Bijlage 3 Masterplan Oud-Geleen - zonder bijlage participatie
Tekst van het document
Oud-Geleen - Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Oud-Geleen Juli 2020
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
2
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Inhoud Inleiding 6 1
Inventarisatie en analyse 8 1.1 Uitgangspunten bestaand beleid 10 1.2 Participatie bewoners en ondernemers 12 1.3 Analyse ruimtelijke structuur 14 1.4 Fotoreportage per straat / steeg 28
2
Masterplan beschermd dorpsgezicht - voortbouwen op tradities 32 2.1 Masterplan - drie doelstellingen voor de hele kern 34 2.1.1 Betere balans verkeers- en verblijfsfunctie 36 2.1.2 Uniformiteit en authenticiteit openbare ruimte 40 2.1.3 Een klimaatbestendiger centrum 42 2.2 Masterplan - optimalisatie verkeer en parkeren 44 2.3 Masterplan - ruimtelijke uitwerking per structuur 48 2.3.1 Straten 52 2.3.2 Steegjes 70 2.3.3 Wilhelminaplein 76 3 4
Verlichting 81 Materialen en straatmeubilair 86
Bijlagen: weergaven participatiesessies
3
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
4
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Inleiding 5
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Deel 1 - Inventarisatie en analyse
Deel 2 - Masterplan Oud-Geleen
Inventarisatie en analyse
Masterplan beschermd dorpsgezicht
Uitgangspunten bestaand beleid Participatie bewoners en ondernemers Analyse ruimtelijke structuur Fotoreportage per straat / steeg
Doelstellingen - Balans verkeer en verblijf - Uniformiteit en authenticiteit - Klimaatbestendigheid Ruimtelijke visie: uitwerking per structuur - Verkeer en parkeren - Straten - Steegjes - Wilhelminaplein
Materialen en straatmeubilair Verslagen participatiesessies
6
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1 Inleiding In opdracht van de gemeente Sittard-Geleen heeft bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp een masterplan opgesteld voor Oud-Geleen, een historisch dorpshart gelegen te midden van het stedelijk weefsel van Geleen. Het masterplan is in samenwerking met de gemeente en een werkgroep, bestaande uit bewoners en ondernemers in Oud-Geleen, opgesteld en teruggekoppeld. De wens voor een masterplan voor Oud-Geleen komt voort uit de behoefte aan een overkoepelende visie op de openbare ruimte, waarin uitspraken worden gedaan over bijvoorbeeld materialisatie of straatmeubilair. Het doel is om samenhang binnen de openbare ruimte van het beschermd dorpsgezicht te creëren. In de huidige situatie bestaan geen duidelijke richtlijnen voor de openbare ruimte binnen Oud-Geleen. Het gevolg is dat op verschillende plekken binnen het beschermd dorpsgezicht ad hoc ingrepen zijn gedaan en dat de samenhang binnen de dorpskern ontbreekt. Hierdoor is het straatbeeld op veel plekken is verrommeld. Het masterplan voor Oud-Geleen biedt concrete handvatten voor de inrichting van de openbare ruimte.
De opbouw van het masterplan is weergegeven in het schema hiernaast. Het eerste deel van de rapportage behelst de inventarisatie en analyse en de keuze voor materialisatie en meubilair en omvat: - Bestaand beleid aangaande de openbare ruimte in Oud-Geleen. - Wensen en eisen van de bewoners en ondernemers in Oud-Geleen. - Analyse van de ruimtelijke structuur van Oud-Geleen. - Fotoreportage per straat / steegje. Het tweede deel van de rapportage behelst het masterplan voor het beschermd dorpsgezicht van Oud-Geleen en omvat: - Drie doelstellingen voor de kern Oud-Geleen. - Optimalisatie van verkeer en parkeren. - Ruimtelijke uitwerking van de drie doelstellingen per structuur. Als bijlagen zijn de uitkomsten van de verschillende participatiesessies opgenomen, alsook een overzicht van de beoogde materialen en meubilair.
7
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
8
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1. Inventarisatie en analyse 9
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
raat
ck en
str
raat
rV on
Penr iss t
oo
Mar celli
Pa st
enst
raat
t Jodens
aat s Pe ch str aa
Pie
ter s
traa
t
t
Beschermd dorpsgezicht
Grens plangebied masterplan 10
Aanduiding beschermd dorpsgezicht (groen) en de plangrens van het masterplan (rood).
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1.1 Uitgangspunten bestaand beleid 1.1.1 Beschermd dorpsgezicht
1.1.2 Water en klimaat
1.1.3 Deelbeleid- en handboek reclame
Het historische centrum van Oud-Geleen is een gemeentelijk beschermd dorpsgezicht. Middels de dubbelbestemming ‘Waarde – Cultuurhistorie’ is in het vigerende bestemmingsplan een beschermde status toegekend aan het gemeentelijk beschermd dorpsgezicht. Het bestemmingsplan schrijft voor dat gericht dient te worden op het behoud, herstel en versterken van historisch-ruimtelijke kenmerken: - Ruimtelijke structuren zoals stratenpatroon, zichtlijnen, de ‘stedenbouwkundige korrelgrootte’ van bebouwing, perceelindeling en open ruimtes (huisweides). - Hoofdvormen bebouwing. - Geveltypen. - Materiaalgebruik. - Kleurgebruik. - Rooilijnen.
In de publicatie ‘Klimaateffecten Sittard-Geleen’ is inzicht gegeven in de noodzaak tot klimaatadaptatie in de verschillende delen van de gemeente Sittard-Geleen.Voor Oud Geleen zijn twee aandachtsvelden van toepassing, te weten hittestress en wateroverlast. Hittestress wordt veroorzaakt door geleidelijke temperatuurstijgingen, waarbij in een stenige omgeving ’s nachts niet voldoende afkoeling plaats vindt om die stijging in temperatuur te compenseren. Vooral bij ouderen leidt dit tot een verhoogd sterfterisico. Wateroverlast is het gevolg van de toegenomen kans op extreme buien waarbij de riolen het plotselinge aanbod van een grote hoeveelheid water niet aankunnen. Vooral de Peschstraat / Wilhelminaplein / Pastoor Vonckenstraat ondervinden hier hinder van, omdat deze plekken de dalbodem van de voormalige Keutelbeek vormen en dus de laagste plekken van OudGeleen zijn.
Onderdeel van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit (2015) is het deelbeleid reclame. Het gemeentebestuur van Sittard-Geleen wil de kwaliteit van de bebouwde omgeving en de openbare ruimte verbeteren. Een goed verblijfs- en ondernemersklimaat maakt de stad aantrekkelijker voor bewoners, bezoekers en voor bedrijven. Reclames beïnvloeden het stadsbeeld. Reclames mogen het stadsbeeld niet in negatieve zin beïnvloeden.
Op de kaart links is de grens van het beschermd dorpsgezicht weergegeven. Het plangebied komt niet helemaal overeen met de grens van het beschermd dorpsgezicht. Ook aanpalende straten en beeldbepalende plekken net buiten het beschermd dorpsgezicht worden meegenomen in het masterplan.
Voor de stadscentra (waartoe Oud-Geleen behoort) geldt dat het cumulerende effect van reclame groot is. De panden staan dicht op elkaar. Grootte, aantal, omvang, situering en uitvoering van de reclameobjecten in relatie tot het omgevingsbeeld is daarom zeer bepalend. De architectuur van de bebouwing is leidend. Reclame dient hieraan ondergeschikt te zijn. Er worden hogere eisen gesteld aan de uitvoering zodat gevels niet geblindeerd worden, doch bedrijfspresentatie mogelijk blijft. Het uitgangspunt in deze gebieden is ‘kwaliteit’. Het reclamebeleid voor de stadscentra volgt in OudGeleen de grens van het beschermd dorpsgezicht. Dat betekent dat het beeldbepalende pand met bijbehorende reclame-uitingen van de Jumbo aan de Pastoor Vonckenstraat, buiten dit strengere reclamebeleid valt, terwijl deze plek in ruimtelijke zin bij het centrum van Oud-Geleen hoort en ook één van de entrees tot het beschermd dorpsgezicht is.
