VII-6 Bijlage 5 BP Schilterstraat Simpelveld_Bijlage 2 toelichting-niet gesprongen explosieven onderzoek.pdf
Tekst van het document
AVG Explosieven Opsporing NL
Schilterstraat Simpelveld Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten
OPDRACHTGEVER LOCATIE ONS PROJECTNR. UW PROJECTNR. VERSIE DATUM
: Antea Group : Schilterstraat Simpelveld : 2162139 : 0458973 : 01 : 13-8-2021
AVG Bouwstoffen
AVG Explosieven Opsporing Nederland Veerweg 10, 5171 PW Kaatsheuvel Postbus 160, 6590 AD Gennep T +31 416 700220
AVG Explosieven Opsporing
eo@avg.eu www.avg.eu KvK 12029421
AVG Infra
AVG Transport
BTW-id: NL801449455B01 Betaalrekening: NL24RABO0353306797 G-rekening: NL46RABO0991487540
Distributielijst ◼ ◼
Antea Group AVG Explosieven Opsporing Nederland
Dit document is bestemd voor de opdrachtgever. Opdrachtgever
Antea Group
Rapport
2162139-VO-01
Naam
Schilterstraat Simpelveld
Versie
VO-01, concept, opgesteld conform het CS-VROO d.d. februari 2021
Datum
13-8-2021
Vrijgegeven door:
Menno Abee (manager)
Paraaf:
Vrijgegeven door:
Jeffry van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO)
Paraaf:
Opgesteld door:
Berdien de Wilde MA (historica)
Paraaf:
Afbeelding voorblad. Luchtfoto van het onderzoeksgebied. Bron: NCAP, sortie 33-0594, nummer 1010 d.d. 289-1944. Rechten voorbehouden. De in deze rapportage aanwezige informatie, waaronder de tekst en het kaartmateriaal, is eigendom van AVG. Het is de opdrachtgever toegestaan deze rapportage als één geheel aan derden kenbaar te maken, met het doel waarvoor het is vervaardigd. De verstrekking van afbeeldingen uit de rapportage, of de separaat meegestuurde digitale bijlagen die hiertoe behoren, is zonder toestemming van de auteur niet toegestaan in verband met mogelijke (beeld)rechten.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
2
INHOUD 1
INLEIDING ............................................................................................... 6 1.1
Aanleiding ................................................................................................ 6
1.2
Probleemstelling ........................................................................................ 6
1.3
Doelstelling .............................................................................................. 6
1.4
Onderzoeksgebied ..................................................................................... 7
1.5
Onderzoeksmethode .................................................................................. 7
1.5.1
Algemeen .............................................................................................. 7
1.5.2
Inventarisatie bronnenmateriaal ..............................................................11
1.5.3
Beoordeling bronnenmateriaal ................................................................12
1.5.4
Verantwoording ....................................................................................13
1.5.5
Personele deskundigheid ........................................................................13
1.5.6
Leeswijzer ............................................................................................14
2
INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ......................................................15 2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken ................................................................15
2.1.1
Rapportages AVG ..................................................................................15
2.1.2
Derden ................................................................................................15
2.2
Literatuur ................................................................................................15
2.2.1
Meidagen 1940 .....................................................................................15
2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader .........................................................15 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 .......................................16 2.2.2
Luchtoorlog 1940-1945 ..........................................................................17
2.2.3
Bevrijding september 1944 - oktober 1944 ...............................................18
2.2.4
Munitieruimingen ..................................................................................19
2.3
Collectie stafkaarten Topografische Dienst Kadaster .....................................19
2.3.1
Geallieerde stafkaart .............................................................................19
2.3.2
Duitse stafkaart ....................................................................................21
2.4
Gemeentearchief Simpelveld......................................................................21
2.5
Nieuwsberichten .......................................................................................23
2.5.1
AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek ..............................23
2.6
Explosieven Opruimingsdienst Defensie .......................................................23
2.6.1
Collectie ruimrapporten ..........................................................................23
2.6.2
Collectie mijnenkaarten ..........................................................................23
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
3
2.7
Nederlands Instituut voor Militaire Historie ..................................................23
2.7.1
Collectie Duitse verdedigingswerken ........................................................24
2.7.2
Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940 ...............................................24
2.8
Beeldbank NIMH ......................................................................................24
2.9
Provinciaal archief / Militair Gezag ..............................................................25
2.9.1
Militair Gezag ........................................................................................25
2.9.1.1 Militair Gezag Limburg ...........................................................................25 2.10 Nationaal archief ......................................................................................26 2.10.1 Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen ..............................26 2.10.2 Korps Hulpverleningsdienst ....................................................................26 2.11 Semi-Statisch Informatiebeheer .................................................................27 2.11.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst ..............................................27 2.12 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie ...........................................27 2.12.1 Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ..............................................................................................27 2.12.2 Beeldbank Tweede Wereldoorlog .............................................................28 2.13 The National Archives Londen ....................................................................28 2.13.1 Daily Logs ............................................................................................29 2.14 The National Archives and Records Administration ........................................29 2.15 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg
............................................................29 2.16 Imperial War Museums .............................................................................30 2.17 Library and Archives Canada......................................................................30 2.17.1 Collectie Defence Overprints ...................................................................30 2.18 Luchtfoto’s ..............................................................................................30 2.18.1 Geraadpleegde luchtfoto’s ......................................................................30 2.18.2 Veranderingen na-conflictperiode ............................................................35 3
CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN ............................................37 3.1
4
Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart ...............................................37 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL ..........................................................40
4.1
Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied ....................................40
4.2
Leemten in kennis bronnenmateriaal ..........................................................40
4.3
Soort en verschijningsvorm van explosieven ................................................41
4.3.1
Beschietingen met geschutmunitie ..........................................................41
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
4
4.4
Aantal mogelijk aan te treffen explosieven ..................................................41
4.5
Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied .....................................41
4.5.1
Geschutmunitie .....................................................................................42
4.6
Bodembelastingkaart ................................................................................42
5
CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ...............................................................44 5.1
Conclusie ................................................................................................44
5.2
Advies vervolgtraject ................................................................................44
5.2.1
Verkleinen verdachte gebieden ...............................................................44
5.2.2
Opsporing ontplofbare oorlogsresten .......................................................45
6
BIJLAGEN ................................................................................................46 6.1
Bronnenlijst .............................................................................................46
6.1.1
Archieven en overige instanties ...............................................................46
6.1.2
Literatuur .............................................................................................46
6.1.3
Websites ..............................................................................................47
6.1.4
Overig .................................................................................................47
6.2
Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse ..................................................48
6.3
Motivatie luchtfotobestelling ......................................................................50
6.4
Afkortingenlijst ........................................................................................52
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
5
1 INLEIDING 1.1
Aanleiding
AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van Antrea Group een vooronderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd ter plaatse van de projectlocatie Schilterstraat te Simpelveld (zie de kaarten op pagina 9 met de situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog en op pagina 10 met de huidige situatie). Hier worden in de toekomst diverse bodemingrepen uitgevoerd. Woningstichting Simpelveld is bezig met de voorbereiding en uitvoering van verschillende herstructureringsplannen in Simpelveld. Eén van deze herstructureringsplannen betreft de locatie Schilterstraat. De herontwikkeling is noodzakelijk, omdat de aanwezige woningen verouderd zijn en daarmee niet meer voldoen aan de wensen en eisen van de tegenwoordige tijd. In totaal worden 52 nieuwe woningen gerealiseerd ter vervanging van 70 te slopen woningen, bestaande uit 21 levensloopbestendige woningen en 31 nultredenwoningen.
