02 Denkrichting 3 - ‘Beter plan’ via WijSchwienswei
Tekst van het document
1
Een beter plan voor de Grote Schwienswei
2
3
Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei
Er zijn grenzen aan hoeveel natuur kan worden opgeofferd voor economische groei Er zijn grenzen aan hoeveel publieke eigendommen kunnen worden geprivatiseerd Er zijn grenzen aan hoe lang je omwonenden kunt negeren bij belangrijke besluiten Er zijn grenzen, en die zijn nu bereikt
5
voorwoord Wij hebben, allemaal samen, een groot probleem. We zijn volledig de balans kwijt tussen de economie, de mens en de natuur.
Wij hebben, allemaal samen, een groot probleem. We zijn volledig de balans kwijt tussen de economie, de mens en de natuur.
We kennen allemaal wel voorbeelden van waar het fout gaat:
Maar de afgelopen 30 jaar zijn bestuurders van bedrijven, ge-
Wie heeft niet een familielid, buurman of vriend die het slacht-
meentes, provincies en landen vooral bezig geweest om aan de
offer is geworden van de eenzijdige jacht op meer econo-
economie te werken, als doel op zich, ten koste van de natuur
mische groei? Wie ziet niet dat het klimaat steeds extremer
en de maatschappij. De natuur begint inmiddels steeds meer
wordt, met hittegolven en overstromingen? Wie ziet niet dat de
tegengas te geven. En de maatschappij raakt steeds meer
natuur lijdt onder luchtvervuiling, plastic in de oceanen en het
gepolariseerd. We verwaarlozen de fundamenten van ons eigen
kappen van bossen? En dat allemaal voor meer economische
welzijn.
groei, terwijl niemand zich serieus meer lijkt af te vragen ‘waarom ook alweer’?
Grote woorden, over hele grote problemen. Wat kunnen wij daar dan aan doen? En het antwoord is dit: er zijn wel grote
De economie is niet het doel.
problemen maar er bestaan geen grote oplossingen. We kun-
De economie is een instrument.
nen de grote problemen alleen maar te lijf gaan met heel veel kleine oplossingen. En daarvoor zijn we hier. Hier hebben we de
Het doel is niet welvaart.
kans om met enkele kleine oplossingen een bijdrage te leveren
Het doel is welzijn.
aan grote problemen. En als iedereen dat nou eens zou doen…
De economie is niet het fundament.
Namens Wij Schwienswei, 05 oktober 2022,
De economie is slechts de bovenkant van een piramide. Bep Mergelsberg Het fundament van die piramide is de natuur.
Jack Koenen
De natuur zorgt voor zuurstof, drinkwater en eten.
Jolanda van der Zeeuw
Zonder natuur houdt alles op.
William Timmermans
En op dat fundament komt de maatschappij.
Marleen van Rijnsbergen
En daarop kun je een gezonde economie bouwen.
Sander Geelen
6
7
Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei
inhoudsopgave
1
Introductie ..............................................................................................................................................................................................8
Appendix A
: Gesprekverslag Zwembad Meerssen. ..................................................................................................42
2
Over Wij Schwienswei.....................................................................................................................................................................8
Appendix B
: Warmtepomp voor zwembad de Zien................................................................................................43
3
Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei. .................................................................................................................10
Appendix C
: Camperplaatsen tussen de bomen...................................................................................................... 44
4
De Nieuwe Hateboer. .................................................................................................................................................................... 12
Appendix D
: Trekkershutten.....................................................................................................................................................45
5
Het ESCS terrein................................................................................................................................................................................16
Appendix E
: Natuureducatie. ..................................................................................................................................................46
6
De Grote Schwienswei..................................................................................................................................................................18
Appendix F
: Klimaat stresstest light...................................................................................................................................47
7
Gezondheid en Grote Schwienswei....................................................................................................................................20
Appendix G
: Urnenveld / Natuurbegraafplaatsen. .................................................................................................. 48
8
Financieel ........................................................................................................................................................................................... 22
Appendix H
: Plantenlijst Schwienswei. .............................................................................................................................49
9
Wetgeving en beleid..................................................................................................................................................................... 26
10
Beheer en ontwikkelconstructies........................................................................................................................................38
11
Subsidies, fondsen en programma’s. ................................................................................................................................ 39
12
Conclusie: tien keer beter......................................................................................................................................................... 40
9
1. Introductie Onze stad is altijd in beweging. Gebouwen verdwijnen, nieuwe gebouwen verrijzen. Waar eerst het oude Fortunastadion stond, ligt nu een nieuwe woonwijk. Het Maaslandziekenhuis maakte plaats voor een prachtige groene omgeving voor recreatie en evenementen. Het historische gemeentehuis op de Markt werd een
Want zonder natuur kan een stad niet bloeien.
betonnen V&D-gebouw en zal nu worden gesloopt voor een nieuw bouwproject. Onze stad beweegt mee met de behoeften van de tijd. Ze
of de bedreiging van biodiversiteit, vergen een nieuwe aanpak.
De verdwenen gebouwen van het CIOS op het ESCS-terrein
groeit en ze transformeert. Kleine, verouderde huizen maken
Oude gewoonten, plannen en beleid, vaak gebaseerd op (ver-
hoeven niet persé vervangen te worden door een groot vakan-
plaats voor ruime, moderne gezinswoningen waarin geleefd en
ouderde) economische veronderstellingen, moeten meer en
tiepark. Ook niet als het een ‘eco-leisurepark’ wordt genoemd.
gewerkt wordt. De Staatsmijnen worden ingeruild voor auto-
meer worden afgezet tegen ecologische- en maatschappelijke
Wij hebben nú de unieke kans om het vrijgekomen gebied in
mobielindustrie en chemie, om vervolgens haast geruisloos
opgaven. En dat schuurt.
te richten naar de behoeften en opgaven van de toekomst. Om
kansen te scheppen voor een Brightlands Campus, bio-based
te zorgen dat natuur en economie elkaar versterken. Want zon-
startups en hippe elektrische auto’s. En winkel- en stadscentra
De tijd dat de ontwikkeling en beweging van onze stad voor-
der natuur kan een stad niet bloeien. Laten we daarom samen
ademen mee op het ritme van de tijd.
al werd afgemeten aan haar economische groei, ligt achter
op zoek gaan naar een Beter Plan voor de Grote Schwienswei.
ons. Stedelijke ontwikkeling en leefbaarheid vragen om nieuw Onze stad staat voor een uitdagende toekomst. De grote op-
beleid, nieuwe methoden, nieuwe verhoudingen en veel creati-
gaven van deze tijd, zoals de energietransitie, klimaatadaptatie
viteit.
2. Over Wij Schwienswei Wij Schwienswei is een samenwerking tussen Vrienden van de Schwienswei en Actiegroep Omwonenden Schwienswei. Missie
ecologische- en economische aspecten, wat plaats dient te vin-
activiteiten, voor het ONTWIKKELEN van een Beter Plan met
Wij Schwienswei bouwt samen met de inwoners van
den binnen een breed maatschappelijk debat.
respect voor natuur, biodiversiteit en de belangen van omwonenden en voor het KOESTEREN van het gebied, zodat het zich
Sittard-Geleen aan een Beter Plan voor de Grote Schwienswei, inclusief het ESCS-terrein.
Kernwaarden Duurzaam, rechtvaardig en transparant.
Visie Ruimte en natuur zijn schaars, maar cruciaal voor een gezonde
Doelstelling
toekomst van onze stad. Nieuwe ontwikkeling van deze schaar-
Wij Schwienswei staat voor het BESCHERMEN van de
se ruimte vergt een grondige afweging van sociale-
Schwienswei en het ESCS-terrein tegen ongewenste ruimtelijke
zo optimaal mogelijk kan ontwikkelen.
11
3. Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei is het tegenvoorstel van Wij Schwienswei in reactie op de plannen van de Gemeente Sittard-Geleen en ontwikkelaar Smart Property voor een vakantiepark op het ESCS terrein naast natuurgebied de Schwienswei.