11
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Ambtelijke werkgroepsessie 19 april 2018 Wensen & ideeën gemeente Opzetten participatietraject met werkgroep ‘Aftrapsessie’ 7 mei 2018
Voor iedereen
Formatie werkgroep Eerste wensen & ideeën Werkgroepsessie 1 - rondwandeling 28 mei 2018 Opgehaalde informatie vertaald in concept masterplan Verkeers- en parkeeronderzoek Werkgroepsessie 2 - concept masterplan 28 november 2018 Opmerkingen op concept masterplan verwerkt Nadere verkeersstudie Studie gevels Wilhelminaplein en Jumbo Presentatie ARK - 29 januari 2019 Opmerkingen op concept masterplan verwerkt Ambtelijke werkgroepsessie 25 september 2018
Werkgroepsessie 3 - definitief masterplan 25 september 2019 Puntjes op de i: verwerken inbreng werkgroep in masterplan Expositie 8 oktober 2019 Woordwolken waarin de meest genoemde aspecten van de 1e bewonersbijeenkomst zijn verbeeld.
12
Voor iedereen
Het proces van het opstellen van het masterplan schematisch verbeeld.
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht 1.2 Participatie bewoners en ondernemers Het opstellen van het masterplan is begonnen met een startsessie, waarvoor alle inwoners van Oud-Geleen zijn uitgenodigd.Tijdens deze sessie hebben de inwoners hun mening over en wensen en ideeën voor Oud-Geleen aan de hand van verschillende thema’s kenbaar gemaakt. Na afloop van de startsessie is een werkgroep geformeerd van diverse bewoners en ondernemers, om het masterplan voor Oud-Geleen vorm te geven. Met de werkgroep is vervolgens een rondwandeling gemaakt door Oud-Geleen, waarbij de werkgroepleden diverse vraagstukken aan de kaak hebben gesteld, alsook wensen, eisen en oplossingsrichtingen hebben voorgelegd. Met behulp van deze input is het masterplan voor Oud-Geleen opgesteld, die meerdere malen met de werkgroep is teruggekoppeld. In het schema links is het proces dat is doorlopen om het masterplan op te stellen, weergegeven.
De ‘aftrapsessie’ waar iedereen wensen en ideeën voor Oud-Geleen kon aandragen.
De rondwandeling door Oud-Geleen met de geformeerde werkgroep.
Presentatie van het masterplan aan de werkgroep.
Expositie van het masterplan voor alle bewoners en ondernemers in Oud-Geleen.
13
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht 1800
2019
Ankerpunten en zichtlijnen 1800
Relatie met de Geleenbeek
14
2019
Opmars van de stad 2019
1800
2019
Het informele achteromcircuit
Veranderingen Wilhelminaplein 1800
1800
2019
1800
Gevels
2019
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1.3
Analyse ruimtelijke structuur Oud-Geleen.
De ruimtelijke structuur van Oud-Geleen is geanalyseerd om te begrijpen hoe de huidige situatie in het dorp is ontstaan. Een dergelijke analyse zorgt ervoor dat inzicht ontstaat in de ‘genius loci’ (geest van de plek) van het gebied, waardoor een echt ‘Awt-Gelaens’ masterplan kan worden ontwikkeld. Ook leidt het verdiepen in de stedenbouwkundige structuur tot inspiratie voor het masterplan. De analyse van de stedenbouwkundige structuur van Oud-Geleen is als volgt opgebouwd: - Ankerpunten en zichtlijnen - Veranderingen Wilhelminaplein - Relatie met de Geleenbeek - Opmars van de stad - Achteromcircuit - Gevels
15
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Vanaf het Bókkeriejerssjteegkse is de kerktoren prominent in zicht.
Vanaf de Pieterstraat is de kerktoren vrijwel continu zichtbaar. Dat zicht is in de loop der tijd waarschijnlijk weinig veranderd.
1800
16
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1.3.1 Ankerpunten en zichtlijnen Van oudsher spelen twee plekken een belangrijke rol in het dorp. Deze plekken zijn de omgeving van de kerk en het Wilhelminaplein. In de huidige situatie is het Wilhelminaplein een levendige, centrale plek in het dorp, waaraan horeca en winkels zijn gevestigd. Dit levendige, centrale karakter van het Wilhelminaplein is sinds het ontstaan van Oud-Geleen al aanwezig. Voor het overkluizen van de Keutelbeek (ca. 1930), stroomde de beek over het plein en was een poel aanwezig. De poel fungeerde als blusvijver en als drinkplek voor het vee, waardoor het tevens een ontmoetingsplek was waar mensen samen kwamen. De omgeving van de kerk is in de huidige situatie een verstilde, intieme plek. Ook hier geldt dat dit karakter al van oudsher aanwezig was, al vervulde de kerk vroeger wel een belangrijkere maatschappelijke rol dan nu. Het belang dat de kerk vroeger had in de maatschappij, is ruimtelijk tot uitdrukking gekomen in de stedenbouwkundige opzet van Oud-Geleen. Ook nu is dat nog duidelijk herkenbaar. Vanuit de randen van Oud-Geleen (nu de grens van het plangebied) is de kerktoren bijna altijd zichtbaar en verschillende steegjes komen uit bij de omgeving van de kerk.
2019
17
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Model bebouwing Wilhelminaplein omstreeks 1800. De rode panden zijn in de huidige situatie niet meer aanwezig.
Model bebouwing Wilhelminaplein huidige situatie. Duidelijk is dat de Pastoor Vonckenstraat een grote openening vormt in de pleinwanden van het Wilhelminaplein. 1800
18
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1.3.2 Veranderingen Wilhelminaplein In Oud-Geleen heeft in stedenbouwkundig opzicht een aantal veranderingen plaatsgevonden. Ook bij het Wilhelminaplein is dit gebeurd, waardoor de uitstraling van het plein is veranderd en het ‘pleingevoel’ is verminderd. Na het overkluizen van de Keutelbeek (ca. 1930) is het hoekpand van de Marcellienstraat (zichtbaar op de kadastrale minuutkaart) gesloopt. Ter plekke is een doorsteek in Oud-Geleen ontstaan, de huidige (brede) Pastoor Vonckenstraat. Door het slopen van het hoekpand is één van de wanden van het Wilhelminaplein verdwenen, waardoor de pleinruimte ‘wegloopt’ in de Pastoor Vonckenstraat. De intimiteit die het plein vroeger had, is hierdoor minder geworden. Een ontwikkeling die ook bijdraagt aan het verminderde pleingevoel is de opkomst van de auto en de aanpassingen van de weginfrastructuur hierdoor. Meer informatie over de opkomst van de auto en wat dit betekent voor de verblijfs- en ontmoetingsruimte voor voetgangers in Oud-Geleen is te vinden in het hoofddocument op blz 14 en 15.
2019
19
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
De Peschstraat voor het overkluizen van de Keutelbeek, die links langs de straat zichtbaar is. Naar de woningen is steeds een bruggetje over de beek.
Zicht vanaf de Peschstraat richting de Geleenbeek en Oranjelaan. Niets in de straat herinnert nog aan de Keutelbeek die hier vroeger stroomde. Het dal van de Geleenbeek is evenmin zichtbaar door de aanwezigheid van Oranjelaan en spoor.
1800
20
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1.3.3 Relatie met de Geleenbeek Door de ligging van Oud-Geleen aan de Keutelbeek heeft het dorp van oorsprong een directe relatie met het even oostelijk gelegen Geleenbeekdal, waar de Keutelbeek uitmondt in de Geleenbeek. De Keutelbeek stroomde door de Peschstraat, over het Wilhelminaplein en door een gedeelte van de huidige Pastoor Vonckenstraat. In de vroege jaren ’30 is de Keutelbeek overkluisd en wordt het beekwater afgevoerd via het rioleringsstelsel. Met het verdwijnen van de beek uit het straatbeeld, is ook de bewustwording van het feit dat Oud-Geleen in een beekdal ligt, verminderd. Dit is versterkt door de ontwikkeling van de Oranjelaan en het spoor, waardoor er vanaf Oud-Geleen geen directe (visuele) verbinding meer is met het Geleenbeekdal. Door het ondergronds brengen van de Keutelbeek is het straatbeeld van Oud-Geleen versteend, waardoor het dorp gevoeliger is voor hittestress. Langs het water van de beek was op veel plekken wat groen aanwezig en het water zelf zorgde ook voor verkoeling. Met het verdwijnen van het water en het bijbehorende groen is ook het verkoelende effect verdwenen. Het overkluizen van de Keutelbeek heeft ook tot gevolg dat het hemelwater van de in de huidige tijd voorkomende piekbuien niet meer snel genoeg kan worden afgevoerd, met wateroverlast tot gevolg.
