VII-19 Bijlage 2 Conceptjaarstukken 2021.pdf

Regionaal Beleid Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (SVREZL) In 2017 is de Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg vastgesteld door alle ZuidLimburgse gemeenten. In de SVREZL is de hoofdstructuur van de winkel-, kantoren- en bedrijventerreinenmarkt vastgelegd. Ook zijn afspraken gemaakt over hoe om te gaan met nieuwe initiatieven, waarbij de afstemming plaatsvindt op Zuid-Limburgse schaal danwel op de schaal van Parkstad. In 2021 is de SVREZL tussentijds geëvalueerd door een extern bureau. In 2022 wordt, met als vertrekpunt de aanbevelingen van de evaluatie, bekeken of en welke aanpassingen van de SVREZL nodig zijn.

Regionale programmering Uitvoeringsprogramma Retail In 2021 is vanuit het Uitvoeringsprogramma Retail ingezet op de uitvoering van de themalijn ‘Voorzieningen & Retail’ van de Regio Deal. Daarbij wordt ingezet op projecten die bijdragen aan zowel de algehele doelstellingen uit de Regio Deal (meervoudige opgave) als de inhoudelijke, themagerichte doelstellingen (met name het versterken van winkelclusters en het onttrekken/transformeren van overtollige winkelmeters). In 2021 heeft besluitvorming plaatsgevonden (Regionale Regiegroep en DB Parkstad) over de resterende financiële middelen binnen de themalijn ‘voorzieningen & retail’, waarbij bijdragen zijn toegekend aan projecten in Brunssum-Centrum en Voerendaal-Centrum, en de regionale Stratenaanpak Parkstad Limburg tot uitvoering kan komen. Daarmee is er reëel zicht op het behalen van de thematische doelstellingen. Tevens is in 2021 voorgesorteerd op de ‘Impulsaanpak Winkelgebieden’, een a.s. fonds van het Ministerie van EZK. Ook zijn belangrijke stappen gezet in het instrumentarium, zie hierna onder ‘instrumentontwikkeling’.

22

Uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen De dynamiek op de bedrijventerreinen is sterk toegenomen en veel transacties hebben plaats gevonden. Bedrijven die in de regio gevestigd zijn breiden uit, bedrijven van buiten de regio openen een nieuwe vestiging in de regio en vastgoedontwikkelaars kopen veel gronden op de bedrijventerreinen op. Als gevolg van deze ontwikkelingen heeft in september 2021 een Bestuursconferentie Bedrijventerreinen plaatsgevonden, waarbij diverse vastgoedontwikkelaars en bedrijven aanwezig waren en waar facetten als ruimtelijke ontwikkeling, arbeidsmarkt, duurzaamheid en stikstof besproken zijn. De Bestuurscommissie heeft naar aanleiding daarvan opdracht gegeven om het Uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen Parkstad te actualiseren en een aantal prioritaire thema’s benoemd. Een onderzoek naar de potentie van herontwikkeling van de bestaande bedrijventerreinen is uitgezet. Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie Parkstad In het Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie Parkstad zijn een viertal prioriteiten benoemd: voortbouwen op de ingeslagen weg met een goede publiek-private samenwerking, de identiteit van Parkstad beleefbaar maken, zorgen voor een uitnodigende woon- en leefomgeving, verbeteren van de toeristisch-recreatieve verbindingen.

In 2021 is daarbij met name ingezet op het faciliteren van de samenwerking tussen toeristische partijen, de opening van het Experience Center van de regio in het Maankwartier en het verder uitzetten van de verhaallijnen in de regio. Regionaal ecosysteem Digitalisering In de regio zijn veel partijen actief met digitalisering en digitale innovatie. Samen met de Smart Services Campus, als spil in het netwerk, wordt het regionaal ecosysteem verder ontwikkeld. Hiervoor wordt een regionale Digitaliseringsagenda opgesteld. Ook is dit regionaal ecosysteem benoemd tot één van de zeven landelijke hubs van de Nederlandse AI Coalitie. Aansluitend op de Regio Deal, vormt Brede Welvaart het centrale thema van deze hub. Op initiatief van de Smart Services Campus wordt een digitaliseringsloket voor het MKB ontwikkeld, dat een MKB-ondernemer helpt om bij diens digitaliseringvraagstuk de juiste partijen en regelingen te vinden. Vanuit de Bestuurscommissie Economie & Toerisme wordt financieel bijgedragen aan dit initiatief. Dat geldt ook voor het ELSA-lab (‘Ethical, Legal and Societal Aspects’) armoede en schulden, dat kijkt naar de ethische, juridische en sociale aspecten van AI (kunstmatige intelligentie) voor het verminderen van armoede en schuldenproblematiek. Promotie en acquisitie De Parkstad-gemeenten werken intensief samen bij de promotie en acquisitie voor bedrijven in de regio.

Gezamenlijk wordt via het ambtelijke Promac-overleg gekeken waar nieuwe bedrijven het best kunnen landen en waar bedrijven, die uit hun jasje groeien op hun huidige locatie, binnen de regio naar toe kunnen verplaatsen. De dynamiek in het bedrijfsleven is in positieve zin sterk toegenomen in 2021, met name op de bedrijventerreinen. Voorbeelden hiervan zijn de aangekondigde verplaatsing van Ranpak naar het terrein Julia, de vestiging van Amazon op Avantis, de aankoop van Panattoni van een kavel op De Beitel, de verplaatsing van Commaxx naar de Rodaboulevard. Oostflank Brunssum Met de gemeente Brunssum, Stadsregio Parkstad Limburg en provincie Limburg is in 2021 een ambitiedocument voor de Oostflank Brunssum opgesteld. Een herontwikkeling tot een aantrekkelijke economische vestigingslocatie wordt beoogd, waarmee de kwaliteit van het gebied wordt verbeterd en er tegemoet wordt gekomen aan de grote marktvraag die er vanuit het bedrijfsleven is voor nieuwe grote kavels. Daarbij wordt vanuit de overheden gezamenlijk gestuurd op een grote toegevoegde waarde van nieuwe economische ontwikkelingen in onder andere werkgelegenheid en duurzaamheid. Het Verhaal van Parkstad Door Visit Zuid-Limburg is in 2021 de Visit Zuid-Limburg Experience Heerlen-Parkstad geopend in het Maankwartier. Dit informatiepunt is voor toeristen het startpunt van de ontdekkingsreis door

23

Parkstad. Aan de hand van vijf tijdlijnen worden toeristen meegenomen langs de attracties en bezienswaardigheden in de regio. Als vervolg op de opening van de Visit Zuid-Limburg Experience Heerlen-Parkstad wordt er in samenwerking met de ondernemers in de regio gewerkt aan het beleefbaar maken van de tijdlijnen op locaties elders in de regio.

Monitoring Vestigingenregister Door middel van het Vestigingenregister worden de ontwikkelingen van het aantal vestigingen en de werkgelegenheid in de regio gemonitord, om daarmee de bedrijven- en werkgelegenheidsdynamiek van Parkstad in kaart te brengen. In het vierde kwartaal van het daarop volgende jaar wordt door onderzoeksbureau Etil op basis van de data uit het Vestigingenregister een jaarlijks rapport uitgebracht over de ontwikkelingen van dat jaar. Locatus Via het Locatus-abonnement wordt de ontwikkeling van de winkelvoorraad in Parkstad structureel gemonitord. Hierdoor is er sprake van actueel inzicht in de winkelvoorraad (aantal verkooppunten en vierkante meters) en de leegstand (idem), zowel in algemene zin als op het niveau van de individuele SVREZL-winkelclusters. Daarmee vormt Locatus een belangrijke bron voor de monitoring van het SVREZL-beleid en het Uitvoeringsprogramma Retail in Parkstad. Rebis/Leegstandskaart Door middel van Rebis worden de ontwikkelingen op de bedrijventerreinen gemonitord voor wat betreft de kavels. Daarnaast wordt ook gebruik gemaakt van de gegevens uit de Leegstandskaart van Het Gegevenshuis voor de leegstand in de panden op de bedrijventerreinen. Toeristische bestedingen Elke 4 jaar wordt, in opdracht van Visit Zuid-Limburg, door ZKA Leisure Consultants de omvang van de toeristische bestedingen in Zuid-Limburg onderzocht.

