrijke landschapsbeheerders, anderzijds oefenen ze druk uit op de
mogelijk geclusterd op plekken met minder landschappelijke waarde.
natuur en het landschap. Er moet een duurzaam verdienmodel gevonden worden waarin gewerkt kan worden met de eisen die bodem, water, landschap,
Wonen
klimaat en natuur stellen in Zuid-Limburg.
De kwaliteit van leven in de regio is hoog, maar Zuid-Limburg kent ook sociaaleconomische en demografische uitdagingen die om andere woningen
Water en klimaat
en een aangepaste woonomgeving vragen. Denk aan vergrijzing, ontgroening
Water, natuur en landschap hebben invloed op elkaar. Overal in de regio
en verschillende gezondheidsvraagstukken. In sommige wijken is sprake van
moet rekening worden gehouden met bodem en water. Uitgangspunt van de
gebrek aan veerkracht, armoede en in algemene zin achterblijvende brede
oplossing is een systeembenadering die zoveel mogelijk inzet op natuurlijke
welvaart. De komende jaren ligt een grote opgave in het transformeren en
oplossingen.
revitaliseren van de bestaande woningvoorraad met bijzondere aandacht voor enkele kwetsbare wijken. Groei wordt met name gefaciliteerd rondom de zes
Mobiliteit
Limburgse intercitystations.
Zuid-Limburg heeft een polycentrische structuur, met meerdere zelfstandige centra. Daar speelt de mobiliteit nog onvoldoende op in. Het autogebruik is
16
Omgevingsvisie 2025-2040 | 2. Het verhaal van Sittard-Geleen anno 2025
Economie
Rijk
De Zuid-Limburgse economie bestaat uit verschillende sectoren en heeft daarmee een brede basis. Veel sectoren kampen met
Met het Rijk werken we aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving en een
personeelstekorten. Ook is het nog steeds moeilijk om jongeren te
Nederland dat economisch floreert. Voor het Rijk hebben de volgende punten hierbij
binden aan de regio. Door een aantrekkelijke woon- en werkomgeving
prioriteit:
te realiseren wordt geprobeerd om mensen te behouden, met name jongeren. De circulaire economie en het verduurzamen van de bestaande maakindustrie, met de transitie van Chemelot als prioriteit, zijn cruciaal voor het behoud van veel banen in Zuid-Limburg, omdat dit bedrijven in de regio een toekomstperspectief biedt.
⋅ Naar een duurzame en concurrerende economie. ⋅ Naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving. ⋅ Naar een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving. ⋅ Naar een waardevolle leefomgeving.
Voor de gemeente Sittard-Geleen zijn het wegwerken van (gezondheids)achterstanden in sommige stedelijke wijken, voldoende ruimte voor water, verhogen van de biodiversiteit,
Provincie Met de provincie werken we aan:
⋅ Een aantrekkelijke, sociale, gezonde en veilige leefomgeving in stedelijk/bebouwd gebied en in landelijk gebied. ⋅ Een toekomstbestendige, innovatieve en duurzame economie, inclusief landbouwtransitie. ⋅ Klimaatadaptatie en energietransitie. De provincie ziet Zuid-Limburg hierbij als één ruimtelijk en functioneel samenhangend stedelijk netwerk (daily urban system) met sterke relaties tussen het stedelijk en landelijk gebied.
de energietransitie en de omslag van Chemelot van een lineaire, fossiele economie naar een circulaire, duurzame economie de meest urgente opgaven.
Europa Middels de Europese samenwerkingsverbanden, zoals de verschillende Euregionale instanties en de Europese Unie, benut Sittard-Geleen haar stevige samenwerkingen met onze internationale buren (België en Duitsland) in de Euregio. Hierbij zijn de volgende punten van toepassing:
⋅ Via de Euregio Rijn-Maas-Noord en de EGTS Euregio Maas-Rijn werken we aan internationale samenwerking in de directe Euregio. ⋅ Samen, via de Provincie Limburg (Het huis van Nederlandse Provincies), zijn we in
contact met Brussel (de EU-instanties) over zaken die van invloed zijn op onze directe leefomgeving.
Sittard-Geleen ziet de internationale samenwerkingsverbanden als essentieel onderdeel om (beleidsmatige) aansluiting te vinden met onze internationale buren.