1.2
Probleemstelling
Er kunnen als gevolg van gevechtshandelingen ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen en beroeren van ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Onbedoelde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane vondsten van ontplofbare oorlogsresten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.
1.3
Doelstelling
Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten. Er wordt daarnaast ingegaan op de te verwachten soort(en) ontplofbare oorlogsresten, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een (projectgebonden) risicoanalyse of direct een detectieonderzoek.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
6
1.4
Onderzoeksgebied
Het onderzoeksgebied bevindt zich te Simpelveld in de gemeente Simpelveld en wordt globaal begrensd door de begraafplaats en de (woonpercelen aan de) Van der Leyenstraat, Schilterstraat en Schiffelderstraat. In deze rapportage worden feiten omschreven van oorlogshandelingen die in en nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Er wordt bij het bepalen van de relevantie onderscheid gemaakt in 4 opties: ◼ Het feit wordt niet in de rapportage opgenomen wanneer de locatie van de gevechtshandeling verder dan ca. 100 meter van het onderzoeksgebied af ligt. ◼ Binnen deze rapportages worden alle noemenswaardige feiten binnen een straal van ca. 100 meter rondom het onderzoeksgebied opgenomen, waarbij één van de volgende relevanties wordt benoemd: ◼ Het feit krijgt de relevantie “nee” wanneer deze buiten het onderzoeksgebied ligt en op voorhand al kan worden bepaald dat deze geen invloed heeft op het onderzoeksgebied. Het feit wordt niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in deze rapportage en krijgt geen nummer op de gebeurtenissenkaart in de bijlage. ◼ Het feit krijgt de relevantie “mogelijk” wanneer het een melding betreft die buiten het onderzoeksgebied ligt en mogelijk van invloed is op het onderzoeksgebied, of wanneer de melding een groter gebied betreft dan binnen het onderzoeksgebied ligt.
Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, wordt wel of niet afgebakend, en krijgt een nummer op de gebeurtenissenkaart, mits het feit binnen de contouren van de kaart valt. ◼ Het feit krijgt de relevantie “ja” wanneer met zekerheid kan worden bepaald dat deze binnen het onderzoeksgebied ligt en een afbakening invloed heeft op het onderzoeksgebied. Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, de afbakening wordt gemotiveerd en het feit wordt van een nummer op de gebeurtenissenkaart voorzien. Het onderzoeksgebied ligt in de volgende gemeente: Huidige gemeente
Gemeente tijdens de Tweede Wereldoorlog
Simpelveld
Simpelveld
1.5
Onderzoeksmethode
1.5.1
Algemeen
Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende bodembelastingkaart. Het vooronderzoek dient conform het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse te worden uitgevoerd. Het vooronderzoek heeft tot doel om te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en indien deze concrete aanwijzingen er zijn, om het verdachte gebied af te bakenen. Dit komt samen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Het vooronderzoek bestaat uit zowel het inventariseren als beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Eindresultaat is een
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
7
rapportage en een bijbehorende bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten. Dit vooronderzoek heeft betrekking op de periode 1940-1945.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
8
SITUATIE W.O.II
Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000)
LEGENDA Onderzoeksgebied
0
100 200
400
600 Meter
±
ACTUELE SITUATIE
Esri Nederland, Jan Willem van Aalst - www.imergis.nl
LEGENDA Onderzoeksgebied
0
100 200
400
600 Meter
±
1.5.2
Inventarisatie bronnenmateriaal
Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van: ◼ ◼
Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten (indicaties); Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van ontplofbare oorlogsresten (contra-indicaties).
Medewerkers van AVG hebben (in het verleden) ten bate van dit vooronderzoek diverse archieven bezocht. Er was in alle gevallen sprake van fysiek archiefbezoek, tenzij het archief reeds gedigitaliseerd was, zoals ingeval de toegangen 409 en 575 van het NIMH en de via de website van Delpher te raadplegen krantencollectie van het Nationaal Archief. Wij hebben de volgende archieven en collecties wel/niet geraadpleegd: Verplichte bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Literatuur
O.a. De luchtverdediging in de meidagen 1940 en de groene serie
Ja
2.2
Gemeentearchief Simpelveld
Vermeldingen oorlogshandelingen
Ja
2.4
Provinciaal archief / Regionaal Historisch Centrum Limburg
Vermeldingen oorlogshandelingen
Ja
2.9
Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Amsterdam)
Toegangen 216k en 077
Ja
2.12
Nationaal Archief (’s-Gravenhage)
Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen (toegang 2.04.53.15), Korps Hulpverleningsdienst (toegang 2.04.110)
Ja
2.10
Semi-Statisch Informatiebeheer (Rijswijk)
Mijn- en Munitie Opruimingsdienst
Ja
2.11
Explosieven Opruimings Dienst Defensie
Geruimde explosieven (mora’s/wo’s), mijnenkaarten
Ja
2.6
Luchtfotocollectie Bibliotheek Universiteit Wageningen
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.18
Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Kadaster)
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.18
Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP, Edinburgh)
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.18
Koninklijke Bibliotheek / Delpher
Oude krantenberichten betreffende ontplofbare oorlogsresten
Ja
0
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)
Toegang 575
Ja
2.7
The National Archives (Londen)
Gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force
Ja
2.13
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
11
Bron
Korte omschrijving
Bundesarchiv-Militärarchiv (Freiburg)
Gegevens Luftwaffenführungsstab
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Ja
2.15
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Aanvullende bronnen Bron
Korte omschrijving
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)
Toegang 409
Ja
2.7
The National Archives (Londen)
Gegevens aangaande artilleriebeschietingen
Ja
2.13
The National Archives and Records Administration (Washington)
Gegevens 8th Air Force, 9th Air Force
Ja
2.14
Kadaster Zwolle
Collectie Stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle / naoorlogs kaartmateriaal
Ja
2.3
Niet in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse benoemde bronnen Bron
Korte omschrijving
Geraadpleegd
Hoofdstuk
Bedrijfsarchief AVG
Gegevens uit binnen- en buitenlandse archieven
Ja
2.1, 0
Bedrijfsdatabase AVG
O.a. oude webartikelen
Ja
2.1, 0
In het verleden uitgevoerde (voor-) onderzoeken
(Voor-)onderzoeken
Ja
2.1
Luchtfotocollectie Luftbilddatenbank
Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
Ja
2.18
Imperial War Museums
Beeldmateriaal Tweede Wereldoorlog
Ja
2.16
Library and Archives Canada
Defence Overprints
Ja
2.17
AVG beschikt niet over relevante toegangsnummers en/of inventarisnummers uit het archief van The National Archives and Records Administration (Washington).
