4.29 LIP Zandstraat M771 Berlicum

Landschappelijke inpassing nieuwbouw Zandweg Berlicum

1

© Bureau Schildwacht, Gouderak, 2022 Alle in deze publicatie gebruikte informatie, foto’s, afbeeldingen en tekeningen blijven eigendom van opdrachtgever en Bureau Schildwacht. Het gebruik van de publicatie door middel van citaten, druk, of fotokopieën mag alleen na schriftelijke toestemming van bureau Schildwacht en de opdrachtgever.

Tekst Foto’s en tekeningen Datum Projectnummer

: M. Schildwacht : Bureau Schildwacht : 31 oktober 2022 : 2100, versie IV

Bureau Schildwacht Beukendaal 3 2831 VA Gouderak 06 – 22978424 info@bureau-schildwacht.nl www.bureau-schildwacht.nl

31 oktober 2022

2

Inhoudsopgave Inleiding ........................................................................................... 3 Werkwijze ........................................................................................ 3 Ligging toekomstige woonlocatie perceel Zandweg te Berlicum .... 3 Huidige opbouw van het plangebied .............................................. 5 Huidige ecologische waarde ............................................................ 5 Huidige Landschappelijke waarde ................................................... 5 Verbetering landschappelijke kwaliteit ........................................... 6 Bijlage 1: foto’s .............................................................................. 12 Bijlage 2: tekeningen ..................................................................... 14

31 oktober 2022

3

Inleiding Aan de Zandstraat te Berlicum ligt een perceel met kadastraal nummer BLC00-M-771. De eigenaar is voornemens om dit perceel op te splitsen en een deel te verkopen zodat de nieuwe eigenaar op het perceel een woning kan gaan bouwen. In december 2020 heeft de eigenaar via Wintraecken Advies aan Bureau Schildwacht gevraagd om een landschappelijke inpassing met landschappelijke verbeteringvoorstellen op te stellen om tegemoet te komen aan de ruimtelijke onderbouwing. Een rapportage is in februari 2021 opgeleverd. Nadat de gemeente in december 2021 feedback heeft gegeven op de diverse ingeleverde stukkken, is de landschappelijke visie in janaurai 2022 aangepast. De doelstelling van de landschappelijke inpassing is om de kwaliteit van de percelen sygnificant te verbeteren. De landschappelijke inpassing is opgesteld vanuit de landschappelijke- en ecologische cultuurhistorische waarde van de percelen.

Werkwijze Op 25 januari 2021 heeft Bureau Schildwacht op locatie een overleg gehad met de heren M. en R. Roosen om te praten over de mogelijkheden van de woningbouw en voor een landschappelijke en ecologische kwaliteitsverbetering. Tijdens dit veldbezoek heeft Marcel Schildwacht van Bureau Schildwacht een inventarisatie gemaakt van de omgeving en de daarin gelegen landschapselementen. Er zijn tijdens de inventarisatie enkele foto’s en veel aantekeningen gemaakt. Vervolgens zijn de bevindingen van Bureau Schildwacht uitgewerkt en opgetekend in het onderliggende rapport. De rapportage is in concept besproken met de opdrachtgever en vervolgens aangepast en in februari 2021 opgeleverd. In december 2021 is er vanuit de gemeente feedback ontvangen en half januari 2022 verwerkt in onderliggend rapprt.

Ligging toekomstige woonlocatie perceel Zandweg te Berlicum Het plangebied is gelegen in aan de Zandweg in Berlicum/ Middelrode, ter hoogte van huisnummer 30 aan de rand van het landelijke buitengebied. Het landschap kan worden omschreven als open, agrarisch en kleinschalig. Er is een afwisseling te vinden tussen weilanden en akkerbouw en boselementen. Het perceel heeft het kadastrale nummer BL00-M-771 en is in totaal 7.840 m2 groot. Het onderliggende rapport heeft betrekking op een oppervlakte van + 5.000 m². Het terrein bestaat uit grasland en wordt momenteel begraast door een paard. Rond het perceel staat een ijzeren hekwerk. Aan de noordoostzijde van het perceel is een draaihek waartoe het perceel bereden kan worden. Langs het hekwerk aan de Zandstraat ligt een greppel die in de zomermaanden waarschijnlijk droog staat. Aansluitend aan de greppel is een grasberm van 3-4 meter breed met daarin bomen (linden) geplant. De Zandstraat is een doorgaande weg met autoverkeer. Aan de overzijde van de Zandweg staan enkele woningen (nummers 31 t/m 37) en aan langs de Diepven een open grasperceel met een zichtlijn naar het noordwesten. Aan de zuidwestzijde van het perceel ligt ook een greppel met aansluitend een grasstrook/ schouwstrook en een houtsingel rond de woning van huisnummer 20. Aan de oostzijde van het perceel ligt een smalle grasstrook.