Het Beter Plan bestaat uit de volgende 3 onderdelen:
wezig zijn die in samenhang met een ruimtelijke ontwikkeling
op hoofdlijnen aan welke ontwikkelingen in welk gebied gaan
1)
Herinrichting van de Nieuwe Hateboer (lichtgroen)
in het projectgebied behouden en versterkt kunnen worden.
plaatvinden en op welke schaal. De conceptuele schetsen van
2) Natuurherstel op het ESCS terrein (rode stippellijn)
Deze waarden worden vertaald in ambities en bijbehorende
de Nieuwe Hateboer op de volgende bladzijde laten slechts
3) Versterking van de Grote Schwienswei (rode lijn)
ruimtelijke kaders waarmee de wenselijkheid van ruimtelijke
één mogelijke invulling zien van hoe die ontwikkelingen op het
ontwikkelingen en hun ruimtebeslag in het gebied kan worden
terrein kunnen worden verdeeld. Daarbij is nog niet in detail
onderzocht.”
gekeken naar planmatige of technische haalbaarheid.
rust en ruimte’) en Denkrichting 2 (‘natuur in balans met inten-
Daarom stelde Wij Schwienswei, namens inmiddels 3000 on-
In tegenstelling tot de Natuur- en Landschapsvisie is in de
siever gebruik’).
dertekenaars van de petities tegen een vakantiepark, voor om
appendix van dit Beter Plan wel een globale beschrijving van
Denkrichting 3 toe te voegen, waarin het buitenzwembad kan
financiële aspecten opgenomen, ook al zijn die nog met veel
Daarbij was Denkrichting 2 feitelijk een dekmantel voor een
openblijven en waarin de rest van het ESCS terrein met natuur-
onzekerheden omgeven. Net als voor Denkrichtingen 1 en 2
vakantiepark, ook al werd dat woord in het hele document
gebied de Schwienswei wordt samengevoegd tot De Grote
geldt dat een volledige financiële onderbouwing pas in een
angstvallig vermeden omdat uit eerdere petities en uit de
Schwienswei.
later stadium aan de orde is.
was gebleken dat een ruime meerderheid van omwonenden
Door op bescheiden schaal economische activiteiten te ont-
Mocht de gemeenteraad kiezen voor Denkrichting 3 dan stellen
tegen een vakantiepark is. Bovendien werd het door omwonen-
plooien op het terrein van de Nieuwe Hateboer en slim om te
we voor dat een kwartiermaker onder regie van de gemeente
den gewenste voortbestaan van een zwembad alleen als optie
gaan met de zwemfunctie, kan het terrein haar maatschappe-
gaat zoeken naar partijen (ondernemers, verenigingen, wellicht
genoemd in Denkrichting 2, terwijl er ruimtelijk geen enkele
lijke functies deels behouden en deels zelfs versterken. Tegelijk
de gemeente zelf) die interesse hebben om invulling te geven
reden was waarom dat niet ook onderdeel zou kunnen uitma-
is bescherming en versterking van de natuurwaarden op de
aan de verschillende onderdelen van De Nieuwe Hateboer. Wij
ken van Denkrichting 1.
Grote Schwienswei van onschatbare waarde voor de leefbaar-
Schwienswei zelf bezit niet de kennis, kunde en tijd om dit plan
heid, gezondheid, klimaatadaptatie en het natuurbehoud van
zelf uit te voeren, maar wil betrokken blijven bij het zekerstellen
onze stad.
van breed draagvlak.
De Natuur- en Landschapsvisie van Bureau Verbeek gaf eind 2021 alleen de keuze tussen Denkrichting 1 (‘natuur, cultuur,
omgevingssessies, werkgroep-sessies en enquêtes duidelijk
Immers de doelstelling van de Natuur- en Landschapsvisie is niet om de financiële haalbaarheid van verschillende scenario’s door te rekenen, maar: “De visie dient antwoord te geven op
Dit Beter Plan voor de Grote Schwienswei geeft net als
de vraag welke ruimtelijke waarden in het projectgebied aan-
Denkrichtingen 1 en 2 in de Natuur- en Landschapsvisie alleen
13
4. De Nieuwe Hateboer De Sittardse architect Rob Wolfs van bureau Archion maakte in opdracht van Wij Schwienswei een concept structuurplan met een mogelijke invulling van het terrein van de Nieuwe Hateboer:
De toegangsweg (1) vanaf de bestaande rotonde biedt wande-
na besloten wordt tot afbraak, dan kan de vrijkomende ruimte
stad. De ligging voor wandelaars is ideaal, direct aan het Pie-
laars directe toegang tot het natuurgebied van de Grote
worden ingezet als ligweide, camping, camperplaats of sport-
terpad en de route naar Santiago de Compostella, en op wan-
Schwienswei.
veld.
delafstand van onze gezellige binnenstad en de natuur van de Schwienswei en het Tüdderner Fenn (zie bijlage 4).
Een circulaire uitkijktoren (2) geeft bezoekers uitzicht van
Door het bestaande buitenzwembad (6) met ligweides (7),
Sittard, over de Grote Schwienswei tot in Duitsland. Door her-
energie-gebouw en toiletten (8) in beheer te geven aan een
In het natuureducatiecentrum (12) kunnen natuurverenigingen
gebruik van gestapelde zeecontainers die rondom worden
zwemvereniging, is voortbestaan van dat zwembad mogelijk
en organisaties zoals CNME, IVN en Vrienden van de
bekleed met hout worden de kosten beperkt en geven we een
tegen veel lagere kosten. Dit concept is eerder bewezen, onder
Schwienswei volwassenen en kinderen uit Sittard-Geleen
voorbeeld van circulariteit. De omgeving van de uitkijktoren is
andere in Meerssen (zie bijlage 1) en Maastricht. Om de zwem-
uitleggen hoe belangrijk het is dat we goed zorgen voor onze
met bankjes ingericht als ontmoetingsplek voor omwonenden
vereniging niet te belasten met hoge gasprijzen is het wenselijk
natuur. De Grote Schwienswei kan als voorbeeld dienen voor
en wandelaars.
dat de gemeente investeert in verwarming van het zwembad
hoe we een eerder ontwikkeld gebied zoals het ESCS terrein
door zonnecollectoren, warmtepompen en zonnepanelen (zie
weer kunnen teruggeven aan de natuur, en welke voordelen
bijlage 2).
dat heeft. Het kleine amfitheater dient om les te geven maar er
De ecologische Tiny Houses (3) zorgen voor sociale controle en bieden mogelijk huisvesting aan de beheerder(s) van cam-
kunnen ook lezingen worden gehouden, buurtvergaderingen,
perplaats, natuurcamping en buitenbad en eventueel aan een
De fietsenstalling (9) is bedoeld voor bezoekers van het zwem-
boswachter van de Grote Schwienswei.
bad.
voordrachten. (zie ook bijlage 5) De oude Molenbeek bedding (13) blijft beschikbaar om in tijden
De huidige parkeerplaatsen (4) blijven behouden, voor alle
De camperplaats (10) biedt toegang aan 40 betalende campers
activiteiten op de Nieuwe Hateboer en voor bezoekers van het
op een prachtige plek onder bomen en vlak bij de kabbelende
natuurgebied. Op termijn kunnen de parkeerplaatsen overdekt
Molenbeek. Marktgegevens wijzen erop dat Sittard-Geleen ver
De meanderende Molenbeek (14) vormt de grens tussen het
worden met zonnepanelen ten behoeve van o.a. Tiny Houses,
achterloopt met beschikbare camperplaatsen en ook de bijbe-
herontwikkelde deel van het ESCS terrein op de Nieuwe Hate-
buitenzwembad en campers.
horende directe en indirecte inkomsten misloopt (zie bijlage 3).
boer en het gedeelte waar de natuur is hersteld.
Het bestaande binnenzwembad (5) blijft behouden tot na de
Een natuurcamping (11) ontbreekt nog in Sittard-Geleen en
oplevering van het nieuwe zwembad in Glanerbrook. Als daar-
omgeving en is een mooie aanvulling op de vele hotels in de
van nood extra opslagcapaciteit te bieden.
15
3
10
12
4
11
14
6
11
3
Tiny Houses
4
Parkeerplaatsen
6
Buitenzwembad
10
Camperplaats
11
Natuurcamping
12
Amfitheater natuureducatie
14
Meanderende Molenbeek
17
5. Het ESCS terrein In 2016 maakte de gemeente Sittard-Geleen een integraal plan voor herinrichting van het Geleenbeekdal van de Middenweg tot en met de Schwienswei: Zitterd Waterproof, gebiedsontwikkeling Corio Glana - klimaatbestendige stad.