1.5.3
Beoordeling bronnenmateriaal
In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
12
Bij de beoordeling van het bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.
1.5.4
Verantwoording
Het vooronderzoek is tot stand gekomen dankzij de volgende personen: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼
Dhr. G. den Braven MA (historicus): GIS-kaartmateriaal Mevr. B. de Wilde MA (historica): opstellen van het vooronderzoek en het GISkaartmateriaal Dhr. M.A. Abee (manager): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage Dhr. Dr. W. van den Brandhof (historicus/afdelingshoofd vooronderzoeken): interne beoordeling inhoud rapportage Dhr. J. van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO): interne beoordeling inhoud rapportage
1.5.5
Personele deskundigheid
Het opstellen van het vooronderzoek vereist een multidisciplinaire aanpak. Hierbij is personeel (of zijn derden) betrokken die deskundige zijn op het gebied van meerdere expertises. Bij het vooronderzoek dienen meerdere deskundigen betrokken te zijn, die tenminste beschikken over de volgende expertises: deskundigheid op het gebied van het opstellen van een historisch vooronderzoek, deskundigheid op het gebied van ontplofbare oorlogsresten, deskundigheid op het gebied van de civiele techniek, deskundigheid op het gebied van luchtfoto-interpretatie en deskundigheid op het gebied van geografische informatiesystemen (GIS). In de onderstaande tabel staat weergegeven wie er bij dit vooronderzoek betrokken zijn en op welk gebied zij deskundige zijn. Naam
Historisch onderzoek
Deskundigheid ontplofbare oorlogsresten
Civiele techniek
Luchtfotointerpretatie
Geografische Informatiesystemen
Wouter van den Brandhof
X
X
X
Gijs den Braven
X
X
X
Berdien de Wilde
X
X
X
X
X
X
X
Menno Abee Jeffry van den Bout
2162139-VO-01
X X
Schilterstraat Simpelveld
13
1.5.6
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en archiefonderzoek. In hoofdstuk 3 zijn de relevante indicaties en contra-indicaties chronologisch in een lijst van gebeurtenissen geordend en middels een kaart weergegeven. In dit hoofdstuk is tevens bepaald of de lijst met gebeurtenissen voldoende indicaties bevat voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van de onderzoeklocatie. Hoofdstuk 4 is het resultaat van de beoordeling van bronnenmateriaal. Hierin is tevens de bijbehorende bodembelastingkaart opgenomen. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 5.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
14
2 INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL 2.1
Eerder uitgevoerde onderzoeken
2.1.1
Rapportages AVG
Medewerkers van AVG hebben in het verleden een vooronderzoek op het grondgebied van Simpelveld uitgevoerd. Het betreft de volgende rapportage: AVG Explosieven Opsporing Nederland, Tracé Zuid Limburse Stroommaatschappij (ZSLM) d.d. 10-5-2021. Projectnummer 2162014.
◼
De aangetroffen relevante informatie is in deze rapportage verwerkt (zie o.a. paragraaf 2.2).
2.1.2
Derden
Er zijn in het AVG bedrijfsarchief geen door civiele explosieven opruimingsbedrijven in de gemeente Simpelveld uitgevoerde (voor)onderzoeken aanwezig. Tevens zijn de volgende bronnen geraadpleegd: ◼ ◼ ◼
De VEO bommenkaart De gemeente Simpelveld ProRail
Dit heeft niet geresulteerd in aanvullende relevante informatie.
2.2
Literatuur
2.2.1
Meidagen 1940
2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader Het Zesde en het Achttiende Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het Zesde Leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het Achttiende Leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
15
2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 In de hieronder weergegeven tabellen staan de onderzoeksresultaten m.b.t. de plaats Simpelveld in de meidagen van 1940. Datum
Gebeurtenis (bron: C.D. Kamerling, De krijgsverrichtingen in Zuid-Limburg, mei 1940)
Meidagen 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: E.H. Brongers, De oorlog in mei ‘40)
Relevant
Meidagen 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: H. Amersfoort / P. Kamphuis, Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied)
Relevant
Meidagen 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
10 mei 1940
Gebeurtenis (bron: W. Crombach e.a., Terugblik… met het oog op morgen… Bezetting en bevrijding van Bocholtz, Eys/Wittem, Heerlen-Zuid, Groot-Kerkrade, Schin op Geul, Simpelveld en Wylre) De hevigste strijd werd geleverd in het frontgedeelte Gulpen-Wittem-Partij. Hier ontwikkelde zich een vuurfront doordat de eerste tanks en motorrijders niet door de wegversperringen in de richting van de Geulbruggen kwamen. Van de Duitse vliegtuigen die te hulp kwamen, werd er één neergeschoten. Omdat de Duitsers haast hadden, gingen ze bij Partij opnieuw tot de aanval over. Toen ze ook hier niet door de versperringen konden dringen, bogen ze af naar Wylre. In deze plaats werden de verdedigers achtervolgd door pech: toen men bomen over de weg wilden laten vallen als hindernis wilde het lont niet branden en bij het eerste schot op een Duitse tank ontplofte het geschut. De tank werd overigens wel geraakt en uitgeschakeld. Ver kwamen de Duitsers ook hier niet omdat de brug bij Wylre was opgeblazen. (p. 9)
Relevant
Relevant
Nee
Datum
Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel 1 en deel 2)
Relevant
Meidagen 1940
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie
De genoemde locaties bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.