In 2019 is dit onderzoek uitgevoerd over het jaar 2018. In vergelijking met het onderzoek van 4 jaar eerder bleek dat er in Parkstad een stijging van 5,5% van de toeristische bestedingen was, waarbij met name in het verblijfstoerisme een sterke groei van 33% is geweest.

Instrumentontwikkeling MKB Innovatieregeling Door de Bestuurscommissie is een MKB Innovatieregeling “Duurzaam en Sociaal Ondernemerschap in Parkstad Limburg” ingesteld. De innovatieregeling heeft tot doel om het sociale en duurzame ondernemerschap van het mkb te versterken, waarbij allianties ontstaan tussen verschillende ondernemers, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties waardoor innovatieve ideeën gezamenlijk worden doorontwikkeld en een bijdrage leveren aan de (maatschappelijke) opgaven van Parkstad. Als financiële prikkel kunnen vouchers worden aangevraagd door mkb-ondernemingen. In 2021 zijn alliantiebijeenkomsten georganiseerd voor de thema’s ‘circulair bouwen’ en ‘toerisme’. Deze bijeenkomsten hadden per thema ca. 50 deelnemers en hier zijn diverse allianties uit voortgekomen. In 2021 zijn 17 voucheraanvragen binnengekomen, waarvan er 10 zijn toegekend voor een totaalbedrag van € 259.350. Vijf aanvragen zijn afgewezen en één aanvrager heeft de aanvraag ingetrokken. Medio 2021 is de website van de regeling live gegaan en zijn animatievideo’s gemaakt ter promotie van de regeling. Ook is gestart met een breder communicatietraject, met als doel om meer aanvragen te gaan ontvangen. De regeling loopt nog t/m december 2023 en er is nog budget van ca. € 870.000 voor toekenning van vouchers.

Streetwise De samenwerking met stichting Streetwise is door middel van een subsidiebeschikking verlengd tot eind 2022. Het werkgebied van Streetwise betreft in elk geval de winkelclusters in de treden 1 tot

24

en met 5.1 van de SVREZL, met uitzondering van gemeente Voerendaal en inclusief de clusters in de gemeente Beekdaelen. In 2021 heeft Streetwise 110 (potentiële) ondernemers begeleid. Dit heeft ertoe geleid dat 36 nieuwe ondernemers zijn toegevoegd aan de winkelclusters. De 36 nieuwvestigingen hebben geleid tot een invulling van 8.557 m² winkelvloer-oppervlakte, een totale investering van bijna 5 miljoen euro (waarvan bancair € 2,7 miljoen gefinancierd) en 169 nieuwe arbeidsplaatsen. Instrumentarium Uitvoeringsprogramma Retail In het kader van het Uitvoeringsprogramma Retail is een plan van aanpak uitgewerkt om de plancapaciteit voor detailhandel te reduceren. Hiermee wordt bedoeld de juridisch-planologische mogelijkheden voor de functie detailhandel/retail in de vigerende bestemmingsplannen van gemeenten. In 2021 is in samenwerking met de gemeenten en met behulp van externe expertise een concept voorontwerp facetbestemmingsplan opgesteld om de onbenutte plancapaciteit detailhandel op bedrijventerreinen weg te vegen. Dit voorontwerp wordt in 2022 via de colleges in procedure gebracht. Op een later moment, vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet, wordt het ontwerp ter inzage gelegd.

Daarnaast is via het netwerk van de Nationale Retail-Agenda een aanpak uitgewerkt voor de ‘Stratenaanpak Parkstad Limburg’, dat tot doel heeft om in 5 (voormalige) aanloopstraten de transformatie van leegstaande winkels te stimuleren en te faciliteren. Op die manier kunnen positieve impulsen worden gegeven aan de leefbaarheid, die in deze straten onder druk staat. De Stratenaanpak betreft een Regio Deal-project vanuit de themalijn ‘Voorzieningen & Retail’. Eind eerste kwartaal 2022 start de Stratenaanpak. Gastheer van het Landschap In 2021 is in opdracht van de Bestuurscommissie Economie & Toerisme door IVN het programma ‘Gastheer van het Landschap’ voor de regio Parkstad ontwikkeld. Tussen de 10 en 15 ondernemers hebben in het najaar aan de eerste cursus deelgenomen. Land van Kalk Vanuit Parkstad is in 2021 financieel bijgedragen aan de toeristisch-recreatieve ontwikkeling van het Land van Kalk, waarbij de samenwerking van (toeristische) ondernemers wordt ondersteund en gefaciliteerd op grond van het meerjarenplan voor de totale recreatieve ontwikkeling van het gebied.

25

2.1.4 BC Wonen en Herstructurering Speerpunten van Wonen en Herstructurering In het jaarplan van 2021 had de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering een vijftal speerpunten geformuleerd: 1. Het verder vormgeven van de aanpak particulier bezit. De aanpak van particulier bezit is al jaren hét speerpunt van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering en is financieel vooral door fondsvorming via de DU Bevolkingsdaling en de Regio Deal mogelijk gemaakt. Op 1 januari 2021 stond de aanpak van 651 particuliere woningen geprogrammeerd via projecten uit de Eerste en Tweede Termijn van de Regio Deal, terwijl in de Regio Deal is afgesproken dat 1.600 particuliere woningen zouden worden aangepakt. In de Voortgangsrapportage Regio Deal 2021 is geconstateerd dat de kwantitatieve doelstelling om 1600 particuliere woningen aan te pakken niet zou wordt gehaald, doordat het beschikbare budget voor het programma wonen en leefbaarheid in 2020 naar beneden is bijgesteld, maar ook door een forse prijsstijging in de woningmarkt en door de verhoging van de overdrachtsbelasting (van 2% naar 8%). In 2021 is de aanpak particulier bezit verder vormgegeven. Medio oktober 2021 zijn 6 projecten geselecteerd voor een bijdrage uit de Derde Termijn van de Regio Deal. Medio december 2021 is een bijdrage toegekend aan een project in Simpelveld.

Het ministerie van BZK heeft aan de Stadsregio Parkstad Limburg financiële middelen beschikbaar gesteld uit het Volkshuisvestingsfonds voor de aanpak van particuliere woningen in Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf. De gemeente Heerlen heeft ook een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds ontvangen voor de aanpak van particuliere woningen in Heerlen Noord. Dit betekent dat per 31 december 2021 de aanpak van 1.773 particuliere woningen geprogrammeerd is. Op basis van de ervaringen uit de Regio Deal blijkt dat de aanpak van de kwetsbare particuliere woningvoorraad een katalysator is voor bredere investeringen in de sociaal-fysieke leefbaarheid, in de herontwikkeling van openbare ruimte om de leefbaarheid en veiligheid in de buurten te verbeteren én voor koppelkansen op het gebied van duurzaamheid/circulariteit, gezondheid en klimaatadaptatie. Professionele partijen uit het fysieke domein komen ‘achter de voordeur’ en signaleren knelpunten van andere aard zodat er bijvoorbeeld op een natuurlijke manier meer aandacht ontstaat voor veiligheid; ook bij maatschappelijke partners zoals basisscholen en huisartsen in kwetsbare wijken. Ondertussen zorgt de verhoging van de overdrachtsbelasting (van 2% naar 8%) sinds 1 januari 2021 nog steeds voor een financiële opgave van circa €4,2 miljoen.

Om ervoor te zorgen dat deze opgave geen negatieve gevolgen heeft voor de Eerste en Tweede Termijnprojecten is een reservering gemaakt in de Regio Deal (€2.052.000) en in de Programmatische Aanpak Particulier Bezit (DU Bevolkingsdaling €171.800). Per 31 december 2021 is tevens de vrijstelling voor de korting op de verhuurderheffing afgelopen, maar op 15 december 2021 is tegelijk in het nieuwe Regeerakkoord bepaald, dat de verhuurderheffing wordt afgeschaft. 2. Het opstellen én indienen van een regionale aanvraag voor het Volkshuisvestingsfonds In het voorjaar 2021 zijn twee aanvragen voorbereid en op 19 mei 2021 voor het Volkshuisvestingsfonds ingediend: één door gemeente Heerlen voor het stedelijke vernieuwingsgebied Heerlen Noord en één door Stadsregio Parkstad Limburg voor deelplannen Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade, Landgraaf, Heerlen Zuid, Simpelveld én op advies van BZK een deelplan voor ‘Regio Deal woningen voor de een compensatie voor de verhoging van de overdrachtsbelasting voor de projecten uit de Regio Deal. Dit laatste onderdeel (€4,339 mio) heeft Parkstad op advies van BZK echter ook weer teruggetrokken uit de aanvraag vanwege interne afwegingen bij BZK. De regionale aanvraag is in nauwe samenwerking met woningcorporaties Krijtland Wonen, HEEMwonen, Weller en Wonen Zuid opgesteld.