Dit gebeurde naar aanleiding van het Nationaal Bestuursak-
“De hoofddoelen voor Zitterd Waterproof en de gebiedsontwik-
Wij Schwienswei stelt voor om het originele plan uit 2016 te
koord Water (NBW) uit 2008 waarin overheden en waterschap-
keling Corio Glana:
actualiseren en uit te voeren, gefinancierd op soortgelijke wijze
pen afspraken maakten om samen de stedelijke wateropgave
•
klimaatbestendig maken van de beek;
als eerdere fases van Zitterd Waterproof en Corio Glana. Wij
te inventariseren, met als doel om het overstromingsrisico te
•
meer natuur in de stad;
hebben niks dan lof voor de manier waarop de Geleenbeek
beperken tot ééns in de 100 jaar (T=100 norm). (zie ook bijlage 6)
•
verbeteren waterkwaliteit (rioleringsmaatregelen);
stroomopwaarts is ingebed in brede beekdalen met veel ruim-
•
behoud en herstel erfgoed;
te voor nieuwe natuur. Ook de Rode Beek is inmiddels op die
•
creëren aantrekkelijk woon- en leefklimaat.”
manier uit haar oude bedding gehaald, stroomopwaarts in het
Onder de noemers “Stedelijk Water 3 Grachten Naete Bour” en “Stedelijk Water 4 Molentak Sportcentrum” is een hoofdrol
Tüdderner Fenn. Deze voorbeelden mogen wat ons betreft na-
weggelegd voor het ESCS terrein.
“Specifiek voor de Naete Bour is de doelstelling om dit 1000 jaar
“In Zitterd Waterproof wordt Corio Glana verbonden met di-
oude grachtenstelsel weer te voorzien van water uit de Mo-
verse andere projecten en initiatieven langs de Geleenbeek en
lentak uit de binnenstad van Sittard-Geleen en daarmee een
Wij zien daarnaast op het ESCS terrein ruimte om een groot
Molentak om zodoende alle doelen (waterveiligheid, ecologie,
bijdrage te leveren aan recreatie, sport, waterberging en water-
aantal bomen te planten, die zullen bijdragen aan het vermin-
recreatie, cultuurhistorie en landschap) integraal te realiseren.
conservering.”
deren van hitte stress in aangrenzende buurten en aan natuur-
Voorbeelden hiervan zijn de realisatie van waterberging in de
volging vinden op het ESCS terrein.
herstel. Het ‘Actieplan 1 miljoen bomen’ van de Provincie Limburg komt daarbij goed van pas.
oostelijke schootsvelden en het herstel van de Naete Bour.
“Specifiek voor de Molentak is het plan om deze te laten mean-
De gebiedsontwikkeling Corio Glana beoogt een robuust en
deren op het ESCS terrein, meer ruimte te geven aan natuur-
klimaatbestendig beeksysteem in de stad en levert bovendien
lijke processen (Building With Nature) en te onderzoeken in
De ruimte binnen de grachten van de gerenoveerde Naete
aanzienlijke synergievoordelen op (1+1=3). Zo sluiten de reali-
hoeverre de historische loop kan worden hersteld. En de Molen-
Bour kan worden gebruikt als natuurbegraafplaats of als ur-
satie van waterberging in de oostelijke schootsvelden en het
tak krijgt een natuurlijke uitstroomdelta in de Geleenbeek”.
nenveld, soortgelijk als het urnenveld dat tussen 650 en 450 v.
herstel van de Naete Bour naadloos aan op de gebiedsontwik-
Chr. in gebruik is geweest in de buurt van Hoogveld.
keling Corio Glana.”
https://www.historiesittard.nl/sittardintro/Urnenveld.html (zie ook bijlage 7)
18
19
Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei
6. De Grote Schwienswei Natuurgebied de Schwienswei is beschermd als onderdeel van Natuurnetwerk Limburg (voorheen goudgroen natuurgebied). Doordat de Rode Beek en de Geleenbeek door en langs de Schwienswei stromen, en door de verbinding met Tüdderner Fenn en Parkbos Millen, vormt de Schwienswei een essentiële ecologische verbindingszone tussen de Natura 2000 gebieden Brunsummerheide, Geleenbeekdal en Grensmaas.
Recent is het belang van de ecologische verbindingsfunctie
indicator voor kwelwater ook zeer zeldzaam in Zuid-Limburg.
we een bijdrage aan het tegengaan van klimaatverandering en
bevestigd door waarneming van de otter, die eerder al in Noord
De breedbladige wespenorchis groeit op verschillende locaties
aan de doelstellingen van de klimaatovereenkomst van Parijs.
Limburg was waargenomen en inmiddels via de Rode Beek
in het gebied. De beemdkroon staat als gevoelig vermeld op de
naar het Schinvelder Bos is gemigreerd. In de jaren 80 was de
Rode Lijst, net als het oranje zandoogje, een van de vele vlinder-
Hier kunnen we beken weer laten meanderen, zoals de Geleen-
otter in Nederland uitgestorven en de terugkeer in grote delen
soorten die er voorkomen.
beek bij Munstergeleen, Leyenbroek, Beekdal en Ophoven. Dat
van Nederland is één van de succesvolle voorbeelden van natuurherstel in ons land.
is niet alleen mooi, maar ook goed voor de opvang van neerslag Bij inventarisatie door vrijwilligers werden tot nu toe 266 plan-
en voor de aanwezige plant- en diersoorten. Zo bevorderen we
ten geïdentificeerd (zie bijlage 8)
de biodiversiteit en voorkomen we waterproblemen.
Sittard´ genoemd door de Sittardse schrijver Niek Bremen. De
De provincie heeft zich in de nieuwe Omgevingsvisie Limburg
Hier krijgen de inwoners van Sittard-Geleen extra ruimte voor
Schwienswei is met 52 vogels opgenomen in het Europese plat-
uitgesproken voor verdere versterking van natuurgebieden in
recreatie en ontspanning. Zo geven we invulling aan hun wen-
form Birdingplaces.
Natuurnetwerk Limburg, zoals de Schwienswei.
sen uit Toekomstvisie 2030.
birdingplaces.eu/en/birdingplaces/netherlands/schwienswei
De Schwienswei is een onmisbare schakel in de leefbaarheid
Hier komen schoolboeken tot leven. Hier kunnen we kinderen
van onze mooie stad, voor inwoners en bezoekers, voor jong
en kleinkinderen de ruimte geven om te spelen, te ontdekken
Alle in het gebied voorkomende vogelsoorten zijn, op enke-
en oud, voor wandelaars en joggers, voor vissers en schaatsers,
en zich te ontwikkelen. Zo maken we onze stad nóg aantrekke-
le exoten na, beschermd. Sommigen staan zelfs op de Rode
voor schrijvers en fotografen. Hier kun je aan je conditie werken,
lijker voor jonge gezinnen en werkgevers van buiten de stad.
Lijst: de als kwetsbaar gekwalificeerde nachtegaal, huismus en
je hoofd leeg maken, inspiratie opdoen, oftewel ‘verwandelt’
torenvalk. In het gebied broeden ook bijzondere soorten, zoals
raken.
De Schwienswei wordt niet voor niks ´De laatste wildernis van
de buizerd, de grote gele kwikstaart en de ijsvogel. De bever, de
Het Programma Bossen van de Provincie Limburg lijkt hiervoor een geschikte bron van financiële middelen. Zie website pro-
das, de vos en de otter zijn beschermde zoogdieren. Er wor-
De Schwienswei kunnen we versterken en vergroten door de
vincie: “Met dit programma versterken we de biodiversiteit in
den wasberen waargenomen en op nog geen 100 meter van
22 hectare van het voormalige ESCS/CIOS terrein erbij te trek-
Limburg en dragen we bij aan doelen op het gebied van kli-
de Sportcentrumlaan kun je in de vroege ochtend oog in oog
ken in plaats van er vakantiehuisjes op te bouwen. De natuur is
maat, de natuur inclusieve agenda, water, energie, toerisme en
staan met een ree. Als zeer zeldzaam staat de zachte naald-
daar al mee begonnen, ga maar eens kijken. We kunnen daar
recreatie en landbouw. Het programma Bossen Limburg maakt
varen vermeld op de Rode Lijst en de waterviolier is naast een
duizenden bomen planten op de oude sportvelden. Zo leveren
deel uit van het Natuurprogramma.”
20
21
Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei
7. Gezondheid en de Grote Schwienswei In Sittard-Geleen voldoen slechts 49,1% van de inwoners aan de beweegnorm (30 minuten per dag). 70.5% vindt de eigen buurt aantrekkelijk om in te bewegen (GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen, 2020).
