01 Jaarstukken 2023
Tekst van het document
2
JAARSTUKKEN 2023
Colofon Jaarstukken 2023 Samenstelling Gemeente Sittard-Geleen team Financiën Postbus 18 6130 AA Sittard Inlichtingen Tel: 14 046
3
INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE ...........................................................................................................................................4 VOORWOORD .................................................................................................................................................5 CONTROLE VERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT .................................................................6 1. INLEIDING ...................................................................................................................................................7 2.
JAARVERSLAG............................................................................................................................................18 2.1 PROGRAMMAVERANTWOORDING ..........................................................................................................20 2.1.1 PROGRAMMA 0 BESTUUR EN ONDERSTEUNING ....................................................................................................20 2.1.2 PROGRAMMA 1 VEILIGHEID .............................................................................................................................28 2.1.3 PROGRAMMA 2 VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT ............................................................................................38 2.1.4 PROGRAMMA 3 ECONOMIE..............................................................................................................................44 2.1.5 PROGRAMMA 4 ONDERWIJS .............................................................................................................................53 2.1.6 PROGRAMMA 5 SPORT, CULTUUR EN RECREATIE ..................................................................................................55 2.1.7 PROGRAMMA 6 SOCIAAL DOMEIN ....................................................................................................................64 2.1.8 PROGRAMMA 7 VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU
....................................................................................................86 2.1.9 PROGRAMMA 8 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN STEDELIJKE VERNIEUWING ..........................................92 2.1.10 OVERZICHT ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN ....................................................................................................103 2.1.11 OVERZICHT OVERHEAD ................................................................................................................................105 2.1.12 BEDRAG HEFFING VENNOOTSCHAPSBELASTING .................................................................................................106 2.1.13 ONVOORZIEN.............................................................................................................................................106 2.2 PARAGRAFEN ........................................................................................................................................107 2.2.1 LOKALE HEFFINGEN.......................................................................................................................................107 2.2.2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................................................121 2.2.3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN
...................................................................................................................136 2.2.4 FINANCIERING .............................................................................................................................................143 2.2.5 BEDRIJFSVOERING ........................................................................................................................................150 2.2.6 WET OPEN OVERHEID (WOO) ......................................................................................................................160 2.2.7 VERBONDEN PARTIJEN ..................................................................................................................................163 2.2.8 GRONDBELEID .............................................................................................................................................182 2.2.9 OEKRAÏNE ..................................................................................................................................................189 3.
JAARREKENING ........................................................................................................................................191 3.1 BALANS.........................................................................................................................................................191 3.2 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN IN DE JAARREKENING OVER HET BEGROTINGSJAAR ....................................................194 3.3 TOELICHTINGEN ..............................................................................................................................................195 3.3.1 GRONDSLAGEN VOOR WAARDERING EN RESULTAATBEPALING................................................................................195 3.3.2 TOELICHTING OP DE BALANS PER 31 DECEMBER 2023.........................................................................................199 3.3.3.
TOELICHTING OP DE BATEN EN LASTEN .......................................................................................................211 3.3.4 INCIDENTELE BATEN EN LASTEN JAARREKENING 2023..........................................................................................213 3.3.5 STRUCTURELE MUTATIES RESERVES JAARREKENING 2023 .....................................................................................222 3.4 RESERVES EN VOORZIENINGEN ...........................................................................................................................223 3.5 SPECIFICATIE GEWAARBORGDE GELDLENINGEN ......................................................................................................247 3.6 SISA BIJLAGE JAARREKENING 2023......................................................................................................................248 3.7 BIJLAGE TAAKVELDEN .......................................................................................................................................268 3.8 RECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING ................................................................................................................316 4.
BIJLAGEN .................................................................................................................................................318 4.1 COLLEGEVERKLARING ENSIA (2023) .................................................................................................................318 4.2 PORTEFEUILLEVERDELING..................................................................................................................................320 4.3 BEGRIPPENLIJST ..............................................................................................................................................321
4
VOORWOORD Aan de raad, Hierbij ontvangt u ter vaststelling de jaarstukken 2023, waarin het College van B&W zowel inhoudelijk als financieel verantwoording aflegt over het beleid dat zij het afgelopen jaar heeft gevoerd. De jaarstukken zijn onderverdeeld in het jaarverslag en de jaarrekening 2023. Deze vormen de afsluiting van de planning en control-cyclus 2023 (P&C). De jaarstukken worden getoetst door de accountant. De accountant oordeelt over de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording. Voor de uitvoering van deze controle heeft de accountant het vastgestelde controleprotocol gehanteerd. Daarnaast beoordeelt de commissie Begroting en Verantwoording de jaarstukken en adviseert de gemeenteraad hierover. De jaarstukken 2023 verschijnen zowel als gedrukt boekwerk als digitaal. Daarnaast wordt aan de raad een jaarrekening op hoofdlijnen beschikbaar gesteld bestaande uit een bestuurssamenvatting, programma- en themabladen. De jaarrekening op hoofdlijnen bevat de onderdelen die belangrijk zijn voor het college en de raad. De jaarstukken zijn bedoeld als naslagwerk. De managementsamenvatting geeft een overall beeld van de financiële situatie en belangrijke ontwikkelingen. Het doel van de programmabladen is de raad meer inzicht te verschaffen in het programma. De digitale versie Jaarstukken 2023 staat op de website www.sittard-geleen.nl.
De gemeenteraad stelt de Jaarstukken 2023 vast in de raadsvergadering van 4 juli 2024. Sittard-Geleen, 4 juli 2024
Burgemeesters en Wethouders van Sittard-Geleen
5
CONTROLE VERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT Wordt separaat verstrekt.
6
1. INLEIDING 1.1 INLEIDING EN LEESWIJZER Met de jaarstukken 2023 ronden wij de P&C-cyclus 2023 af. In deze jaarstukken leggen wij verantwoording af over het in 2023 gevoerde beleid. Wij blikken hierbij terug op onze voornemens, inclusief de inzet van de bijbehorende budgetten, uit de begroting 2023. Overeenkomstig de indeling van de begroting doen wij dit aan de hand van de programmastructuur die overeenkomt met de landelijke indeling van taakvelden. De indeling van onze jaarstukken 2023 stemt overeen met de wettelijk voorgeschreven indeling. Naast het jaarverslag, bestaande uit de programmaverantwoording en de verplichte paragrafen, betreft dit de jaarrekening en een aantal verplichte bijlagen. Naast deze jaarstukken vatten wij de belangrijkste inhoudelijke en financiële resultaten samen in een afzonderlijk document, de jaarrekening 2023 op hoofdlijnen. In hoofdstuk 1 lichten wij het jaarrekeningresultaat 2023 op hoofdlijnen toe. Hoofdstuk 2 ‘Jaarverslag’ bestaat uit de programmaverantwoording en de - verplichte – paragrafen. In de programmaverantwoording blikken wij per programma terug op de bereikte resultaten en de hiervoor ingezette middelen. Wij volgen hiervoor net als in voorgaande jaren de systematiek van de ‘7W-vragen’. Tot slot geven wij in de programmaverantwoording een toelichting op de algemene dekkingsmiddelen en de overhead.
In de paragrafen gaan wij in op het gevoerde gemeentelijk beleid met betrekking tot een aantal specifieke onderwerpen. Dit onderdeel omvat de 8 verplicht voorgeschreven paragrafen, zoals lokale heffingen, verbonden partijen en weerstandsvermogen en risicobeheersing. Daarnaast omvat dit onderdeel nog één aanvullende paragraaf die inzicht geeft in de operationele en financiële gevolgen voor onze gemeente in relatie tot de opvang van Oekraïense ontheemden. Vervolgens presenteren wij in hoofdstuk 3 onze gemeentelijke jaarrekening. Deze jaarrekening bestaat uit de balans, inclusief toelichting en de programmarekening. In deze programmarekening lichten wij per programma de verschillen tussen de begroting en de realisatie toe. Verder hebben wij in dit hoofdstuk onder andere de analyse op de begrotingsrechtmatigheid en de verantwoording van de specifieke uitkeringen (SISA)1 opgenomen. De laatste paragraaf 3.8 ‘de rechtmatigheidsverantwoording van het college van Burgemeester en Wethouders’ is een nieuw onderdeel in de jaarrekening. Per 1 januari 2023 is de Wet versterking decentrale rekenkamers (Wvdr) in werking getreden. Met deze wetswijziging is onder andere de verplichting ingevoerd voor het college om een rechtmatigheidsverantwoording op te stellen als onderdeel van de jaarrekening 2023.