Motivatie --
16
2.2.2
Luchtoorlog 1940-1945
In de hieronder weergegeven tabellen staan vermeldingen die betrekking hebben op de luchtoorlog in de periode 1940-1945 in de plaats Simpelveld. Datum
Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945)1
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie)
Relevant
10 mei 1940
T-0323B: Ju 52 neergestort te Simpelveld (Vrusschenhuisken).
Datum
Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl)
1944-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: E.H. Brongers, De gebroken vleugel van de Duitse adelaar)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: A. Korthals Altes, Luchtgevaar)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: W. Crombach e.a., Terugblik… met het oog op morgen… Bezetting en bevrijding van Bocholtz, Eys/Wittem, Heerlen-Zuid, Groot-Kerkrade, Schin op Geul, Simpelveld en Wylre)
Relevant
1940-1945
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Nee
Relevant
Motivatie
--
Motivatie --
Motivatie De betreffende locatie bevindt zich buiten de begrenzingen van het onderzoeksgebied.
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie --
Motivatie
--
AVG weet uit ervaring dat niet alle vermeldingen van T. Eversteijn betrouwbaar zijn. Derhalve moet deze bron altijd in combinatie met andere bronnen (ter verificatie van de genoemde gebeurtenissen) worden gebruikt. 1
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
17
2.2.3
Bevrijding september 1944 - oktober 1944
In de hieronder weergegeven tabellen staan vermeldingen over de bevrijding van de plaats Simpelveld. Datum
Gebeurtenis (bron: C. Klep / B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945)
September 1944
Begin september 1944 werd Zuid-Limburg vrijwel zonder slag of stoot bevrijd. (p. 15)
Oktober 1944
Na de snelle bevrijding van Zuid-Limburg, die begin oktober met de inneming van Kerkrade was afgerond, was ook daar het front verstard. (p. 244)
Datum
Gebeurtenis (bron: W. Crombach e.a., Terugblik… met het oog op morgen… Bezetting en bevrijding van Bocholtz, Eys/Wittem, Heerlen-Zuid, Groot-Kerkrade, Schin op Geul, Simpelveld en Wylre)
17 september 1944
Het 1e bataljon van het 120e regiment was om 8 uur ’s morgens aangetreden voor een door tanks gesteunde aanval op de rechterflank van de divisie in de richting van Simpelveld-Bocholtz. Deze plaatsen werden bevrijd. (p. 64)
Relevant
Nee
De vermelding schetst context maar er wordt niet gesproken over gevechtshandelingen en/of specifieke locaties.
Nee
De vermelding schetst context maar er wordt niet gesproken over gevechtshandelingen en/of specifieke locaties.
Relevant
Nee
Deze vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of er sprake is van het onderzoeksgebied. Derhalve wordt er geen nadere analyse toegepast.
In Simpelveld veroorzaken granaatscherven enkele doden. (p.37)
Nee
Datum
Gebeurtenis (bron: J. Hendriks / H. Koenen, D-day in Zuid-Limburg: Dagboek van de bevrijding)
Relevant
16 september 1944
Simpelveld werd bevrijd door een deel van het 120e infanterie regiment. (p. 34)
17 september 1944
Het 2e bataljon, op de linkerflank van het 120e, trok vanuit Simpelveld noordwaarts en bereikte tegen het middaguur via de Locht de Kerkraadse buitenwijken. (p 36)
Schilterstraat Simpelveld
Motivatie
De vermelding schetst context maar er wordt niet gesproken over gevechtshandelingen en/of specifieke locaties.
21 september 1944
2162139-VO-01
Motivatie
Motivatie
Nee
De vermelding schetst context maar er wordt niet gesproken over gevechtshandelingen en/of specifieke locaties.
Nee
De vermelding schetst context maar er wordt niet gesproken over gevechtshandelingen en/of specifieke locaties.
18
Datum
Gebeurtenis (bron: S. Macholz, The 49th Infantry Division)
17 september 1944
In the morning of 17 september 1944 the enemy continued to attack the new defense sector of the division. In heavy fighting, during which the assault gun battalion came into operation successfully, the enemy took Ubachsberg, Simpelveld and Bocholtzerheide. But he was prevented from advancing beyond the line Heerlen – Hoerbach. During the afternoon the enemy succeeded in penetrating into the southern part of Heerlen, occupied by a small security detachment of the 148th Infantry Regiment. (p. 13)
2.2.4
Relevant
Nee
Motivatie
Deze vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of er sprake is van het onderzoeksgebied. Derhalve wordt er geen nadere analyse toegepast.
Munitieruimingen
De onderzoeksresultaten betreffende literatuur inzake munitieruimingen zijn als volgt: Datum
Gebeurtenis (bron: A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947)
1940-1947
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: J. van Woensel, Vrij van explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004)
Relevant
1944-2004
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
Datum
Gebeurtenis (bron: S.L. Veenstra, In de schaduw van de glorie: overzicht van vliegtuigbergingen in Nederland)
Relevant
1960-1977
Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
--
2.3
Relevant
Motivatie
--
Motivatie
--
Motivatie
--
Collectie stafkaarten Topografische Dienst Kadaster
2.3.1
Geallieerde stafkaart
Het onderzoeksgebied staat op de stafkaart Gulpen sheet 59S (Edition of June 1944) die is opgemaakt volgens het Nord de Guerre coördinatenstelsel. Deze stafkaart heeft een schaal van 1:25.000 en geeft een goed beeld van het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog. Het onderzoeksgebied ligt binnen het kaartvierkant K. 7649. Stafkaarten worden tevens gebruikt om de locaties van geallieerde luchtaanvallen te achterhalen (zie hoofdstuk 2.13). Op de hierna volgende pagina is de stafkaart weergegeven met de hierbij behorende nummering van de kaartvierkanten.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
19
GEALLIEERDE STAFKAARTEN MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER
K7550
K7549
K7548
LEGENDA Onderzoeksgebied
K7850
K7750
K7650
K7849
K7749
K7649
K7848
K7748
K7648
Stafkaarten: 59N Heerlen 59S Gulpen 5102 Herzogenrath
Kadaster, US Map Service
0
100 200
400
600 Meter
±
2.3.2
Duitse stafkaart
Er is in het AVG bedrijfsarchief een relevante Duitse stafkaart aanwezig: ◼
Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 62, West Heerlen, augustus 1942.