Wanneer we nader inzoomen op deze gemiddelden, zien we
Stadbroek, de (Nieuwe) Baandert of Overhoven is dit bepaald
kend geweest in de gezondheidszorg, maar heeft ook in razend
Gezondheid in Beleid
leven gemiddeld 7 jaar korter en krijgen 15 jaar eerder te maken
hierin ook nog verschillen tussen de diverse buurten en hun
geen overbodige luxe! Het leidt tot Positieve Gezondheidswinst
tempo terrein gewonnen in andere domeinen, niet in de laatste
De ‘Preventiecoalitie Positief Gezond Sittard-Geleen’ is ontstaan
met lichamelijke beperkingen (Op zoek naar de Limburgfactor,
inwoners. Werk aan de winkel, wanneer we daadwerkelijk het
op alle pijlers en draagt op deze wijze in flinke mate bij aan de
plaats het fysieke domein. Met name de kwaliteit van de leef-
vanuit de gemeente Sittard-Geleen en zorgverzekeraar CZ.
GGD Zuid-Limburg, Maria Jansen, september 2015).
verschil willen maken en de Positieve Gezondheid van de inwo-
prachtige ambities van gemeente, regio, provincie en rijksover-
omgeving en de milieukwaliteit hebben een grote invloed op
Deze partijen slaan de handen ineen en werken samen aan de
ners van Sittard-Geleen de ruimte willen geven.
heid op het gebied van gezondheid en preventie.
de gezondheid en de veerkracht van mensen. Het levert een
gezondheid van de inwoners in Sittard-Geleen (en daarbuiten).
“Gezondheid is overal. Er liggen sterke raakvlak-
positieve bijdrage aan álle dimensies van Positieve Gezondheid:
Het besef dat gezondheid wordt beïnvloed door allerlei facto-
ken met tal van andere beleidsterreinen: armoe-
lichamelijk functioneren, mentaal welbevinden, zingeving,
ren buiten het domein van gezondheid en zorg is de laatste
de, ruimtelijke ordening, sport, jeugd, onderwijs,
meedoen, dagelijks functioneren en kwaliteit van leven.
jaren toegenomen. De preventiecoalitie heeft in 2020 als doel
arbeidsmarkt, economie en welzijn. Onze opgave
“De regio en Sittard-Geleen staan bij mensen
Natuur en Positieve gezondheid
uit hoog dynamisch verstedelijkt gebied bekend
Sociale veerkracht gaat over de veerkracht van
als een regio van het goede leven, van genieten,
mensen, fysiek en mentaal, met als uitgangspunt
gesteld om in 2030 aanzienlijke verbeteringen door te maken
vraagt om sterke verbindingen tussen deze do-
groen en landschappelijke kwaliteit, van rust,
‘Positieve Gezondheid’. Daarnaast gaat het over
voor de inwoners van Sittard-Geleen. Verbeteringen op het ge-
meinen.” (‘Zuid springt eruit’, gezondheidsbeleid
bezinning, een plek waar werk met onthaasting
zelfredzaamheid, samenredzaamheid, inclusiviteit,
bied van gezondheid, kwaliteit, betaalbaarheid van ondersteu-
Zuid-Limburg 2020-2023, beleidsuitgangspunt 6).
goed te combineren valt met interessante werk-
sociale cohesie, veiligheid, het lerend vermogen, en
ning en zorg en werkplezier. (Preventiecoalitie Positief Gezond
gelegenheid en een internationale euregionale
de betrokkenheid en participatie van onze inwo-
Sittard-Geleen - mijnlevengezond.nl - mijnlevengezond.nl)
ligging en goede verbindingen. Waar de stad voor
ners (Sittard-Geleen 2030, een veerkrachtige stad,
staat ervaar je op straat.” (Sittard-Geleen 2030,
Gemeente Sittard-Geleen, februari 2021)
Het vergt een lange adem en een integrale aanpak om al deze
Positieve gezondheid vertaald naar gemeenten;
problemen op het gebied van gezondheid het hoofd te kun-
Wethouder Leon Geilen, Gemeente Sittard-Geleen; 9 juni 2021
Een mooie en noodzakelijke ambitie, gezien het feit dat ruim
nen bieden. Zeker is dat dit niet alleen een opgave is voor de
29% van onze inwoners in Sittard-Geleen de eigen gezondheid
gezondheidszorg of het (brede) sociaal domein. Het vergt een
Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, uitge-
als minder dan goed ervaart en tussen de 68-70% met één of
intensieve samenwerking tussen het fysiek, economisch en
werkt in zes dimensies. Met die bredere benadering draag je bij
meer chronische ziekten te kampen heeft (Gezondheidsmoni-
sociaal domein om het tij te keren, de achterstanden weg te
De Grote Schwienswei is een plek om tot rust te komen. Om
aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele
tor GGD, 2016). Bovendien kampt de regio Zuid-Limburg met
werken en hiermee een trendbreuk te bewerkstelligen. Hierbij
na het werk een rondje te wandelen en de dagelijkse beslom-
en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en om hierbij zo
een hardnekkige gezondheidsachterstand ten opzichte van de
zal gezondheidsbevordering een vanzelfsprekendheid moeten
meringen uit je hoofd te laten waaien. Om met je kinderen de
veel mogelijk eigen regie te voeren.
rest van Nederland. Zo hebben Zuid-Limburgers gemiddeld
zijn én blijven bij de inrichting van de openbare ruimte. En dit
een lagere levensverwachting, maken significant meer gebruik
geldt zeker in gebieden als Sittard Noord-Oost, waar de bevol-
Een veerkrachtige stad, Gemeente Sittard-Geleen, februari 2021).
natuur te ontdekken. Om te sporten, te picknicken of gewoon een beetje te dagdromen op een bankje. Natuur als een vlucht-
Sinds de introductie in 2016, is Positieve Gezondheid niet meer
van jeugdhulp en hebben meer risico op eenzaamheid. En alsof
kingsdichtheid hoog is, in tegenstelling tot de sociaaleconomi-
heuvel voor de geest (Marieke Schatteleijn, Natuurzin, Kosmos
weg te denken in Limburg. Het besef dat gezondheid veel
dit al niet ernstig genoeg is, zien we hierbij ook nog eens grote
sche status.
september 2021). In dichtbevolkte wijken als Broeksittard,
meer is dan de afwezigheid van ziekte, is niet alleen baanbre-
sociaaleconomische verschillen: mensen met een lage SES
22
23
Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei
8. Financieel De financiële aspecten van dit plan zijn verschillend per deelgebied:
ESCS terrein
betreft is vermoedelijke vanwege financiële perikelen bij de
Om de sterk gestegen kosten voor verwarming van het zwem-
Camperplaatsen
mische stimulans van tussen de € 277.400 en € 657.000 per
dat er vraag naar is en dat het voldoende interessant is voor de
De totale kosten voor Zitterd Waterproof waren in 2016 ge-
Gemeente Sittard-Geleen tot nu toe blijven liggen.
bad te verlagen, zou moeten worden overwogen om bad-ver-
Voor de aanleg van nieuwe camperplaatsen dient te worden
jaar.
betreffende ondernemers.
warming niet langer op aardgas te doen, maar om vóór de
geïnvesteerd in o.a. (half-) verharding (€ 30-50/m2), stroomvoor-
raamd op € 18 mln. Dat betrof alle deelgebieden van het plan van de Middenweg tot en met ESCS terrein. De financiering
Het ligt voor de hand dat de handschoen weer wordt opgepakt
financiële overdracht aan een vereniging nog te investeren in
ziening, toegangscontrole (slagboom) etc. Dit gebeurt elders
Natuurcamping
Parkeren en zonnepanelen
was gepland met behulp van Waterschap Roer en Overmaas,
en dat de Gemeente Sittard-Geleen afmaakt waar het aan is
verwarming op basis van zonnecollectoren, warmtepompen
door particuliere exploitanten of door de gemeente zelf.