De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft ook gereageerd op de consultatie van de conceptversie van de Regeling. In samenwerking met gemeente Heerlen is gelobbyd voor een toekenning op de aanvragen van Heerlen Noord en van Parkstad.

26

In de zomer van ’21 heeft het ministerie van BZK de regionale aanvraag deels toegekend (€36,8 miljoen i.p.v. de gevraagde €42,8 miljoen) en de aanvraag van Heerlen Noord is geheel (€8,2 miljoen) toegekend. De deelplannen Heerlen Noord en Simpelveld zijn helaas afgewezen en het deelplan Regio Deal woningen is zoals gesteld gedurende het proces op advies van BZK teruggetrokken. De benodigde co-financieringsbijdragen van gemeenten zijn in het najaar opgenomen in de gemeentelijke begrotingen. De cofinanciering van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering is in mei vastgesteld. 3. Het opstellen van een regionaal aanvalsplan nieuwe woningbouw. Begin 2021 heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering besloten om een regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw op te stellen. Dit aanvalsplan krijgt steeds meer vorm: enerzijds door initiatieven van onderop, anderzijds door een samenwerking met marktpartijen en woningcorporaties. De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft in 2021 op grond van reguliere initiatieven uit de markt in totaal 530 nieuwe woningen aan de programmering toegevoegd. Begin 2021 werd vanuit BZK een bijdrage uit de Woningbouwimpuls aan de gemeente Heerlen toegekend. De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft de Heerlense aanvraag ondersteund. 4.

Actualisatie van de Regionale Prestatieafspraken met de 9 corporaties (het ROW) en de huurdersbelangenorganisatie in Parkstad (het ROH). De Regionale Prestatieafspraken zijn geactualiseerd en in de vergadering van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering van 3 december 2021 vastgesteld. Door de goede en intensieve samenwerking en de afspraken worden veel resultaten geboekt waarmee de problemen in de woningmarkt worden aangepakt. De regionale samenwerking in Parkstad wordt landelijk gezien is schoolvoorbeeld voor de rest van Nederland. 5. De implementatie van de koerswijziging van het Zuid-Limburgse woonbeleid. In 2021 heeft een duidelijke kanteling van het woonbeleid in Parkstad plaatsgevonden. Dat begon met het vaststellen van de beleidsregel ‘Ruim baan voor goede woningbouwplannen’ eind 2020/begin 2021 in alle gemeenteraden. In Q3 van 2021 is in opdracht van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering het regionaal woonbehoefteonderzoek uitgevoerd en is bepaald, dat voortaan niet meer het beheersbaar maken van de gevolgen van krimp primair als uitgangspunt gehanteerd wordt maar is de ambitie uitgesproken om Parkstad als regio positief te profileren met een aantrekkelijk vestigingsklimaat. In 2021 heeft ook de voorbereiding voor de nieuwe woonvisie plaatsgevonden die in 2022 wordt opgesteld. De koerswijziging zal ook hierin een plek krijgen.

Platform Voor de uitvoering van het regionaal beleid is de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering afhankelijk van andere overheden, woningcorporaties, marktpartijen en andere stakeholders. Daarom is het belangrijk om op regionaal, provinciaal en (inter)nationaal niveau tussen overheden en marktpartijen coalities te smeden, om ervoor te zorgen dat beleid kan worden uitgevoerd. In 2021 hebben daarom – naast de reguliere vergaderingen van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering – uiteenlopende bijeenkomsten of digitale webinars plaatsgevonden. Hieronder een indicatie: • • • •

bestuurlijke visiedagen voor onder meer wethouders en ambtenaren wonen gezamenlijke (digitale) werkdagen en werkgroepen met gemeenten, corporaties en het ROH die maandelijks plaatsvinden in het kader van de Regionale Prestatieafspraken afstemming van de speerpunten en ontwikkelingen in het bestuurlijk overleg van het ROW deelname aan/organiseren van programma’s van (landelijke) webinars, zoals een bijdrage aan de webinar gebiedsgerichte aanpak in het kader van de nationale conferentie Regio Deals in januari 2021, webinar Volkshuisvestingsfonds in februari 2021, een regionaal webinar over de herstructureringsaanpak van de particuliere voorraad in april 2021 en een bijeenkomst over het Volkshuisvestingsfonds tijdens de Dag van de Stad op 1 november 2021

27

•

•

overleg met commerciële marktpartijen, corporaties en het ministerie van BZK in een laboratoriumachtige setting over de herstructurering- en nieuwbouwopgave van Parkstad, hun mogelijke participatie hierin en de verkenning van de Wijkontwikkelingsmaatschappij. Daarnaast zijn verschillende bijeenkomsten op Zuid-Limburgs niveau georganiseerd vanuit het BO Wonen Zuid-Limburg en het overleg van de voorzitters van de drie subregio’s.

Regionaal Beleid Het regionaal woonbeleid is bepaald in de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg en bijbehorende beleidsregel Ruim baan voor goede woningbouwplannen 2021. Op het niveau van de regio Parkstad is de Regionale en Lokale Woonvisie 2017-2021 vigerend. Bij beiden zijn in 2021 grote veranderingen opgetreden. Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg en beleidsregel Ruim baan voor goede woningbouwplannen 2021 De Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg is sinds 2016 vigerend en betreft een ruimtelijke visie op het wonen in Zuid-Limburg. Eind 2020 is een koerswijziging in het Zuid-Limburgse woonbeleid afgesproken, vervat in een document ‘Bouwen voor behoefte’. In 2021 is de koerswijziging over het Zuid-Limburgse woonbeleid verder vormgegeven. Voor nieuwe woningbouwplannen is de beleidsregel ‘Ruim baan voor goede woningbouwplannen 2021’ vastgesteld. Er is op Zuid-Limburgse schaal een onderzoek uitgevoerd door Stec Groep over de aanpak van de particuliere woningvoorraad. Omgevingsvisie Limburg (POVI) en Omgevingsverordening Limburg De Provincie heeft in het najaar van 2021 de POVI vastgesteld. In de POVI is de ruimtelijke visie van de Provincie Limburg op Zuid Limburg geactualiseerd. Onder de POVI hangt ook een nieuwe Omgevingsverordening Limburg. Hierin zijn de kaders geschept om meer maatwerk en flexibiliteit in te bouwen binnen bestaande woningbouwplannen.

Deze is vastgesteld en bevat instructieregels voor nieuwe woningbouw. Deze treedt echter pas in werking bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2023). Regionale Woonvisie Parkstad Limburg 2017 – 2021 en Regionale Prestatieafspraken Parkstad Limburg 2019 - 2024 Eind september heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering de opdracht gegeven om een nieuwe woonvisie voor te bereiden door het opleveren van een aantal bouwstenen (behoefteonderzoek en synopsis) hiervoor in 2021. Er is een opdracht gegeven aan de Stec Groep om de regionale woonbehoefte te actualiseren en er is een opdracht gegeven aan bureau Circusvis om een ‘synopsis’ (inhoudsopgave/koersbepalende vraagstukken) te maken voor de nieuwe Regionale Woonvisie. De vigerende Regionale Woonvisie is uitgangspunt voor de Regionale Prestatieafspraken van Parkstad 2019-2024 tussen de Stadsregio, de gemeenten, de 9 corporaties verenigd in het ROW en huurdersbelangenorganisaties die verenigd zijn in het ROH. De Regionale Prestatieafspraken worden jaarlijks ge-update – zo ook in 2021.