Deze stafkaart is vergelijkbaar met het exemplaar uit de voorgaande paragraaf en wordt hier derhalve niet afgebeeld.
2.4
Gemeentearchief Simpelveld
Het onderzoeksgebied lag in de Tweede Wereldoorlog in de voormalige gemeente Simpelveld. Er is in het gemeentearchief gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼
De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten
Bij het Rijckheyt te Heerlen zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Gemeente Simpelveld (1795-1941). Toegang T102. 2241 Rapport van het hoofd van de luchtbeschermingsdienst betreffende een onderzoek omtrent de luchtbeschermingsdienst. 2243 Doorslag van het verslag betreffende een bommenafworp in de gemeente op 13 mei 1940. 2244 Proces-verbaal inzake het vinden en deponeren van een parachute met omhulsel, vermoedelijk afkomstig van een Engelse lichtfakkel, gebruikt in de nacht van 29 op 30 augustus 1941. 2245 Overige stukken betreffende de luchtbescherming, de luchtbeschermingsdienst en het luchtbeschermingspersoneel.
Periode 19 juli 1940 1940 30 augustus 1941 1939-1941
2252 Stukken betreffende plaats gehad hebbende branden.
1829, 1858, 1941
2653 Processen-verbaal van aangifte van oorlogsschade.
1940
Gemeente Simpelveld (1942-1981). Toegang T104.
Periode
577 Richtlijnen en uitvoeringsstukken betreffende materiële oorlogsschade aan overheidsgebouwen.
1942-1955
1227 Wapenverordening, uitgevaardigd door het Militair Gezag.
1944
1434 Stukken betreffende het bewegwijzeren naar de schuilplaatsen in Simpelveld, met tekening.
1942
1436 Brandrapporten.
1941-1942
1498 Stukken betreffende het herstel van de oorlogsschade aan wegen en toekenning van bouwvolume voor weg- en waterbouwkundige werken.
1946-1955
1769 Stukken betreffende de verstrekte vergoedingen voor geleden oorlogsschade.
1947-1955
1770 Richtlijnen en uitvoeringsstukken betreffende materiële oorlogsschade aan particuliere gebouwen.
1948-1958
1855 Stukken betreffende de viering van de bevrijding 1954-1955.
1954-1955
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
21
Gemeente Simpelveld (1982-1989). Toegang T105.
Periode
Er zijn geen relevante documenten met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog aangetroffen.
Gemeente Simpelveld (1990-1999). Toegang 106.
--
Periode
Er zijn geen relevante documenten met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog aangetroffen.
--
De Luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog onder andere verantwoordelijk voor het geven van luchtalarm bij bombardementen, het controleren van verduisteringsmaatregelen en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen en vliegtuigbeschietingen. Er zijn in het gemeentearchief documenten van de Luchtbeschermingsdienst aanwezig. In het onderstaande overzicht zijn gegevens met betrekking tot de Luchtbeschermingsdienst, aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten en oorlogsschade opgenomen. De vetgedrukte vermeldingen hebben (mogelijk) betrekking op het onderzoeksgebied. Datum
Gebeurtenis (Bron: Gemeente archief Simpelveld)
13 mei 1940
Om 00.30 uur zijn er 2 scherfbommen afgeworpen. (Bron: toegang 102, inventarisnr. 2243.)
Nee
1 september 1944
Schade als gevolg van granaatinslagen en zwaar militair vervoer in de Schiffelderstraat. (Bron: toegang 104, inventarisnr. 1498.)
18 september 1944
Onbekend
2162139-VO-01
Schade als gevolg van oorlogshandelingen aan de Kloosterstraat 12-14. (Bron: toegang 104, inventarisnr. 1770.)
Schade als gevolg van granaten aan de Kloosterstraat 12-14. (Bron: toegang 104, inventarisnr. 1769.)
Relevant
Motivatie
Documentcode
Deze vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of er sprake is van het onderzoeksgebied. Derhalve wordt er geen nadere analyse toegepast.
GA-0965-1022243-2
Mogelijk
De Schiffelderstraat ligt gedeeltelijk binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied.
GA-0965-1041498-15
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich nabij het onderzoeksgebied. Deze vermelding kan een indicatie geven voor relevante oorlogshandelingen binnen het onderzoeksgebied.
GA-0965-1041770-38
Mogelijk
De genoemde locatie bevindt zich nabij het onderzoeksgebied. Deze vermelding kan een indicatie geven voor relevante oorlogshandelingen binnen het onderzoeksgebied.
GA-0965-1041769-39/40
Schilterstraat Simpelveld
22
2.5
Nieuwsberichten
2.5.1
AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek
De collectie ontplofbare oorlogsresten gerelateerde nieuwsberichten in het AVG bedrijfsarchief, alsmede het internet en de oude krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage zijn geraadpleegd. Er zijn geen berichten gevonden die betrekking hebben op het onderzoeksgebied.
2.6
Explosieven Opruimingsdienst Defensie
2.6.1
Collectie ruimrapporten
De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) houdt sinds 1970 meldingen van aangetroffen ontplofbare oorlogsresten bij. Deze meldingen zijn tot 1992 als melding opdracht en ruim rapport (MORA) en na 1992 als uitvoeringsopdracht (UO) gearchiveerd. AVG heeft het overzicht van relevante MORA’s en UO’s van de gemeente Simpelveld opgevraagd. Er zijn in dit overzicht meldingen van het onderzoeksgebied geregistreerd. Op basis van de locatiebeschrijvingen zijn de ruimrapporten geselecteerd en opgevraagd. Deze documentatie is bestudeerd. De onderzoeksresultaten zijn in de volgende tabel weergegeven. De vermeldingen zijn niet van belang voor het bepalen van een afbakening en zijn derhalve niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. MORA / UO
Locatie
Vondst
19922833
Oranjeplein 1a
1 Mills handgranaat 36
19711105
Schiffelderstraat 17
2.6.2
1 handgranaat
Relevant
Motivatie
Ja
Deze handgranaat is aangetroffen binnen de begrenzingen van het onderzoeksgebied.
Nee
Deze handgranaat is aangetroffen buiten de begrenzingen van het onderzoeksgebied.