Er is nog te weinig zicht op de precieze marktpotentie voor
De parkeerplaats kan worden overdekt met zonnepanelen. Met
waarbij de gemeente investeerde in landschap, recreatieve
begonnen, volgens de plannen zoals die er al sinds 2016 liggen.
en zonnepanelen. Dit is een bewezen concept om het zwem-
Volgens de Nederlandse Kampeerauto Club NKZ belopen de
trekkershutten of campingplekken op deze locatie, maar ge-
de opgewekte stroom kunnen de Tiny Houses, camperplaats,
routes, cultuurhistorie en rioolwerk. Het waterschap nam de
Voor financiering kan gebruik worden gemaakt van dezelfde
bad duurzaam te verwarmen tegen lage operationele kosten.
investeringen maximaal enkele honderden Euro per camper-
zien de ligging op loopafstand van het centrum en Schwiens-
natuurcamping, buitenzwembad en het educatiecentrum van
aanpassingen aan het watersysteem voor haar rekening. De
constructie als eerder, aangevuld met nieuwe Europese, nati-
Voorbeeld: Openluchtzwembad De Zien, ook in beheer van een
plaats, maar daarbij zijn investeringen in (half) verharding nog
wei/Tüdderner Fenn en naast het Pieterpad, lijkt 20 hutten en/
stroom worden voorzien. Daardoor worden de kosten van elek-
Provincie Limburg gaf aan dat deze integrale benadering goed
onale en provinciale mogelijkheden voor o.a. stimulering van
vereniging (bijlage 2). Als locatie voor zonnepanelen is de par-
niet meegenomen.
of campingplekken realistisch. De bezettingsgraad zal lager zijn
triciteit verlaagd tot een tarief dat veel lager ligt dan de markt-
aansloot bij haar nieuwe beleid ten aanzien van gebiedsontwik-
klimaatmitigatie, klimaatadaptatie en natuurherstel.
keerplaats zeer geschikt, zie hieronder.
dan voor campers.
prijs.
Voor een stad als Sittard-Geleen lijkt (net als in Weert) een
keling, versterken van de identiteit van de stad en erfgoed en Urnenbegraafplaats Naete Bour
Het voordeel van een buitenzwembad is dat het alleen in ge-
bezettingsgraad bij 40 standplaatsen van ongeveer 50% rea-
Investeringen in sanitaire voorzieningen kunnen worden ge-
De ingetekende 130 parkeerplekken kunnen worden voorzien
Het is op meerdere plaatsen in Nederland mogelijk om een urn
bruik is in de tijd van het jaar, april tot oktober, dat zonnecollec-
listisch, met een nachttarief van € 15-20 per camper. Dat zijn
combineerd met het Natuureducatiecentrum en/of met faci-
van een stalen frame met 1600 m2 aan zonnepanelen van ge-
Er waren volgens het plan veel kansen op reguliere cofinancie-
te begraven op een natuurbegraafplaats waar vervolgens een
toren, zonnepanelen én lucht-warmtepompen allemaal maxi-
dan op jaarbasis 7.300 camperovernachtingen met gemiddeld
liteiten voor vissers en wandelaars. Een combinatie met het
middeld 1,6 m2/paneel, dus 1000 panelen. Nominaal vermogen
ring. De herinrichting van het Geleenbeekdal tussen Midden-
boom boven groeit als herinnering aan de overledene. Exacte
maal rendement opleveren.
2 personen, dus 14.600 overnachtingen. Dat levert ongeveer
beheer van de camperplaatsen ligt voor de hand omdat de
per paneel gemiddeld 350 Wp, dus 350.000 Wp totaal vermo-
weg en de Schwienswei is een logisch vervolg op het regionaal
financiële details nog nader te onderzoeken.
€ 100.000– 145.000 aan directe inkomsten op, plus stroomver-
exploitatiekosten anders te hoog zullen zijn in relatie tot de
gen.
Aangezien de gemeente net als voor het Anker, wel nog exploi-
koop. Daaruit moeten de operationele kosten worden betaald
opbrengsten.
en de investering terugverdiend.
dus waren er voor deze doelen budgetten beschikbaar.
prioritaire en bekende project Corio Glana. Alle partijen stonden positief tegenover het opnemen van het extra deelgebied
Nieuwe Hateboer buitenzwembad
tatiebudget ter beschikking wil stellen voor doelgroep- en in-
Zitterd Waterproof in de gebiedsontwikkeling Corio Glana. De
Net als in Meerssen en Maastricht is exploitatie door een vereni-
structiezwemmen in de Hateboer, kan worden overwogen om
relatie met de gebiedsontwikkeling Corio Glana zorgt voor een
ging hier vrijwel zeker ook haalbaar. Afhankelijk van de huidige
dat ook te doen indien een zwemvereniging alleen doelgroep-
groot draagvlak.
conditie van het buitenzwembad zou wellicht nog eenmalig steun van de gemeente nodig kunnen zijn, zodat de vereniging
Afhankelijk van de oriëntatie en het weer levert dat per jaar Wij Schwienswei heeft gesproken met een ondernemer uit
300.000 – 350.000 kWh uur op, genoeg voor 100 gezinnen, en
Op basis van het marktonderzoek van de Nederlandse Kam-
Sittard die interesse toonde in exploitatie van een glamping
veel meer dan genoeg voor 4 Tiny Houses, 40 campers en een
en instructiezwemmen wil organiseren in de zomermaanden in
peerauto Club (NKC), zoals vermeld in het rapport van Leisure
op het terrein van de Nieuwe Hateboer. Voor trekkershutten
natuureducatiecentrum. De bulk van de elektriciteit kan wor-
het buitenbad van de Nieuwe Hateboer.
Brains uit 2021, mag bovenop toeristenbelasting (€ 16.352 per
of zogenaamde glamping tenten zijn investeringen nodig,
den gebruikt voor de warmtepomp van het zwembad die moet
Inmiddels zijn we 6 jaar verder. Een groot gedeelte van Zitterd
een gezonde start kan maken. In Meerssen en Maastricht wor-
jaar) gerekend worden met uitgaven in de omgeving van €
maar natuurlijk zijn ook de inkomsten hoger dan bij een cam-
bijspringen als de zonneboilers onvoldoende vermogen heb-
Waterproof is inmiddels uitgevoerd of in voorbereiding. Het
den de operationele uitgaven inclusief onderhoud gedekt uit
38-90 per camper per nacht, voor brandstof, inkopen, horeca
ping. Uit het feit dat er in Limburg al dergelijke kleinschalige
ben.
laatste gedeelte, waaronder het gedeelte dat het ESCS terrein
inkomsten van lidmaatschap en/of entreegelden.
en toeristische activiteiten. Dat vertegenwoordigt een econo-
natuurcampings en glampings bestaan kan worden afgeleid
24
25
Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei
De investering in de zonnepanelen kan o.a. gedragen worden
Circulaire uitkijktoren “de Grote Schwienswei”
door een coöperatie zoals Duurzaam Sittard die daarbij gebruik
Deze uitkijktoren zou kunnen worden gerealiseerd op basis van
kan maken van de Subsidieregeling Coöperatieve Energieop-
oude opgeknapte zeecontainers. Circulair en veel goedkoper
wekking (SCE). Het budget voor 2022 is € 150 mln.
dan nieuwbouw. De buitenkant kan worden voorzien van insectenhotels, beschutting voor vleermuizen en groene daken.
Tiny Houses Voor de organisatie en financiering van de Tiny Houses stellen
Aan de uitkijktoren is geen verdienmodel te plakken. Wat wel
we voor om aansluiting te zoeken bij soortgelijke initiatieven
mogelijk zou moeten zijn is om middels het vinden van dona-
die al lopen voor elders in de gemeente.
teurs en sponsoren voldoende geld te verzamelen om dit iconische bouwwerk te laten bouwen als herkenningspunt van de
Natuureducatiecentrum
overgang tussen Sittard en de Grote Schwienswei. Geen namen
Een natuureducatiecentrum zal investeringen vergen, maar
buiten erop, maar net als in de schouwburg een nette plaquet-
juist daarvoor zijn er ook subsidiepotten beschikbaar of dona-
te met gegraveerde namen van vrienden en begunstigers.
ties van goede doelen stichtingen. Bovendien zou de exploitatie kunnen plaatsvinden door organisaties zoals De Vrienden van de Schwienswei, CNME de Rollen, IVN etc. Eerste gesprekken daarover zijn positief verlopen. In ruil voor gedeeld gebruik zouden die organisaties vergoedingen kunnen betalen aan de instandhouding van het centrum. Gezien de maatschappelijke waarde zou een bijdrage van provincie of gemeente niet onhaalbaar moeten zijn.