17
3
Omgevingsvisie 2025-2040 | 3. De koers van Sittard-Geleen richting 2040
3. De koers van SittardGeleen richting 2040 3.1. Inleiding In dit hoofdstuk laten we zien wat onze stip op de horizon is in 2040 en welke centrale ambities we daarbij hebben. De vier ‘veerkrachten’ uit onze toekomstvisie komen hier duidelijk in terug. We verplaatsen ons hierbij naar het jaar 2040 en beschrijven hoe onze omgeving er dan uitziet − in tekst, beeld en kaart. In de volgende hoofdstukken leggen we deze ambities en de keuzes voor de verschillende gebieden verder uit.
Stip op de horizon Sittard-Geleen is in 2040 een gezonde, ondernemende, innovatieve en duurzame gemeente. Daar hebben het bedrijfsleven, onze inwoners, allerlei organisaties en de gemeente samen voor gezorgd. Door de diversiteit aan groene en energieneutrale wijken en dorpen en het goede vestigingsklimaat is Sittard-Geleen een heel fijne plek. Voor mensen die er soms al generaties lang wonen en werken. En net zo vaak voor mensen die bewust voor Sittard-Geleen kiezen. Vanwege de gemeenschap, de voorzieningen, de groene woonomgeving of hun carrière. Onze leefomgeving draagt sterk bij aan gezonde inwoners in sterke gemeenschappen waarin iedereen meedoet. Onze rijke historie vol van innovaties en veerkracht vormt de basis van een circulaire toekomst: Sittard-Geleen als dé circulaire stad* van Nederland. Uniek vanwege de transformatie van een van de vijf grootste Nederlandse industrieclusters naar
18
Omgevingsvisie 2025-2040 | 3. De koers van Sittard-Geleen richting 2040
3.2. Samen stad en dorp maken – institutionele veerkracht
een volledig circulaire industrie. Deze blijft daardoor de motor van de brede welvaart in Zuid-Limburg. In Sittard-Geleen vinden veel gevestigde én nieuwe bedrijven elkaar in circulair maken en innoveren. Sittard-Geleen is ook uniek als circulaire stad omdat de lokale samenleving circulair leven in de praktijk
De samenleving maakt de leefomgeving, stad of dorp. De inwoners − van
brengt.
jong tot oud − bedrijven en organisaties doen dat samen. Wij helpen daarbij. In de omgevingsvisie staat dat inzicht voorop. Wij willen een overheid zijn die tussen de inwoners en bedrijven staat, ook al hebben we soms een andere rol. We zetten de leefomgeving van onze inwoners centraal. We kiezen hierbij
*Wat is leven in de circulaire stad?
zelfbewust onze rol. We werken zoveel mogelijk netwerkend en participatief.
Circulair staat voor het hergebruik van grondstoffen én producten. In
Als het nodig is, nemen we ook een presterende of rechtmatige rol in. We
Sittard-Geleen raakt dit aan de eigen identiteit: hier worden sinds jaar
werken meer actiegericht en veerkrachtig. Koersvast en toch flexibel. We
en dag de oplossingen ook echt gemaakt. Met een no-nonsense aanpak
zien hierin de kinderen en jongeren in onze gemeente als ambassadeurs voor
en het vermogen om concrete resultaten te behalen in de richting van
de toekomst. En Sittard-Geleen als één geheel met verschillende wijken en
duurzaamheid en circulariteit. Ook de manier hoe we omgaan met mens
dorpen die elkaar aanvullen. Net zoals we onszelf zien als complementair
en natuur doet er toe. Want Sittard-Geleen heeft de doeners en pioniers
onderdeel van netwerkstad Zuid-Limburg waarin de Westelijke Mijnstreek,
die nieuwe ideeën en technologieën in de praktijk brengen, toepasbaar
Maastricht-Heuvelland en Parkstad één geheel vormen.
voor de hele samenleving. Voor een betere leefbaarheid, een beter milieu én een betere economie. Kortom: sociale, economische en ecologische
Voor de verdere uitwerking van hoe wij samen stad en dorp willen maken kijkt
veerkracht!
u hier.