Deze behoord tot het zelfde kadatsrale perceel, maar wordt beheerd door de broer van de heer Roosen. Er staat een hekwerk en speeltoestellen. Deze smalle grasstrook sluit aan op het open agrarische gebied. Aansluitend aan de smalle grasstrook staat de woning (huisnummer 30) van de broer. Het perceel is rijkelijk beplant met diverse inheemse bomen en coniferen. Er ligt teven een grote waterpartij op het perceel.

31 oktober 2022

4 Aan de noordoostzijde loopt een doodlopen weg/ oprijlaan naar huisnummer 30 met daaraansluitend een perceel met een woning en diverse opstallen (huisnummer 32). Naast dit perceel is nog een kavel met woningen (huisnummer 34) met diverse schuren. Op dit perceel is een broedgeval van en steenuil vastgesteld. Aansuitend aan huisnummer 34 liggen akkers.

Kaart 1: in het rode kader de ligging het plangebied nabij de dorpskern Middelrode/ Berlicum.

Kaart 2: in het rode kader de ligging het plangebied langs de Zandweg nabij Middelrode/ Berlicum.

31 oktober 2022

5

Kaart 3: Het plangebied aan de Zandweg te Berlicum

Huidige opbouw van het plangebied Het perceel wordt momenteel begraasd door pony’s. Het perceel is volledig begroeid met grassen en kruiden. Op veel plekken is de grasmat niet gesloten of zelfs grotendeels kaal door betreding en begrazing. Hierdoor is er een vrij soortenarme vegetatiesamenstelling te vinden met naast grassen als Engels raaigras (Lolium perenne) alleen algemeen voorkomende soorten zoals bijvoorbeeld zachte ooievaarsbek (Geranium molle), gewoon biggenkruid (Hypochaeris radicata), duizendblad (Achillea millefolium) en vogelmuur (Stellaria media). De bodem bestaat uit leemarm tot zwak lemig fijn zand en is kalkloos. Het perceel is tot 1½ jaar terug bemest geweest. Het is daarom aannemelijk dat het perceel zeer voedselrijk is.

Huidige ecologische waarde Aan de randen van het perceel zijn muizenholen aangetroffen. Het grasperceel heeft momenteel een zeer beperkte ecologische waarde. Nabij het plangebied broedt een steenuil en het is aannemelijk dat deze op het weiland binnen et plangebied komt foerageren op muizen en regenwormen. Met de toekomstige inrichting van het perceel wordt rekening gehouden met het voorkomen van de steenuil en door hem gewenste biotoop en landschapselementen.

Huidige Landschappelijke waarde De huidige landschappelijke waarden van het gebied rond Berlicum liggen in het kleinschalige halfopen landschap met diverse laanbeplantingen en erfbeplantingen. De huidige kwaliteit van het landschap zijn de doorzichten vanaf de openbare wegen en de beleving van het achterliggende agrarische landschap. Het huidige perceel is een open graslandperceel dat ligt ingesloten in de bebouwing en verbindingen heeft naar het open buitengebied.