Het zwaartepunt waar afstromend hemelwater zich ophoopt zijn het Wilhelminaplein, de Pieterstraat en de Peschstraat.
2019
21
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Het Bókkeriejerssjteegkse is een leuk klein paadje dat omringd wordt door groen (bomen, maar ook huisweides die nu in particulier bezit zijn).
Het Straatje is een voorbeeld van een steegje dat stenig is, maar wel fraai door de authentiek ogende bestrating. Het uiteinde van dit steegje is echter minder mooi en betreft een kleine parkeerplaats die is geasfalteerd.
1800
22
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1.3.4 Achteromcircuit Oud-Geleen kent van oudsher een onderscheid tussen hoofdwegen en steegjes, dat in de huidige situatie voor een groot deel nog aanwezig is. De steegjes vormen een soort ‘achteromcircuit’ dat door de mensen gebruikt werd als route naar de dorpsweides en het oorspronkelijk aanliggende agrarische gebied. Oud-Geleen kent nu nog een aantal van deze steegjes met bijbehorende huisweides, een deel hiervan is echter versteend zoals de parkeerplaats achter de Jumbo en het Brouwersplein. De groene ruimtes in de omgeving van de kerk zijn een mooi voorbeeld van nog groene, voormalige huisweides (nu particuliere tuinen). In de huidige situatie zijn de steegjes grotendeels alleen toegankelijk voor langzaam verkeer.
2019
23
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1.3.5 Opmars van de stad Tijdens de hoogtijdagen van de steenkoolmijnbouw is de stad Geleen explosief gegroeid, waardoor het oude dorpscentrum van Oud-Geleen is omringd door stedelijk weefsel. De randen van Oud-Geleen bestonden vroeger uit achterkanten van woningen en dorpsweiden, uitlopend naar agrarisch gebied. Door de opmars van de stad zijn voornamelijk de randen langs de Brouwersstraat en de Norbertijnenstraat een diffuus, versteend gebied geworden. Waar voorheen de Pieterstraat en de Marcellienstraat belangrijke wegen waren, is in de huidige situatie de Oranjelaan een grote verkeersader. Door stedenbouwkundige ontwikkelingen langs de Oranjelaan (flats, Oranjehof), vormt deze weg een soort ‘scherm’ langs Oud-Geleen, waar alleen ter hoogte van de Peschstraat een klein inkijkje in het oude dorpscentrum is. De van oudsher altijd zichtbare kerktoren, is door de stedenbouwkundige ontwikkelingen langs de Oranjelaan vrijwel niet meer zichtbaar vanaf deze straat. Ook vanaf het uiteinde van de Peschstraat is de kerktoren niet meer zichtbaar, vanwege de aanwezigheid van het zorgcentrum dat qua maat en schaal niet aansluit bij de bebouwing in Oud-Geleen. Ook op de hoek van de Pastoor Vonckenstraat en de Norbertijnenstraat heeft een stedenbouwkundige ontwikkeling plaatsgevonden met een grote (ruimtelijke) impact, namelijk de bouw van een autogarage (nu Jumbo).
1800
24
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Van origine is het een fraai gebouw met een moderne uitstraling, het is de huidige functie (supermarkt) die veel (auto)verkeer aantrekt waardoor de impact op OudGeleen groot is. De aanwezigheid van een dergelijke supermarkt in het dorp is wel erg waardevol. In de loop van de tijd is het centrum van Oud-Geleen steeds meer ingericht voor de automobilist en is er veel autoverkeer in het centrum. Hierdoor is weinig ruimte voor langzaam verkeer (voetgangers en fietsers) en zijn sociale, gemeenschappelijke ontmoetingsruimtes maar beperkt aanwezig.
De diffuse, versteende rand van Oud-Geleen langs de Norbertijnenstraat.
2019
25
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1800
26
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1.3.6 Gevels Na het bekijken van verschillende oude foto’s van OudGeleen is duidelijk dat veel oude gevels nog steeds in het straatbeeld aanwezig zijn. Er heeft wel een aantal veranderingen plaatsgevonden, maar over het algemeen is de oorspronkelijke stedenbouwkundige korrelgrootte van de panden bewaard gebleven. Eén locatie waar wel veel veranderingen hebben plaatsgevonden is de huidige Pastoor Vonckenstraat. Van oudsher bestond deze straat niet, in dit licht is het dus logisch dat langs de Pastoor Vonckenstraat relatief nieuwere bebouwing staat. Het al eerder genoemde pand waar nu Jumbo is gevestigd, is in de jaren ’50-60 gebouwd. Dit is van origine een fraai, modern gebouw dat de tijdsgeest van de jaren ’5060 uitstraalt. Een meer storende gevel in het straatbeeld is het appartementencomplex uit de jaren ’80 die het mooie hoekpandje met de klokgevel omsluit. Door de aanwezigheid van de grote hoeveelheid ‘oude’ gevels doet de sfeer in Oud-Geleen authentiek aan en heerst er een dorpse sfeer.
2019
27
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Peschstraat
Pastoor Vonckenstraat
Marcellienstraat
De Peschstraat kent fraaie gevels die door de verspringende rooilijnen de voormalige loop van de Keutelbeek verraden.
De kop van de straat (entree tot het centrum) oogt rommelig en de gevel van de Jumbo (reclame-uitingen) springt erg in het oog, terwijl het pand an sich fraai is.
De Marcellienstraat kent een fraaie bestrating waardoor het historische karakter van Oud-Geleen beter beleefbaar is. Ook de gevels zijn mooi.
Veel blik in de straat en parkeren deels op de stoep. Hierdoor smalle en slecht toegankelijke trottoirs. De asfaltbestrating past niet bij het beschermd dorpsgezicht.
De straat is erg breed, het autoverkeer domineert. Materialisering verschilt met andere straten waardoor er geen eenheid binnen het beschermd dorpsgezicht is.
De straat oogt rommelig door de kleine groenvakken, geparkeerde auto’s half op de rijbaan, paaltjes en ander straatmeubilair.
De kleine plantvakken dragen niet bij aan fraai robuust groen in de straat. Voor de bomen is het plantvak daarbij zodanig klein dat de groeiomstandigheden matig zijn.
28
Binnen Oud-Geleen is geen eenheid in het straatmeubilair waardoor in elke straat weer ander meubilair is toegepast (bv. verlichting, paaltjes). Die diversiteit draagt bij aan een onrustig en rommelig straatbeeld.
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht 1.4 Fotoreportage per straat / steeg
Jodenstraat
Pieterstraat
In deze paragraaf is een fotoreportage weergegeven waarin de ‘plussen en minnen’ per straat en steeg zijn verwoord en verbeeld.
Penrisstraat
Bomenstructuur in de Jodenstraat is te massief waardoor mooie gevels aan het zicht worden onttrokken. Daarbij zijn de plantvakken te klein met wortelopdruk tot gevolg.
De Penrisstraat hoort niet bij het beschermd dorpsgezicht maar vormt wel een verbinding tussen de Jodenstraat en de Peschstraat en is in die zin wel onderdeel van het plangebied. Die relatie is in het huidige straatbeeld niet waarneembaar.
Niet gemarkeerde parkeervakken leiden tot kris-kras parkeren en parkeren op trottoirs. Dit heeft een rommelig straatbeeld tot gevolg en de toegankelijkheid van de trottoirs staat onder druk.