Collectie mijnenkaarten
De collectie mijnenveldkaarten van de EODD is in kader van dit vooronderzoek geraadpleegd. Dit geldt ook voor de collectie mijnenveld leg- en ruimrapporten. Er lagen geen gedocumenteerde mijnenvelden in het onderzoeksgebied.
2.7
Nederlands Instituut voor Militaire Historie
Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag beheert collecties over de geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht in binnen- en buitenland vanaf de Tachtigjarige Oorlog tot heden. In dit archief is een groot aantal collecties met betrekking tot de Koninklijke Luchtmacht, Landmacht en Marine ondergebracht.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
23
2.7.1
Collectie Duitse verdedigingswerken
De collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’, ook wel bekend als de 575-serie, is opgebouwd uit inlichtingenrapporten, plattegronden en verordeningen van zowel de Duitse bezettingsmacht als van het verzet / Bureau Inlichtingen te Londen. Deze zes meter lange collectie bestaat onder andere uit inlichtingen van de illegaliteit, kaarten van inundaties, gegevens betreffende Duitse mijnenvelden, Britse en Duitse kaarten, telegrammen en Duitse voorschriften. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’. Toegang 575
Inventarisnummer
Duitse verdedigingskaarten van Nederland, België en Duitsland – West- en Oost Heerlen (blad 62) gedateerd tot 1941, geen datum
67
GB/1203/44; Omschrijving: Berichten betreffende legering, verplaatsing en uitrusting Duitse troepen, gedrag burgerbevolking, wapenopslag en verplaatsing spoorwegknooppunt in Maastricht, Roermond, Heerlen, Oss, Keulen en Aken
340
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.7.2
Gevechtsverslagen en rapporten mei 1940
Deze collectie bestaat uit rapporten, verslagen, dagboeken en tekeningen die door officieren, onderofficieren en manschappen werden ingeleverd bij de Krijgsgeschiedkundige Sectie van het Hoofdkwartier van de Generale Staf. Dit gebeurde in veel gevallen pas in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Deze evaluatieverslagen van de gevechten, die overigens tegenstrijdig kunnen zijn, vormden naast in de Militaire Spectator verschenen artikelen een belangrijke basis voor de ‘Groene Serie’: het eerste officiële standaardwerk over de strijd in Nederland in de meidagen van 1940. Er zijn geen relevante inventarisnummers met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.8
Beeldbank NIMH
De beeldbank van het NIMH bevat een groeiende collectie foto’s en andere afbeeldingen uit de collectie van het NIMH, onder andere van de meidagen van 1940. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante afbeeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
24
2.9
Provinciaal archief / Militair Gezag
2.9.1
Militair Gezag
Het Militair Gezag was verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de bevrijde delen van Nederland. In dit archief zijn doorgaans per provincie gegevens over in gemeenten aanwezige ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. Er is gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼
De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten
2.9.1.1 Militair Gezag Limburg Het archief van het Militair Gezag van de provincie Limburg bevindt zich bij het Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL) te Maastricht. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 07.E09 Militair Gezag Limburg. Regionaal Historisch Centrum Limburg, Maastricht.
Periode
2.1. Archieven P.M.C. Limburg
Onbekend
41 (doos 4860). Luchtbescherming en Brandweer-algemeen 2.1. Archieven P.M.C. Limburg
Onbekend
42 (doos 4860). Aangiften, opruiming en rapporten betreffende mijnen en projectielen 2.1. Archieven P.M.C. Limburg
Onbekend
43 (doos 4861). Correspondentie betreffende mijnen, projectielen en ander oorlogstuig 2.7. Districtsmilitair commissariaat Venlo 66 (doos 4952). Opgaven van gemeenten i.z. ligging van mijnenvelden met schetskaartjes en kladopgaven van geruimde mijnen, soort vermeldende 2.7. Districtsmilitair commissariaat Venlo 67 (doos 4952). Correspondentie i.z. luchtbescherming, opruiming van mijnen, enz.; personeelslast 2.1. Archieven P.M.C. Limburg
Onbekend
Onbekend Onbekend
138 (doos 4871). Oorlogsschade betreft in hoofdzaak Schade-Enquête-Commissie 2.7. Districtsmilitair commissariaat Venlo
Onbekend
142 (doos 4958). Landbouwherstel; opruiming mijnen en begroting 2.1. Archieven P.M.C. Limburg
Onbekend
197 (doos 4875). Opgave bevrijdingsdata der gemeenten
De onderzoeksresultaat is in de onderstaande tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: Regionaal Historisch Centrum Limburg, toegang 07.E09)
Relevant
Motivatie
18 november 1944
30 handgranaten, 10 kisten munitie, 1 pantservuist op een terrein aan de Schiffelderstraat (Brikettenfabriek) te Simpelveld aanwezig. (bron: inventarisnr. 43)
Mogelijk
De genoemde locatie bevind zich in de nabijheid van het onderzoeksgebied.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
25
2.10 Nationaal archief 2.10.1
Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen
In het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, periode 1937-1946, zijn meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten opgenomen. Het betreft gegevens betreffende de luchtoorlog. De in dit archief aanwezige bronnen bevatten informatie over onder andere bombardementen, noodafworpen en vliegtuigbeschietingen. Het navolgende inventarisnummer is geraadpleegd: Toegang 2.04.53.15. Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946. Nationaal Archief ’s-Gravenhage. Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde Luchtactiviteiten.
Inventarisnummer 79
Provincie Limburg
Het onderzoeksresultaat is in de onderstaande tabel samengevat: Datum
Gebeurtenis (bron: Nationaal Archief, toegang 2.04.53.15)
13 mei 1940
Tijdstip 0.30 uur. Twee scherfbommen afgeworpen te Simpelveld door vermoedelijk Engelse vliegtuigen. Dicht achter elkaar. Alleen gat geslagen in weiland Sectie. A.1577 en in bouwland sectie A. (bron: inventarisnr. 79)
2.10.2
Relevant
Nee
Motivatie Deze vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of er sprake is van het onderzoeksgebied. Derhalve wordt er geen nadere analyse toegepast.
Korps Hulpverleningsdienst
De Hulpverleningsdienst is de voorganger van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. In het archief van de Hulpverleningsdienst zijn onder andere krantenknipsels betreffende geruimde ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 2.04.110. Archief van het Korps Hulpverleningsdienst, 1945-1974. Nationaal Archief ’sGravenhage.