Regionale programmering Regionale Woningmarktprogrammering 2019 – 2022 De Regionale Woningmarktprogrammering is in maart 2019 door de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering vastgesteld en in oktober 2020 geactualiseerd. Gedurende elke vergadering van de Bestuurscommissie worden nieuwe woningbouwplannen toegevoegd aan de programmering en daarbij op voorhand getoetst aan de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg en de beleidsregel Ruim baan voor goede woningbouwplannen en de mate waarin zowel het bestaand vastgoed als de programmering daarop aansluit. Er wordt sterk ingezet op de ontwikkeling van woningen voor specifieke doelgroepen. In 2021 zijn er door de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering in

28

totaal 530 woningen aan de programmering toegevoegd. Er is in 2021 géén nieuwe versie van de regionale woningmarktprogrammering op de website gepubliceerd. Regionale programmatische aanpak Particulier Bezit In 2015 is de bestuursopdracht gegeven om een regionale programmatische aanpak te ontwikkelen voor de aanpak van slecht Particulier Bezit. Van 2015 tot 2017 zijn diverse ingrepen onderzocht om de problemen in de particuliere sector aan te pakken. In 2017-2018 is dit vertaald in de uitvoering van pilots. Begin 2019 is de aanpak van de slechte particuliere voorraad door de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering als speerpunt voor de Regio Deal vastgesteld. Binnen de Regio Deal is afgesproken om in totaal 1600 particuliere woningen aan te pakken. Hiervoor is sinds 2020 een Rijksbijdrage van €20 mio beschikbaar. In de Voortgangsrapportage Regio Deal 2021 is geconstateerd dat de kwantitatieve doelstelling om 1600 particuliere woningen aan te pakken niet wordt behaald doordat het beschikbare budget voor het programma wonen en leefbaarheid in 2020 naar beneden is bijgesteld, door de forse prijsstijgingen in de woningmarkt en door de verhoging van de overdrachtsbelasting (van 2% naar 8%). Op 1 januari 2021 stond de aanpak van 651 particuliere woningen geprogrammeerd via projecten uit de Eerste en Tweede Termijn van de Regio Deal.

In 2021 is de aanpak particulier bezit verder vormgegeven. Medio oktober 2021 zijn 6 projecten voor een bijdrage uit de Derde Termijn van de Regio Deal geselecteerd en Regio Dealmiddelen toegekend. Medio december 2021 is bovendien vanuit de DU Bevolkingsdaling een bijdrage toegekend aan een project voor de aanpak van particuliere woningen in Simpelveld. Het ministerie van BZK heeft aan de Stadsregio Parkstad Limburg financiële middelen beschikbaar gesteld uit het Volkshuisvestingsfonds voor de aanpak van particuliere woningen in Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf. De gemeente Heerlen heeft ook een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds ontvangen voor de aanpak van particuliere woningen in Heerlen Noord. Dit betekent dat per 31 december 2021 de aanpak van 1.773 particuliere woningen geprogrammeerd is. Op basis van de ervaringen uit de Regio Deal blijkt dat de aanpak van de kwetsbare particuliere woningvoorraad een katalysator is voor méér investeringen in de sociaal-fysieke leefbaarheid: in de herontwikkeling van openbare ruimte, om de leefbaarheid en veiligheid in de buurten te verbeteren én door koppelkansen te realiseren op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en klimaatadaptatie, besteedbaar inkomen, veiligheid, onderwijs en zorg in kwetsbare wijken.

Regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw In 2021 is gestart met het opstellen van een regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw. Dit aanvalsplan krijgt steeds meer vorm: enerzijds door initiatieven van onderop, anderzijds door een samenwerking met marktpartijen en woningcorporaties. Begin 2021 is een bijdrage uit de Woningbouwimpuls toegekend aan de gemeente Heerlen. De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft de Heerlense aanvraag ondersteund. Daarnaast heeft de Bestuurscommissie in 2021 de opdracht gegeven om ook voor andere gebieden binnen Parkstad te onderzoeken of zij voorbereid kunnen worden voor aan WBI-aanvraag. Het regionaal aanvalsplan is ook weer belegd in het Jaarplan 2022. Regionale meerjarenprogrammering wonen en leefbaarheid In maart 2019 heeft het ROW een propositie met 30 projecten gedaan voor de Regio Deal. De bestuurscommissie heeft in afstemming met het ROW besloten deze projectenlijst vast te leggen in een regionale meerjarenprogrammering. Deze is in oktober 2019 vastgesteld als onderdeel van de Regionale Prestatieafspraken en in 2021 geactualiseerd met onder meer projecten uit het Volkshuisvestingsfonds. Actieprogramma Wonen Zuid-Limburg Voor de uitrol van de Structuurvisie Wonen Zuid Limburg (SVWZL) is in 2018 met de Zuid-Limburgse gemeenten een actieprogramma vastgesteld. Op grond van de evaluatie van de SVWZL en de

29

hieruit voortvloeiende acties is in 2021 een concept meerjarenplan opgesteld en als 1 e jaarschijf van het Jaarplan Wonen Zuid Limburg voorbereid. Deze wordt in Q1 2022 in Parkstad behandeld en vanwege de gemeenteraadsverkiezingen pas in juni 2022 bestuurlijk voorgelegd aan het BO Wonen Zuid Limburg.

Monitoring Woonmonitor en WoonAtlas Parkstad In 2021 is de regionale en lokale Woonmonitor 2020 vastgesteld en in 2021 is de Woonatlas – het gezamenlijke monitorings- en sturingssysteem van Parkstad en de corporaties om beter en sneller te kunnen bijsturen op beleid en op uitvoering – in werking getreden en verder uitgebouwd. Regionaal woonbehoefteonderzoek Op 30 september 2021 heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering de opdracht gegeven aan Stec Groep om het Regionaal woonbehoefteonderzoek als bouwsteen voor de nieuwe regionale woonvisie te actualiseren. In dit onderzoek wordt gewerkt met een tweetal scenario’s: een basisscenario (zoals in het verleden gehanteerd) en een migratiescenario. Het onderzoek wordt verricht op het schaalniveau van de gemeenten. De definitieve resultaten worden in 2022 verwacht. In 2022 wordt het onderzoek ook door vertaald naar de gebieden Heerlen Centrum, Heerlen Noord en Kerkrade Centrum. Middenhuur In 2021 heeft de Stec Groep een onderzoek afgerond naar de behoefte aan woningen in het middenhuursegment in Parkstad. Dit onderzoek is uitgevoerd op het schaalniveau van de negentien ‘woongebieden’ in Parkstad. De resultaten worden sinds 2021 door een werkgroep van Parkstad met corporaties uitgewerkt tot een actieplan.

Wijkenaanpak Sinds 2010 loopt de Wijkenaanpak in Parkstad Limburg, waarbij 5 wijken in Parkstad een fysieke transformatie doormaken. In 2019 is de voortgang van de projecten door de provincie geëvalueerd en zijn enkele projecten herijkt. Verder is samen met de provincie de voortgang jaarlijks gemonitord. Zo ook in 2021 heeft de Bestuurscommissie ingestemd met het opstellen van de eindafrekening van vier van de vijf projecten. Deze eindafrekeningen zijn vastgesteld in de Bestuurscommissie. Van de Brunssum Centrum zijn de middelen van de provincie die niet waren aangewend teruggeboekt. De middelen van Parkstad van deze business case zijn naar de algemene middelen van Parkstad gegaan en het DB van Parkstad heeft aan Brunssum heeft deze middelen vervolgens weer toegekend voor afdekking van tekorten bij de gewijzigde business case voor het zelfde gebied. De restantmiddelen van Parkstad van de business case Hoensbroek stonden nog bij de Bestuurscommissie. De Bestuurscommissie heeft bepaald dat deze middelen worden aangewend voor communicatieve doeleinden over de wijkenaanpak. Voor het vijfde en laatste project heeft het besluit tot eindafrekening in december 2021 plaatsgevonden. Formeel wordt dit in het eerste kwartaal van 2022 vastgesteld. Daarmee is het traject van de Wijkenaanpak afgerond en zijn alle middelen uit het Transformatiefonds aangewend.