19
Omgevingsvisie 2025-2040 | 3. De koers van Sittard-Geleen richting 2040
Voldoende maatschappelijke voorzieningen en ontmoetingsplekken in wijk en dorp
Goede treinverbinding met brainport Eindhoven, Luik en Aken
Centrum Sittard als regionaal hoofdcentrum
Brainport
Beschermen en beleefbaar maken erfgoed
Openbare ruimte als cultureel podium
Duurzame woonomgeving
Woningen naar behoefte
Beweegvriendelijk ingerichte openbare ruimte met meer ruimte fietsen en lopen
TOON HERMANS THEATER
Clustering winkels
Leefomgeving met aandacht vormgegeven en van goede kwaliteit
Veilig over straat
Centrum Geleen als stadsdeelcentrum
Integrale kind- en ontmoetingscentra
3.3. Een leefomgeving die mensen verbindt – sociale veerkracht Ook in 2040 leven in Sittard-Geleen ruim honderdduizend inwoners samen.
en hun binding met de gemeenschap en hun circulaire leefomgeving. In 2040
Een betekenisvol leven voor al deze mensen is belangrijk. Onze inwoners en
zijn we een gemeente waar mensen zich thuis voelen en meedoen in wijk en
bezoekers doen ertoe: hun gezondheid, veiligheid, welzijn, plezier, ontwikkeling
dorp. De leefomgeving speelt hierin een belangrijke rol.
20
Omgevingsvisie 2025-2040 | 3. De koers van Sittard-Geleen richting 2040
Om dat te bereiken, zetten we in deze omgevingsvisie de volgende ambities
fysieke leefomgeving. Bijvoorbeeld op ’het vlak van kunst en cultuur, circulaire
centraal:
economie, evenementen en wonen.
We maken ruimte voor ontmoeten
Het goede wonen
Het centrum en centrale plekken in de dorpen en wijken, zijn in 2040 plaatsen
Onze wijken en dorpen zijn in 2040 flink veranderd. De leefomgeving draagt
waar iedereen met veel plezier komt, elkaar ontmoet, zich veilig voelt en een
meer en meer bij aan een betekenisvol leven voor haar inwoners. En daarmee
gemeenschap vormt. Met een goed aanbod aan winkels en maatschappelijke
aan de gezondheid, veiligheid, welzijn, kansengelijkheid en binding met de
voorzieningen zoals scholen en gemeenschapshuizen. Ook de openbare ruimte
gemeenschap. De wijken en dorpen zijn aantrekkelijk voor bestaande en
stimuleert ontmoeten, bijvoorbeeld in de parken.
nieuwe inwoners. Daardoor is de beroepsbevolking op peil gebleven. Met nieuwe woningen en getransformeerde wijken. Met verduurzaming en een
Gezond bewegen
goed elektriciteits- en warmtenet. Met een aantrekkelijke en veilige openbare
In 2040 kun je makkelijk op een actieve of duurzame manier overal in
ruimte die de gezondheid bevordert.
de gemeente en daarbuiten komen. Lopen en fietsen is ‘het nieuwe normaal’. Ook hebben we een toekomstbestendig en duurzaam aanbod aan sportaccommodaties en een beweegvriendelijke leefomgeving. Daarmee hebben we ervoor gezorgd dat de gemeente bereikbaar blijft en hebben we de leefbaarheid in woonwijken verbeterd. Het helpt mensen ook om mee te doen aan de samenleving en nodigt uit tot bewegen en een gezonde leefstijl, waardoor onze inwoners gezonder worden. Bovendien draagt het bij aan schonere lucht en minder lawaai in de omgeving.
Cultuur en erfgoed voor iedereen In het Sittard-Geleen van 2040, met haar wortels in de maakindustrie, floreren verbinding én innovatie. Cultuur, erfgoed en beeldkwaliteit zijn de dragers van onze identiteit, naast de vele actieve verenigingen en hechte gemeenschappen. Onze rijke historie vormt de basis van een circulaire toekomst. Het gedachtegoed van de circululaire stad is beleefbaar in de
21
Omgevingsvisie 2025-2040 | 3. De koers van Sittard-Geleen richting 2040
Klimaatneutraal, circulair en veilig Chemelot
Ruimte voor de Brightlands Chemelot Campus
Uitbreiding buisleidingen en energieinfrastructuur Op de fiets naar je werk
Centrum Geleen als proeftuin voor de circulaire economie
Verbetering veiligheid en verlaging milieuoverlast
Een nieuwe toekomst voor het voormalige automotive cluster
Circulair ondernemen op de Circular Mile
Kantorenmarkt in balans
Vitale bedrijventerreinen
Stationsgebied Sittard als levendig woon-werkgebied
Circulaire toekomst verbinden met historie
3.4. Ruimte voor circulaire bedrijvigheid – economische veerkracht In 2040 zijn we goed op weg richting een circulaire bedrijvigheid. Dat heeft
van Chemelot, andere bedrijven en logistiek en duurzame innovaties en
gezorgd voor een breed aanbod van banen en daarmee bestaanszekerheid
ondernemerschap zorgen voor een gezonde leefomgeving voor mens en
voor onze inwoners. En voor het aantrekken van nieuw talent om onze
natuur, met beperkte overlast en veiligheidsrisico’s.
