Document · PDF

7 24-29 Bijlage 1 Regiovisie Zuid-Limburg 2024-2031 Samen sterk, iedereen veilig-aanpak geweld in afhankelijkheidsrelaties_177500

Raadsvergadering 20 juni 2024, gemeente SimpelveldBij agendapunt: Raadsvoorstel Regiovisie Zuid-Limburg 2024-2031 'Samen sterk, iedereen veilig' aanpak geweld in afhankelijkheidsrelaties23.544 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Inhoudsopgave

Aanleiding en leeswijzer | 2 Hoofdboodschap | 3 1.

Uitgangspunten Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming | 4 t/m 6

Leereﬀecten uit de huidige praktijk | 7 t/m 12 2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4

Inventarisatie: staande en goede praktijk in de samenwerking zorg-straf in Limburg Deskundigheidsbevordering Casusbesprekingen (operationele samenwerking) Netwerkversterking (tactische samenwerking) Agendasetting (bestuurlijke samenwerking)

2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3

Leereﬀecten Leereﬀect A : de Brunssumse Methode Leereﬀect B: Regionaal Netwerk Zorg Straf Leereﬀect C: Rekenkameronderzoek “Georganiseerde Onmacht”

Knelpunten en ambitie | 13

Aanbevelingen | 14 t/m 16 4.1. Zes prioritaire thema’s 4.2. Hoe ver reikt onze gezamenlijke ambitie? 4.3. Wat is daarvoor nodig?

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

Aanleiding en leeswijzer

Op 17 november 2022 bracht het landelijke Programmateam Toekomstscenario een werkbezoek aan het Regionaal Netwerk Zorg Straf (RNZS) in Limburg. Doel van het werkbezoek was de werkzame elementen van de samenwerking op het gebied van zorg en straf in Limburg in beeld te krijgen, zoals die in Geweld Hoort Nergens Thuis en Veiligheid Voorop in de afgelopen jaren vorm hebben gekregen. Vervolgens heeft het Algemeen Justitieel Beraad (AJB) Limburg op 16 februari 2023 een werksessie gewijd aan de (potentiële) betekenis van het Toekomstscenario voor Limburg, met name vanuit het oogpunt zorg-straf. Naar aanleiding van die werksessie heeft het AJB besloten om een advies - dit white paper - voor de regio op te stellen. Het RNZS heeft zich daarbij aangesloten. De justitie- en zorgpartners in het AJB en het RNZS willen met dit white paper vooral een positieve-kritische bijdrage leveren. Het is geen oordeel over de wenselijkheid van het Toekomstscenario, of een advies over hoe het Toekomstscenario eruit moet gaan zien. Die discussies vinden elders plaats. Het is ook niet de bedoeling met dit advies een aantal eisen of vragen neer te leggen bij de gemeenten, die het voortouw hebben om het Toekomstscenario regionaal vorm te geven en in te voeren.

We willen vanuit de ervaring van de afgelopen jaren aangeven wat de bijdrage van justitie en zorgpartners kan zijn, welke ambitie we daarmee voorstaan en welke knelpunten we in de huidige praktijk zien en bij voorrang zouden willen aanpakken. Schouder aan schouder staan wordt immers een cruciale voorwaarde om te komen tot een betere kind- en gezinsbescherming.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

Hoofdboodschap

De regio moet zich voorbereiden op het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, maar scope en tijdpad daarvan zijn nog onduidelijk. Of het Toekomstscenario nou een grote stelselwijziging gaat betekenen of niet, twee speerpunten van het Toekomstscenario lijken hoe dan ook aan de orde: 1. versterking van de wijkteams en 2. samenwerking versterken in en rond een regionaal veiligheidsteam. Daarmee zijn we in de regio vooral ook zelf aan zet. Maar er is ook los van het Toekomstscenario nog veel werk te doen. Onze belangrijkste oproep vanuit het AJB en RNZS in Limburg is dan ook om niet te wachten op de deﬁnitieve plannen voor het Toekomstscenario vanuit Den Haag. Dat is ook niet nodig om een aantal dingen te verbeteren. Een goede samenwerking tussen justitiepartners, zorgpartijen en gemeenten is daarbij cruciaal. We willen samen met gemeenten versnellen en ontwikkelen op aantal goede praktijken en knelpunten. We willen de dynamiek en urgentie van de discussie over het Toekomstscenario gebruiken om gezamenlijk stappen te zetten. Op korte termijn zouden we in Limburg vooral beter werk willen maken van drie knelpunten, die alle drie te maken hebben met een te versnipperde aanpak tot nu toe. 1. 2.