In essentie een mooie straat met fraaie gevels en uitzicht op de kerk. Materialisatie (asfalt) past niet bij historisch karakter beschermd dorpsgezicht en de trottoirs zijn slecht toegankelijk.
Parkeervakken zijn niet gemarkeerd waardoor er kris-kras wordt geparkeerd, ook op trottoirs. Dit levert problemen op met de toegankelijkheid voor bijvoorbeeld hulpdiensten, maar ook voetgangers.
29
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Versteende stegen
‘Groene’ stegen
Brouwersplein en omgeving kerk
Het parkeerterrein achter Jumbo is versteend om de functie van parkeren te herbergen.
Het Bókkeriejerssjteegske heeft nog een fraai groen karakter, een sfeer die we graag willen behouden en uitbreiden.
Het Brouwersplein is een versteende plek (vroeger groen) en door de perifere ligging wordt weinig gebruik gemaakt van het plein (m.u.v. evenementen).
De andere zijde van het parkeerterrein is groen, een sfeer die over het andere deel van het terrein uitgebreid kan worden. Er is behoefte aan een voetgangersroute tussen Pieterstraat en Jumbo.
Deel van een voormalige huisweide dat nu een particuliere tuin is. Het groene karakter is erg fraai.
Omgeving van de kerk is verstild en an sich fraai. Met enkele solitaire bomen zouden mooie gevels benadrukt kunnen worden en verbijzondert het geheel.
Het uiteinde van Het Straatje, gezien vanaf de Brouwersstraat is ook versteend. Een enkele boom en een haag tegen de muur zou het geheel al sterk verfraaien.
30
Het Heilig Hartbeeld bij de kerk is niet meer in oorspronkelijke staat (zowel beeld als beplanting) en straalt daardoor niet de grandeur uit die het verdient.
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Wilhelminaplein
Het Wilhelminaplein wordt gedomineerd door autoverkeer. De pleinbeleving is minimaal. Dat komt ook door de brede Pastoor Vonckenstraat waarin de pleinruimte ‘wegloopt’.
De vrije ruimte die er is wordt nu geheel ingenomen door terrassen. Terrassen brengen levendigheid en gezelligheid, maar er is geen algemene ontmoetingsplek meer zoals deze vroeger aanwezig was.
31
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
32
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
2. Masterplan beschemd dorpsgezicht 33
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
34
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
2. Masterplan beschermd dorpsgezicht - voortbouwen op tradities
Oud-Geleen is een kern met een historisch karakter, waar de tijd niet stil heeft gestaan. Een kwaliteit is dat Oud-Geleen geen ‘museum’ is, maar juist een levendige gemeenschap met veel voorzieningen. We constateren echter ook dat een deel van het karakter van Oud-Geleen verloren is gegaan door het ontbreken van harmonie tussen de historie en de noden van nieuwere tijden. We willen het bijzondere karakter van Oud-Geleen duurzaam behouden in de toekomst. Hiervoor dient (zoals ook in de dorpswandeling naar voren is gekomen) de balans tussen historie en hedendaagse functies verbeterd te worden en vervolgens worden gekoesterd. Duurzaam behouden betekent ook het klimaatbestendiger maken van Oud-Geleen.
De bovenstaande visie op Oud-Geleen is vertaald in een masterplan, met drie doelstellingen voor de gehele dorpskern: - Een betere balans tussen verkeers- en verblijfsgebied (1.1), - Uniformiteit en authenticiteit in de openbare ruimte (1.2) - Een klimaatbestendiger centrum (1.3)
35
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
36
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
2.1 Drie doelstellingen voor de hele kern
37
2.1.1 Betere balans tussen verkeers- en verblijfsgebied
In de huidige situatie is de dorpskern grotendeels ingericht voor de auto. Voor de opkomst van de auto speelde het dagelijks leven zich deels af in de openbare ruimte, de straten en pleinen waren ontmoetingsruimtes. Nu is de openbare ruimte hoofdzakelijk het domein van autoverkeer en -parkeren en zijn gemeenschappelijke openbare ontmoetingsruimtes vrijwel verdwenen. Door de dominante positie van de auto in de openbare ruimte, spelen diverse problemen op het gebied van verkeersveiligheid en ruimtelijke kwaliteit: - Veiligheid i.r.t. bereikbaarheid hulpdiensten. - Rommelig straatbeeld door kris-kras parkeren als gevolg van niet aangeduide parkeervakken. - Sluipverkeer. - Gebrek aan goede en veilige voetgangersroutes. - Gebrek aan fietsparkeren. Een betere balans tussen verkeers- en verblijfsgebieden is wenselijk, de auto is te gast in het centrum. Tegelijkertijd dienen de diverse, gewaardeerde voorzieningen / winkels in Oud-Geleen goed bereikbaar te zijn. Om bovenstaande te realiseren is een integraal voorstel geformuleerd dat behelst: - Aangepaste verkeerscirculatie. - Meer ruimte voor voetgangers. - Optimalisatie parkeerplaatsen (fietsen en auto’s). - Optimalisatie fietsparkeren. In paragraaf 2.2 is het voorstel per straat inzichtelijk gemaakt.
38
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Twee foto’s van de Marcellienstraat gezien richting het Wilhelminaplein. Vroeger speelde het dagelijks leven zich grotendeels op straat af en was hier ook alle ruimte voor. In de huidige situatie is de verblijfsruimte voor voetgangers beperkt tot een trottoir (dat in sommige gevallen erg smal is).
39
2.1.2 Uniformiteit en authenticiteit openbare ruimte
In de openbare ruimte van Oud-Geleen zien we een enorme diversiteit (verrommeling), die niet altijd recht doet aan de ‘couleur locale’. We streven naar uniformiteit en authenticiteit binnen het beschermd dorpsgezicht. De inrichting van de openbare ruimte is bepalend voor uniformiteit en authenticiteit. Belangrijk is dat uniformiteit en authenticiteit wordt bereikt op het gebied van: - Verharding - Meubilair - Reclame-uitingen en terrasafscheidingen
Verharding Voor de opkomst van de auto bestond één type verharding van gevel tot gevel. In de straten was wel een belijning aanwezig, gevormd door de goten (er was nog geen riolering dus het regenwater stroomde via de goten af richting de beek). De verschillende typen verharding in de huidige situatie dragen bij aan een onrustig straatbeeld. In de toekomst willen we een verharding die refereert aan het verleden én die bijdraagt aan uniformiteit binnen het beschermd dorpsgezicht. Het voorstel voor verharding bestaat uit natuursteen (grijstinten) in combinatie met gebakken elementenverharding (donkere, bruinrode tinten). De kleurkeuze voor de verharding is afgestemd op de verschillende kleuren gevels van Oud-Geleen.
In het verleden was er één type verharding van deur tot deur.
40
In de huidige situatie zijn veel verschillende soorten verharding toegepast, wat bijdraagt aan een onrustig straatbeeld.
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Meubilair In de loop der tijd is het aantal soorten straatmeubilair toegenomen, maar ook de diversiteit ervan. Dat draagt bij aan een rommelig straatbeeld. In de toekomst willen we uniform straatmeubilair dat aansluit bij wat in de rest van de gemeente wordt toegepast, maar wel past bij het dorpse en authentieke karakter van Oud-Geleen. Straatmeubilair omvat de volgende aspecten: - Verlichting - Fietsenstallingen - Bankjes - Paaltjes - Hekjes - Boomroosters Het gewenste meubilair is verbeeld in bijlage xx.
Verschillende typen verlichting in de huidige situatie.
Reclame en terrassen Binnen het beschermd dorpsgezien is een wildgroei aan reclame-uitingen aanwezig die bijdragen aan een onrustig en rommelig straatbeeld. Daarbij ontsiert de reclame vaak fraaie gevels. Ook de verschillende terrasafscheidingen dragen bij aan een onrustig straatbeeld.Ten aanzien van reclame-uitingen en terrassen binnen beschermde dorpsgezichten in de gemeente is duidelijk beleid aanwezig. Dit beleid is opgenomen als onderdeel van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit (2015). Handhaving op illegale reclame-uitingen en ongewenste terrasafscheidingen is nodig.