beroepsbevolking op peil te houden. De vernieuwing en transformatie
22
Omgevingsvisie 2025-2040 | 3. De koers van Sittard-Geleen richting 2040
Om dat te bereiken, zetten we in deze omgevingsvisie de volgende ambities centraal:
Een sterke, gewortelde circulaire bedrijvigheid In 2040 is er op onze industriegebieden, bedrijventerreinen en ook in het centrum een sterk netwerk van circulaire ondernemers te vinden. Ons brede mkb van lokaal en internationaal opererende bedrijven, de industriële wereldspelers op Chemelot, en het logistieke cluster Holtum-Noord zijn daarin onze kracht. De transitie daarvan naar een meer kennisintensieve, energieneutrale en circulaire maakindustrie is in 2040 goed op weg.
Duurzame logistiek De verandering naar een circulaire economie vraagt om het aanvoeren van andere grondstoffen. Dat doen we in 2040 op een duurzame manier, met respect voor onze gezondheid en ons milieu.
Slimmer, gezonder en schoner In 2040 zijn we een schonere en gezondere gemeente. De totale milieubelasting door industrie, verkeer, agrarische bedrijvigheid en andere bronnen neemt geleidelijk af. De water- en bodemkwaliteit verbetert in een constant tempo. Geluid en uitstoot hebben slechts beperkte negatieve invloed op de gezondheid van de inwoners van de Westelijke Mijnstreek. Externe veiligheidsrisico’s zijn zo veel mogelijk beperkt. Dit gebeurt door het treffen van maatregelen aan de bron en in de omgeving. Daarnaast houden we rekening met effecten mocht zich ondanks de kleine kans toch een incident voordoen.
23
Omgevingsvisie 2025-2040 | 3. De koers van Sittard-Geleen richting 2040
Versterken en verbinden natuurgebieden
Sterke dorpsmantels
Oog voor waterkwaliteit
Meer groen in de openbare ruimte
Klimaatadaptief bouwen
Versterken herkenbaarheid landschappen
Droge voeten aan de Maas
Vergroten biodiversiteit Goede recreatieve verbindingen
Toekomstbestendige landbouw
Energieopwek in het buitengebied
Versterken stadlandzones
Meer ruimte voor water
3.5. Groen, van Heuvelland tot Maasvallei – ecologische veerkracht Het afwisselende landschap, met haar glooiende hellingen, via de steden,
voor een klimaatbestendige en meer natuurlijke en waterrijke leefomgeving
dorpen en boerenlandschap naar de vrij stromende Maas, is ook in 2040
voor mensen, dieren en planten. Onze inwoners en bezoekers hebben er
uniek en gewaardeerd. In 2040 hebben wij ons steentje bijgedragen aan het
een gezondere en aantrekkelijkere omgeving door gekregen, met meer
afremmen van de klimaatverandering. We hebben ook leren leven met de
biodiversiteit, minder hittestress en een betere waterkwaliteit.
verandering van het klimaat en hier ruimte voor gemaakt. Door te zorgen
24
Omgevingsvisie 2025-2040 | 3. De koers van Sittard-Geleen richting 2040
Om dat te bereiken, zetten we in deze omgevingsvisie de volgende ambities
Heuvelland en Maasvallei verbonden
centraal:
Dankzij de overgang van het Heuvelland naar de Maasvallei hebben we ook in 2040 een heel afwisselend buitengebied. Met glooiende hellingen,
Groene wijken en dorpen
verschillende natuurinclusieve landbouwgebieden, bossen en waterlopen die
Onze wijken en dorpen zijn in 2040 groener en water heeft de ruimte gekregen.
tot in de woonwijken doorlopen. We koesteren deze karakteristieke gebieden
De biodiversiteit in het stedelijk gebied en de dorpen is versterkt. We houden
en hebben de ecologische en recreatieve kwaliteit sterk verbeterd. We houden
rekening met de Basiskwaliteit Natuur. Het gaat bij Basiskwaliteit Natuur om
rekening met ten minste de Basiskwaliteit Natuur. Hierbinnen hebben we
een meetbare kwaliteit van de natuur, met name buiten de natuurgebieden. Het
ruimte gemaakt voor de duurzame opwek van energie. Daardoor zijn we
geeft aan wanneer een bepaalde locatie voldoet aan een minimale standaard
ook in 2040 nog altijd een mooie en duurzame gemeente om in te wonen en
van de aanwezigheid van algemene, wijdverspreide wilde planten en dieren.
verblijven.