26
27
Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei
9. Wetgeving en beleid
Wet en beleid voor fysieke leefomgeving algemeen
ziet voor de opstelling daarvan in een ruime overgangstermijn.
ling van nieuwe lokale omgevingsvisie om hiermee een goede
om het concreet invulling geven aan onderdelen van de POVI
recreatie, natuur- en landschapsbeleving en klimaat adaptie-
van de steden hierin gaan recreëren. Hierdoor kan de mobili-
In Nederland zijn op de ruimtelijke/fysieke inrichting en op ont-
Iedere provincie moet een Omgevingsverordening vaststellen
invulling te geven aan de nieuwe manier van werken en om
op het ESCS-terrein.
ve voorzieningen.”
teit en toeristische overdruk in de rest van de binnentuin afne-
wikkelingen die daarin verandering beogen of kunnen brengen
voor alle regels voor de fysieke leefomgeving. Het voert hier te
een gedegen integrale afweging te maken is helaas ter zijde
meerdere wetten van toepassing, alsook verordeningen op
ver op alle onderdelen van de Omgevingswet in te gaan. Wij
gelegd door Raad en B&W. Hieronder gaan wij in op de lokale
Toekomstbeeld POVI
“Het Natuurnetwerk Limburg en de daarbinnen gelegen Na-
vraagt de realisatie van de stad-landzones om een maatwerk-
provinciaal en gemeentelijk niveau en uitwerkingen daarvan
gaan in op de meest relevante onderdelen.
omgevingsvisie uit 2016.
De POVI schetst de huidige situatie met kansen en uitdagin-
tura 2000-gebieden hebben een meer robuust karakter ge-
programma per stad-landzone.”
gen en geeft een toekomstbeeld waar vanaf heden naar toe
kregen. Zij hebben een sterkere onderlinge verbinding en er is
zoals bestemmingsplannen. Op grond van wetten zijn er ook
men. Gezien de verschillende opgaven en uitvoerende partijen
verplichte visies van verschillende overheden voorgeschreven.
Strategische lange termijnvisies nationaal, provinciaal, lokaal
Wij zien het aanstaande raadsvoorstel over kaders invulling
kan worden gewerkt met het oog op een beter, mooier, gezon-
ook verbetering van goede instandhoudingscondities voor de
Aanvullend attenderen wij op de provinciale verkenning stad
Op dit moment zijn er verschillende wetten van toepassing.
De Omgevingswet schrijft voor dat Rijk, provincies en gemeen-
ESCS-terrein als een gebrekkig lapmiddel om in deze lacune
der, duurzaam en welvarender Limburg voor alle Limburgers.
biodiversiteit, mede door de multifunctionele overgangszones
landzones Zuid-Limburg uit 2017 waaraan ook Sittard-Geleen
In de nieuwe Omgevingswet worden alle wetten wat betreft de
ten een strategische visie voor lange termijn met betrekking tot
te voorzien. Aangezien de gemeente Sittard-Geleen intensief
Ter inspiratie beginnen we dit hoofdstuk met enkele relevante
rondom het Natuurnetwerk.”
heeft meegewerkt. Hierin zijn de Schwienswei en het ES-
fysieke leefomgeving gebundeld in één Wet. Het grote voor-
de gehele fysieke leefomgeving van zijn of haar grondgebied
betrokken is geweest bij de totstandkoming van POVI, omdat
toekomstbeelden. Vervolgens gaan we in op relevante deel
deel hiervan is dat er één samenhangend systeem is in plaats
vaststellen. Een omgevingsvisie gaat onder andere in op de
de provincie diverse belangen heeft opgenomen in de Omge-
thema’s in de POVI.
van de lappendeken van regels op dit moment. Die wet treedt
samenhang tussen ruimte, water, landschap, verkeer en ver-
vingsverordening en toezicht houdt op de naleving daarvan en
in werking op 1 januari 2023.
voer en cultureel. De nationale omgevingsvisie (NOVI) is vast-
omdat het grondgebied natuurlijk deel uitmaakt van Limburg,
gesteld op 11-09-2020. De provinciale omgevingsvisie (POVI) is Omgevingswet De Omgevingswet stelt maatschappelijke doelen met het oog
CS-terrein opgenomen als onderdeel van de landgoederen“Er zijn stedelijke uitloopgebieden gerealiseerd die zich rich-
zone Swentibold. Wij ondersteunen het advies bij deze ver-
ten op onder meer extensieve recreatie, natuurontwikkeling,
kenning om aan de noord- en noordoostzijde van Sittard een
“Onze provincie kent een goed vestigingsklimaat met een
lokale voedselproductie, de wateropgaven, bosontwikkeling,
maatwerkprogramma te starten. Zo’n maatwerkprogramma
specifiek Zuid-Limburg, hebben we nadrukkelijk gekeken naar
sterke sociale cohesie en uitstekende omgevingskwaliteiten.
stadslandbouw en kleinschalige horeca in monumenten.“
wordt als noodzakelijk gezien omdat met dit soort gebieden
vastgesteld op 21-10-2021. Er is nog geen omgevingsvisie van de
deze visie in relatie tot ons Beterplan. Het grote voordeel van de
Dit betekent onder meer dat Limburg welvaart, welzijn en
gemeente Sittard-Geleen. Deze is voorzien voor eind 2023.
POVI is dat vrijwel aspecten en waarden die op het ESCS-ter-
een gezonde, leefbare en veilige leef- en woonomgeving biedt
“Door stedelijke herstructurering worden er in het stedelijk
of te weinig rekening wordt gehouden. Wij zien de plannen
rein en de Schwienswei en nabije omgeving spelen in samen-
voor alle mensen in Limburg. De leefomgeving in zowel stad
gebied extra stadsparken en groenstructuren gerealiseerd die
landgoederen Swentibold en De Graven in deze verkenning
op duurzame ontwikkeling, bewoonbaarheid van het land en
planologisch en qua subsidie- en financieringsstructuur geen
het beschermen en verbeteren van het leefmilieu. De wet kent
Geen actuele gemeentelijke visie conform de
hang worden benoemd en geduid en dat we ons Beterplan op
als dorp alsook in het landelijk gebied is niet alleen aantrek-
aansluiten op de stad-landzones. Ondanks steeds hogere zo-
als een belangrijke bouwsteen voor de nieuwe omgevingsvisie
ook een zorgplicht van overheden, bedrijven, burgers voor een
Omgevingswet
hoofdlijnen daaraan kunnen toetsen.
kelijk, veilig en gezond, maar biedt ook plaats aan een duur-
mertemperaturen kan hierdoor de hittestress in de buitenwij-
Sittard-Geleen.
gezonde fysieke leefomgeving, een verbod om activiteiten na
Op dit moment beschikt de gemeente Sittard-Geleen niet
zame energievoorziening, voorzieningen voor het opvangen
ken van de steden afnemen. Daarnaast dragen deze groene
In het PIP uitbreiding NedCar wordt het belang van de land-
te laten die schadelijk zijn voor de fysieke leefomgeving.
over een gemeentelijke omgevingsvisie in de zin van de Om-
Provinciale Omgevingsvisie
van wateroverlast en voldoende groen om hittestress tegen te
vingers bij aan een positieve gezondheid en de klimaatadap-
goederenzone Swentibold expliciet genoemd en wordt aange-
De Omgevingswet gaat uit van het principe van decentraal
gevingswet. In die zin kunnen wij ons Beterplan niet toetsen
De POVI bevat naast een algemeen deel drie hoofdstukken
gaan.”
tatie-opgave, waaronder het voorkomen van wateroverlast.“
geven dat er aandacht moet zijn voor de versterking daarvan.
tenzij. Er ligt dus een grote taak en verantwoordelijkheid bij
aan de inzichten, ambities van deze visie. Ons pleidooi in de
verdeeld over de regio’s Noord-, Midden- en Zuid-Limburg. On-
gemeenten. Iedere gemeente moet alle regels over de fysieke
inspraakbrief van 7 juli aan de raad om de besluitvorming over
derstaand citeren wij thematisch passages uit de POVI die wij
“De overgangen tussen bebouwde gebieden en het landelijk
“De stad-landzones zijn recreatief zo attractief, onder meer
wordt op de eerste plaats gezocht naar mogelijkheden ten
leefomgeving vastleggen in een omgevingsplan. De wet voor-
de invulling van het ESCS-terrein uit te stellen tot de vaststel-
relevant vinden voor ons Beterplan en vice-versa, als het gaat
gebied zijn optimaal ingericht voor stads(kringloop)landbouw,
door goede wandel- en fietsverbindingen, dat veel bewoners
noorden van NedCar. Wij kunnen ons voorstellen dat in goed
Voor de natuurcompensatie van de uitbreiding van NedCar
29
Het instandhouden en herstel van de natuur op het ESCS-terrein betekent in ieder geval een grote impuls voor de kwaliteit van het natuurgebied de Schwienswei als onderdeel van het Natuurnetwerk.