In de jaren ‘30 is beperkt en op sobere wijze reclame in het straatbeeld aanwezig.
In de huidige situatie is op sommige plekken een wildgroei aan reclame-uitingen. Sommigen hiervan zijn minder passend binnen de sfeer die we nastreven binnen het beschermd dorpsgezicht.
41
2.1.3 Een klimaatbestendiger centrum
Van oudsher was veel groen aanwezig in OudGeleen. De Keutelbeek, maar ook huisweides en gevelgroen (fruitbomen tegen gevels). In de huidige situatie is veel van dit groen verdwenen en het groen dat in de straten aanwezig is, snippergroen zonder functie. Water is uit het straatbeeld verdwenen door de overkluizing van de Keutelbeek. Hemelwater wordt niet meer via de beek afgevoerd, maar via het riool. Steeds vaker is sprake van wateroverlast doordat het riool de hedendaagse piekbuien niet aankan. Door het verdwijnen van groen en water neemt het hittestress-effect in Oud-Geleen toe. Hittestress willen we tegengaan daar het een negatief effect heeft op de leefbaarheid van het dorpscentrum. Groen vermindert hittestress vanwege verdamping van vocht en schaduwwerking. Daarom richten we ons op meer groen in het straatbeeld: - Verspreide bomenstructuur (verwijzing naar vroegere nutsbomen, accentueren bebouwing). - Verwijzing naar de voormalige beekloop, tevens plek voor waterberging. - Gevelgroen/groen op bijzondere plekken.
Luchtfoto van de kerkomgeving uit vermoedelijk de jaren ‘60-’70. Opvallend is de hoeveelheid groene ruimtes, zoals aan het eind van de Marcellienstraat of bij Het Straatje. In de huidige situatie zijn deze plekken versteend.
42
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
In de Marcellienstraat was veel gevelgroen aanwezig in de vorm van fruitbomen. Op de achtergrond het groen bij het Heilig Hartbeeld.
Op de voorgrond de bolacacia’s op het Wilhelminaplein. Rechts nog een klein deel zichtbaar van het voortuintje tussen de Keutelbeek en het klokgevelpand.
In de huidige situatie zijn kleine groenvakken aanwezig die niet altijd bijdragen aan een rustig straatbeeld. De boom blokkeert vanaf de andere kant gezien het fraaie zicht op het klokgevelpand en is dus niet goed gepositioneerd.
Hemelwater stroomde via goten naar de Keutelbeek.
Keutelbeek op het Wilhelminaplein.
Keutelbeek in de Peschstraat.
43
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
44
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
2.2 Optimalisatie verkeer en parkeren
45
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht 2.2 Optimalisatie verkeer en parkeren
Jo d
en
str
Door bureau Grenspaal12 is een verkeer- en parkeeronderzoek uitgevoerd in Oud-Geleen. In deze paragraaf is beknopt het eindresultaat van dit onderzoek weergegeven. Zie het onderzoek van bureau Grenspaal12 voor meer informatie. De voorgestelde verkeerscirculatie in Oud-Geleen is verbeeld op de kaart links.
aa
traa iens rcel l
traat
rV on
Ju m
ep nn
Le
bo
Penr i ss Pe s
r.
n Va
er
ch
rst
ht
str .
ete
Ac
ck en
Pi
N
oo
ti ber
or
Ma
Pa st
at
tra
ns jne
t
Bro uw ers
stra at
t
str
aa
Een belangrijk gevolg van deze maatregelen is een forse afname van verkeer in de Peschstraat en in de Pastoor Vonckenstraat. Ook het sluipverkeer in de gehele kern neemt flink af. Door de voorgestelde verkeerscirculatie ontstaat een minimale toename van verkeer in sommige straten rondom het centrum, maar dit blijft ruim binnen de gestelde normen voor 30km/u of 50km/u zones. Daarbij zijn de betreffende straten (o.a. de Norbertijnenstraat) geschikt voor een wat hogere verkeersafwikkeling. Wanneer de effecten van de voorgestelde verkeerscirculatie over heel Oud-Geleen worden bekeken, blijft de verkeersintensiteit min of meer in balans. Enerzijds is er een lichte toename van verkeer in bepaalde straten, anderzijds neemt het sluipverkeer in de kern af.
Kaart voorgestelde verkeerscirculatie in Oud-Geleen
De diverse voorzieningen in Oud-Geleen worden enorm gewaardeerd en de bereikbaarheid hiervan is dan ook gegarandeerd en zelfs verbeterd met de voorgestelde verkeerscirculatie:
t
str aat
D
oh
m
en
str
46
De verkeersmaatregelen behelzen: - Eénrichtingsverkeer in de Marcellienstraat en het noordelijke deel van de Pieterstraat (tot parkeerterrein Jumbo). - Eénrichtingsverkeer in de Peschstraat (vanaf Penrisstraat) - In eerste instantie is éénrichtingsverkeer voorgesteld in de Pastoor Vonckenstraat. Op basis van reacties op het masterplan, is besloten om tweerichtingenverkeer te handhaven.Voor vrachtverkeer geldt wel éénrichtingsverkeer (vanuit oosten). - Eénrichtingsverkeer inrit Jumbo zijde Pieterstraat - Eénrichtingsverkeer noordelijk gedeelte van de van Lennepstraat, i.v.m. ongewenst sluipverkeer naar aanleiding van de bovenstaande maatregelen.
aa
t
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
-
-
-
-
-
-
Door de uitbreiding van éénrichtingsverkeer versmalt de rijbaan van veel straten, waardoor de auto minder ruimte in het straatprofiel inneemt.Veiligere en prettigere voetgangersroutes van parkeerplaatsen naar de voorzieningen zijn daardoor mogelijk (bredere, goed toegankelijke trottoirs, nieuw trottoir vanaf Pieterstraat naar parkeerplaats achter de Jumbo). Laden- en lossen t.h.v. de Jumbo in de Pastoor Vonckenstraat is voorzien in het masterplan (tussen 6-9u). Door het handhaven van tweerichtingenverkeer in deze straat is de rijbaan breed genoeg zodat ook in de middaguren, laden en lossen op de rijbaan kan plaatsvinden, zonder dat dit voor verkeersopstoppingen zorgt. Door het invoeren van éénrichtingsverkeer in diverse straten is de verkeersstroom veel meer gestructureerd dan in de huidige situatie, waardoor de bereikbaarheid van de overige voorzieningen voor bevoorradend verkeer verbetert. In het masterplan is een optimalisatie van het parkeren voorzien zodat het huidige kris-kras parkeren uit het straatbeeld verdwijnt. Parkeervakken worden helder gemarkeerd en volgens de nu geldende afmetingsnormen gerealiseerd waardoor het parkeergemak sterk toeneemt. Over de gehele kern bekeken blijft het aantal parkeerplaatsen ongeveer gelijk. Op een aantal locaties is fietsparkeren voorzien, nu zijn bijna geen fietsenstallingen aanwezig in Oud-Geleen. Door o.a.
de toename van fietsenstallingen is het aantrekkelijker om per fiets naar het centrum te komen, wat een daling van autoverkeer in het centrum tot gevolg kan hebben. In het algemeen verbetert de doorstroming voor het verkeer in Oud-Geleen met de voorgestelde verkeerscirculatie en de optimalisatie van het parkeren. Nu is het vaak zo dat passerende auto’s en fietsers op elkaar moeten wachten en grotere voertuigen (zoals hulpdiensten) kunnen hebben soms geen doorgang, wat onwenselijk en onveilig is. Met éénrichtingsverkeer in diverse straten en duidelijk gemarkeerde parkeervakken is de doorstroming (en bereikbaarheid) voor elke weggebruiker (fiets, auto etc.) gegarandeerd.
Totaal huidig: Totaal toekomst:
ca. 178 parkeerplaatsen ca. 184 parkeerplaatsen
46(0)
Jodenstraat blijft gelijk
13 (+6) Brouwersplein 4Het(-1) Straatje neemt af Fietsparkeren
10(-4)
16 (+2) Marcellienstraat neemt toe
Past.Vonckenstr. neemt af. -- Laden&lossen tijdluik 6-9u daarna parkeren -- Parkeren toekomst: blauwe zone Fietsparkeren
60 (+8) Achter Jumbo neemt toe 11 (-4) Pieterstraat neemt af.