Natuurlijke processen, zoals waterzuivering, natuurlijke plaagbestrijding en bestuiving, staan daardoor in 2040 minder onder druk. Rond Sittard, Geleen en
Voor de verdere uitwerking van deze ambities en bijbehorende beleidskeuzes
de dorpen is het landschap makkelijker bereikbaar, beleefbaar en ecologisch
kijkt u hier.
robuuster geworden. Inwoners leven daardoor in een gezondere en veiligere omgeving met minder wateroverlast en hittestress.
Water en bodem sturend In 2040 hebben we de bodemgesteldheid aangepakt en meer ruimte gegeven aan water. We laten daarom de logica van bodem en water sturend zijn. In het buitengebied is de landbouwtransitie naar natuurinclusieve landbouw goed op gang gekomen. Enerzijds zijn de gebieden rond de beken uitgebreid en versterkt om ruimte te bieden aan het water. Anderzijds hebben wij de algemene waterbestendigheid van onze gemeente versterkt door meer groen en minder steen.
25
Omgevingsvisie 2025-2040 | Visiekaart Sittard-Geleen
Visiekaart Sittard-Geleen 2025-2040
Een leefomgeving die mensen verbindt Wij maken ruimte voor ontmoeten
Cultuur en erfgoed voor iedereen Aandacht voor historisch centrum
Dynamisch woon-werkgebied Regionaal centrum Sittard
Het goede wonen
Stadsdeelcentrum Geleen
Dynamisch woon-werkgebied
Kernwinkelgebied
Dorp Stedelijk wonen
Wijk- of dorpscentrum
Veerkrachtige wijken
Perfere detailhandelslocatie
Gezond bewegen Recreatieve fietsroute Utilitaire fietsroutes (woon, werk, school) Combi fietsroute (utilitair en recreatief) Niet openbare fietsroute naar de campus Verbonden stationsomgeving Barrière opheffen
Ruimte voor circulaire bedrijvigheid Een sterke, gewortelde circulaire bedrijvigheid Stedelijk bedrijventerrein
Industrie Automotive cluster
Bedrijvenstad Fortuna
Chemelot Circular
Zoekgebied uitbreiding Brightlands Chemelot Campus
Holtum Noord Dynamisch woon-werkgebied
Brightlands Chemelot Campus Circulair mile
Duurzame logistiek Versterken elektriciteitsnet
Buisleidingen
Multimodale corridor tussen Chemelot en haven Stein
Groen worden van Heuvelland tot Maasvallei Groene wijken en dorpen Dorpsmantel
Ecologische verbindingszone
Stad-landzones
Lexhybos zoveel mogelijk behouden
Groen rode ontwikkeling ESCS Groene wig Sint Rosa Sportcampus Watersley
Water en bodem sturend Ruimte voor de beek Ruimte voor de Maas
26
Heuvelland en Maasvallei verbonden
Herkenbaar buitengebied Beekdalen Graetheideplateau Heuvelland Maasvallei
Omgevingsvisie 2025-2040 | 4. De vertaalslag naar de gebieden
4
4. De vertaalslag naar de gebieden 4.1. Inleiding Sittard-Geleen bestaat uit verschillende gebieden. Het buitengebied, de dorpen en de stedelijke woonwijken. Het dynamische woon-werkgebied in het centrum. En de industrie- en bedrijventerreinen. De ambities in het vorige hoofdstuk komen er in verschillende mate in terug. Daardoor is het totaal in balans. De verschillende gebieden vullen elkaar aan. Dit hoofdstuk schetst per gebied een toekomstbeeld. Ook laten we zien welke van de tien ambities meer of minder belangrijk zijn aan de hand van een afwegingskader per gebied. Hiermee maken we duidelijk aan welke ambities ontwikkelingen in een gebied meer of minder moeten bijdragen. ‘Goed wonen’ doen we bijvoorbeeld vooral in het centrum en de woonwijken, niet op bedrijventerreinen. Het afwegingskader laat in de vorm van een rad per gebied zien aan welke ambities nieuwe plannen vooral bij moeten dragen als de gemeente, een inwoner of ondernemer graag iets wil realiseren in een bepaald gebied. Dat helpt bij het maken van keuzes. De gemeente gebruikt deze kaders ook om af te wegen of een initiatief dat niet past in het omgevingsplan toch een vergunning kan krijgen. De vijf schijven op het rad geven de scores aan (van 1 tot 5); hoe verder naar buiten een ambitie geprojecteerd is, hoe hoger de score en hoe belangrijker die ambitie in het betreffende gebied is.