overleg andere deelgebieden van de landgoederenzone Swen-
soorten die in hetzelfde type leefgebied voorkomt. Als gevolg
Betrokkenheid en draagvlak natuur en landschap
tibold zoals het ESCS-terrein ook in beeld kunnen komen
van klimaatverandering is niet uit te sluiten dat leefgebieden
In de POVI wordt een speciale paragraaf gewijd aan vermaat-
indien de compensatie ten noorden van Nedcar niet haalbaar
van soorten veranderen, verschuiven of verdwijnen, waardoor
schappelijking van natuur en landschap.
blijkt.
populaties van soorten afnemen of verdwijnen en andere soorten zullen verschijnen. Over de mate waarin dit zal optreden en
“We streven naar vermaatschappelijking van natuur en land-
Toets Beterplan
de precieze gevolgen van dit proces in Limburg, is vooralsnog
schap. Dit betekent onder andere dat wij burgers en bedrijven
Het hoeft weinig betoog dat ons Beterplan bij uitstek een
weinig bekend. Indien nodig houden we hiermee rekening in
uitdagen om bij te dragen aan het beheer van natuur en land-
voorbeeld in de provincie kan zijn van de gewenste inrich-
beleidsprogramma’s, bij planvorming en bij het nemen van
schap. Wij ondersteunen initiatieven op het gebied van bur-
ting van een stedelijk uitloopgebied dat meerdere doelen
natuurherstelmaatregelen.”
gerparticipatie zoals groene burgerinitiatieven door bewoners,
dient zoals klimaatadaptatie, waterbeheer, lokale recreatie
scholen en zorginstellingen. Hoe we dit doen, werken we nader
gecombineerd met enkele kleinschalige voorzieningen, po-
Toets Beterplan: er is een soorten inventarisatie voorhan-
uit in het Natuurprogramma.
sitieve gezondheid dankzij een groene omgeving op loopaf-
den die is opgesteld door vrijwilligers. In Nederland heeft
Aansluitend bij het behoud en herstel van de natuur in Lim-
stand als plek van onthaasting en natuurbeleving. Dit mede
alle inheemse fauna een beschermde status en er mogen
burg, zullen we bij het verpachten van onze eigen gronden
onder het motto dat de toekomst vandaag begint.
geen verstoringen plaatsvinden. Er zijn observaties in het
waar mogelijk randvoorwaarden stellen op het gebied van
veld van zeldzame diersoorten die nader onderzoek vergen.
natuur(beheer). Hiermee kunnen we ondernemers betrekken bij, en medeverantwoordelijk maken voor het beheer van onze
Faunabeheer en soortenbescherming
Het instandhouden en herstel van de natuur op het ESCS-ter-
“Bij onze actieve soortenbescherming ligt de nadruk op soor-
rein betekent in ieder geval een grote impuls voor de kwaliteit
ten met een internationaal instandhoudingsdoel én op de be-
van het natuurgebied de Schwienswei als onderdeel van het
Met het stimuleren van natuurinclusief ondernemen willen we
dreigde soorten van de Rode Lijst. Prioriteit hebben soorten die
Natuurnetwerk. Het leefgebied van de wilde inheemse flora
in uiteenlopende sectoren de onderlinge verbinding tussen
binnen Nederland alleen, of in belangrijke mate, in Limburg
en fauna wordt groter en daarmee de veiligheid(rust), voedsel-
natuur/landschap en economie versterken. Daarnaast stimu-
voorkomen. Bij het nemen van maatregelen gaan we uit van
bronnen en nestgelegenheid. Het gebied wordt geschikter voor
leren we maatschappelijk verantwoord ondernemerschap
de leefgebiedenbenadering. Dat betekent dat we soorten voor-
nieuwe inheemse soorten waardoor de biodiversiteit zal toene-
in samenhang met natuur en landschap. Bij ruimtelijke- en
al beschermen door hun leefgebieden te beschermen. Op deze
men.
economische ontwikkelingen streven we naar natuurinclusi-
manier profiteert niet één specifieke soort, maar een groep
natuur.
viteit. Dat wil zeggen dat er rekening wordt gehouden met de
30
31
Een Beter Plan voor de Grote Schwienswei
natuurwaarden en dat deze waar mogelijk worden versterkt.
Toets Beterplan: In deze paragraaf vinden wij grote steun
Landschap Zuid-Limburg zijn: het reliëf, het contrast tussen de
In het Natuurprogramma werken we uit wat we hier concreet
voor ons initiatief van het Beterplan wat betreft burgeri-
open- en beslotenheid, het groene karakter en het cultuurhis-
toegankelijkheid daarvan. Daartoe stellen we kennis en ge-
Toeristische verblijfsrecreatie
ging. Oneigenlijk gebruik van verblijfsaccommodaties, (zoals
onder verstaan en welke maatregelen we treffen.
nitiatief en beleving van natuur en landschap in de eigen
torisch erfgoed. De kernkwaliteiten in de groenblauwe mantel
biedsanalyses beschikbaar. Voorbeelden hiervan zijn de eerder
“Ook de vrijetijdseconomie vormt een belangrijke economische
permanent of tijdelijk wonen), leidt tot vertroebeling van de
omgeving. Wij wachten dan ook met veel belangstelling het
zijn het groene karakter, het visueel-ruimtelijk karakter, het
opgestelde Cultuurhistorische waardenkaart Limburg, het
pijler in Limburg. Voor een florerende vrijetijdseconomie zijn de
recreatieve identiteit en is ongewenst. Gemeenten zijn verant-
Daarnaast willen we het gebruik van en de beleving van na-
Natuurplan af en zullen de provincie ook actief benaderen
cultuurhistorisch erfgoed en het reliëf.”
Landschapskader Noord- en Midden-Limburg en het Hand-
kwaliteit van landschap en natuur, aantrekkelijke steden en
woordelijk voor handhaving, maar dat blijkt niet eenvoudig.”
tuur en landschap in de eigen omgeving stimuleren. Bijvoor-
over de vorderingen van dat plan en vragen voor ondersteu-
vat kernkwaliteiten Nationaal Landschap Zuid-Limburg. Wij
een goede bereikbaarheid van belang. Een stabiele balans is
beeld door initiatieven te ondersteunen in stad-land zones of
ning van ons Beterplan.
“Voor de groenblauwe mantel is het beleid ook gericht op het
ondersteunen gemeenten ook met kennis over landschap en
nodig:
op het gebied van stadsnatuur of tijdelijke natuur. Dergelijke
faciliteren en ondersteunen van de verbindings- en buffer-
cultuurhistorie voor het opstellen van gemeentelijke of regio-
initiatieven dragen bij aan een beter binnenstedelijk klimaat,
functie voor aangrenzende gebieden van het Natuurnetwerk
nale kwaliteitskaders en omgevingsvisies.”
klimaatadaptatie en de realisatie van afspraken in het Kli-
Landschap
Limburg. Via de Omgevingsverordening continueren we de
maatakkoord, zoals de aanplant van bomen. Daarnaast ver-
In de POVI wordt een grote paragraaf gewijd aan het Limburg-
compensatieplicht wanneer aantasting van de verbindende
hoogt stadsnatuur, het welzijn in de steden. Groen ingerichte
se landschap. Hieronder verwijzen we naar de meest relevante
bedrijventerreinen dragen positief bij aan de gezondheid van
passages.
werknemers en kunnen onderdeel zijn van beleid voor maat-
Deze criteria zijn ook vastgelegd in de provinciale Omgevingsverordening waaraan nieuwe plannen worden getoetst:
- tussen beleving en bescherming van landschap en natuur; - tussen belangen van toeristen, recreanten en inwoners;
- “We kiezen voor het verhogen van de kwaliteit van het aan-
Toets Beterplan: De Schwienswei valt onder de blauw-
- tussen uiteenlopende wensen van verschillende groepen
bod. Een kwantitatieve uitbreiding van het aanbod is alleen
of bufferende functies bij ontwikkelingen niet voorkomen kan
groene mantel. Het is een relatief klein en dus kwetsbaar
recreanten;
mogelijk als dit niet leidt tot verdringing en leegstand. Dit
worden.”
gebied van ca 90 ha dat een grote natuurwaarde op zich-
- tussen de verschillende groepen in het landelijk gebied die
geldt zowel voor verblijfs- als dagrecreatie.”