Inventarisnummer
Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1945-1959
20 t/m 22
Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst. 1947
23
Register met krantenknipsels inzake ongevallen met oorlogstuig. 1965-1970
27
Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst. 1947-1970
28
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
26
2.11 Semi-Statisch Informatiebeheer Het Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB) in Rijswijk beheert de archieven van het Ministerie van Defensie voordat deze aan het Nationaal Archief worden overgedragen. In dit archief zijn bronnen met betrekking tot naoorlogse ruimingen van ontplofbare oorlogsresten door de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst en de Mijn Opruimings Dienst ondergebracht. Het betreft documenten uit de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog: een periode waarin er nog grote aantallen ontplofbare oorlogsresten in Nederland aanwezig waren.
2.11.1
Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst
De MMOD en de MOD waren na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het opruimen van mijnen en achtergelaten ontplofbare oorlogsresten. In het voorjaar van 1945 werden twee bataljons mijnenruimers opgericht onder de naam Mijn Opruimings Dienst (MOD). In maart 1946 werd deze dienst gereorganiseerd en werd de naam veranderd in de Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD). Het archief bestaat uit meldingen, kaarten, plattegronden en ruimrapporten betreffende locaties binnen Nederlandse gemeenten waar ontplofbare oorlogsresten aanwezig waren. Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.12 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) houdt zich bezig met de bestudering van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en hedendaagse genociden. In het archief te Amsterdam is onder andere een grote collectie met foto’s uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht.
2.12.1
Collecties Departement van Justitie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen
en
Bij het NIOD zijn de onderstaande twee collecties geraadpleegd: ◼ ◼
Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k) Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077)
– Höhere SS- und
Het betreft de volgende inventarisnummers: Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD. Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 – 28 april 1944 Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten
Inventarisnummer 180
181-185
Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen
186
Telexberichten inzake meldingen van neergestorte geallieerde bommenwerpers, 20 – 24 februari 1944
328
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
27
Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD.
Inventarisnummer
Stukken betreffende het melden van schade door bombardementen en beschietingen uit vliegtuigen, 24 februari 1944 – 31 maart 1945
329
Stukken betreffende het opstellen van processen-verbaal inzake bombardementen en beschietingen in verschillende gemeenten, 28 september 1944 – 31 maart 1945
331
Proces-verbaal van de luchtbeschermingsleider inzake schade door luchtaanvallen door de geallieerden en afweergeschut van de Duitsers, 3 februari 1944
477
Stukken betreffende het instellen van een onderzoek naar de gevolgen van luchtaanvallen, 8 oktober 1944 – 6 februari 1945
493
Stukken betreffende het instellen van een onderzoek inzake het bombardement op 14 oktober, 17 oktober 1944
624
Rapporten van de onderluitenant van de Marechaussee F. Meems inzake het vinden van benzinetanks, die uit een vliegtuig waren geworpen, alsmede de inslag van een granaat, 20 januari – 20 maart 1944
642
Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077), NIOD.
Inventarisnummer
Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941
1328
Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943
1759
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.12.2
Beeldbank Tweede Wereldoorlog
Foto’s uit de Tweede Wereldoorlog, afkomstig van Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea, herinneringscentra en het NIOD, zijn bijeengebracht in de databank Beeldbank WO2. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante beelden met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.13 The National Archives Londen The National Archives in Kew (Londen) is het officiële nationale archief van het Verenigd Koninkrijk. Er liggen hier gevechtsverslagen van Britse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The National Archives zijn, afgezien van deze War Diaries, ook o.a. de logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht. Bronnen betreffende de volgende onderdelen van de RAF bevatten mogelijk relevante informatie voor dit vooronderzoek: ◼ ◼ ◼ ◼
Bomber Command RAF Coastal Command RAF Fighter Command RAF/Air Defence Great Britain Second Tactical Air Force
In dit geval zijn, gezien de aard van de gevechtshandeling(-en), alleen bronnen betreffende de Second Tactical Air Force relevant voor dit vooronderzoek.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
28
2.13.1
Daily Logs
Vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force (2nd TAF) gaven tactische luchtsteun aan geallieerde gevechtseenheden. De geallieerde jachtbommenwerpers vielen o.a. vijandelijke stellingen, tanks, treinen en hoofdkwartieren aan. De volgende Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force zijn geraadpleegd: Daily Logs 2nd Tactical Air Force. The National Archives Londen
Inventarisnummer
2nd Tactical Air Force: Daily Log: Sept.-Oct. 1944
Air 37/715
2nd Tactical Air Force: Daily Log: Nov.-Dec. 1944
Air 37/716
2nd Tactical Air Force: Daily Log: Jan.-Feb. 1945
Air 37/717
2nd Tactical Air Force: Daily Log: Mar.-May. 1945
Air 37/718
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.14 The National Archives and Records Administration The National Archives and Records Administration (NARA) in Washington D.C. is het officiële nationale archief van de Verenigde Staten. In dit archief liggen de gevechtsverslagen van Amerikaanse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The National Archives zijn tevens logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht. De volgende bronnen zijn bij het NARA geraadpleegd: NARA Washington
Inventarisnummer
Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944.
T1022-2726
Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 1940-1941.
T1022-2784
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2.15 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg In het Bundesarchiv-Militärarchiv zijn de gevechtsverslagen van Duitse eenheden die in mei 1940 en in 1944-1945 strijd op Nederlands grondgebied hebben geleverd ondergebracht. Dit betreft bronnen met betrekking tot zowel het Heer, de Luftwaffe als de Kriegsmarine. De volgende bronnen zijn bij het Bundesarchiv-Militärarchiv in Freiburg geraadpleegd: Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg.
Inventarisnummer
Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 10 mei 1940 t/m 9 november 1941
RL/2/II/205 t/m 269
Luftlageberichte Luftwaffenführungsstab 1 augustus 1940 t/m 10 november 1940
RM7/344 t/m 353
Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
29
2.16 Imperial War Museums De Imperial War Museums beschikken over een grote collectie foto’s en films van Nederland in de Tweede Wereldoorlog, waaronder opnames die tijdens bombardementen werden gemaakt. Er zijn geen relevante foto’s of films aangetroffen met betrekking tot het onderzoeksgebied.
2.17 Library and Archives Canada 2.17.1
Collectie Defence Overprints
Library and Archives Canada beschikt over een collectie zgn. Defence Overprints. Dit zijn geallieerde stafkaarten waarop, op basis van o.a. geanalyseerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog, Duitse militaire objecten werden ingetekend. Er zijn bij Library and Archives Canada geen relevante Defence Overprints en Overlays van het onderzoeksgebied gevonden.