24 (0) Peschstraat blijft gelijk
-- Parkeren toekomst: blauwe zone
47
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
48
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
2.3 Ruimtelijke uitwerking per structuur
49
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
50
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
2.3 Ruimtelijke visie:uitwerking per structuur In ruimtelijke zin is Oud-Geleen opgebouwd uit drie lagen: - Straten. Straten vormen als het ware de bloedsomloop van Oud-Geleen en zorgen ervoor dat het centrum bereikbaar is. Waar voorheen de Pieterstraat, Marcellienstraat en de Peschstraat de belangrijkste verkeerswegen waren, door de opmars van de stad rondom Oud-Geleen zijn dat nu de Oranjelaan en de Norbertijnenstraat – Brouwerstraat. - Steegjes. Voor de opkomst van de stad, toen OudGeleen nog een kern was temidden van agrarisch gebied, bestond een uitgebreid ‘achteromcircuit’ van steegjes en paden naar de kerk en naar de aanwezige huisweiden aan de buitenranden van de bebouwing. Een groot deel van dit ‘achteromcircuit’ is nog steeds aanwezig. - Wilhelminaplein. Het Wilhelminaplein vormt het ankerpunt van Oud-Geleen. Wegen komen hier samen en er zijn diverse winkels en horecagelegenheden gevestigd.Van oudsher vervult het Wilhelminaplein haar rol als ankerpunt in Oud-Geleen. Vroeger stroomde de Keutelbeek over het plein en was een drink/ bluspoel aanwezig. Het Wilhelminaplein fungeerde als ontmoetingsplek voor de inwoners van Oud-Geleen, roddels en verhalen werden er met elkaar gedeeld. Het masterplan is op ruimtelijke wijze uitgewerkt voor deze drie kenmerkende structuren in Oud-Geleen.
51
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
52
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
2.3.1 Straten Tijdens de hoogtijdagen van de steenkoolmijnbouw is de stad Geleen explosief gegroeid, waardoor het oude dorpscentrum van Oud-Geleen is omringd door stedelijk weefsel. De randen van Oud-Geleen bestonden vroeger uit achterkanten van woningen en dorpsweiden, uitlopend naar agrarisch gebied. Door de opmars van de stad zijn nieuwe wegen aangelegd en is de hoofdwegenstructuur veranderd. Zo vormen de Oranjelaan en de Brouwerstraat – Norbertijnenstraat nu belangrijke hoofdwegen waartussen Oud-Geleen als het ware is opgespannen. Voorheen was de Peschstraat met de Keutelbeek een belangrijke route het dorp uit, richting de hooilanden in het Geleenbeekdal, evenals de Marcellienstraat en de Pieterstraat. Vanwege de veranderende wegenstructuur en de verstedelijking zijn de randen van Oud-Geleen bij de Brouwerstraat, Norbertijnenstraat en de hoek van de Peschstraat bij de Oranjelaan een diffuus, versteend gebied geworden. Bij de inrichting van de straten kiezen we voor een hedendaagse inrichting, geïnspireerd op het verleden, met ruimte voor de hedendaagse functies. - Peschstraat en Pastoor Vonckenstraat waarbij ook de ‘koppen’ zijn beschouwd: omgeving Jumbo en de wanden van de Oranjehof. - Pieterstraat en Marcellienstraat. - Penrisstraat en Jodenstraat.
53
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Peschstraat en Pastoor Vonckenstraat
54
Peschsstraat in de huidige situatie
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Visualisatie van de Peschstraat in de toekomstige situatie
55
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
1900
Huidige situatie
Toekomst
Principeprofiel Peschstraat jaren ‘20. Straat van gevel tot gevel, bruggetjes over de beek.
Principeprofiel Peschstraat huidige situatie (tweerichtingsverkeer). Langzaam verkeer heeft weinig ruimte, de auto domineert het straatbeeld.
Principeprofiel Peschstraat toekomstige situatie (éénrichtingsverkeer) met de belevingsstrook als verwijzing naar de voormalige beekloop.
fietsparkeren langs gebouw Jumbo
56
parkeren aan één zijde van de straat
laden en lossen tijdluik: van 6-9u
groen belevingsstrook
groen verspreide bomenstructuur
fietsparkeren
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Peschstraat en Pastoor Vonckenstraat In beide straten is een eenduidig straatprofiel gewenst met ruimte voor groen en beleving van de voormalige beekloop. Sinds de overkluizing van de Keutelbeek en de opkomst van de auto zijn de straten sterk versteend en is er weinig ruimte voor langzaam verkeer. In de Peschstraat wordt half op de trottoirs geparkeerd doordat de rijbaan (tweerichtingenverkeer) veel ruimte in het straatprofiel inneemt. Dat levert een rommelig beeld op en de toegankelijkheid voor voetgangers is beperkt. Links is het principeprofiel van de Peschstraat en de Pastoor Vonckenstraat in het verleden, huidige situatie en de toekomstige situatie verbeeld.
materialisatie rijbaan: natuursteen
In de toekomst is gestreefd naar: - Meer ruimte voor voetgangers - Éénrichtingsverkeer, waardoor de rijbaan versmalt tot 3,85 meter (nu is de rijbaan ruim 6 meter breed) en sluipverkeer wordt ontmoedigd. - Belevingsstrook aan één zijde van de straat. - Verspreide bomenstructuur. - Parkeren aan één zijde van de straat. - Rijbaan graniet, trottoirs en parkeervakken gebakken elementenverharding. - Hardstenen (opsluit)band langs rijbaan en belevingsstrook - Laad- en los mogelijkheid t.h.v. de Jumbo
materialisatie trottoirs: gebakken elementenverharding (donkerrood)
materialisatie parkeervakken: gebakken elementenverharding (donkerbruin)
materialisatie band: hardsteen
De belevingsstrook is een verwijzing naar de voormalige beekloop en kent pleksgewijs verschillende invullingen, maar bestaat voor het grootste gedeelte uit groen. Hierdoor vergroent het straatbeeld, treedt een verkoelend effect op en betekent het een extra berging van hemelwater. Het groen in de Peschstraat en Pastoor Vonckenstraat transformeert dus van functieloos snippergroen in de huidige situatie naar een robuuste groenstrook met een belevings- en klimaatfunctie in de toekomst. Tegelijkertijd is de locatie van terrassen gestructureerd doordat deze in de belevingsstrook zijn opgenomen of er door worden begrensd.
verkeerscirculatie begin Peschstraat: tweerichtingenverkeer tot Penrisstraat Peschstraat éénrichtingsverkeer Pastoor Vonckenstraat tweerichtingenverkeer
57
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Profiel A-A’ Pastoor Vonckenstraat (1:200 bij A4) Maten huidige situatie
stoep
parkeren
rijbaan
belevingsstrook
stoep
5,2m
2m
4,8m
2,4m
2,3m
stoep
parkeren
rijbaan
parkeren
stoep
3,4m
1,9m
6,5m
1,9m
3m
A’
58
A
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Profiel B-B’ Peschstraat (1:200 bij A4) Maten huidige situatie
stoep
parkeren
rijbaan
Belevingsstrook
stoep
1,6m
2m
3,85m
2,4m
2,1m
Profiel C-C’ Peschstraat (1:200 bij A4)
stoep met parkeren
rijbaan
stoep
2,8m
6,6m
3m
Maten huidige situatie
B’
stoep
parkeren
rijbaan
Belevingsstrook
stoep
2,4m
5m
6m
2,4m
2,4m
1m
stoep
parkeren
rijbaan
groenvak
stoep
5,9m
2,2m
6,5m
1,3m
3,5m
C’
59
B C
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Visualisatie van de mogelijke verfraaiing van het Jumbo-pand, met extra ruimte voor de opslag van goederen. (Visualisatie vervaardigd door CoenenSättele Architecten)
60
60
Kop Pastoor Vonckenstraat: omgeving Jumbo Het pand waar nu Jumbo is gevestigd is in de jaren ’60 gebouwd als autogarage en is in essentie een fraai, modernistisch gebouw. Het huidige succes van de in het pand gevestigde Jumbo heeft als gevolg dat inpandig te weinig ruimte is voor opslag, waardoor dit gedeeltelijk op het trottoir plaatsvindt (onwenselijk i.r.t. ruimtelijke kwaliteit en toegankelijkheid trottoir). Daarbij wordt de supermarkt soms meerdere keren per dag bevoorraad terwijl een afgebakende laad- en losplek ontbreekt. Tot slot wordt het pand ontsiert door diverse grote reclame-uitingen van de Jumbo. De aanhechting van deze ‘nieuwe’ ontwikkeling op het oude centrum van Oud-Geleen is niet goed gegaan. Om een passende aanhechting van het Jumbo-pand met het oude centrum te realiseren heeft Coenen Sättele Architecten een studie verricht naar oplossingen van de benoemde problematiek. Speerpunten van deze studie zijn: - Slim concept gevel waardoor opslag van goederen inpandig plaatsvindt en niet meer op het trottoir. - Passende reclame-uitingen. Reclame hoort bij een supermarkt, maar dat kan ook op een fraaie manier. - Het naastgelegen transformatorhuisje wordt door Enexis vervangen door een transformatorkast in een passende kleurstelling.