27
Omgevingsvisie 2025-2040 | 4. De vertaalslag naar de gebieden
4.2. Buitengebied Afwegingskader Buitengebied
Heuvelland en Maasvallei verbonden
We maken ruimte voor ontmoeten
Water en bodem sturend
Gezond bewegen
Toekomstbeeld 2040 Buitengebied De kwaliteiten van het buitengebied zijn in 2040 verder versterkt in alle verschillende landschapstypen: in de Maasvallei, rond de beken, op het Graetheideplateau en in het heuvelland. Het buitengebied is nog aantrekkelijker
Groene wijken en dorpen
om te recreëren. Het draagt daarmee bij aan de gezondheid van mensen,
Cultuur en erfgoed voor iedereen
planten en dieren. Er zijn betere en meer fietsverbindingen. Op veel plaatsen is het landschap aantrekkelijker geworden door het toevoegen van authentieke landschapselementen, waardoor de lokale identiteit beter beleefbaar is. Het recreatief gebruik is aantrekkelijker gemaakt. De authentieke landschapselementen, sterkere beekdalen en afspraken met agrariërs over
Slimmer, gezonder en schoner
landschapszorg en -beheer hebben geleid tot een gezondere bodem, minder
Het goede wonen
erosie, een betere waterkwaliteit en een beter ecosysteem. Voor de landbouw is er volop ruimte voor natuurinclusief en circulair grondgebruik en telen. In het
Duurzame logistiek
buitengebied zijn er daarnaast verschillende grote infrastructurele netwerken aangepast zoals buisleidingen en de elektriciteit-tracés, is er op plekken duurzame energieopwek te vinden en is de Brightlands Chemelot Campus uitgebreid op De Lexhy. Deze aanpassingen zijn samengegaan met impulsen voor landschap, recreatie en natuur.
28
Een sterke, gewortelde circulaire bedrijvigheid
Omgevingsvisie 2025-2040 | 4. De vertaalslag naar de gebieden
4.3. Dorpen Afwegingskader Dorpen
Heuvelland en Maasvallei verbonden
We maken ruimte voor ontmoeten
Water en bodem sturend
Gezond bewegen
Toekomstbeeld 2040 Dorpen De dorpen zijn in 2040 een karakteristieke en rustige woonomgeving.
Groene wijken en dorpen
Inwoners kennen elkaar en kijken naar elkaar om. Elk dorp heeft minimaal
Cultuur en erfgoed voor iedereen
één plaats waar de inwoners elkaar kunnen ontmoeten. De voorzieningen die er zijn dragen bij aan de levendigheid en worden intensief gebruikt. De eigen identiteit van de dorpen is onverminderd sterk. Zowel het materiële als het immateriële erfgoed wordt gekoesterd. De aansluiting van de dorpen op de landschappen is verbeterd doordat de groene mantels rond de dorpen
Slimmer, gezonder en schoner
de overgang verzachten. De biodiversiteit heeft ook daarvan geprofiteerd. De
Het goede wonen
wandelvoorzieningen rond de dorpen hebben een verdere impuls gekregen, waardoor het maken van een ommetje aantrekkelijker is. De bereikbaarheid
Duurzame logistiek
van en naar de dorpen met de fiets is verbeterd. Op verschillende plekken is nieuwe bebouwing gekomen om een impuls te geven aan de ruimtelijke kwaliteit van het dorp. De dorpen zijn bescheiden gegroeid, met woningen voor starters en ouderen.
29
Een sterke, gewortelde circulaire bedrijvigheid
Omgevingsvisie 2025-2040 | 4. De vertaalslag naar de gebieden
4.4. Dynamische woon-werkgebieden Afwegingskader Dynamische woon-werkgebieden
Heuvelland en Maasvallei verbonden
We maken ruimte voor ontmoeten
Water en bodem sturend
Gezond bewegen
Toekomstbeeld 2040 Dynamische woon-werkgebieden Het centrum van Sittard en dat van Geleen vullen elkaar aan. Het centrum in Sittard is in 2040 als bovenregionaal centrum een echte stedelijke kern die
Groene wijken en dorpen
gevonden wordt door recreanten en toeristen van ver buiten de eigen regio.