31 oktober 2022

6

Verbetering landschappelijke kwaliteit Het landschappelijke inpassingsplan is opgesteld vanuit de landschappelijke kwaliteit van het halfopen agrarische gebied rond Berlicum. Tevens is met de herinrichting rekening gehouden met het voorkomen van de steenuil in de nabije omgeving. Het perceel krijgt een halfopen karakter. De kern van het perceel blijft kruidenrijk grasland dat extensief begraasd wordt met kleinvee. Om verbindingen te maken tussen de noordelijke en zuidelijke deel van het perceel, wordt er in het weiland een boomgroep geplant. Aan de randen van het perceel worden landschapselementen aangelegd in de vorm van een houtsingel, hagen met een bomenrij en een halfstamboomgaard. De perceelscheiding langs de Zandweg wordt geaccentueerd door een rij knotwilgen. De zichtlijnen naar het noordwesten en zuidoosten blijven gehandhaafd. Houtsingels langs de zuidwestelijke kavelgrens en zichtlijnen: Langs de zuidwestelijke kavelgrens wordt een houtsingel aangelegd. Bij huisnummer 20 staat ook een houtsingel met daarlangs een schouwstrook van 5 meter en een greppel/smalle sloot. De nieuwe houtsingel zal hierdoor de schouwstrook meer als een boslaan gaan accentueren. De nieuwe houtsingel krijgt een afmeting van 53 x 7 meter. Hierdoor blijft er nog voldoende doorzicht vanaf de Zandweg naar het zuidwesten.

De houtsingel wordt aangeplant met struikvormig bosplantsoen en beeldbepalende bomen. Als beeldbepalende bomen wordt gekozen voor zomereik (Quercus robur), en zwarte els (Alnus glutinosa). Ook wordt er een enkele acacia (Robina pseudoacacia) aangeplant. Als struikvormers wordt gebruikt gewone liguster (ligustrum vulgare), meidoorn (Crataegus monogyna), sleedoorn (Prunus spinosa), hazelaar (corylus avellana) en enkele halfbomen zoals lijsterbes (Sorbus aucuparia) of hakhout zwarte els (Alnus glutinosa). Er worden bij het aanplanten ook enkele staken van populieren (Populus tremula) aangeplant als wijker. De struikvormers worden aangeplant met zogenoemd bosplantsoen en hebben een onderlinge plantafstand van 1½ meter x 1½ meter. De beeldbepalende bomen worden willekeurig in de houtsingel aangeplant met een minimale onderlinge afstand van 7½ meter. Bij een beeldbepalende boom worden twee boompalen geplaatst. De beeldbepalende bomen van zomereik en zwarte els hebben een minimale afmeting van 8-10 cm stamomtrek. Langs de houtsingel wordt aan de weilandzijde een veekerend raster gezet. Het raster staat op 2 meter van de rand van de beplanting. Na ongeveer vier jaar is de beplanting zodanig naar elkaar toegegroeid dat een eerste dunning plaats moet vinden.

Bij de eerste of tweede dunning dienen vooral de wijkers te worden verwijderd om de beeldbepalende bomen en struiken te handhaven en meer ruimte te geven. Als de houtsingel zijn uiteindelijke vorm en dichtheid heeft verkregen, wordt het reguliere onderhout toegepast. Het beheer van de houtsingel wordt in verschillende fases gerealiseerd. Per onderhoudsjaar wordt een deel van de houtsingel afgezet en teruggesnoeid. Dit kan bijvoorbeeld 1/3e deel per jaar zijn. Bij het afzetten moet men rekening houden dat de bomen en struiken weer moeten kunnen uitgroeien, dus er moeten aaneengesloten vakken worden afgezet waardoor er voldoende zonlicht op de stobben vallen en de slapende knoppen weer kunnen uitgroeien. Het afzetten van de houtsingels zal plaats vinden tussen november en maart. Dikke hout kan men uitsnoeien en gebruiken als kachelhout. Het dunne snoeihout kan men verwerken in een zogenoemde takkenril die door de houtsingel heen gelegd kan worden.

31 oktober 2022

7

Boomgroep: Aan de zuidoostzijde van het perceel wordt een boomgroep geplaatst met drie bomen. De boomgroep wordt gemaakt van zwarte els (Alnus glutinosa). De bomen hebben een minimale afmeting van 8-10 cm. Elke boom krijgt twee boompalen. De bomen worden tegen veevraat beschermd door middel van een boomkorf of een veekerend raster. Solitaire boom: Aan de westzijde van de nieuwe woning wordt een notenboom (Juglans regia) aangeplant. De notenboom heeft een minimale dikte van 8-10 cm. Bij de boom worden twee boompalen geplaatst. Drinkpoel/ vijver: In de zichtlijn naar het zuidoosten wordt een poel aangelegd. De poel komt op voldoende afstand te liggen van de houtsingel om zorg te dragen dat er voldoende zonlicht in de poel komt en er niet te veel schaduwwerking plaats vindt. Vooral voor amfibieën en insecten zoals libellen is het belangrijk dat deze een zonnige poel krijgen. De waterkwaliteit dient goed te zijn en er worden geen vissen in de poel uitgezet (die eten de eieren en larven van amfibieën op). Het talud aan de noordwestzijde krijgt een helling van 1:3 tot 1:4. De overige taluds kunnen een helling krijgen van 1:2 tot 1:3. Het is wenselijk om zorg te dragen dat vee maar op een beperkte plaats bij het water kan komen, nog beter is om eventueel een drinkpomp te gebruiken.