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Oranjehof De Oranjehof op de hoek van de Peschstraat is een relatief nieuw gebouw in Oud-Geleen en is qua maat en schaal gerelateerd aan de aanwezige bebouwing langs de Oranjelaan (voornamelijk flats). Het enorm grote gebouw past niet bij het kleinschalige karakter van het centrum van Oud-Geleen. Doordat het gebouw op de hoek van de Peschstraat staat, vormt het een markant element bij één van de entrees tot Oud-Geleen. Door de grootte van het gebouw is de van oorsprong aanwezige zichtlijn naar de kerktoren geblokkeerd. Daarbij oogt het geheel erg stenig door de dichte wanden en het parkeerterrein dat direct grenst aan de Peschstraat. In het masterplan is gericht op een betere aanhechting van de Oranjehof op het oude centrum. Gestreefd is naar een groene entree tot Oud-Geleen. De belevingsstrook loopt langs de Peschstraat, voor de Oranjehof langs, waardoor het straatbeeld groener wordt. Aanvullend is het wenselijk om de grote gevel van de Oranjehof te voorzien van gevelgroen, in de vorm van bijvoorbeeld een blauwe regen. Op deze manier wordt de massa van de gevel gebroken en is de entree van Oud-Geleen benadrukt.
Huidige situatie bij de Oranjehof, gezien vanaf de hoek van de Peschstraat.
Referentiebeelden van mogelijkheden voor het vergroenen van de gevel van de Oranjehof. De linker foto is een voorbeeld in Weert, waarbij de geschilderde boom begroeid raakt met blauwe regen. Dit is een relatief eenvoudige manier voor het verfraaien van een gevel.
61
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Pieterstraat
huidig
62
toekomst
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Marcellienstraat
huidig
toekomst
63
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Pieterstraat In de Pieterstraat is gericht op een eenduidig straatprofiel, helderheid voor parkeren en voldoende brede trottoirs. Momenteel wordt aan beide zijden van de straat geparkeerd, (half) op de trottoirs waardoor de loopruimte voor voetgangers zeer krap is. Door het huidige tweerichtingenverkeer in combinatie met geparkeerde auto’s moeten weggebruikers vaak op elkaar wachten. Dit alles levert een chaotische situatie op met veel vaststaand verkeer in de Pieterstraat. In het masterplan is verkeer, parkeren en toegankelijkheid voor voetgangers in balans gebracht. Het gewenste inrichtingsprincipe voor de Pieterstraat is onder verbeeld.
materialisatie: band - hardsteen
In de toekomst is gestreefd naar: - Meer ruimte voor voetgangers - Eénrichtingsverkeer vanaf Wilhelminaplein tot parkeerterrein achter Jumbo, daarna tweerichtingsverkeer. - Stimuleren van gevelgroen - Parkeren aan twee zijden van de straat. - Rijbaan graniet, trottoirs gebakken elementenverharding. - Parkeervakken gebakken elementenverharding of donkere tint natuursteen. - Hardstenen (opsluit)band langs rijbaan.
materialisatie: verkeerscirculatie: rijbaan - natuursteen éénrichtingsverkeer tot parkeerterrein Jumbo, daarna tweerichtingsverkeer
stoep
Profiel E-E’ Pieterstraat 1,8m (1:200 bij A4)
materialisatie: trottoirs gebakken elementenverharding (donkerrood). Trottoir doortrekken op P Jumbo
groen: stimuleren van gevelgroen
E
E’
64
parkeren
2m
rijbaan
stoep
3,85m
2m
stoep
rijbaan
stoep
2,1m
5,9m
1,7m
parkeren: aan twee zijden van de straat
materialisatie: parkeervakken gebakken elementenverharding (donkerbruin) of donkere tint natuursteen
Maten huidige situatie
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Marcellienstraat In de Marcellienstraat is gestreefd naar een eenduidig straatprofiel en helderheid voor het parkeren. Aanvullend is het aanwezige snippergroen in de straat verwijderd omdat dit een efficiënte indeling van parkeervakken in de weg staat en het groen daarbij weinig bijdraagt aan het straatbeeld. Het gewenste inrichtingsprincipe voor de Marcellienstraat is onder en rechts verbeeld.
Profiel F-F’ Marcellienstraat (1:200 bij A4)
stoep
parkeren
rijbaan
parkeren
stoep
2,2m
2m
3,85m
2m
1,7m
stoep
groenvak
rijbaan
groenvak
stoep
2,2m 1,3m
4,8m
1,8m 1,7m
parkeren: materialisatie: trottoirs gebakken elementenaan twee zijden van verharding (donkerrood) de straat
In de toekomst is gestreefd naar: - Meer ruimte voor voetgangers. - Eénrichtingsverkeer. - Stimuleren van gevelgroen - Parkeren aan twee zijden van de straat. - Rijbaan graniet, trottoirs gebakken elementenverharding. - Parkeervakken gebakken elementenverharding. - Hardstenen (opsluit)band langs rijbaan.
Maten huidige situatie
materialisatie: parkeervakken gebakken elementenverharding (donkerbruin)
groen: stimuleren van gevelgroen
verkeerscirculatie: éénrichtingsverkeer
materialisatie: rijbaan - natuursteen
F
65
F’
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Jodenstraat
Jodenstraat in de huidige situatie.
66
Visualisatie van de Jodenstraat in de toekomstige situatie.
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
Penrisstraat
67
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Jodenstraat In de Jodenstraat is gestreeft naar een eenduidig straatprofiel en helderheid voor het parkeren. In de straat zijn momenteel geen parkeervakken aangeduid waardoor het parkeren kriskras plaatsvindt. Hierdoor is de verkeersdoorstroming in de straat niet optimaal. De straat kent veel prachtige gevels, maar op een aantal plekken worden deze aan het zicht onttrokken door een dichte bomenstructuur. De bomen passen door hun plaatsing in een strak ritme, niet bij het dorpse karakter van Oud-Geleen en ze zijn bovendien te groot voor hun standplaats (te klein plantvak, wortelopdruk). Voor de Jodenstraat streven we de volgende principes na: - Tweerichtingenverkeer. - Parkeren aan twee zijden. - Af en toe een solitaire boom ter ondersteuning van fraaie gevels (dunnen bestaande bomenstructuur, n.t.b. welke bomen). - Rijbaan graniet, trottoirs gebakken elementenverharding. - Hardstenen (opsluit)band langs rijbaan. verkeerscirculatie tweerichtingsverkeer
groen verspreide bomenstructuur (deels al aanwezig in tuinen). Dichte bomenstructuur dunnen G’
G
68
tuin
Profiel G-G’ Jodenstraat (1:200 bij A4) Maten huidige situatie
parkeren aan twee zijden van de straat
stoep
parkeren
rijbaan
1,7m
2m
4,8m
parkeren stoep
2m
stoep met boomspiegels
rijbaan
stoep
1,7m 1,2m
6,8m
2m
materialisatie trottoirs: gebakken elementenverharding (donkerrood)
tuin
1,2m
materialisatie parkeervakken: gebakken elementenverharding (donkerbruin)
materialisatie band: hardsteen
materialisatie rijbaan: natuursteen
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Penrisstraat De Penrisstraat behoort niet tot het beschermd dorpsgezicht en wordt niet geflankeerd door authentieke bebouwing, maar door de nauwe relatie met het oude centrum verdient de straat het om meegenomen te worden in het masterplan.