Cultuur en erfgoed voor iedereen
Het is een levendige ontmoetingsplek, met een mix van winkels, woningen, werken en recreatieve functies. Hier begint naast de historische binnenstad een bruisend stationskwartier te ontstaan. Het intercitystation, de aantrekkelijke binnenstad en de verlaagde impact van het vervoer van gevaarlijke stoffen zijn aanjagers voor een centrum-stedelijke ontwikkeling. Een ontwikkeling
Slimmer, gezonder en schoner
met werkfuncties en stedelijke woonfuncties, in een groene, stedelijke
Het goede wonen
setting met een dynamisch publiek leven. Het centrum van Geleen is in 2040 getransformeerd naar een stadsdeelcentrum. Met een concentratie van winkels
Duurzame logistiek
in een sterk kernwinkelgebied met vooral dagelijks aanbod, aangevuld met een niet al te ruim niet-dagelijks aanbod. In het gebied eromheen zijn kleinschalige creatieve en maakbedrijven en nieuwe woonvormen te vinden binnen het profiel van het centrum van Geleen als hét centrum voor de circulaire samenleving in onze gemeente.
30
Een sterke, gewortelde circulaire bedrijvigheid
Omgevingsvisie 2025-2040 | 4. De vertaalslag naar de gebieden
4.5. Stedelijke woonwijken Afwegingskader Stedelijke woonwijken
Heuvelland en Maasvallei verbonden
We maken ruimte voor ontmoeten
Water en bodem sturend
Gezond bewegen
Toekomstbeeld 2040 Stedelijke woonwijken In de woonwijken van Sittard en Geleen is het in 2040 fijn wonen in een circulaire woonomgeving. De woningen zijn duurzamer geworden. De
Groene wijken en dorpen
voorzieningen en openbare ruimte nodigen uit tot ontmoeting en beweging.
Cultuur en erfgoed voor iedereen
Inwoners zijn trots op hun wijk en voelen zich betrokken bij hun omgeving. In het algemeen is de belasting van geluid en fijnstof op de wijken lager. Al met al is er een trend waarin de gezondheidsachterstand van de inwoners kleiner wordt, vooral in onze veerkrachtige wijken. Niet in de laatste plaats door investeringen in meer groen. Dit draagt ook bij aan de biodiversiteit.
Slimmer, gezonder en schoner
De aandacht voor het vergroten van het aandeel actieve mobiliteit (fietsen
Het goede wonen
en wandelen), openbaar vervoer en deelmobiliteit hebben hun vruchten afgeworpen. De auto blijft steeds vaker staan; lopen en fietsen is ‘het nieuwe
Duurzame logistiek
normaal’. De wijken renoveren, slopen of bouwen we circulair en zijn een echt thuis voor iedereen: nieuw en oud, veerkrachtig of juist kwetsbaar. Waar groen, fijne woningen en openbare ruimte, voorzieningen en cultuur zorgen voor aantrekkelijke wijken met een sterke identiteit.
31
Een sterke, gewortelde circulaire bedrijvigheid
Omgevingsvisie 2025-2040 | 4. De vertaalslag naar de gebieden
4.6. Industrie en stedelijke bedrijventerreinen
Afwegingskader Industriegebieden en stedelijke bedrijventerreinen
Heuvelland en Maasvallei verbonden
We maken ruimte voor ontmoeten
Water en bodem sturend
Gezond bewegen
Toekomstbeeld Industriegebieden en stedelijke bedrijventerreinen De industrie- en bedrijventerreinen in 2040 zijn niet meer vergelijkbaar met die
Groene wijken en dorpen
van vroeger. Ze hebben zich ontwikkeld tot zeer innovatieve ondernemingen.
Cultuur en erfgoed voor iedereen
Daardoor mag Sittard-Geleen zich met recht dé circulaire stad van Zuid-Limburg noemen. Het zijn plaatsen waar het prettig werken is en die in balans zijn met de omgeving. Dat is mede het resultaat van een goede samenwerking tussen ondernemers en overheden. Daarbij voelen de gezamenlijke ondernemers zich mede eigenaar van de leefomgeving en maatschappelijk partner van de
Slimmer, gezonder en schoner
gemeenschap. De terreinen zijn daardoor zichtbaar geworteld in de Sittard-
Het goede wonen
Geleense samenleving. De gebieden belasten de omgeving zo min mogelijk met geluid-, stof- en geuroverlast of veiligheidsrisico’s. Ook is het aantrekkelijker
Duurzame logistiek
geworden om er lopend of fietsend naartoe te gaan, of om het gebied te doorkruisen. De inrichting is tevens aangepast op een veranderd klimaat. Zo kunnen droogte-, hitte- en wateroverlast opgevangen worden. Logistiek en energietoevoer zijn er goed geregeld.