Super Circular Estate: Super Local zou in 2020 zijn laatste jaar ingaan. Dit project is meerjarig (3 jaar) met bijdrage van in totaal €100.000,- door het DB vastgesteld, maar bij wonen ondergebracht. Door vertraging bij andere partners in eerdere fasen van het project, konden bepaalde delen van het totale werkpakket niet worden uitgevoerd. De subsidie is echter voor het project behouden door declarabele werkzaamheden van andere partners aan te voeren; e.e.a. binnen de kaders van de regeling UIA. Het onderdeel duurzame mobiliteit is door Parkstad voorbereid conform voorwaarden voorbereid, maar zou vanwege de uitloop bij andere partners niet meer ten uitvoer kunnen worden gebracht. Aangezien alle UIA-projecten vanwege Covid 19 een half jaar uitstel van de Europese Commissie hebben gekregen, is er ruimte ontstaan om aansluiting te vinden bij het project Velocity dat met de middelen van GROS uit de Regio Deal wordt uitgerold. Het project wordt in de eerste helft van 2022

30

formeel afgesloten. De financiële en inhoudelijke verantwoording is in 2021 door Parkstad geleverd aan de gemeente Kerkrade.

Instrumentontwikkeling De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering verkent structureel welke nieuwe ingrepen of samenwerkingsstructuren kunnen helpen bij de transformatieopgave in de woningmarkt. Daarnaast is in 2021 onder projectleiding van gemeente Heerlen een gezamenlijk onderzoek verricht naar sturing op de (verdeling van) de woningvoorraad. In november 2021 heeft de bestuurscommissie bepaald dat in 2022 nog intensiever onderzoek moet worden verricht naar instrumenten en initiatieven om de woningmarkt vlot te trekken (bouwstromen, opkoopbescherming, flexwonen, stadshuwelijken, et cetera). Dit heeft geleid tot een aanvraag voor werkbudget in het kader van het Jaarplan 2022. Wijkontwikkelingsmaatschappij (WOM) Al in 2019 is voorzichtig een begin gemaakt met het verkennen van een mogelijke WOM, een wijkontwikkelingsmaatschappij. Daarvoor is een bezoek gebracht aan de WOM Den Haag Zuid-West en is een eerste verkennend advies opgehaald bij Stec Groep. In 2020 heeft de Rebel Groep in opdracht van de Bestuurscommissie een verstrekkender advies uitgebracht. De resultaten hiervan zijn in de vergadering van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering van 15 juli 2021 gepresenteerd. De Bestuurscommissie heeft bepaald, dat de haalbaarheid van een WOM aan de hand van een beperkt aantal business cases getest moet worden.

Hiervoor is met ondersteuning van Rebel Groep een eerste aanzet gemaakt in samenwerking met een aantal marktpartijen. BZK is hierbij betrokken. Verkenning bijdrage van marktpartijen aan de herstructureringsopgave in Parkstad In de Regio Deal is afgesproken dat het Ministerie van BZK en Stadsregio Parkstad Limburg onderzoek doen naar de mogelijke bijdrage van marktpartijen aan de herstructureringsopgave in Parkstad. In 2021 is de Rebel Groep gestart met een onderzoek en heeft een eerste verkenning opgeleverd. Daarop volgend is onder begeleiding van de Rebel groep gestart met een diepgaandere verkenning. De resultaten van dit onderzoek worden in 2022 verwacht. Businesscasemodellen aanpak particuliere voorraad De businesscase modellen voor aanpak particulier bezit (hoogbouw, commerciële herstructurering, inponden, woningverbetering) zijn de basis voor diverse projecten in Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds. Op 30 september 2021 is de verordening Stimuleringsregeling Parkstad Limburg (inpondmakelaar) vastgesteld en via de colleges van B&W doorgeleid naar de gemeenteraden. In 2021 is deze verordening door vijf gemeenteraden vastgesteld en bij 1 gemeente in procedure gebracht. In 2022 zal ook de laatste gemeente de verordening in procedure brengen. In 2021 is door een stagiair tevens een advies over ‘Kluswoningen’ opgeleverd.

In het kader van het Volkshuisvestingsfonds is afgesproken dat een financieringsarrangement wordt ontwikkeld om een subsidie én laagrentende lening aan particuliere eigenaren te kunnen verstrekken. Voorzieningenwijzer In 2020 is in het kader van de Regio Deal met de woningcorporaties en gemeenten afgesproken om te starten met de inzet van de VoorzieningenWijzer. In 2021 is er vanwege corona enigszins vertraagd gestart met de implementatie en inzet van de VoorzieningenWijzer. Scholing en afstemming van de licenties per gemeente namen namelijk meer tijd in beslag dan eerst voorzien. De vertraging zat hem vooral in de checks door de privacy-officers en gesprekken over de risico’s die zij zagen. Als resultaat daarvan zijn de licentieovereenkomsten voor gemeenten aangepast. Dat heeft erin geresulteerd dat de daadwerkelijke adviesgesprekken pas later van start zijn gegaan. Daardoor lagen de startmomenten ver uiteen. De gemeente Beekdaelen heeft de licentie op 4 maart ondertekend en de gemeente Heerlen sloot als laatste aan op 29 juli 2021. Inmiddels zijn tot en met

31

31 december 2021 in het totaal 98 adviesgesprekken gevoerd waarbij het gemiddelde voordeel per advies € 601,00 bedroeg. Handreiking Wonen en Zorg In 2021 is de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering opdracht gegeven om samen met RvO/ministerie van VWS te verkennen welke aanpak kan helpen bij het uitrollen van wonen/zorgprojecten. Een ondersteuningsteam van RvO heeft een aanpak (zogenaamde handreiking) voor Parkstad uitgewerkt die in de wijken door de gemeenten, zorgpartijen en corporaties gezamenlijk kan worden toegepast om te bepalen welke zorgvoorzieningen (fysiek in de zin van huisvesting en/of als dienst in termen van zorg) in wijken wenselijk en implementeerbaar zijn. De handreiking is in 2021 opgeleverd. De Bestuurscommissie heeft in december 2021 bepaald, dat de nog beschikbare middelen worden ingezet voor het inhuren van een ondersteuningsteam voor het uitrollen van de handreiking in een aantal pilotwijken. Flexwonen In de Regio Deal is afgesproken dat het thema ‘flexwonen’ zou worden onderzocht. Daarbij is gebruik gemaakt van het traject van de verdichtingsonderzoeken van het Atelier Rijksbouwmeester. In 2021 zijn de resultaten van de verdichtingsonderzoeken in een door Stadsregio Parkstad Limburg, Rijkdienst voor Ondernemend Nederland, Atelier Rijksbouwmeester en het ministerie van BZK georganiseerde webinar gepresenteerd.

In 2021 is het besluit genomen nader onderzoek te verrichten naar de mogelijke inzet van flexwonen bij problemen in de doorstroming in de woningmarkt. Dit onderzoek wordt in 2022 door een stagiair verricht.

Lobby •

• •

•

•

•

•

Er zijn reacties ingediend in de consultatierondes van de Regeling Volkshuisvestingsfonds en de Stimuleringsregeling Ontmoetingsruimten Ouderenhuisvesting en er is een bijdrage geleverd aan het opstellen van de Regeling Volkshuisvestingsfonds. Er is een zienswijze ingediend als onderdeel van de totale zienswijze vanuit Parkstad op de ontwerp Omgevingsverordening van de Provincie Limburg. Vanuit de Bestuurscommissie is een lobby ingezet om de aanvragen Volkshuisvestingsfonds en de aanvraag Woningbouwimpuls te honoreren, door leden van de Tweede Kamer en ambtenaren binnen het ministerie van BZK te informeren over de aanvragen. Er hebben werkbezoeken plaatsgevonden van de demissionair Minister van BZK (mei), de directeur van Platform 31 (juni), de voorzitter van Aedes (juli) en een delegatie van het ministerie van BZK (oktober). Tijdens de Dag van de Stad op 1 november zijn bestuurlijke bijeenkomsten georganiseerd m.b.t. de tafels Toekomstbestendige Woningmarkt en Leefbaarheid & Veiligheid en is een ambtelijke bijeenkomst georganiseerd over het Volkshuisvestingsfonds samen met het Ministerie van BZK, gemeente Breda en Rotterdam Zuid. Er heeft een lobby plaatsgevonden om een oplossing te krijgen voor de negatieve gevolgen van de verhoging van de overdrachtsbelasting per 1 januari 2021.