De versnippering in de aanpak van zorg- en veiligheidsvragen van 0-100. De harde knip tussen 18+ en 18aanpak zit ons in de weg. De crisisaanpak, waarbij veel mensen tussen wal en schip van straf en zorg vallen. In Noord- en MiddenLimburg is inmiddels een24/7-incidentenaanopak in aanbouw, maar er is nog veel winst te halen. Samen op in Acuut loopt moeizaam in Zuid-Limburg, we kennen geen WMO-crisisdienst en in niet in alle Limburgse regio’s zijn voldoende voorzieningen, zoals time-outbedden. Eenheid en kwaliteit van veiligheidsplannen. Er is te veel versnippering in soorten en gebruik van veiligheidsplannen en dat is verstorend voor de uitvoeringspraktijk. Duidelijkheid en meer discipline is hier nodig. We komen op basis van de goede voorbeelden (paragraaf 2) en de knelpunten (paragraaf 3) tot zes prioritaire thema’s. Zes prioritaire TS-thema’s in Limburg 1. Versnippering tegengaan in de 0-100 aanpak, de crisisaanpak en het gebruik van veiligheidsplannen 2. Deskundigheidsbevordering en multidisciplinair leren 3. Versteken van multidisciplinair casusoverleg (zoals het Actie-overleg, de Jeugdbeschermingstafel of MDA++): expertise naar de voorkant 4. Steeds betrekken van alle spelers, ook het gezin (naar voorbeeld van de Brunssumse aanpak) 5. Niet-vrijblijvende tactische netwerken als sturingsmechanisme inzetten (RNZS en andere lerende netwerken) 6.

Meer gezamenlijke bestuurlijke inzet vanuit gemeenten, politie, OM, GGZ, GGD en andere partijen op het gebied van zorg en veiligheid

Dit vraagt inzet van de regio en een actieve betrokkenheid van de Rijksoverheid, ook in het structureel faciliteren van de goede samenwerkingspraktijk.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

1. Uitgangspunten Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming

1.1. Het Toekomstscenario

Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming

Aanleiding voor het Toekomstscenario

Visie achter het Toekomstscenario

Het moet eﬀectiever en eenvoudiger, tijdiger en passender

Gezin centraal. Ieder gezin en alle leden hebben unieke behoeftes. Om hen te helpen kijken professionals naar de context van het hele systeem – breder dan alleen de directe gezinsleden.

•

De huidige jeugdbescherming is complex en knelt – organisaties werken te veel als estafette. Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling moet verder worden versterkt. Meer samenhang nodig in hulp en ondersteuning voor kinderen en volwassenen.

Sterke lokale (wijk)teams. Sterke lokale (wijk)teams zijn betrokken en werken vanuit brede expertise met gezinnen. Ze blijven letterlijk en ﬁguurlijk in de buurt. Zij halen er aanvullende expertise bij als het nodig is. Expertise erbij halen (RVT). In het nieuw te ontwikkelen Regionaal Veiligheidsteam is specialistische expertise op ontwikkelingsbedreiging en veiligheid gebundeld om gezinnen te ondersteunen. Het team voert daarnaast ook kinderbeschermingsmaatregelen uit. (Idealiter ook jeugdreclassering).

Bron: presentatie werkbezoek AJB, Lieke Bruinooge, 16 februari 2023

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

1.2. Wat werkt? Het Onderzoek “Een kwestie van lange adem” uit 2020 van het Verwey-Jonker Instituut geeft een aantal cruciale factoren om de veiligheid binnen gezinnen duurzaam te verbeteren: • • • • • • •

De aandacht en de focus op veiligheid in het gezin als belangrijke voorwaarde voor een succesvolle aanpak. Het geweld neemt sterker af of stopt als VT, de vrouwenopvang en de MDA++ aanpak betrokken zijn. Gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de veiligheid (deze wordt vaak niet gevoeld). Training en ondersteuning van de professionals op het lokale niveau noodzakelijk om deze problematiek te kunnen en durven te bespreken, om te zorgen dat de veiligheid geborgd wordt. Deze complexe problematiek vraagt om een integrale systemische aanpak. Casusregie bij één partij. Begeleiding is een kwestie van lange adem. In hetzelfde onderzoek maakt het Verwey-Jonker Instituut onderscheid naar vijf soorten van huiselijk geweld en kindermishandling (“gezinsproﬁelen”): Intieme terreur; Gezin in de stress; Langdurige zorg; Kindgedrag & opvoedstress; Complexe conﬂictscheiding.