32
Een sterke, gewortelde circulaire bedrijvigheid
Omgevingsvisie 2025-2040 | 5. Onze ambities bereiken
5
5. Onze ambities bereiken 5.1. Inleiding Met inwoners, organisaties, bedrijven en de gemeente is de Toekomstvisie 2030 opgesteld. Hierin staan de doelen van de samenleving. Deze doelen zijn in deze omgevingsvisie vertaald naar ambities voor de fysieke leefomgeving. In dit hoofdstuk − de uitvoeringsparagraaf − beschrijven we hoe we deze ambities samen gaan realiseren. Dit heeft een duidelijk verband met de beleidskeuzes uit het deel ‘De tien ambities uitgewerkt’.
5.2. Sturingsfilosofie: Samen stad en dorp maken Sittard-Geleen is van de samenleving. Sittard-Geleen maken we daarom samen. Inwoners, organisaties, bedrijven en gemeente met elkaar. In buurten, wijken, dorpen, de gemeente als geheel en in de regio. Voor ons als gemeente is het deelnemen van de samenleving een belangrijk uitgangspunt. We willen gelijkwaardig samenwerken en beslissen. Ook al heeft iedereen daarin zijn eigen rol. Het deelnemen van inwoners, organisaties en bedrijven in de opgaven van Sittard-Geleen is uitgangspunt. Samen formuleren we de doelen, geven we vorm aan beleid en voeren we uit. Daardoor wordt samenwerken echt sámen werken. We noemen dat ‘samen stad en dorp maken’. Zo doen we dat in Sittard-Geleen!
33
Omgevingsvisie 2025-2040 | 5. Onze ambities bereiken
omgevingsvisie 2016. Met een strategie uit de samenleving, vastgesteld
Onze principes daarbij zijn:
door de raad en uitgevoerd door het college, kunnen we meer actiegericht
Leefomgeving inwoners centraal
samenwerken met de samenleving. We vertalen de visie naar programma’s
Met de omgevingsvisie zetten we de leefomgeving van onze inwoners meer
waarbij de uitvoeringsstrategie en bijbehorende maatregelen benoemd
centraal. Onze inzet vertrekt vanuit de opgave: de vraag in de samenleving.
worden.
In hoofdstuk 3 benoemden we daarvoor tien integraal verbonden ambities.
Verderop in dit hoofdstuk leest u over de programma’s.
Hoe we daar in de uitvoering mee omgaan staat in het vervolg van deze
Een veerkrachtige overheid
uitvoeringsparagraaf.
Om aan te sluiten bij de dynamiek van de samenleving, werkt ons
Zelfbewuste rolinvulling
beleidsproces adaptief. Dat wil zeggen we volgen de vraag en dynamiek van de
We willen een participatieve gemeente zijn. We bieden ruimte en
samenleving. We veranderen terwijl de winkel openblijft. Beleidsontwikkeling,
ondersteuning aan initiatief uit de rest van de samenleving. Als wij als
-doorwerking, -uitvoering en evaluatie gebeuren gelijktijdig. Zo blijven we op
gemeente de regie hebben doen we dat participatief. Per ontwikkeling is
koers en toch flexibel.
helder welke ruimte er is om samen te werken en mee te beslissen. We geven per opgave de participatieruimte aan. Daarbij houden we rekening met onze
Verderop in deze uitvoeringsparagraaf leest u welke procesafspraken we
wettelijke taken en het algemeen belang.
maken over het actueel houden van de omgevingsvisie. We leggen hierbij de relatie met de begrotingscyclus. En we maken procesafspraken over monitoring en beleidsevaluatie.
De rolneming komt terug in de beleidskeuzes in het deel ‘De ambities uitgewerkt’ en is verder uitgewerkt in het vervolg van deze uitvoeringsparagraaf.
5.3. Rollen en taken gemeente in de samenleving
Meer actiegerichtheid Het opnemen van de strategische keuzes op één plek, in de omgevingsvisie, zorgt voor daadkracht. Eén plek betekent dat met het vaststellen van de
In het bereiken van de beleidsambities in deze omgevingsvisie kunnen we
omgevingsvisie het huidige, veelal per thema opgestelde raadsbeleid over de
verschillende rollen innemen. We bouwen een nieuw zwembad of richten de
fysieke leefomgeving wordt ingetrokken (en veelal als uitvoeringsprogramma
openbare ruimte in (presterende rol). We maken regels zodat inwoners en
op collegeniveau gaat gelden). De omgevingsvisie 2025 vervangt ook de