Zo is in het kader van de aanvraag voor het Volkshuisvestingsfonds een ‘deelplan Regio Deal woningen’ voorbereid, waarbij een bijdrage van €4,3 miljoen verzocht werd om de negatieve financiële gevolgen van de verhoging voor de Regio Dealprojecten te dekken, echter deze is teruggetrokken omdat dit aanliep tegen de juridische kaders van de Regeling Volkshuisvestingsfonds en dan de gehele aanvraag risico liep. Er is dus nog geen oplossing geboden voor de problematiek van de verhoging van de overdrachtsbelasting voor de Regio Deal projecten. De problematiek is daarom opnieuw geagendeerd bij BZK. Er heeft een lobby plaatsgevonden om de vrijstelling op verhuurderheffing bij de aankoop van particulier bezit te handhaven. Eind 2021 is bekend gemaakt, dat de verhuurderheffing in zijn geheel zal worden afgeschaft in ruil voor bindende prestatieafspraken tussen Rijk en corporaties.

32

•

Het circulaire gebiedsontwikkelingsproject Super Local is zowel regionaal als nationaal als internationaal een trigger voor het positioneren van de regio. Belemmeringen in de wet- en regelgeving waren in 2019 aanleiding om in de Regio Deal afspraken met het rijk te maken over het ontwikkelen van een regionale strategie voor circulaire economie.

Fondsvorming Nu de Wijkenaanpak is afgerond, stuurt de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering een programma van circa €65 miljoen aan. • • • •

Sloop- en transformatiefonds: in het fonds is in de loop van de jaren €390.000,- gestort. In de loop van de jaren is €270.000,- ingezet voor herstructureringsprojecten. DU bevolkingsdaling / restantbudget Wijkenaanpak: €6.273.000,Regio Deal: €20.000.000,Volkshuisvestingsfonds: €36.845.701,-

Omdat Rijksbijdrage van het Volkshuisvestingsfonds een Specifieke Uitkering (SPUK) betreft, is de Stadsregio Parkstad Limburg verantwoordelijk voor de verantwoording via de SISA-methodiek. Daar deze methodiek voor Parkstad nieuw is, is eind 2021 samen met de betreffende gemeenten en woningcorporaties afgesproken dat de financiële stromen en verantwoordingssystematiek nader wordt uitgewerkt.

33

2.1.5 BC Sociaaleconomische Structuurversterking (SES) Speerpunten Een van de speerpunten op het gebied van Sociaaleconomische Structuurversterking voor 2021 was de oprichting van de Bestuurscommissie. In 2021 is er daarom veel aandacht uitgegaan naar de inrichting en organisatiestructuur hiervan. In de nieuwe samenstelling zijn er afspraken gemaakt en zijn de eerste onderwerpen formeel opgepakt. In 2021 hebben 3 vergaderingen van de Bestuurscommissie SES plaatsgevonden. In de tweede helft van 2021 is de werving van een programmamanager voor deze bestuurscommissie gestart. De programmamanager is per 1 januari 2022 aangesteld. Een tweede speerpunt was de ontwikkeling van een gezamenlijk onderwijs narratief. In eerste instantie is ingezet op het verkrijgen van inzichten op het gebied van onderwijsachterstanden en kansenongelijkheid, met als doel de huidige situatie geografisch in kaart te brengen (lobby) en beleidsaanbevelingen ten aanzien van het versterken van de minimale basis en de plus die nodig is om deze achterstanden en kansenongelijkheid te voorkomen/aan te pakken. Dit onderzoek is om verschillende redenen in 2021 toch niet uitgevoerd. In 2022 krijgt het komen tot een gezamenlijk narratief een vervolg. Het dient als bouwsteen voor de regiodeal 2.0.

Het derde speerpunt voor 2021 betrof het verder voorbereiden en uitvoering geven aan projecten binnen het thema onderwijs- arbeidsmarkt. Hiertoe zijn in 2021 nog middelen toegekend aan het project Wij(k) en is gestart met de uitwerking van een laatste aanvraag voor de restant middelen binnen deze programmalijn.

Inleiding In het kader van de Regio Deal is meer aandacht ontstaan voor de diepgewortelde sociaaleconomische problematiek in de regio Parkstad. Op drie elementaire aspecten die sterk bepalend zijn voor de (economische) potentie en kracht van een regio is de situatie van veel inwoners ondermaats, te weten: arbeidsparticipatie, onderwijsprestatie en gezondheid. De noodzaak is onderkend om op deze thema’s fors in te grijpen door preventief (en curatief), langjarig en met een samenhangende aanpak aan de slag te gaan. Vanwege het belang van sociaaleconomische structuurversterking voor de regio Parkstad heeft het Algemeen Bestuur na afronding van de takendiscussie eind 2020, op 26 mei 2021 besloten om per 1 juli de Bestuurscommissie Sociaal Economische Structuurversterking in te stellen. De programmatische inzet van de BC SES betreft in 2021: ‘Versterking Kansrijke Start’, ‘Uitrol Gezonde Basisschool van de Toekomst’ (GBT) en de Verlengde Schooldag en Onderwijs-Arbeidsmarkt.

Inhoudelijk is in 2021 ingezet op: •

De uitvoering van het onderdeel SES van de Regio Deal Parkstad Limburg

Door de zeven gemeenten gezamenlijk, is een programma opgesteld gericht op het verbeteren van onderwijsprestaties, de gezondheid en de arbeidsmarktparticipatie in de regio. Het programma sociaaleconomische structuurversterking bestaat nu uit 17 projecten. Vanwege Corona heeft de uitrol van verschillende projecten in 2021 vertraging opgelopen en is vooral ingezet op daadwerkelijke implementatie, waarbij gezocht is naar oplossingen en overbruggingsmogelijkheden in de uitvoering. In relatie tot Corona zijn er door de overheid gedurende het schooljaar 2020-2021 diverse maatregelen getroffen, ook voor het basisonderwijs. Deze overheidsmaatrelen en het beleid van scholenkoepel Movare in relatie tot Covid-19, hebben een ernstig belemmerend effect gehad op de (verdere) implementatie van het GBT- concept. Op de eerste plaats was er in de scholen veel extra

34

aandacht nodig voor de organisatie van het primaire proces. De focus van scholen lag in het schooljaar 2020-2021 dan ook noodzakelijkerwijs op het onderwijsproces en het inhalen van onderwijsachterstanden. Daarnaast waren de mogelijkheden beperkt om met ouders in contact te komen en in gesprek te gaan over de GBT. Dit proces is essentieel voor het creëren van draagvlak, een eerste en zeer belangrijke stap in de implementatiefase van de GBT. •

Ondersteunen bij de totstandkoming van het regionale uitvoeringsprogramma Vie

In de vergadering van 26 mei 2021 heeft het dagelijks bestuur na positief advies van de Stuurgroep SES het regionale uitvoeringsprogramma Vie vastgesteld en is Vie daadwerkelijk aan de slag gegaan met de uitvoering. In 2021 zijn zij met meer dan 40 projecten gestart, waarvan 9 projecten in de Innovatie Hub. In december is de voortgang van het regionale uitvoeringsprogramma in de bestuurscommissie gepresenteerd. •

Beschikken (deel) restantbudgetten binnen de programmalijnen Gezonde Basisschool van de Toekomst (tweede school Heerlen/betrekken onderwijsstichting Innovo) en OnderwijsArbeidsmarkt

Ook voor het schooljaar 2021-2022 hebben de verschillende gemeenten een aanvraag gedaan voor middelen uit de Regio Deal ten behoeve van de implementatie van de Gezonde Basisschool. Daarnaast zijn er middelen beschikt voor de uitvoering van de verlengde schooldag op Basisschool de Horizon (Innovo school). Zij zijn met ingang van het schooljaar 2021-2022 gestart met een verlengde schooldag. Eind 2021 zijn er middelen vanuit de decentralisatie uitkering bevolkingsdaling toegekend om het resterende tekort in de programmalijn gezonde basisschool van de toekomst/verlengde schooldag op te vangen. Daarnaast zijn er vanuit deze decentralisatie uitkering ook middelen gereserveerd voor een sociaal-economische aanpak in de Nuinhofwijk in Beekdaelen. Voor de restant tranche middelen onderwijs-arbeidsmarkt zijn er middelen beschikt aan het project WIJ(K) in Landgraaf. Er resteert nog een budget van € 248.970 binnen de programmalijn onderwijsarbeidsmarkt, waarvoor in het eerste kwartaal van 2022 een aanvraag wordt opgewerkt. •