tuin
Profiel H-H’ Penrisstraat (1:200 bij A4)
stoep met boomspiegels
rijbaan
6m 1,3m 1m Maten huidige situatie handhaven
parkeren stoep met op rijbaan boomspiegels
1m
materialisatie materialisatie rijbaan - handhaven band - hardsteen asfalt
Uitgangspunten voor de Penrisstraat zijn als volgt: - Materisalisatie van de trottoirs sluit aan bij wat binnen het beschermd dorpsgezicht wordt toegepast, gebakken elementenverharding. - Hardstenen (opsluit)band langs rijbaan. - Huidige situatie tweerichtingenverkeer en parkeren op de rijbaan handhaven. - Rijbaan blijft asfalt. - Bomenstructuur handhaven.
tuin
2m
materialisatie trottoirs - gebakken elementenverharding (donkerrood)
groen handhaven bomenstructuur
parkeren op de rijbaan, aan één zijde
verkeerscirculatie tweerichtingsverkeer
H’
69
H
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Plei nM arce Le
ur
str a
at
at
stra
llien tS
k er K
He
tra
atj
e
r ke
ók
B ke
gs ee
sjt
rs
je
ie
Pa r
ke re n
ac
ht
er
Ju m
bo
70
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht
2.3.2 Steegjes Oud-Geleen kent van oudsher een onderscheid tussen hoofdwegen en steegjes, die in de huidige situatie voor een groot deel nog aanwezig is. De steegjes zijn een soort ‘achteromcircuit’ dat door de mensen gebruikt werd als route naar de dorpsweides, de kerk en het oorspronkelijk aanliggende agrarische gebied. Oud-Geleen kent nu nog een aantal van deze steegjes met bijbehorende huisweides, een deel hiervan is echter versteend zoals de parkeerplaats achter de Jumbo en het plein aan het begin van de Marcellienstraat. De groene ruimtes in de omgeving van de kerk zijn een mooi voorbeeld van nog groene, voormalige huisweides (nu particuliere tuinen). In de huidige situatie zijn de steegjes grotendeels alleen toegankelijk voor langzaam verkeer, de hoofdwegen ook voor auto’s. Vanwege het afwijkende karakter van de steegjes (‘achteromcircuit’) t.o.v. van de straten kiezen we voor een onderscheidend profiel en materialisatie. Daarbij is er onderscheid tussen de noordelijk- en zuidelijk gelegen steegjes (voetgangers vs. parkeren) en het groene karakter van de steegjes is uitgebreid.
-
Versteend: parkeerplaats achter de Jumbo. Groen: Leurstraat, Bókkeriejerssjteegkse, Het Straatje. Bijzondere plekken/voormalige huisweides: plein aan de kop van de Marcellienstraat en de omgeving van de kerk bij Heilig Hartbeeld.
71
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Versteende steegjes – parkeerterrein Jumbo Het parkeerterrein achter de Jumbo is de enige ‘achteromsteeg’ en voormalige huisweide die uit functioneel oogpunt versteend blijft. De parkeerplaats is efficiënter ingedeeld en enkele solitaire bomen zijn toegevoegd ter verfraaiing van de plek. Daarbij wordt gevelgroen bij de entree aan de Norbertijnenstraat gestimuleerd om de stenige uitstraling van de gedeeltelijk blinde zijgevels te verzachten. De entree vanaf de Pieterstraat dient hierbij als voorbeeld. Zoals al toegelicht in paragraaf 2.2, is in de entree vanaf de Pieterstraat éénrichtingsverkeer voorgesteld. Door de smallere inrit is ruimte voor een trottoir, dat in de huidige situatie ontbreekt. De materialisatie bestaat uit gebakken elementenverharding, hetzelfde als op de trottoirs langs de straten ligt. Op deze manier worden de steegjes als zijnde een voetgangersgebied, benadrukt.
Voor het parkeerterrein streven we de volgende principes na: - Eénrichtings- en tweerichtingenverkeer. - Stimuleren van gevelgroen - Verspreide bomenstructuur ter vergroening. - Hele parkeerterrein is voorzien van gebakken elementenverharding. - Hardstenen (opsluit)banden langs trottoirs ter onderscheiding van stoep en rijgedeelte.
groen: stimuleren van gevelgroen en hagen. materialisatie: parkeervakken gebakken elementenverharding (donkerbruin) of donkere tint natuursteen materialisatie: gebakken elementenverharding (donkerrood). groen: verspreide bomenstructuur
Stimuleren gevelgroen bij versteende inrit Jumbo parkeerterrein.
materialisatie: band - hardsteen verkeerscirculatie: éénrichtingsverkeer vanaf Pieterstraat, verder tweerichtingenverkeer.
Entree aan Pieterstraat is al groen, dient als voorbeeld.
72
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Groene steegjes Het Straatje, Leurstraat, Bókkeriejerssjteegske In deze steegjes willen we het groene karakter benadrukken en waar mogelijk uitbreiden. De materialisatie bestaat uit gebakken elementenverharding, hetzelfde als op de trottoirs langs de straten ligt. Op deze manier worden de steegjes als zijnde een voetgangersgebied, benadrukt. Voor de groene steegjes streven we de volgende principes na: - Verspreide bomenstructuur en toepassen hagen. - Gebakken elementenverharding. - Parkeren aan het begin van de steegjes.
materialisatie: parkeervakken gebakken elementenverharding (donkerbruin)
parkeren: aan het begin van de steegjes groen: toepassen hagen groen: verspreide bomenstructuur materialisatie: rijbaan gebakken elementenverharding (donkerrood)
Bestaande groene sfeer bij het Bókkeriejersstjeegkse uitbreiden.
Voormalige huisweide, nu privétuin, als fraai voorbeeld van een groene ruimte rondom het achteromcircuit.
73
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Bijzondere plekken Omgeving kerk en Heilig Hartbeeld De omgeving van de kerk is een intieme, rustige plek waar het groene karakter van de steegjes tot aan de Marcellienstraat reikt. De gemeente ondersteunt het initiatief om het Heilig Hartbeeld in oorspronkelijke staat te herstellen.
Voor de omgeving van de kerk streven we de volgende inrichtingsprincipes na: - Verspreide bomenstructuur ter vergroening. - Handhaven bolacacia’s tegenover ingang kerk. - Hagenstructuur uitbreiden. - Gebakken elementenverharding. - Herstellen Heilig Hartbeeld in oorspronkelijke staat. - Fietsparkeren bij de kerk.
groen: verspreide bomenstructuur. groen: hagenstructuur uitbreiden. fietsparkeren materialisatie: gebakken elementenverharding (donkerrood). groen: handhaven bolacacia’s.
Heilig Hartbeeld in oorspronkelijke staat.
Heilig Hartbeeld huidige situatie.
74
Oud-Geleen.Voortbouwen op tradities
Masterplan openbare ruimte beschermd dorpsgezicht Bijzondere plekken Brouwersplein Het plein aan de Marcellienstraat wordt volledig vergroend, geïnspireerd op de hier vroeger aanwezige huisweide. Om te voldoen aan de vraag naar voldoende parkeergelegenheid, is een aantal parkeerplekken voorzien onder (hoogstam) fruitbomen. In geval van evenementen zoals een rommelmarkt of braderie, kan het plein hiervoor ingezet worden. Bij verdere uitwerking van het masterplan zal de inpassing van bomen en ruimte voor evenementen op elkaar afgestemd worden.