Het college legt in de jaarrekening zelf verantwoording af over de mate waarin zij in het boekjaar 2023 rechtmatig heeft gehandeld. Het college heeft hiervoor de voorgeschreven teksten gebruikt van de commissie BBV2 We ronden de jaarstukken 2023 af met de volgende bijlagen: ENSIA-verklaring3, portefeuilleverdeling college en een begrippenlijst. Leeswijzer financiën Voor het opstellen van de jaarstukken heeft het Rijk regels opgesteld. Deze regels zijn vastgelegd in het BBV. Voor wat betreft het opnemen van financiële tabellen hebben de belangrijkste voorschriften betrekking op: het maken van onderscheid in baten (opbrengsten), lasten (kosten) en mutaties in reserves;
1 SISA: Single Information Single Audit. Dit betreft de verantwoording van specifieke rijksuitkeringen 2 Commissie Besluit Begroting en Verantwoording 3
ENSIA: Eenduidige Normatiek Single Informatie Audit. Dit betreft het verantwoordingsproces over informatieveiligheid bij gemeenten.
7
-
het presenteren van bedragen op basis van de begroting - voor wijziging - (primitieve begroting), de begroting - na wijziging (actuele begroting) - en rekening (realisatie).
De financiële cijfers in de tabellen zijn weergegeven in duizendtallen, tenzij anders is aangegeven. Een plusbedrag betekent een voordeel voor het begrotingssaldo, een negatief bedrag een nadeel voor het begrotingssaldo. Dit geldt zowel voor de baten als de lasten. In paragraaf 2.1 Programmaverantwoording gaan wij per programma op hoofdlijnen in op de besteding van de budgetten en de analyse van het resultaat. De gedetailleerde verschillenanalyse per programma hebben wij uitgewerkt in paragraaf 3.7 Bijlage taakvelden. FINANCIËLE RESULTATEN IN 2023 In deze paragraaf vatten wij de financiële resultaten over het jaar 2023 samen. Voor een gedetailleerdere toelichting van de inhoudelijke en financiële resultaten op programmaniveau verwijzen wij naar eerder genoemde paragrafen 2.1 Programmaverantwoording en 3.7 Bijlage taakvelden. In onderstaande tabel hebben wij de saldi uit de programmaverantwoording samengevat. Tabel: Samenvatting programmaverantwoording bedragen x € 1 mln
Programma's
PRIMITIEVE BEGROTING (a)
ACTUELE BEGROTING (b)
REALISATIE
VERSCHIL (d) = (c-b)
2023
na 3de rapportage 2023
jaarrekening 2023
actuele begroting / realisatie
(c )
0 BESTUUR EN ONDERSTEUNING
208,1
226,2
238,7
12,5
1 VEILIGHEID
-13,0
-15,1
-14,8
0,3
2 VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT
-24,6
-28,2
-26,2
2,0
3 ECONOMIE
-5,9
-7,0
-6,5
0,5
4 ONDERWIJS
-8,4
-9,0
-8,8
0,2
5 SPORT, CULTUUR EN RECREATIE
-29,7
-32,9
-32,7
0,2
6 SOCIAAL DOMEIN
-121,9
-127,0
-130,6
-3,6
7 VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU
0,8
1,5
1,4
-0,1
8 VOLKSHUISV., RUIMT.ORDENING EN STED.VERNIEUWING
-5,3
-5,9
-5,1
0,8
Saldo programma's
0,0
2,5
15,3
12,8
Leeswijzer tabel In de primitieve begroting (kolom a) zijn de bedragen uit de oorspronkelijke begroting, conform raadsbesluit van 9 november 2022, opgenomen. De actuele begroting (kolom b) geeft de bedragen tot en met de 3de rapportage 2023 weer. In deze rapportage hebben wij het begrotingsbeeld voor het laatst bijgesteld. De daadwerkelijke realisatiecijfers per programma hebben wij in de kolom rekening (kolom c) opgenomen. Het verschil tussen de actuele begroting en de realisatie blijkt tenslotte uit kolom d. De gepresenteerde bedragen zijn saldobedragen; het verschil tussen de totale baten en lasten van het programma. Voor programma 0 is dit een positief saldo. Dit komt doordat binnen dit programma de uitkeringen uit het gemeentefonds en de belastingopbrengsten worden verantwoord. De saldi van de overige programma’s zijn, met uitzondering van programma 7, negatief. Binnen deze programma’s worden afgezien van eventuele specifieke inkomsten, de lasten verantwoord om het betreffende programma uit te kunnen voeren. Toelichting tabel Uit de tabel blijkt dat wij, passend binnen de toepassing van onze begrotingskaders, het begrotingsjaar 2023 zijn gestart met een sluitende begroting. Via de tussentijdse rapportages hebben wij het begrotingsbeeld
8
geactualiseerd. Na de laatste bijstelling in de 3de rapportage 2023 resulteerde dit in een voordelig begrotingssaldo van € 2,5 mln. Bij het onderdeel ‘Tussentijdse rapportages’ gaan wij nader in op tussentijdse bijstellingen van het begrotingsbeeld. Het saldo van de jaarrekening 2023 (het verschil tussen de gerealiseerde baten en lasten) bedraagt € 15,3 mln. voordelig. Wij merken op dat dit bedrag het saldo vóór bestemming is. Onder dit voordelige resultaat ligt een aantal verplichtingen die doorwerken naar 2024. De bestemmingsvoorstellen maken onderdeel uit van de besluitvormingsdocumenten over de jaarstukken 2023. Uit het bovenstaande blijkt dat het verschil tussen de bijgestelde begroting 2023 en het jaarrekeningresultaat € 12,8 mln.4 bedraagt. Bij het onderdeel ‘Jaarrekeningresultaat 2023’ gaan wij nader in op de analyse van het verschil tussen de actuele begroting 2023 en de realisatie 2023 ad € 12,8 mln. Samenvattend: - De laatst bijgestelde begroting 2023 (na de 3de rapportage 2023) resulteert in een voordelig begrotingssaldo van € 2,5 mln. - Het resultaat in de jaarrekening 2023 (verschil tussen de gerealiseerde baten en lasten) is € 15,3 mln. voordelig. - Het verschil tussen het jaarrekeningresultaat 2023 en de bijgestelde begroting 2023 is € 12,8 mln voordelig.
In het vervolg van deze paragraaf gaan wij achtereenvolgens in op: terugblik op de ontwikkeling van het begrotingsbeeld, een analyse op hoofdlijnen van het jaarrekeningresultaat, de ontwikkeling van het weerstandsvermogen. TERUGBLIK Algemeen De uitvoering van de begroting 2023 is net als in 2022 sterk beïnvloed door diverse maatschappelijke en economische ontwikkelingen. Na de afbouw van de rijksmaatregelen met betrekking tot corona hebben we begin 2023 de laatste coronagerelateerde effecten op onze begroting verwerkt. De oorlog in Oekraïne heeft ook in 2023 invloed gehad op onze bedrijfsvoering. Binnen de middelen die we hiervoor van het Rijk hebben ontvangen, hebben we een bijdrage geleverd in de opvang van vluchtelingenstroom en zijn we de voorbereidingen gestart voor de herhuisvesting van de Oekraïense ontheemden. Daarnaast hebben we vanaf juni 2023 voor de duur van maximaal een jaar een tijdelijke crisisnoodopvang geopend aan de Zurichstraat in Sittard voor de opvang van asielzoekers Genoemde ontwikkelingen hebben direct en indirect invloed gehad op de economie en daarmee ook zijn weerslag gehad op onze begroting. Met name door loon- en prijsstijgingen op diverse beleidsterreinen. Door ontvangen rijksmiddelen hebben wij de financiële gevolgen hiervan op onze begroting kunnen opvangen.