Invullen van mee-koppelkansen binnen de gebiedsgerichte aanpak

Vanaf eind 2021 wordt er samen met de collega’s van duurzaamheid gewerkt aan een plan van aanpak op het gebied van energiearmoede. •

Formeren van een brede maatschappelijke coalitie

De opgave in Parkstad vraagt naast de publieke samenwerking tussen gemeenten, de provincie, het Rijk en Europa nadrukkelijk om een versterkte verbinding en coalitie met het maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven. De bijeenkomst op 18 december 2019 was hiervoor een eerste aanzet, die vanwege de coronamaatregelen in 2021 geen vervolg heeft kunnen krijgen. Wel is er al veel dynamiek en beweging en zijn ook allianties op projectniveau, vanuit de Regio Deal tot stand gekomen. Dit krijgt een vervolg in 2022. •

Het positioneren van de aanpak SES binnen het NOVI-gebied (verschillende schaalniveaus Zuid-Springt Eruit, SES-aanpak Parkstad etc.)

Voor wat betreft NOVI is er aangehaakt bij de opgave Sterke en Gezonde Steden met betrekking tot het wegwerken van intergenerationele sociaaleconomische achterstanden. Op 9 december 2021 is de startagenda door het Bestuurlijk Kern Overleg geaccordeerd.

Platform De achterstanden in Parkstad zijn fors en hardnekkig, maar de versterkte regionale samenwerking in combinatie met de Regio Deal-middelen biedt ons de kans om een stevige start te maken met het terugdringen van deze achterstanden, door zowel op fysiek als op sociaal niveau in te grijpen. Aangezien de Ministeries die actief zijn op het gebied van SES (met name de Ministeries SZW,

35

OCW en VWS) nog onvoldoende zijn aangehaakt bij de Regio Deal, is de lobby van Parkstad om hen meer aan te haken van groot belang. De lange formatie na de landelijke verkiezingen heeft ervoor gezorgd dat er lang onduidelijkheid was over het nieuwe coalitieprogramma. Gelukkig is gebleken dat er een stevige sociaal economische component in het coalitieakkoord zit. Kansengelijkheid en het verminderen van achterstanden lijkt een belangrijke rode draad op rijksniveau. In het regeerakkoord is opgenomen dat de Regio Deals worden voortgezet. Inzetten op een nieuwe tranche is van groot belang om langjarig en duurzaam zaken uit te kunnen voeren en echt resultaten te kunnen gaan boeken. In 2022 zal er veel aandacht uitgaan naar het steviger verankeren van de sociaal economische elementen in een toekomstige Regio Deal. Ook bestaanszekerheid is een punt van landelijke aandacht (envelop arbeidsmarkt, armoede en schulden), net zoals de rijke schooldag en aandacht voor preventie en gezondheid. De potentiële inzet en bijdrage van marktpartijen en investeerders is verkend en er hebben verschillende gesprekken plaatsgevonden met de coalitie Voor Parkstad.

Regionaal Beleid Aangezien de Bestuurscommissie pas op 1 juli formeel van start is gegaan en in 2021 slechts 3 keer bij elkaar gekomen is, is er geen ruimte geweest voor verdere beleidsontwikkeling en is er vooral uitvoering gegeven aan de met elkaar vastgestelde programmalijnen.

Monitoring Naast de monitoring van het bereik en de output van de verschillende projecten is er gewerkt aan een duiding van de nulmeting die in het kader van de Regio Deal door RIGO in 2020 is gedaan. RIGO heeft het kwantitatieve deel uitgewerkt in de vorm van een dashboard en Neimed is gevraagd om een kwalitatieve duiding te geven van de achterstanden in Parkstad. In oktober 2021 heeft Neimed een rapportage opgeleverd, die gedragen wordt door verschillende experts uit de regio. Deze nulmeting krijgt een vervolg in 2022.

Advisering Vanuit de intensievere samenwerking op het gebied van SES heeft het DB besloten tot de oprichting van een BC SES, waarin in 2021 wordt voortgebouwd op de bestaande praktijk.

36

2.1.6 Grensoverschrijdende Samenwerking (GROS) Inleiding Het belang van grensoverschrijdende samenwerking wordt onderstreept doordat grensoverschrijdende samenwerking als thema is opgenomen in de Regio Deal.

Projecten Regio Deal: Binnen de Regio Deal Parkstad is grensoverschrijdend samenwerking (GROS) één van de zes beleidsthema’s. Hiermee worden de unieke grensligging – midden in het drielandengebied MaasRijn en de enige grensoverschrijdende stedelijke agglomeratie in Nederland – en de evenzeer unieke uitdagingen en kansen voor onze regio erkend. Dankzij middelen uit de Regio Deal streven we ernaar om het ‘daily urban system’ tussen de Städteregion Aachen en de Stadsregio Parkstad Limburg te versterken en in te zetten op “einen gemeinsamen Wirtschaftsraum”. In het kader van de Regio Deal zijn bestaande contacten versterkt, zoals met de stad Aken, de Städteregion Aachen en de AG Charlemagne, zijn nieuwe verbindingen gelegd, zoals met de RWTH en het Rheinische Revier en heeft d.m.v. thematische workshops verdieping plaatsgevonden. In totaal is ca. €1,8 miljoen aan Regio-Deal-middelen voor GROS-projecten beschikbaar gesteld. Hiervan is € 769.000 beschikt voor de Tweede Termijn, resteert € 1.031.000 voor de Derde Termijn. In juli 2021 is bovendien door het DB € 500.000 beschikbaar gesteld vanuit de restant middelen DU Bevolkingsdaling 2021.

Lopende projecten Tweede Termijn: -

Verbetering van grensoverschrijdende gegevensuitwisseling (SGA)

Grensoverschrijdende gegevensuitwisseling vormt nog steeds een belemmering in onze grensregio. Iets dat de Service Arbeidsbemiddeling (SGA) dagelijks in de praktijk ondervindt. Hiertoe is de Universiteit Maastricht in oktober 2020 begonnen om een praktische (en technische) oplossing te ontwikkelen. Het project heeft een begroting van € 100.000, waarvan € 50.000 uit de Regio Deal, en loopt tot 2022. De resterende € 50.000 wordt voor de helft (dus € 25.000) door zowel de provincie Limburg als de Economische Samenwerking Zuid-Limburg (ESZL) gefinancierd. -

Ontwikkeling van een euregionale ruimtelijke visie (ZLEU)

Onze regio wordt gekenmerkt door een grote ruimtelijke herstructurering, die inmiddels steeds zichtbaarder wordt, maar nog lang niet “klaar” is. Niet alleen in Parkstad, maar zeker ook in het nabije Rheinische Revier speelt grootschalige herstructurering (“Strukturwandel”) een grote rol in de komende jaren en decennia. Professor Christa Reicher van de leerstoel Stedenbouw aan de RWTH Aken voert een strategische ruimtelijke studie uit om de herstructurering in Zuid-Limburg in een grensoverschrijdende, euregionale context te plaatsen. Deze studie loopt parallel aan een studie in opdracht van het land Noordrijn-Westfalen (NRW) naar de ontwikkeling van het Rheinische Revier. Dit project draagt concreet bij aan dit ‘gemeinsamer Wirtschaftsraum’ en sluit aan op ontwikkelingen in het Rheinische Revier door het stimuleren van GROS tussen kennisinstellingen en bedrijven. In dit kader vonden het afgelopen verschillende thematische workshops plaats met specialisten uit de hele Euregio. De output van deze workshops moet uiteindelijk leiden tot het beter afstemmen van en werken aan gezamenlijke projecten om deze grote herstructurering in goede banen te leiden. Van de totale projectbegroting van €500.000 wordt €250.000 uit de Regio Deal gefinancierd. -