Als dieren bij het water kunnen komen, kan dit tot vertrapping van de oevers leiden en is de kans dat voedingsstoffen uit de bodem vrijkomen in het water, met algenvorming tot gevolg. De uitkomende grond kan verwerkt worden om de houtsingel iets te verhogen (tot 60 cm boven het huidige maaiveld) en rond de nieuwe woning. Men dient terughoudend te zijn met het te veel reliëf aan te leggen in het weiland, daar dit niet past in het karakter van het huidige landschap. Reliëf met hoogteverschillen tot 30 cm is nog toelaatbaar. Kniphagen: Langs de oprijlaan/ doodlopende weg bij huisnummer 30-32 en langs de oprit naar de nieuwe woning worden hagen aangeplant. De hoogte van de hagen wordt maximaal 1,00 meter waardoor er nog voldoende doorzicht aanwezig blijft. De hagen bestaan uit groene gewone beuken (Fagus sylvatica) . Groene beuk past goed in het landschappelijk beeld daar er in de regio veel van dit soort hagen zijn terug te zien. De plantafstand is 30 cm en de haag wordt in 2 rijen aangeplant. Er wordt ongeveer 120 meter beukenhaag geplant. De hagen worden minimaal 1x per jaar en maximaal 2x per jaar geknipt. De eerste snoeibeurt vindt plaats na de langste dag. Daar waar het vee bij de kniphaag kan komen, wordt een veekerend raster geplaatst. Beeldbepalende boom: In de kniphaag langs de oprit/ doodlopende weg naar huisnummer 30, worden beeldbepalende bomen aangeplant.

Er wordt ook hier gekozen voor de Pyrus calleryana ‘Chanticleer’ een sierpeer (hoogte 5-8 meter en goed te snoeien). Er worden zes bomen aangeplant. Per boom worden er twee boompalen geplaatst. De bomen hebben bij aanplant een minimale stamomtrek van 8-10 cm. Halfstam boomgaard Langs de haag aan het noordwesten worden een halfstam boomgaard aangeplant. Er worden minimaal 7 fruitbomen aangeplant. Er wordt een selectie gemaakt van oudere fruitrassen waarbij de bestuiving op elkaar is afgestemd. Per boom worden er twee boompalen geplaatst. Elke boom krijgt een boomkorf om er zorg voor te dragen dat de bomen niet worden aangevreten door schapen of hazen. De bomen hebben bij aanplant een

31 oktober 2022

8 minimale stamomtrek van 8-10 cm. Na aanplanten worden de gesteltakken afgebogen in een hoek van 60 graden t.o.v. de stam. Als assortiment wordt gekozen: − Heldelfinger Riesenkirrche (kers) − Opal (pruim) − Gieser wilderman (stoofpeer) − Beurré de Merode (handpeer) − Sterappel (handappel) − Dubbele bellefleur (moesappel) − Zoete kroon (hand/moesappel) Knotwilgenrij Langs de greppel wordt een rij knotwilgen aangeplant. Als plantmateriaal kan men gebruik maken van bewortelde laanbomen van de schietwilg (Salix alba) maat 8-10 of van zogenoemde staken. Staken zijn 6-10 cm dikke takken van een knotwilg (Salix alba, geen knotwilgen met gele of roodachtige twijgen) die minimaal 1 meter in de grond worden gestoken. Er worden 8 knotwilgen aangeplant. Bij het aanplanten wordt er per boom 1 boompaal geplaatst. Rond de boom wordt een stuk gaas geplaatst om aanvreten door schapen te voorkomen. De knotwilgen kunnen t.z.t. dienstdoen als schuilplaats of broedplaats voor de steenuil en andere hoenbroeders. Met een grondboor kan men een gat voorboren. Aan de onderste halve meter van de stam kan men enkele delen van de barst insnijden waardoor de stam sneller wortels gaat vormen. De eerste 1½ - 2 meter van de stam houdt men vrij van uitlopers. Na drie jaar wordt de knotwilg op hoogte afgezaagd. Elke 3-4 jaar wordt de knotwilg geknot waarbij alle takken worden verwijderd.