Tot slot duurt de onzekerheid over de ontwikkeling van het Rijksbeleid met betrekking tot gemeentefinanciën nog altijd voort. Het vallen van het kabinet Rutte IV en de nog altijd lopende kabinetsformatie is hier mede debet aan. Dit maakt dat er nog geen oplossing is voor de structurele tekorten vanaf 2026 én dat er financiële ruimte ontbreekt om nieuwe structurele verplichtingen aan te gaan. Dit betekent onvoldoende structurele ruimte voor het geven van invulling aan landelijke opgaven rondom duurzaamheid (o.a. klimaatadaptatie, energietransitie), wonen, asielopvang, bestaanszekerheid én onvoldoende ruimte om structureel invulling te geven aan onze lokale ambities. 4 Jaarrekeningresultaat € 15,3 mln. versus het actuele begrotingssaldo van € 2,5 mln.
9
Deze onzekerheid maakte de ontwikkeling van een stabiele financiële strategie tot een opgave. Via onze P&Ccyclus, met 3 tussentijdse rapportages, waren wij in staat de actuele ontwikkelingen te volgen en telkens te vertalen in ons begrotingsbeeld. Begroting 2023 Wij hebben de begroting 2023 ‘beleidsarm’ opgesteld. Beleidskeuzes hebben we hierin nog niet gemaakt. De integrale afweging over beleidskeuzes is gemaakt in de kadernota 2023-2026 en vervolgens vertaald in de begroting 2024. We hebben het afgelopen jaar gewerkt aan de hand van een begroting 2023-2026: - met voordelige (structurele) begrotingssaldi in de jaarschijven 2023 tot en met 2025; - met een nadelig (structureel) begrotingssaldo in het ‘ravijnjaar’ 2026; - waarbij voor de afdekking van nadelige effecten door loon- en prijsstijgingen de hiervoor ontvangen Rijksmiddelen zijn gereserveerd; waarbij in afwachting op de kadernota 2023 voor de borging van de continuïteit van de uitvoering van bestaand beleid5 in 2023 incidentele middelen (€ 1,75 mln exploitatie; € 4,8 mln investeringen) beschikbaar zijn gesteld; - waarbij het geactualiseerd risicoprofiel volledig is afgedekt in de algemene reserve risicobeheersing en bovenop de buffer een surplus in de algemene reserve beschikbaar is; - met incidentele maatregelen om onze woonlasten (OZB) en hondenbelasting in 2023 te verlagen; - met een investeringsprogramma 2023 voor
IBOR-vervangingen van € 13,4 mln. Op basis van de beoordeling van de begroting 2023 heeft de provinciaal toezichthouder geconstateerd dat wij aan de voorwaarden voldoen om voor repressief begrotingstoezicht in aanmerking te komen. Hiermee werd de conclusie uit het Financieel Verdiepingsonderzoek, dat eind 2020 is uitgevoerd, bevestigd. Zowel uit dit onderzoek als de beoordeling van onze begroting blijkt dat onze financiële positie en functie voldoende basis biedt voor meerjarig repressief toezicht. Tussentijdse rapportages Bijstelling begrotingsbeeld In onze financiële verordening is bepaald dat wij onze begroting kunnen bijstellen in de tussentijdse rapportages. De begroting 2023, vastgesteld door de raad op 10 november 2022, hebben wij bijgesteld op basis van de 4de rapportage 2022 en de 3 tussentijdse rapportages over boekjaar 2023. In onderstaande tabel hebben wij de effecten van de financiële bijstellingen uit deze 4 rapportages op het begrotingssaldo 2023 in beeld gebracht. In onderstaande tabel hebben wij de begrotingsaanpassingen groter dan € 0,25 mln. op een rij gezet. In de 4de rapportage 2022 en de 1ste rapportage 2023 zijn de laatste coronagerelateerde bijstellingen verwerkt. Deze posten zijn in onderstaande tabel afzonderlijk in beeld gebracht.
5 Ontwikkelpaden Geleen-Zuid, Geleen-Centrum, Sittard-Centrum, BAk (mobiliteit en landschap), Stadslabs, werkbudget/
capaciteit ontwikkellocaties.
10
Tabel – begrotingsaanpassingen 4de rapportage 2022
Onderwerpen
1ste rapportage 2023
2de rapportage 2023
3de rapportage 2023
Totaal
Bedragen x € 1.000 Begrotingsaanpassingen tussentijdse rapportages Corona Belastingmaatregelen 2023
-200
-200
Subsidieregeling Corona noodfonds
-61
-61
Subsidieregeling evenementen 2022
-37
-37
Verrekening corona effecten met reservering coronamiddelen Saldo Corona
200
98
0
0
298 0
0
0
Autonome ontwikkelingen Dividend Enexis en BNG
870
870
Meicirculaire
194
194
Actualisatie kapitaallasten/ renteontwikkelingen
1.426
Bijstelling bijdragen gemeenschappelijke regelingen
-557
Wmo
850
Buig/ Participatiewet
1939
582
2.008 -557
3558
4.408 -326
1.613
1.339
3.298
Voorziening spaarverlof
-312
-312
Bouwleges
915
915
Toon Hermans Theater - achtergesteld onderhoud/ correctie huur
-986
-986
Onderhoud havens
-600
-600 10.221
Jeugdzorg Septembercirculaire
Saldo autonome ontwikkelingen Saldo afwijkingen < € 0,25 mln.
Saldo begrotingsaanpassingen
-630 1.959
-630
4.748
0
4.861
612
4
32
-199
34
-129
4.752
32
4.662
646
10.092
Toelichting tabel In bovenstaande tabel zijn de begrotingsaanpassingen uit onze tussentijdse rapportages, groter dan € 0,25 mln., met betrekking tot begrotingsjaar 2023 samengevat. Uit dit overzicht blijkt dat wij in de 4 tussentijdse rapportages de begroting 2023 per saldo met ruim € 10 mln. voordelig hebben bijgesteld. De grootste bijstellingen hebben betrekking op de bijstelling van budgetten in het sociaal domein (WMO en BUIG/ Participatiewet), actualisatie kapitaallasten en de accresontwikkeling in de septembercirculaires 2022 en 2023. Daarnaast hebben wij in de 4de rapportage 2022/ 1ste rapportage 2023 de laatste coronagerelateerde bijstellingen in de begroting verwerkt. Deze bijstellingen zijn verrekend met de reservering coronamiddelen. Het restant van deze reservering ad € 5,1 mln. is in de besluitvorming over de 2de rapportage 2023 toegevoegd aan het surplus van de algemene reserve. Incidentele begrotingsruimte Op basis van de bijgestelde begroting 2023 beschikten wij in totaal over ruim € 25 mln. incidentele begrotingsruimte. Dit bedrag is als volgt opgebouwd:
11
Post bedragen x € 1 mln
Bedrag
Voordelige bijstellingen in de tussentijdse rapportages
10,1
Jaarrekeningresultaat 2022 na bestemming
10,0
Restant reservering coronamiddelen
5,1
Totale incidentele begrotingsruimte 2023
25,2
Inzet dekking uitvoeringsagenda 2024-2026 (begroting 2024)
-22,7
Saldo incidentele begrotingsruimte 2023
2,5
Aanvullend op de per saldo voordelige bijstelling van het begrotingssaldo met ruim € 10 mln. beschikten we in 2023 over € 15,1 mln. incidentele ruimte, bestaande uit het restant aan gereserveerde coronamiddelen ad € 5,1 mln en het jaarrekeningresultaat na bestemming ad € 10,0 mln. Van de totale incidentele ruimte in 2023 van ruim € 25 mln. hebben we in de begroting 2024 € 22,7 mln. ingezet voor de dekking van de uitvoeringsagenda 2024-2026 (‘speerpunten’). Na deze verwerking bedraagt de resterende incidentele begrotingsruimte in 2023 € 2,5 mln. Zie hiervoor ook het saldo van de actuele begroting 2023, zoals opgenomen in de tabel ‘samenvatting programmaverantwoording’. Overige financiële ontwikkelingen Naast de actualisatie van het begrotingsbeeld hebben we in de tussentijdse rapportages een aantal financiële ontwikkelingen verwerkt, die geen invloed hebben op het begrotingssaldo. De belangrijkste ontwikkelingen zijn: - Het verwerken van de gevolgen van de loon- en prijsstijgingen op onze begroting voor een totaalbedrag van € 16 mln. ten laste van de middelen die hiervoor in onze begroting zijn gereserveerd (3de rapportage 2023); - Het beschikbaar stellen van (aanvullende) kredieten voor een totaal bedrag van € 10,2 mln. (1ste rapportage 2023: € 6,6 mln.; 2de rapportage 2023: € 2,2 mln.