Velocity-deelfietsnetwerk in Parkstad

In de ambitie om een grensoverschrijdend “daily urban system” te vormen, zet Parkstad – middels de Regio Deal – in op de ontwikkeling van een e-bike-deelsysteem dat gekoppeld, waarmee forenzen, studenten, toeristen en anderen snel, groen en sportief van A naar B kunnen fietsen. In maart 2022 gaan de eerste 20 laadstations met 80 e-bikes in Parkstad in bedrijf en worden geïntegreerd met het reeds bestaande netwerk in Aken. Het creëren van grensoverschrijdende

37

mobiliteitsoplossingen door de aanleg van een e-bikedeelsysteem dat gekoppeld wordt aan het bestaande netwerk in Aken. De totale projectbegroting bedraagt € 800.000, waarvan € 200.000 uit de Regio is gefinancierd. Tevens is het project onderdeel van EMR Connect. -

Theatergrenzen overwinnen

Parkstad onderschrijft het belang van het versterken van het culturele verkeer op euregionale schaal. Hiertoe is het project Theatergrenzen overwinnen van start gegaan. Door intensieve samenwerkingen op programmeringsvlak met Theater Aachen en het euregionale moderne dansfestival schrit_tmacher willen Parkstad Limburg Theater en Cultura Nova een sociaaleconomische structuurversterking mogelijk maken. Middels de marketingcampagne ´no language no problem´ worden Duitse bezoekers aangespoord vaker in Parkstad naar het theater te gaan. Met de campagne wordt beoogd om het aandeel bezoekers uit Aken en omgeving, dat momenteel 5% bedraagt, te verhogen naar 15%. Het totaal budget bedraagt € 1.094.071, waarvan € 269.000 uit de Regio Deal (Beschikking op 24 maart afgegeven).

European Green Deal: De komende tien jaar zijn cruciaal in de wereldwijde strijd tegen de grote negatieve effecten van klimaatverandering alsook de immer groter wordende schaarste van fossiele brandstoffen. Hiertoe worden op zowel Europese, nationale, provinciale alsook lokale schaal projecten ontwikkeld, die onze economie (en dus leefomgeving) duurzamer en groener moeten maken. Ook Parkstad Limburg erkent dat dit de opgave van onze tijd is en dat het ook tijd is om te handelen. Klimaatverandering houdt niet op bij de grens en gezien onze geografische ligging, kijkt Parkstad ook nadrukkelijk naar haar partners over de grens, met name de Stad en Stadsregio Aken. Ambities als een klimaatneutrale samenleving, een circulaire economie en moderne en schone mobiliteitssystemen worden ook door Europa als geheel uitgedragen. De European Green Deal, geïnitieerd door Frans Timmermans, is een reeks beleidsprogramma’s met als overkoepelende doelstelling Europa in 2050 klimaatneutraal te maken. Parkstad werkt binnen de AG Charlemagne aan grensoverschrijdende projecten, die de Europese duurzaamheidsambities op lokaal niveau moeten waarmaken (en nog sneller). Hiervoor willen we de Regio Deal inzetten als aanjager van grensoverschrijdende projecten in het kader van de Europese Green Deal.

Samenwerking met Duitse partners op gebied van energietransitie: Opwekking, distributie en gebruik van duurzame energie op een zo lokaal mogelijk niveau gaat waarschijnlijk de belangrijkste “gamechanger” zijn in de wereldwijde strijd tegen klimaatverandering. Het is dan ook van groot belang dat Parkstad snel haar energievoorziening gaat vergroenen. In de Parkstad Limburg Energietransitie (PALET) staat de ambitie om energieneutraal te zijn in 2040. Een mooie, maar ook zeer uitdagende ambitie. Omwille van draagvlak en praktische haalbaarheid kan grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van duurzame energie nodig zijn om deze ambities ook te verwezenlijken. In aanloop naar de start van de Derde Termijn heeft Parkstad met vele partners uit de (eu-)regio verkennende gesprekken gevoerd om te kijken op welke wijze grensoverschrijdend samengewerkt kan worden op het gebied van uitwisseling, dan wel gebruik dan wel productie van duurzame energie. Dit heeft onder meer geleid tot de totstandkoming van een Euregionale waterstofcoalitie (Interreg V aanvraag ingediend), waarbij Parkstad Limburg de rol van initiator en aanjager vervulde. Een terugkerend probleem / horde in grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van duurzame energie is (of zijn) de landsgrenzen en de politiek-juridische complicaties die dat met zich meebrengt.

Het is nog steeds heel moeilijk om met groene stroom, dat op 300 meter van de Nederlandse grens opgewekt wordt, duizenden woningen in Kerkrade en Landgraaf te verlichten. Parkstad is voornemens om te experimenteren, om als het ware ´de grenzen op te zoeken´ en die te verleggen. Klimaatverandering houdt niet op bij de grens, dus de oplossingen ervan ook niet.

38

Op dit moment wordt in het aan Kerkrade en Landgraaf grenzende Herzogenrath een groot energiepark (een groot veld met zonnepanelen alsook windmolens) aangelegd. De hoeveelheid energie die dit oplevert zal genoeg zijn om Herzogenrath energieneutraal te maken, waarbij zowel stroom als warmte direct in het lokale netwerk vloeit. Parkstad wil graag aansluiten op dit netwerk, om zo sneller aan haar eigen klimaatdoelen te kunnen voldoen. Omdat het grensoverschrijdend uitwisselen van stroom juridisch ingewikkelder is dan dat van warmte, kiest Parkstad ervoor om in eerste instantie dan ook de kansen van het gebruik van restwarmte uit Herzogenrath in Nederlandse (lees Kerkrade, Landgraaf) woningen te verzilveren. Hiertoe heeft Parkstad een verkennend onderzoek laten doen naar de haalbaarheid hiervan. Het onderzoek wijst uit dat er minstens 10.000 woningen verwarmd kunnen worden met de restwarmte uit Herzogenrath. Hierbij moet worden opgemerkt dat dit wel een grote investering (die ver boven de Regio Deal uitgaat) gedaan moet worden. Naast het uitwisselen van duurzame energie, kijkt Parkstad met Aken naar de mogelijkheden om ook de energieproductie samen op te pakken. In plaats van afzonderlijk – soms tegen de wil van de bevolking in – windmolens neer te zetten voor eigen gebruik, willen we graag onderzoeken in hoeverre we hier geen gezamenlijk beleid op kunnen voeren.

Ook ontwikkelt Aken zich langzaam tot een waterstofcentrum, een “hydrogen hub”, waarbij zowel op de productie als gebruik van waterstof stevig wordt ingezet. In het kader van de “Strukturwandel” in het Rheinische Revier speelt de transitie naar waterstofgebruik, met name in het grootvervoer, een cruciale rol. Zo worden op verschillende plekken in de Stadsregio Aken elektrolyseurs gebouwd. De waterstof die hierbij geproduceerd wordt, is niet alleen geschikt voor Duitsland. Parkstad heeft afgelopen juni een letter of intent ondertekend met de IHK Aken, waarin het de ambitie van een hydrogen hub ondersteund en ook wil samenwerken.

Deelname Expo Real: In oktober 2021 nam een delegatie van Parkstad Limburg, waaronder burgemeesters Roel Wever en Petra Dassen, deel aan de Münchner vastgoedbeurs Expo Real, ook om de contacten met onze naaste partners te verstevigen. Ondanks de coronamaatregelen waren veel bestuurders van de AG Charlemagne aanwezig op de Aachen 1a stand, waardoor er genoeg momenten waren om enkele zaken te bespreken. We willen graag meer en structureler gaan samenwerken op thema´s als duurzaamheid en mobiliteit. Thema´s die bij uitstek regionaal en dus voor ons per definitie ook grensoverschrijdend opgepakt moeten worden. Pp zondagavond vond in klein gezelschap, waaronder de burgemeesters van Aken, Heerlen, Herzogenrath en Kerkrade, een diner plaats met en op uitnodiging van Paul IJmkers, de Nederlandse consul-generaal in Zuid-Duitsland. Op de beurs werden diverse stands bezocht en gesprekken gevoerd. Zo bezocht de Duitse staatssecretaris voor Bouw, Anne Katrin Bohle, de Aachen 1a stand om zich door burgemeester Wever, burgemeester Dassen en Peter Bertholet bij te laten praten over IBA Parkstad. Tevens spraken we ook met was het gesprek met Reimar Molitor, directeur van stadsregio Keulen-Bonn en lid van de IBA Parkstad adviesraad.