De dikte van de tak, kan men als stompje handhaven op de te vormen knot. Snoeihout kan men verwerken op de takkenrillen.

Foto 1: een takkenril geeft extra schuilgelegenheid voor vogels, insecten en kleine zoogdieren zoals egel of hermelijn. Het is ook een mooie manier om dun snoeihout te verwerken. De insecten en kleine zoogdieren kunnen dienen als prooi voor de steenuil

31 oktober 2022

9

Grasperceel: Tussen het woonhuis, de boomgaard en de houtsingels zal een grasperceel worden gehandhaafd. Het grasperceel zal worden beweid met schapen. Om te voorkomen dat het vee aan bomen en struiken eten, zal er langs de beplanting een boomkorf of een veekerend raster worden geplaatst. Het raster staat bij een volgroeide houtsingel of haag op minimaal 1 meter vanaf de struiken of bomen. Zomereik: de zomereik is een streekeigen, inheemse, maar wel een langzaam groeiende boomsoort. De boom is zeer waardevol voor insecten en de eikels worden gegeten door verschillende (zoog)dieren en vogels. De zomereiken worden als beeldbepalende bomen in de houtsingel en langs de perceelsgrens.

Zwarte els: wordt een beeldbepalende boom en hakhout. De bomen worden vooral aangeplant in de houtsingel. Ook een boomgroep in de boomweide. De zwarte els is een inheemse soort. De zaaddozen zijn in de winter aantrekkelijk voor zangvogels. Als er gaten vallen in de houtsingel kunnen er zwarte elzen worden aangeplant, minimale maat 150-175 cm hoogte. Zwarte elzen kunnen makkelijk worden afgezet op kniestoof (30-40 cm hoogte boven maaiveld) waarna de bomen goed uitlopen.

Acacia: is een vlinderbloemige en wordt in de houtsingel aangeplant en is een boom met hoge ecologische waarden. Bloeit rijkelijk van mei tot juni. Peulachtige vruchten. De grove schors biedt plaats aan veel insecten en broedgelegenheid en schuilgelegenheid aan bijvoorbeeld boomkruiper en vleermuizen. Heeft doornen aan de twijgen. De boom komt veelvuldig in Nederland voor en is rond 1600 geïntroduceerd in Nederland

31 oktober 2022

10

Groene beuk: wordt aangeplant als haag. 3 stuks per strekkende meter in 2 rijen. Maat 100-125 cm hoogte tweejarig bosplantsoen. De eerste twee jaar alleen op hoogte snoeien. Takken die naar de zijkanten uitlopen, niet snoeien en tussen stammen doorvlechten zodat de haag binnen twee jaar goed vol is gegroeid.

Lijsterbes: qua hoogte tussen struik en boom. Ecologisch waardevolle struik. In zomer nectar voor insecten, in herfst worden de rode of oranje bessen gegeten door vogels. Wordt vooral gebruikt in de houtsingels. Aanplanten als tweejarig bosplantsoen 1.00 -125 cm hoog. Goed af te zetten en te snoeien.

Liguster: groenblijvende struik die ecologisch zeer waardevol is. Wordt vooral toegepast in de houtsingels. Als er gaten ontstaan in de houtsingel dan kan de liguster worden gebruikt voor inboeten. Gebruik tweejarig bosplantsoen van 125-150 cm hoog. Liefst aanplanten in kleine groepjes van 3-4 planten bij elkaar. Onderlinge plantafstand 1½ meter. Bloesem aantrekkelijk voor insecten, zwarte bessen worden gegeten door vogels. Pas op met paarden, licht giftig. Vee kerend raster op voldoende afstand houden

31 oktober 2022

11 Meidoorn: wordt toegepast in de houtsingels en de struweelhaag. Als er gaten ontstaan in de houtsingel dan kan de meidoorn worden gebruikt voor inboeten. Gebruik tweejarig bosplantsoen van 125-150 cm hoog. Liefst aanplanten in kleine groepjes van 3-4 planten bij elkaar. Onderlinge plantafstand 1½ meter. Met regelmaat de haag of struiken in de houtsingel terugsnoeien zodat de struiken ook aan de onderkant weer uitlopen. Bloesem aantrekkelijk voor insecten, rode bessen worden gegeten door vogels.