en 3de rapportage 2023: € 1,4 mln.) - Inzet van middelen uit de reserve samenleving versterkende maatregelen voor: • De verledding van buitensportaccommodaties ad € 0,42 mln. (1ste rapportage 2023); • het uitvoeren van onderzoeken in relatie tot de verduurzaming van gemeentelijk maatschappelijk vastgoed ad € 0,5 mln. (3de rapportage 2023). - Het overhevelen van een aantal incidentele (restant) budgetten naar 2024 ad € 2,9 mln. zodat deze budgetten direct in 2024 ingezet kunnen worden voor het verder uitvoeren en afronden van deze activiteiten (3de rapportage 2023). JAARREKENINGRESULTAAT 2023 Uit de tabel ‘Samenvatting programmaverantwoording” blijkt dat het jaarrekeningresultaat € 15,3 mln. voordelig is. In paragraaf 3.7 hebben wij per programma de verschillen tussen de begroting - na wijziging - en rekening geanalyseerd. Tabel: jaarrekeningresultaat bedragen x € 1 mln, Actueel begrotingssaldo 2023 (begrotingstotaal € 477 mln.)
V= voordelig
2023 2,5
V
Jaarrekeningresultaat 2023 (voor bestemming)
15,3
V
Verschil (jaarrekeningresultaat -/- actuele begroting)
12,8
V
12
Toelichting tabel jaarrekeningresultaat Na de laatste bijstelling van het begrotingsbeeld op basis van de 3de rapportage 2023 bedroeg het voordelig begrotingssaldo € 2,5 mln. Uit de jaarrekening 2023 blijkt een voordeel van € 15,3 mln. Resulterend in een verschil ten opzichte van de actuele begroting van € 12,8 mln. Voor een gedetailleerde verschillenanalyse verwijzen wij naar paragraaf 3.7 ‘Bijlage taakvelden’. In deze paragraaf wordt het resultaat per programma in detail geanalyseerd en toegelicht. In onderstaande tabel lichten we per programma de grootste afwijkingen6 tussen de actuele begroting en gerealiseerd jaarrekeningresultaat toe. Tabel: Toelichting verschil jaarrekening- begroting op hoofdlijnen Onderwerp
Gemeentefonds/ december circulaire
Afwijking
Verschil jaarrekening (realisatie) - actuele begroting Decembercirculaire 2023: Voordelig resultaat op het gemeentefonds met betrekking tot de decembercirculaire van € 6,9 mln. Dit betreft voornamelijk compensatie energietoeslag ad € 4,7 mln. Dit leidt tot een voordeel in programma 0 waarbij de kosten van de energietoeslag zijn verantwoord in programma 6. Daarnaast compensaties uit eerdere circulaires (taakmutaties) van € 2,7 mln.
V= voordeel/ N= nadeel
4.947
V
1.179
V
Krediet prijsstijgingen projecten: Het beschikbare krediet is niet volledig ingezet; incidentele vrijval van kapitaallasten
627
V
Openbare verlichting : Er is sprake van voordelige energielasten openbare verlichting in de jaarrekening omdat via de tussentijdse rapportages het budget te hoog is bijgesteld in 2023 ten laste van de stelpost inflatie. In werkelijkheid zijn de energielasten openbare verlichting gestegen van €0,5 mln. in 2022 naar €1,7 mln. in 2023. Glanerbrook: De ontvangen compensatie voor gestegen energiekosten, eerder gedekt uit de algemene middelen, vloeit nu terug naar de algemene middelen. Pand Groenstraat/ Herenhof 3: hogere exploitatielasten door gestegen energiekosten
870
V
600
V
-281
N
Jeugd: Voordeel uit afrekening voorgaande jaren centrumregeling gemeenten Maastricht. Voor het overige blijft Jeugd blijft op totaalniveau binnen de vastgestelde begroting. Op taakveldniveau zijn er afwijkingen tussen realisatie en begroting doordat de indeling (IV 3 codes) gewijzigd is en niet meer gecorrigeerd kon worden.
291
V
Wmo. -
-248
N
1082
V
Stelpost inflatie: restant van de gereserveerde middelen om de effecten van loon- en prijsstijgingen op onze begroting op te kunnen vangen.
Loon- en prijsontwikkeling
bedragen x € 1.000
Openeinde regelingen sociaal domein
-
-
Vidar -
Voordeel inzake Beschermd Wonen door ons aandeel in de middelen op basis van de woonplaats van cliënten en lagere lasten dan aangenomen (1.690 V) Voordeel inzake dagbesteding door een lager verzilveringspercentage dan in de begroting werd aangenomen (350 V) Nadeel inzake maatwerkvoorzieningen: doordat cliënten steeds langer thuis wonen is er sprake van een toename van het aantal woningaanpassingen en te verstrekken hulpmiddelen (948 N) Nadeel bij hulp bij het huishouden door een toename van het aantal cliënten evenals een hoger verzilveringspercentage dan in de begroting werd aangenomen (1.503 N) Overige posten (163 V)
Voordeel inzake inkomensregelingen. Door een vertraagde doorwerking van de krimpende economie was het aantal huishoudens met een bijstandsuitkering lager dan verwacht (1.392 V)
6 Verschillen >= € 0,25 mln. zijn afzonderlijk toegelicht
13
Onderwerp
Afwijking
bedragen x € 1.000
V= voordeel/ N= nadeel
Verschil jaarrekening (realisatie) - actuele begroting Voordeel inzake arbeidsparticipatie (581 V). De beschikbare incidentele middelen voor ‘Breed offensief’ zijn niet volledig ingezet. Nadeel inzake Wsw en beschut werk. Toename van het aantal mensen dat werkzaam is op een beschutte werkplek, waardoor het bedrag aan verleende loonkostensubsidies hoger uitvalt en de begeleidingskosten toenemen. Daarnaast nadelig exploitatieresultaat bij het werkbedrijf (735 N) Overige posten (156 N) Bestuurlijk-ambtelijke huisvesting: onderuitputting door latere uitvoering dan eerder aangenomen.
Onderuitputting
ICT: juiste toerekening van kosten aan contract- of onderhoudsperiode. Het niet volledig kunnen uitvoeren van de ICT-agenda 2023, met name door een vervroegde migratie op het gebied van security waardoor andere projecten zijn doorgeschoven. Daarnaast is een aantal projecten (o.a.. inrichting van de Havenomgeving, de aanschaf van headsets voor Teamscalling, licentiekosten IAM en de inrichting van Openzaak) tegen lagere kosten uitgevoerd dan in de begroting geraamd. IBOR Civieltechnische kunstwerken. Het uitvoeringsprogramma voor de civiel technische kunstwerken is niet afgerond waardoor er minder werk dan gepland is uitgevoerd in 2023. Onder het beheer van de civiele kunstwerken vallen de kunstwerksoorten muurtjes, trappen, bruggen, duikers, viaducten, keerwanden, hekken, tunnels, geluidschermen, hellingbanen, stuwen, vlonders, en leuningen. Bouwleges: vooruitlopend op de onzekerheid rondom de invoering van de Omgevingswet zijn enkele grote projecten in het 4e kwartaal in aanvraag gegaan en vergund op basis van de oude regeling WABO.