“Door het versterken van het aantrekkelijk landschap met
zelf heeft en een verbindingsschakel is van oost- naar west
gebruik maken van dezelfde infrastructuur.”
- “Wij blijven voorstander van afspraken over kwantiteit en
schappelijk verantwoord ondernemen ook in combinatie met
“We continueren onze rol gericht op het behouden, beheren,
unieke natuur- en cultuurelementen in de directe woonomge-
via de beekdalen en grenst aan een Naturschutzgebiet in
sporten, bewegen en wandelen.
ontwikkelen en beleven van de landschappelijke kernkwa-
ving, dragen we bij aan het vergroten van de gezondheid en
Duitsland. Het ESCS-terrein past daar naadloos in en in ons
“Vraag en aanbod van verblijfsaccommodaties dienen beter
- “Een omgevingsplan voor een gebied gelegen in de regio
liteiten van het Nationaal Landschap Zuid-Limburg en de
het welbevinden van bewoners en bezoekers. Gezonde Limbur-
Beterplan wordt grotendeels de oude situatie hersteld van
in balans gebracht te worden, zowel kwantitatief als kwalita-
Zuid-Limburg laat toevoeging van vestigingsmogelijkheden
Het Interreg project Wildlife Economy waarin de provincie
groenblauwe mantel. Ontwikkelingen binnen de ruimte van
gers, gezond landschap en gezonde natuur horen bij elkaar.
vóór de aanleg van het ESCS-terrein in de jaren 60-70 van
tief. Meer van hetzelfde leidt tot verdringing en leegstand. Een
alleen toe voor voorzieningen voor vrijetijdseconomie aan
Limburg momenteel als Leadpartner participeert, gaat uit van
het beleid voor de verschillende thema’s zijn mogelijk, mits de
We staan positief tegenover initiatieven die gericht zijn op de
de vorige eeuw, maar in een hedendaags jasje. Het gebied
voortdurende kwaliteitsslag is nodig om nieuw en bestaand
de bestaande voorraad of planvoorraad als dat in overeen-
de kansen die natuur biedt aan diverse sectoren en andersom.
kernkwaliteiten behouden blijven of versterkt worden.” “Ge-
realisatie van natuur, bos en kleine landschapselementen in
is ook van cultuurhistorische waarde. Er zijn restanten van
aanbod aan te passen aan de veranderende vraag van zowel
stemming is met de Limburgse principes en hoofdstukken 3
De provincie beziet dan ook of dit de komende jaren regionaal
meenten hebben de motiveringsplicht om in de toelichting
en bij steden en dorpen. Er liggen kansen voor cofinanciering
de oude Hateboer en het tracé van de Romeinse weg loopt
vaste als nieuwe gasten. Bij de herbestemming van vrijkomen-
(algemene zonering, 8 (Economie) en 15 (Landschap) van de
verder uitgewerkt kan worden door te werken met business-
op nieuwe omgevingsplannen of omgevingsplanactiviteiten
vanuit Europese middelen; denk aan LEADER, INTERREG.”
er doorheen. Deze historische elementen krijgen in ons
de agrarische bebouwing wordt verblijfsrecreatie vaak, zonder
provinciale omgevingsvisie en de bestuursafspraken regio-
modellen, gebaseerd op de kracht van natuur en landschap.”
aan te geven hoe met de bescherming en versterking van de
“We vinden het belangrijk dat voor heel Limburg gewerkt
Beterplan een plek door ze zichtbaar te maken en deels te
nadere kwantitatieve en kwalitatieve onderbouwing, als mo-
nale uitwerking POL2014 voor de regio Zuid-Limburg. Deze
kernkwaliteiten in de betreffende gebieden wordt omgegaan.
wordt aan behoud, herstel en beheer van de cultuurhistorische
herstellen. Verderop gaan we nader in op het Leaderpro-
gelijke nieuwe functie gezien. Dit is geen realistische oplossing
voorwaarden moeten in de motivering van een plan zijn
De kernkwaliteiten in het Beschermingsgebied Nationaal
en aardkundige waarden en het vergroten van de beleving en
gramma.
wanneer dan sprake is van enkel een kwantitatieve toevoe-
opgenomen.”
kwaliteit van verblijfsrecreatie en hotels op regionale schaal.”
33
Toets Beterplan: In ons Beterplan geven wij invulling aan
omdat deze bezoekers de omgeving gaan verkennen zoals de
rio Glana is een project waarbij de Geleenbeek van haar bron
kleinschalige toeristische verblijfsrecreatie. Gelet op de toe-
binnenstad met de rijke historie, het winkelaanbod en de hore-
in Benzenrade tot Sittard wordt hersteld. De belangrijkste doe-
nemende populariteit van het campertoerisme verwachten
cavoorzieningen.
len daarbij zijn de verbetering van de waterkwaliteit, watervei-
wij dat de uitbreiding van de camperplaats aan een duide-
ligheid, natuurontwikkeling, herstel beeklandschap en toegan-
lijke behoefte tegemoet komt. Zeker als de camperplaats
Waterbeheer
kelijkheid voor bezoekers. De herinrichtingswerkzaamheden
betere faciliteiten krijgt. Zoals elders aangegeven, is het voor
In de POVI wordt over het waterbeheer onder meer het volgen-
worden gefaseerd uitgevoerd in deeltrajecten. Binnen de
hand liggend dat een vergoeding voor een overnachting te-
de gesteld:
gemeente Sittard-Geleen zijn de deeltrajecten Sint Jansgeleen
genover staat. Qua omvang is de camperplaats goed inpas-
“Beken en beekdalen vormen de basis voor het regionaal op-
– Biesenhof (Beekdalen Schinnen, deel 2) en Lintjesweg – Mid-
baar op het nieuwe Hateboer terrein als onderdeel van een
pervlaktewatersysteem en zijn mede sturend voor ruimtelijke
denweg (Corio Glana deelgebied 19) al uitgevoerd. Momenteel
nieuwe inrichting van dat terrein.
gebruiksfuncties. Ze worden daarom ruimtelijk beschermd, zo-
is deelgebied 18 van Corio Glana Absbroekbos-Munstergeleen
dat ze blijvend kunnen zorgen voor de opvang van wisselende
over het traject Beekstraat-Lintjesweg in uitvoering.
Naast een camperplaats voorzien wij een beperkt aantal trek-
waterhoeveelheden, het aanvullen van grondwatervoorraden
kershutten. Schwienswei en ESCS-terrein liggen pal naast het
en het duurzaam ecologisch functioneren van onze natuur-
“In Zitterd Waterproof wordt Corio Glana verbonden met di-
zeer populaire Pieterpad. De trekkershutten bieden een mooie
beken. Wij bezien daarbij de mogelijkheden vanuit de Omge-
verse andere projecten en initiatieven langs de Geleenbeek en
laagdrempelige voorziening voor met name de lange afstand
vingswet om de beekdalen en andere landschappelijke laag-
Molentak om zodoende alle doelen (waterveiligheid, ecologie,
wandelaars en fietsers.
ten beter te beschermen tegen ruimtelijke ontwikkelingen om
recreatie, cultuurhistorie en landschap) integraal te realiseren.
zo voldoende ruimte te blijven houden voor het vasthouden en
Voorbeelden hiervan zijn de realisatie van waterberging in
bergen van water.”
de oostelijke schootsvelden en het herstel van de Naete Bour.
Gezien de kleinschaligheid van onze plannen en het feit dat het hier gaat om tijdelijke overnachtingsplaatsen is de kans op het
De gebiedsontwikkeling Corio Glana beoogt een robuust en
ontstaan van oneigenlijk gebruik van deze overnachtingsplaat-
Voor Sittard-Geleen is het programma Corio Glana en daarbin-
klimaatbestendig beeksysteem in de stad en levert bovendien
sen vrijwel uitgesloten.
nen het project Zitterd Waterproof de belangrijkste ontwik-
aanzienlijke synergievoordelen op (1+1=3). Zo sluiten de reali-
Wij gaan ervan uit dat deze voorziening past binnen de regio-
keling wat betreft waterbeheer. Een citaat uit de projectbe-
satie van waterberging in de oostelijke schootsvelden en het
nale afspraken hierover en de toets aan de omgevingsverorde-