Sleedoorn: wordt toegepast in de houtsingels en de struweelhaag. Als er gaten ontstaan in de houtsingel dan kan de sleedoorn worden gebruikt voor inboeten. Gebruik tweejarig bosplantsoen van 125-150 cm hoog. Liefst aanplanten in kleine groepjes van 3-4 planten bij elkaar. Onderlinge plantafstand 1½ meter. Kan afzetten minder goed verdragen, dus alleen terugsnoeien. Bloesem aantrekkelijk voor insecten, grote blauwe bessen worden gegeten door vogels.

Hazelaar: wordt toegepast in de houtsingels. Als er gaten ontstaan in de houtsingel dan kan de hazelaar worden gebruikt voor inboeten. Gebruik tweejarig bosplantsoen van 100-150 cm hoog. Solitair aanplanten, maar met voldoende ruimte om uit te groeien. Wordt mooie dichte struik die makkelijk is af te zetten en kan verjongen De bloesem is aantrekkelijk voor insecten. Noten voor menselijke consumptie.

31 oktober 2022

12 Notenboom: een beeldbepalende boom met samengesteld blad. Lijkt op afstand een beetje op een gewone es. Diverse rassen verkrijgbaar. Geeft noten die voor consumptie zijn te gebruiken. Is gevoelig voor snoeien, kan daarbij gaan “bloeden”. Op een plats zetten waar de boom vrij kan uitgroeien. Alleen snoeien indien noodzakelijk en dan alleen in oktobernovember i.v.m. tegenover gestelde sapstroom.

Knotwilg: is een van oorsprong een schietwilg, maar door deze boom regelmatig (eens per 34 jaar) ontstaat er een knotwilg. Door het regelmatig afsnoeien van de takken ontstaat er een knot met gaten en holtes. Steenuilen en andere vogelsoorten maken graag gebruik van knotwilgen om te schuilen of te broeden. De knotwilg kan goed tegen vochtige omstandigheden. Op de foto een steenuil in een knotwilg.

Halfstam fruit: landschappelijk en ecologisch zeer waardevol landschapselement. Bloesem in het voorjaar en fruit in het najaar zijn aantrekkelijk voor insecten en vogels. Uiteraard ook voor menselijke consumptie. Holten en gaten in de oudere bomen bieden nestgelegenheid voor diverse vogels zoals gekraagde roodstaart, ringmus en steenuil. Het gras kan beweid worden door schapen wat extra belevingswaarden geeft.

31 oktober 2022

13 Sierpeer: Deze sierpeer (Pyrus calleryana ‘Chanticleer’) blijft relatief laag en is net als andere fruitsoorten goed te snoeien (dus ook tot 6 meter hoogte). Hij bloeit in het voorjaar en geeft geen vruchten wat een voordeel is ten opzichte van “vervuiling” op het pad . Het blad kleurt in de herfst mooi dieprood. De boom is zeer geschikt voor kleine tuinen of langs oprijlanen vanwege de zuilvormige groei. Kan op alle grondsoorten worden aangeplant.

31 oktober 2022

12

Bijlage 1: foto’s

Foto 1: het perceel gezien vanaf de Zandstraat.

Foto 3: het perceel gezien richting woonhuis 30 en 32.

Foto 2: het perceel gezien richting huis nr. 20

Foto 4: het perceel wordt nu beweid door een pony.

113

19

Foto 5: zichtlijn naar het noordwesten vanaf de Zandstraat.

Foto 6: de sloot/ greppel langs de Zandstraat staat naar alle waarschijnlijkheid in de zomer droog.

Bijlage 2: tekeningen

Foto 7: een streekeigen beeld, hagen van beuk.

Foto 8: : het erf bij nr. 34. met achteraan een rij knotbomen.

14 2

3 15

416

5 17

618