Ontwikkelingen eind 2023
Overige posten (< € 0,25 mln)
BsGW; O.b.v. de 3e kwartaalrapportage 2023 werd een verlies verwacht van € 2,1 miljoen. Het jaarrekeningresultaat 2023 van de BsGW is een verlies van € 5,3 miljoen. Het verlies is groter geworden doordat de verwerkingswijze van de kosten van het Ondernemings- en Ontwikkelplan (OOP) is gewijzigd. De volledige kosten moeten in 2023 worden genomen in plaats van het te activeren op de balans. Ons aandeel bedraagt € 440.000, terwijl rekening was gehouden met een negatief resultaat van € 50.000. Het bedrag aan compensabele btw was € 26.000 hoger dan verwacht. Schatkistbankieren: hogere rentevergoeding op uitstaande tegoeden door hogere rentepercentages dan in de begroting aangenomen. Het voordelig resultaat op de afwijkingen lager dan € 0,25 mln bedraagt in totaal € 1,4 mln. voordelig. Deze afwijkingen hebben voornamelijk een relatie met de onderwerpen 'Ontwikkelingen eind 2023' en onderuitputting; Voor een toelichting op de onderliggende posten verwijzen wij naar paragraaf 3.7 'Bijlage taakvelden'. Totaal verschil jaarrekening (realisatie) – actuele begroting
331
V
1.102
V
286
V
665
V
-364
N
330
V
1.413
N
12.830
V
Toelichting tabel In bovenstaande tabel is het verschil tussen de actuele begroting en de realisatie uit de jaarrekening op hoofdlijnen gespecificeerd. Hierbij hebben we de belangrijkste afwijkingen (>= € 0,25 mln.) geduid. Voor een gedetailleerde inhoudelijke toelichting per programma verwijzen wij u naar paragraaf 3.7., waarin per programma de financiële resultaten naar oorzaken zijn geanalyseerd. Samenvattend kunnen we concluderen dat het verschil van € 12,8 mln. (circa 2,7% van het begrotingstotaal) voornamelijk wordt veroorzaakt door rijksbeleid en per jaareinde nog niet ingezette middelen waarvan de verplichtingen en/ of effecten in 2024 doorlopen. Voor zover van toepassing stellen wij via de besluitvorming over de resultaatbestemming voor de betreffende middelen over te hevelen naar 2024 voor de (noodzakelijke) continuering van de activiteiten.
14
Ontwikkeling van het resultaat t.o.v. de actuele begroting In de 3e rapportage 2023 hebben wij het begrotingsbeeld 2023 voor het laatst bijgesteld. Budgetoverheveling en begrotingsrechtmatigheid waren hierbij relevante aandachtspunten. Budgetoverheveling, met name om de niet (volledige) ingezette budgetten over te hevelen naar 2024, zodat de niet (volledig) uitgevoerde activiteiten in 2024 alsnog uitgevoerd en afgerond kunnen worden. Daarnaast beoogden wij door een zo actueel mogelijk begrotingsbeeld de begrotingsrechtmatigheid in de jaarrekening 2023 te borgen. Én hiermee te voorkomen dat het jaarrekeningresultaat fors afwijkt van het begrotingsbeeld uit deze laatste rapportage van 2023. In de 3de rapportage 2023 hebben wij aangegeven dat afwijkingen van het actueel begrotingsbeeld niet zijn te voorkomen. Het gaat dan met name om nieuwe autonome ontwikkelingen in de laatste twee maanden van het jaar. Of ontwikkelingen die we in beeld hadden, maar nog niet financieel konden duiden. In de 3de rapportage 2023 hebben we hierover bij de vooruitblik op de jaarstukken 2023 expliciet de volgende onderwerpen gemeld: - Effecten loon- en prijsontwikkeling, - Gemeentefonds/ decembercirculaire 2023, - Openeinde regelingen sociaal domein - Afrekening waarde- en volumeontwikkeling (niet) woningen / belastingen, - Bevindingen accountantscontrole.
Het verschil tussen de actuele begroting en de realisatie op basis van de jaarrekening 2023 bedraagt € 12,8 mln. gerelateerd aan het begrotingstotaal betekent dit een afwijking van 2,7%. De analyse van dit verschil op hoofdlijnen, zoals uitgewerkt in bovenstaande tabel ‘Toelichting verschil jaarrekening- begroting op hoofdlijnen’ hebben we gerubriceerd naar bovenstaande onderwerpen, aangevuld met: - Ontwikkelingen eind 2023 - Onderuitputting - Overige posten (< € 0,25 mln.) In onderstaande staafdiagram is het relatieve aandeel van de verschillende rubrieken in het verschil van € 12,8 mln. weergegeven. Deze grafiek is gebaseerd op de cijfer uit de tabel ‘Toelichting verschil jaarrekening- begroting op hoofdlijnen’. 11%
OVERIGE POSTEN (< € 0,25 MLN) ONTWIKKELINGEN EIND 2023
5% 13%
ONDERUITPUTTING OPENEINDE REGELINGEN SOCIAAL DOMEIN LOON- EN PRIJSONTWIKKELING GEMEENTEFONDS- DECEMBERCIRCULAIRE
9% 23% 39% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%
15
NB. In deze grafiek is het nadeel op programma 6 voor uitvoering van de energietoeslag ad € 4,7 mln. geëlimineerd met de middelen die hiervoor binnen programma 0 via de decembercirculaire 2023 beschikbaar zijn gesteld. Met uitzondering van de onderuitputting (13%) betreft het afwijkingen die zoals eerder aangegeven pas eind 2023/ begin 2024 bekend waren. Dit met de kanttekening dat de ‘overige posten’, zowel een relatie kunnen hebben met onderuitputting als met ontwikkelingen in de laatste maanden van het jaar 2023. Zonder rekening te houden met deze overige posten heeft 76%7 van het totale verschil tussen de bijgestelde begroting 2023 en de jaarrekening 2023 betrekking op onderwerpen die bij de 3de rapportage 2023 nog niet bekend waren of nog niet financieel gekwantificeerd konden worden. Daarnaast merken wij op dat onder diverse posten, deels het gevolg van Rijksbeleid, verplichtingen liggen om bedragen door te schuiven naar 2024. Het betreft op onderdelen nog niet volledig ingezette middelen, waarbij door overheveling naar 2024 inzet alsnog kan plaatsvinden voor het doel waarvoor de middelen zijn verstrekt. Wij doen hiervoor voorstellen in de besluitvorming over de resultaatbestemming. Wij merken op dat genoemde oorzaken een incidenteel karakter hebben.
WEERSTANDSVERMOGEN/ FINANCIËLE POSITIE Voor een goed inzicht in onze financiële positie kijken we naast het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten8 en de balans9 ook naar onze financiële weerbaarheid. Hierbij gaat het over de mate waarin wij in staat zijn financiële risico’s op te vangen. Dit komt tot uitdrukking in ons weerstandsvermogen en de financiële kengetallen. Dit weerstandsvermogen geeft aan over hoeveel incidentele middelen we beschikken om risico’s en/of onvoorziene tegenvallers op te kunnen vangen, zonder dat de uitvoering van de begroting in het gedrang komt. In de kadernota weerstandsvermogen en risicobeheersing hebben wij de kaders voor de minimale omvang van ons weerstandsvermogen vastgelegd. Het gaat dan over de algemene reserve en de algemene reserve risicobeheersing. In onderstaande tabel hebben we de toepassing van deze kaders voor beide reserves inzichtelijk gemaakt. Algemene reserve risicobeheersing In de algemene reserve risicobeheersing dekken wij ons risicoprofiel af. Dit doen we op basis van onderstaande spelregels uit de kadernota weerstandsvermogen en risicobeheersing. - De dekkingsgraad weerstandsvermogen bedraagt 100% (1,0); - In deze reserve vindt 100% risicoafdekking plaats. Het risicoprofiel is gebaseerd op het totaal van de gekwantificeerde risico’s en het restrisico.