2.18 Luchtfoto’s 2.18.1
Geraadpleegde luchtfoto’s
De volgende luchtfotoarchieven zijn geraadpleegd: ◼
◼
◼
◼
Archief van de Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek. Dit archief bevat ruim 94.000 luchtverkenningsfoto’s die zijn gemaakt door de Royal Air Force (RAF) en United States Army Air Forces (USAAF) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er zijn geen relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Archief van het Kadaster te Zwolle. Dit archief bevat circa 110.000 luchtverkenningsfoto’s uit de oorlogsperiode, gemaakt door de RAF en USAAF. Het archief bestaat ook deels uit voor- en naoorlogse luchtfoto’s (in 1939 en 1940 zijn bijvoorbeeld de Grebbelinie en de Nieuwe Hollandse Waterlinie in beeld gebracht). Er zijn geen relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Archief van The National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh. Dit archief bevat circa 11 miljoen luchtverkenningsfoto’s, gemaakt door de RAF en USAAF. Er is gezocht in de collecties ‘JARIC’ en ‘ACIU’. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Deze zijn aangeschaft. Het archief van de Luftbildatenbank te Estenfeld (Duitsland). De Luftbilddatenbank beschikt over 500.000 eigen luchtfoto’s en raadpleegt daarnaast archieven in Nederland, de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Canada. Er zijn relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Deze zijn aangeschaft.
De bestelde luchtfoto’s worden in hoofdstuk drie in de gebeurtenissentabel per luchtfotoarchief besproken. Datzelfde geldt voor de analyseresultaten.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
30
De luchtfoto’s zijn als categorie A en C gekwalificeerd.2 Dat betekent dat de verkrijgbare luchtfoto’s een kleine tot grote kwalitatieve beperking hebben voor wat betreft de luchtfoto-interpretatie. Uit de geïnventariseerde luchtfoto’s zijn de meest geschikte luchtfoto’s geselecteerd. Bij de selectie is rekening gehouden met de dekking, de opnamedatum in relatie tot oorlogshandelingen, alsmede de kwaliteit van het fotobeeld en de schaal. Er is gezocht naar luchtfoto’s van zo kort mogelijk voor en na de gevechtshandelingen (mits van voldoende kwaliteit voor interpretatie op oorlogsschade). In bepaalde gevallen zijn er geen luchtfoto’s besteld. Dit wordt in bijlage 6.3 gemotiveerd. Een belangrijk selectiecriterium voor de luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog is de opnamedatum. De voorkeur is uitgegaan naar luchtfoto’s die zo kort mogelijk voor en na de belangrijkste gevechtshandelingen zijn gemaakt. Er is daarnaast rekening gehouden met de kwaliteit van de luchtfoto’s, alsmede de schaal. Bij de classificatie van objecten op luchtfoto’s is de validiteit van de classificatie in GIS vastgelegd in de volgende drie niveaus van betrouwbaarheid: ◼ ◼ ◼
Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%) Waarschijnlijk: de organisatie is overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid 50% of hoger) Mogelijk: de organisatie is overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto (betrouwbaarheid lager dan 50%)
De optimalisatie van de luchtfoto’s heeft plaatsgevonden vanuit de GIS applicatie ArcGIS Pro. Naar aanleiding van de luchtfotoanalyse wordt geconcludeerd dat er sporen van gevechtshandelingen in het onderzoeksgebied zichtbaar zijn. Dit wordt verder uitgewerkt in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Op de hierna volgende pagina’s zijn de volgende kaarten weergegeven: ◼ ◼ ◼
2
Een kaart met daarop de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een collage van de geanalyseerde luchtfoto’s. Een kaart met daarop een weergave van luchtfotoanalyse.
Kwalificatie van de luchtfoto’s: A = goed, B = matig, C = slecht.
2162139-VO-01
Schilterstraat Simpelveld
31
GEANALYSEERDE LUCHTFOTO'S
33-0594
/ 1010 /
44
28/09/19
3G-TUD-S129 7-3980 / 7094 / 21/02/1945
9/1944
/1944
/ 28/09
1010 / 28/0
/ 1010
33-0594 /
1945
4 33-059
/ 5079 / 14/07/
/07/1945
9 / 5079 / 14
3G-TUD-S12
3G-TUD-S12
/07/1945
9 / 5079 / 14
© OpenStreetMap (and) contributors, CC-BY-SA
LEGENDA Onderzoeksgebied
Geanalyseerde Luchtfoto's
Aan de binnenkant van de contouren van de luchtfoto's zijn respectievelijk het sortienummer, het nummer van de luchtfoto en de datum van de opname van de desbetreffende luchtfoto weergegeven.
0
250 500
1.000
1.500
2.000 Meter
±
LUCHTFOTOCOLLAGE SWEYER
RODEPUT
Kloosterstraat
SIMPELVELD
Bulkemstraat IN DE GAAS
Nijswillerweg PRICKART
LEGENDA Onderzoeksgebied
0
125
250
500
750
1.000 Meter
±
LUCHTFOTOANALYSE
Esri Nederland, Community Map Contributors
LEGENDA Onderzoeksgebied
Opgeblazen spoorbrug
0
25
50
100
150
200 Meter
±
2.18.2
Veranderingen na-conflictperiode
Er is ten bate van het vooronderzoek middels historische kaarten gezocht naar indicaties betreffende veranderingen na de conflictperiode. 3 Het onderzoeksgebied is in de huidige situatie geanalyseerd met behulp van Google Maps, Google Earth en Bing Maps. Uit een vergelijking van deze luchtfoto’s met historisch kaartmateriaal van www.topotijdreis.nl en historische luchtfoto’s blijkt, dat er binnen de begrenzingen van het onderzoeksgebied grote infrastructurele veranderingen hebben plaatsgevonden. De tegenwoordige Schilterstraat is in de jaren ’60 aangelegd. Voorheen lag deze weg wat meer zuidwestelijker van de huidige Schilterstraat. Met het verleggen van de straat is ook de bebouwing veranderd en uitgebreid. Zo was een groot deel van het onderzoeksgebied ten tijde van de Tweede Wereldoorlog weiland. Dit is verbouwd tot een woonwijk. Op de volgende pagina zijn door middel van kaarten van verschillende jaartallen de veranderingen in het onderzoeksgebied weergegeven.