Het restrisico wordt gebaseerd op 1% van het begrotingstotaal; - Overschotten/ tekorten in deze reserve verrekenen we met de algemene reserve. Tabel opbouw algemene reserve risicobeheersing Bedragen x € 1.000
31-12-2023
Opbouw algemene reserve risicobeheersing Kwantificeerbare risico's
8.400
Genormeerd risicoprofiel - restrisico 1% van het begrotingstotaal
4.000
Benodigd in algemene reserve risicobeheersing
12.400
Algemene reserve risicobeheersing (begroting 2023)
11.960
Verrekening met de algemene reserve (surplus) weerstandscapaciteit na aanvulling
440 100%
7 76% van het verschil van € 12,8 mln. bedraagt circa € 9,7 mln. 8 Zie tabel samenvatting programmaverantwoording 9 Paragraaf 3.1
16
In bovenstaande tabel zijn de financiële gevolgen van de actualisatie van ons risicoprofiel voor de algemene reserve risicobeheersing in beeld gebracht. Op basis van dit profiel en een 100% dekkingsgraad blijkt dat we in 2023 een aanvulling uit de algemene reserve nodig hebben van € 0,44 mln. Via de besluitvorming over deze jaarstukken 2023 stellen wij voor deze mutatie te verrekenen met het surplus in de algemene reserve, zodat er uiteindelijk sprake is van 100% dekking van ons risicoprofiel. Voor een gedetailleerde toelichting op bovenstaande tabel verwijzen wij naar paragraaf 2.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Algemene reserve In de kadernota weerstandsvermogen en risicobeheersing is de ondergrens van de algemene reserve bepaald op 2% van het begrotingstotaal. In onderstaande tabel geven wij inzicht in het verloop van de algemene reserve. Tabel Opbouw algemene reserve Bedragen x € 1.000
31-12-2023
31-12-2024
31-12-2025
31-12-2026
31-12-2027
Opbouw algemene reserve Omvang algemene reserve
36.028
24.857
23.717
13.738
8.283
Bestemmingen
-2.764
-1.364
-1.364
-1.364
-1.364
Ondergrens (2% van het begrotingstotaal)
-8.000
-8.000
-8.000
-8.000
-8.000
Surplus in algemene reserve
25.264
15.493
14.353
4.374
-1.081
Uit bovenstaande tabel blijkt dat het saldo van de algemene reserve daalt van € 36,0 mln. in 2023 naar € 8,3 mln. in 2027. Na inzet voor een aantal specifieke bestemmingen en rekening houdend met de ondergrens resulteert het surplus in de algemene reserve. De specifieke bestemmingen zijn gebaseerd op eerdere raadsbesluiten. Het betreft onder andere afdekking van het tekort Sportstichting, verlies Holtum Noord 3 en 50% afdekken van de openstaande vorderingen Het Groene Net. In de voorbereiding van de begroting 2025 toetsen wij de actualiteit van deze bestemmingen. Het surplus neemt af van € 25,3 mln. in 2023 tot een tekort van € 1,1 mln in 2027. Deze afname was voorzien voor de dekking van de uitvoeringsagenda bestuursperiode 2024-2026, waarmee we met de inzet van incidentele middelen tijdelijk impulsen geven aan een aantal activiteiten/ speerpunten. Als we in bovenstaande tabel rekening houden met de storting van het jaarrekeningresultaat na bestemming, neemt het surplus toe, waarbij ook in 2027 sprake zal zijn van een positief saldo.
17
2. JAARVERSLAG De begrotingsstructuur kent de volgende opbouw: Programma
Taakvelden
nr. naam
nr.
naam
0.
0.1
Bestuur
0.2
Burgerzaken
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
0.4
Overhead
0.5
Treasury
0.61
OZB-woningen
0.62
OZB-niet woningen
0.63
Parkeerbelasting
0.64
Belasting overig
0.7
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
0.8
Overige baten en lasten
0.9
Vennootschapsbelasting (Vpb)
0.10
Mutatie reserves
0.11
Resultaat van de rekening van baten en lasten
1.1
Crisisbeheersing en brandweer
1.2
Openbare orde en veiligheid
2.1
Verkeer en vervoer
2.2
Parkeren
2.3
Recreatieve havens
2.4
Economische havens en waterwegen
2.5
Openbaar vervoer
3.1
Economische ontwikkeling
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
3.3
Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen
3.4
Economische promotie
4.1
Openbaar (basis)onderwijs
4.2
Onderwijshuisvesting
4.3
Onderwijsbeleid en leerling zaken
5.1
Sportbeleid en activering
5.2
Sportaccommodaties
5.3
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
5.4
Musea
5.5
Cultureel erfgoed
5.6
Media
5.7
Openbaar groen en recreatie
1. 2.
3.
4.
5.
Bestuur en Ondersteuning
Veiligheid Verkeer, Vervoer en Waterstaat
Economie
Onderwijs
Sport, Cultuur en Recreatie
18
Programma
Taakvelden
nr. naam
nr.
naam
6.
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
6.2
Wijkteams
6.3
Inkomensregelingen
6.4
Begeleide participatie
6.5
Arbeidsparticipatie
6.6
Maatwerkvoorzieningen (Wmo)
6.71
Maatwerkdienstverlening 18 +
6.72
Maatwerkdienstverlening 18 -
6.81
Geëscaleerde zorg 18 +
6.82
Geëscaleerde zorg 18 -
7.1
Volksgezondheid
7.2
Riolering
7.3
Afval
7.4
Milieubeheer
7.5
Begraafplaatsen en crematoria
8.1
Ruimtelijke ordening
8.2
Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)
8.3
Wonen en bouwen
7.
8.
Sociaal Domein
Volksgezondheid en Milieu
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing
Conform de voorschriften uit het Besluit Begroting en Verantwoording worden naast genoemde programma’s de onderdelen algemene dekkingsmiddelen, overhead, onvoorzien en vennootschapsbelasting afzonderlijk opgenomen. De budgetten en realisatiecijfers die aan deze onderdelen zijn gekoppeld maken ook onderdeel uit van programma 0 Bestuur en ondersteuning. De uitwerking van de programma’s vindt plaats langs de beantwoording op de volgende W-vragen: 1. Wat wilden we bereiken? 2. Wat hebben we gedaan om dit te bereiken? 3. Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig? 4. Wat heeft het gekost? 5. Wie heeft meebetaald? 6./7. Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit? Per programma zijn de belangrijkste, financiële afwijkingen (groter dan € 50.000) ten opzichte van de laatst vastgestelde begroting toegelicht. Bij de toelichting “Wat heeft het gekost?” geven wij op hoofdlijnen aan waarvoor de programmabudgetten zijn ingezet. Tevens analyseren wij het resultaat op hoofdlijnen. Voor een gedetailleerde verschillenanalyse - begroting na wijziging versus realisatie - verwijzen wij naar paragraaf 3.7. In de financiële overzichten zijn de cijfers in duizendtallen weergegeven. De kosten en de nadelige (financiële) afwijkingen zijn vermeld met een ‘ – ‘ teken.
Beleidsindicatoren In het gewijzigde BBV is aangegeven dat het voor gemeenten steeds belangrijker wordt om te kunnen sturen op basis van meetbare prestaties en hierbij vergelijkingen te kunnen maken met andere gemeenten. In dit verband is in het BBV een set van uniforme beleidsindicatoren voorgeschreven. De aan de indicatoren gekoppelde waardes zijn conform voorschrift ontleend aan www.waarstaatjegemeente.nl respectievelijk de gegevens uit de eigen begroting. De beleidsindicatoren zijn opgenomen bij de betreffende programma’s.
19
2.1 PROGRAMMAVERANTWOORDING 2.1.1 PROGRAMMA 0 BESTUUR EN ONDERSTEUNING Alles wat we doen is voor de samenleving, We zijn één gemeente Gelijkwaardige samenwerking, die transparant is en waarin je elkaar kunt vertrouwen. Met een gemeente, die zich dienstbaar opstelt en waar nodig verantwoordelijkheid neemt. Die inwoners meeneemt, in de afwegingen en keuzes die gemaakt worden en duidelijk is over wat wel en niet kan en over haar rol. In ons acteren staat het realiseren van waarde voor onze inwoner, ondernemer en partner (de klant) voorop. Het realiseren hiervan is een samenspel tussen beleidsmatige keuzes, de participatie van onze omgeving en de wijze waarop we onze producten leveren en diensten uitvoeren en communiceren. Het programma bestuur en ondersteuning geeft invulling aan de institutionele veerkracht en ondersteunt daarmee direct en indirect de andere veerkrachten uit de Toekomstvisie 2030. Wat wilden we bereiken? Met dit programma willen we samenwerking met onze omgeving realiseren: In buurten, wijken, kernen, de gemeente, de regio en de Euregio. Met inwoners, organisaties, bedrijven en overheden. Die transparant is en waarin je elkaar kunt vertrouwen. Op basis van gelijkwaardigheid. In het besturen van de gemeente (niet alleen vanuit het gemeentehuis, maar vanuit de gehele samenleving).
Door verder te ontwikkelen naar een gemeente die “van buiten naar binnen werkt”: Die actief naar “buiten” gaat. Die aanspreekbaar is (raad, college en ambtelijke organisatie). Die open staat voor vernieuwing, zich dienstbaar opstelt en waar nodig verantwoordelijkheid neemt. Die inwoners meeneemt in de afwegingen en de keuzes, die worden gemaakt. En duidelijk is over wat wel en niet kan en over haar rol. Die voor iedereen bereikbaar, digitaal en fysiek toegankelijk is. En communiceert op een begrijpelijke manier. Met een ambtelijke organisatie, die meebeweegt met de veerkrachten van de stad. Wat hebben we gedaan om dit te bereiken? Om bovenstaande doelstellingen te bereiken, hebben in 2023 de volgende concrete (voorbereidende) werkzaamheden, acties of ontwikkelingen plaatsgevonden. Participatie Sittard-Geleen is van de samenleving, en daarom bouwen we daar sámen aan. Met inwoners, organisaties, bedrijven en gemeente. Voor de gemeente Sittard-Geleen is het deelnemen van de samenleving al jaren het uitgangspunt. In veel gevallen werken we al ‘van buiten naar binnen’. Wij zetten de principes van samenwerking met de samenleving verder door in de documenten leidraad ‘Doorontwikkeling Participatie’, het Participatiekader 2023 en de Participatieverordening Sittard-Geleen. De leidraad geeft de ‘positie en ambitie’ aan van participatie voor Sittard-Geleen.
In het Participatiekader is de samenwerking met de samenleving nader gedefinieerd. De Participatieverordening verankert de -
20
juridische- positie van participatie en de afspraken daarbij. De Participatieverordening verbreedt de huidige Inspraakverordening, waarmee wordt voldaan aan een aankomende wettelijke opdracht (Wet ‘Versterking participatie op decentraal niveau’). De documenten zijn in 2023 door de raad vastgesteld en bieden richtlijnen voor participatie door de gemeente én een handreiking voor participatie door initiatiefnemers uit de samenleving. Bij de totstandkoming van dit 'participatiebeleid' is in de periode 20212023 op verschillende manieren met mensen en gremia gesproken over participatie. In het proces van Omgevingsvisie/ Omgevingswet is daarnaast participatie een vast bespreekpunt voor de betrokken raadswerkgroep. De waarden van participatie zijn in 2023 ook uitgedragen in verschillende processen en projecten. Zoals de participatieve beleidsprocessen Omgevingsvisie en Omgevingswet. Maar ook in projecten als bijvoorbeeld de ambitiebepaling van de Petrusschool, de ontwikkeling van Glanerbrook, en de realisatie van Corio Glana en de uitwerking van detailhandelsvisie. Ook wijkgericht hebben we 'het van buiten naar binnen werken' verder doorgezet, zoals in onze projecten in de openbare ruimte (conform aanpak ‘Trots op onze Tuin’) en de gebiedsgerichte Ontwikkelpaden zoals deze zijn ontstaan vanuit de Toekomstvisie 2030. In 2022 is een inwonerspeiling uitgevoerd.
Zoals afgesproken, zijn de opbrengsten van deze inwonerspeiling actief gedeeld met inwoners, bedrijven en organisaties. Hierna is begin 2023 via zogenoemde dialoogsessies (11 themagesprekken in de wijken en kernen) gesproken over de geconstateerde 'mogelijkheden en zorgen' uit de peiling. Samen met de deelnemers van de dialoogsessies zijn prioriteiten bepaald om gebiedsgericht tot oplossingen te komen. In regie van stadsdeelmanagement, worden deze oplossingsrichtingen (samen met de samenleving) actiegericht uitgewerkt. Aan de dialoogsessies hebben in totaal circa 400 inwoners, ondernemers, partners en ambtenaren deelgenomen. De 11 gesprekken zijn geografisch gespreid gevoerd in Sittard-Geleen; hiermee zijn globaal alle wijken en kernen van Sittard-Geleen bereikt. De sfeer was bij alle bijeenkomsten goed en 'de aanpak van dialoog' werd gewaardeerd.
Telefonische bereikbaarheid Om de telefonische bereikbaarheid te verbeteren stappen we over op een nieuwe telefonieoplossing. De voorbereiding van de implementatie van de nieuwe telefonieoplossing is afgerond. Vanaf januari 2024 maakt de organisatie gebruik van de nieuwe telefonieoplossing en kan er structureel gewerkt worden aan het verbeteren van de telefonische bereikbaarheid (met name tweedelijns contact). Een goede telefonische bereikbaarheid is een belangrijk uitgangspunt in de dienstverlening voor onze inwoners en bedrijven. Daar hoort bij dat we als organisatie terugbellen als we even niet bereikbaar zijn. Om hier meer grip op te krijgen hebben we in 2023 een systeem geïmplementeerd waarmee het KCC de telefoonnotities registreert. We vragen de medewerker terug te bellen en de notitie af te handelen. In 2024 gaan we het aantal telefoonnoties en de terugbeltijden vanuit het KCC verder monitoren. Transparantie Om meer openheid over en transparantie van onze informatie te realiseren hebben we de Wet open overheid geïmplementeerd. Dit is een wettelijke verplichting. Er is een Woo- contactfunctionaris aangesteld bij wie inwoners terecht kunnen met vragen over de beschikbaarheid van informatie. Daarnaast is de informatievoorziening aan inwoners geactualiseerd. De gemeente Sittard-Geleen is inmiddels aangesloten op de Woo-index.
In deze verwijsindex vinden inwoners en bedrijven de links naar de plek waar de reeds gepubliceerde documenten beschikbaar zijn. Ook zijn de interne processen ingericht om adequaat op Woo verzoeken te kunnen reageren, is managementinformatie m.b.t. Woo verzoeken ingericht en hebben activiteiten plaatsgevonden om de kennis over en het bewustzijn m.b.t. archivering van informatie te verhogen. Aantal ontvangen Woo verzoeken in 2023: 75
21
Contactkanalen De inwoner kan op de manier van zijn voorkeur contact met ons opnemen. Inwoners zoeken op de volgende manieren contact met de gemeente Kanaal
Aantal Aantallen contacten met inwoners via verschillende kanalen
Algemeen telefoonnummer 14046
86.000
Bezoekers balie stadswinkel
21.000
Fysieke post
21.000
Vragen via Twitter, Facebook, Whatsapp en Livechat
10.000
Contactformulier website
4.250
Digitale aanvragen*
* 53.500 Websitebezoekers 799.000 Sittard-geleen.nl 24.000 Metsittardgeleen.nl *Betreft digitale aanvragen via website gemeente Sittard-Geleen, digitaal parkeerloket, evenementen assistent, melding openbare ruimte app, digitaal vergunningenloket (OLO). Niet meegenomen zijn onder andere digitale aanvragen bij BSGW, RWM, RDW en Verloren / Gevonden voorwerpen.
We hebben samen met de Werkgroep Integrale Toegankelijkheid en een medewerker van Koninklijke Visio wederom geïnvesteerd in toegankelijke informatie (communicatie op B1 niveau, toegankelijke website en online dienstverlening) en toegankelijke overheidsgebouwen.
Digitale dienstverlening en communicatie Het aantal producten en diensten, dat online kan worden aangevraagd via onze eigen e-formulieren is weer gestegen. Van 87 in 2022 naar 100 in 2023. Toegevoegd zijn bijvoorbeeld inschrijven vooroverleg vergunningen, aanvragen tapontheffing, aanmelden project duurzaam wonen en aanvragen werkgeverssubsidie. In 2023 zijn er 27.000 digitale aanvragen gedaan. Dat is een stijging van 12.5%. Het onderzoek naar de mogelijkheid voor een inwonersportal (persoonlijke internetpagina) waarmee de inwoner zelf de status van zijn aanvragen kan volgen heeft geleid tot het in productie nemen van de website mijn.sittard-geleen.nl. In 2023 zijn de eerste vier processen hierin ondergebracht. Verhuizen, aanvragen bijstand en mutaties bijstand. Inwoners kunnen nu inloggen met DigiD en de status van hun aanvraag volgen. In sommige gevallen kunnen zij ook documenten aanleveren als de gemeente daarom vraagt. We zijn blijven investeren in het klantgerichter en klantgedreven inrichten van het (digitaal) aanvraagproces. Zo hebben we in 2023 de klantreizen verbeterd van bijvoorbeeld het aanvragen van een horecavergunning of het aanvragen van een ontheffing voor het plaatsen van objecten op of aan de weg. Ook is er een nieuw gebruikersvriendelijker systeem in gebruik genomen voor meldingen openbare ruimte (Fixi).
Daarnaast is binnen team Uitkeringen gestart met ‘de klantreis’ met als voornaamste doel het verbeteren van onze dienstverlening aan inwoners. Door de uitwerking van een zevental persona’s (archetypes die de doelgroep representeren) hebben we een goed beeld gekregen van de verschillende behoeften die onze aanvragers hebben én welke verbetermogelijkheden er zijn. We hebben ook in 2023 veel aandacht gegeven aan de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de digitale informatie en communicatie op onze website. Ook hierbij hebben we op basis van klantreizen en data de informatie op de website geoptimaliseerd voor onder andere team OOV, team Vergunningen, team MO. Daarnaast is er continu geïnvesteerd in de optimalisatie van de belangrijkste pagina's (toptaken) op de website. Verder is er (organisatie breed en in projecten) continu aandacht besteed aan participatie, nieuwsvoorziening en optimalisatie van online informatie. Niet alleen via onze gemeentelijke website en nieuwssite. Ook via bijvoorbeeld mijn.sittard-geleen.nl, e-nieuwsbrieven en social media. Eind 2023 zijn de eerste stappen gezet voor het project ‘nieuwe website en antwoordportaal’ dat in 2024 zijn vervolg krijgt.
22
We hebben voldaan aan de wettelijke Europese eisen rondom Single Digital Gateway. Dat betekent dat informatie van ruim 80 van onze gemeentelijke producten nu ook in het Engels beschikbaar is op Europese en landelijke portalen. Ook is de implementatie van de Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer voorbereid. Deze wet regelt dat burgers en bedrijven hun zaken, die ze met de overheid moeten doen digitaal kunnen afhandelen. De stabiliteit en beveiliging van onze systemen blijft een uitdaging vormen. Er is wederom geïnvesteerd in het beheer en de ontwikkeling van ondersteunende systemen om de stabiliteit en informatieveiligheid goed te kunnen borgen.
Duidelijke taal In 2023 zijn we blijven investeren in duidelijke taal. Dat hebben we gedaan op verschillende manieren: Trainingen ‘Brieven en e-mails schrijven op B1-niveau en schrijftrainingen voor het schrijven van heldere collegevoorstellen. Uitbreiding aantal licenties klinkende taal van 50 naar 250. Klinkende Taal is een plug-in voor Word en Outlook die het taalniveau meet en suggesties doet voor het vereenvoudigen van teksten. Deze verhoging zorgt ervoor dat steeds meer collega’s serieus werk maken van duidelijke taal in brieven, rapporten, webpagina’s en andere teksten. Er is continue aandacht voor duidelijke taal door het wekelijks delen van schrijftips op intranet en het verbeteren van onze standaard(brieven). Onze gemeente heeft een eigen testpanel voor teksten: de Meeleesgroep. Deze groep bestaat uit inwoners die laaggeletterd zijn, een beperking hebben of de Nederlandse taal (nog) niet helemaal beheersen. Zij lezen onze teksten en geven ons feedback. Zo kunnen we teksten makkelijker maken. In 2023 heeft de Meeleesgroep 12 teksten gecontroleerd op begrijpelijkheid. Deze teksten zijn naderhand ook verbeterd. De algemene tips die uit de Meeleesgroep naar voren komen, zijn ook toegevoegd op intranet. Zo kan de hele organisatie gebruikmaken van deze kennis.
Dienstverleningscompetenties ambtelijke organisatie Medewerkers zijn ondersteund in het verder ontwikkelen van hun dienstverlenende competenties. Op organisatie-, team- en individueel niveau zijn begeleiding en training aangeboden. Voorbeelden zijn het eerdergenoemde schrijven op B1 niveau, klantgericht telefoneren, omgaan met mensen met een (niet zichtbare) beperking. Ook is gestart met de voorbereiding van de op- en inrichting van de Sittard-Geleen academie waarin het ontwikkelaanbod voor de dienstverleningscompetenties een plaats gaat krijgen. Beschreven is hoe de SG academie past in onze bredere visie op de organisatie, sturing en leiderschap en onze visie op leren en ontwikkelen en er is een inrichtingsvoorstel gedaan. Sturen op kwaliteit van de dienstverlening Op basis van de visie op dienstverlening zijn dienstverleningsindicatoren benoemd (bereikbaarheid, doorlooptijden, klantervaringen, toegankelijkheid etc.). Er is een dienstverleningsdashboard gerealiseerd waarmee gestuurd kan worden op deze indicatoren en dat de komende jaren kan worden doorontwikkeld. Lobby en fondsenwerving Zowel ambtelijk als bestuurlijk hebben we in 2023 actief deelgenomen aan de netwerken G40 en de VNG. Zo zal onze gemeente de bestuurlijke tweedaagse netwerkbijeenkomst van de G40 organiseren en een netwerkdag van het Limburgse strategennetwerk.
Ook werken we op het gebied van lobby samen met Brightlands, provincie Limburg en grote Limburgse steden.. Vanuit deze lobby is ook succesvol gewerkt aan regiodeals.
23
Op het gebied van fondsenwerving werken we samen met Vindsubsidies om kansen te signaleren voor onze strategische opgaven. In 2023 is eraan gewerkt om de administratieve afhandeling van inkomende middelen te ondersteunen en veilig te laten verlopen; wij verwachten in 2024 gebruik te maken van een hieruit voortkomend subsidievolgsysteem. Tien Zuid-Limburgse gemeenten sloten in november 2023 met het Rijk een Regio Deal Zuid-Limburg. Daarmee is 40 miljoen euro10 vrijgekomen om onze Zuid-Limburgse regio te versterken. Sittard-Geleen vervult een actieve rol in de totstandkoming en uiteindelijke uitvoering van deze deal. Een aanzienlijk deel van de Rijksbijdrage is geland in Sittard-Geleen en de Westelijke Mijnstreek. Zo is Rijksfinanciering onder andere toegekend aan Glanerbrook en het Burgemeester Damenpark, de Circulaire werkplaats in Geleen, Corio Glana, Circular Mile, de haven van Stein en het grondstoffenprogramma op Chemelot Circulair. Hiermee is een bedrag van circa 9 miljoen euro binnengehaald. De regiodeal geeft niet alleen perspectief voor de projecten die financiering krijgen. We werken via de Regiodeal ook aan het versterken van het netwerk met de betrokken ministeries. Daarmee blijven we zoeken naar nieuwe kansen en mogelijkheden om de opgaven van onze gemeente en regio onder de aandacht te brengen van het Rijk.