1.3. Zeven opgaven vanuit het Toekomstscenario in Limburg De concept-regiovisie GIA Zuid-Limburg 2023-2026 ziet vanuit de doelen van het Toekomstscenario en de evaluatie van de vorige Regiovisie zeven rode draden die de komende jaren de inzet in het terugdringen van geweld in amankelijkheidsrelaties gaat bepalen. Noord- en Midden-Limburg heeft nog geen nieuwe Regiovisie GIA, maar de zeven opgaven zijn ook daar herkenbaar.

Rode draad Toekomstscenario / Evaluatie regiovisie • Bewustwording en vroegsignalering • Werken vanuit een gezamenlijke visie (visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid) • Het versterken van de lokale (wijk)teams • (kwaliteitskader werken aan veiligheid) • Één aanspreekpunt (regie) • Deskundigheidsbevordering • Samenwerking en lerende netwerken

Bron: Presentatie concept-regiovisie GIA Zuid-Limburg 2023-2026 (17 april 2023)

1.4. Reacties op het Toekomstscenario: landelijke stelselvraagstukken en volwassenen in het TS Landelijke stelselvraagstukken Tijdens het AJB van 16 februari gaf een aantal partijen hun visie op het Toekomstscenario. Een aantal opmerkingen had betrekking op het stelsel. Daarbij gaat het dus niet om vraagstukken die in de regio zijn op te lossen, maar die een landelijk kader vergen. Het ging daarbij vooral om de volgende observaties (die uiteraard ook landelijk door de organisaties zijn aangekaart): • •

rechtsbescherming: overgang naar gedwongen kader staat onder druk in huidige planvorming het niet opheﬀen van de scheiding strafzaken en civiele zaken (integrale rechtbankzittingen) in het Toekomstscenario.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

Volwassenen De strafrechtketenpartners in Limburg vragen bij de vormgeving van het Toekomstscenario explicieter aandacht voor volwassen en de daarbij betrokken strafrechtketenpartners, zeker bij het deel ‘Gezinsbescherming’. Als voorbeeld kan worden genoemd dat ketenpartners als de drie reclasseringsorganisaties (Reclassering Nederland, Verslavingsreclassering en Leger des Heils Reclassering, de Penitentiaire inrichtingen, Slachtoﬀerhulp te maken hebben met (kinderen en) volwassen die onderdeel van een gezin zijn. In strafrechtelijke zin kunnen de gezinsleden ook rollen hebben als slachtoﬀer of verdachte, dader, exgedetineerde. Dan speelt uitdrukkelijk ook de rol en verantwoordelijkheid van diverse strafrechtketenpartners naast politie en OM. De expertise van deze organisaties vraagt erom betrokken te worden bij vormgeving van het Toekomstscenario, zeker gezien de gewenste, brede systeembenadering die zich niet beperkt tot het kind of individu. Zonder limitatief te willen zijn valt te denken aan intergenerationele overdracht van criminaliteit, uiteraard van geweld (waar overigens aandacht voor is) en de aanpak ervan, aan nazorg ex-gedetineerden én aan slachtoﬀers in brede zin. Dit memo gaat niet nader in op deze landelijke vraagstukken, maar gaat verder in op de regionale uitvoeringsen samenwerkingspraktijk.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

2. Leereﬀecten uit de huidige praktijk

2.1. Inventarisatie van enkele good practices in de samenwerking zorg en veiligheid in Limburg Het gaat er bij deze inventarisatie niet om volledig te zijn. Doel is aan de hand van een aantal goed lopende voorbeelden te komen tot werkzame elementen die kunnen helpen bij de implementatie van het Toekomstscenario. 2.1.1. Deskundigheidsbevordering Wat?

Good practice

Opgaves

Top 3 methodiek (NML) en Samen voor Veiligheid (ZL)

(Alle) professionals trainen in gemeenschappelijke taal en methodiek van een veiligheidsplan

• • • •

(Licht) verschillende aanpak NML en ZL Van theorie naar praktijk … Aantallen: alle professionals trainen Vervolg: kennis en samenwerking blijven onderhouden met verdiepingsdagen en intervisie

Uit onderzoek blijkt dat deskundigheidsbevordering en multidisciplinair leren (waaronder ook elkaar en elkaars organisaties en verantwoordelijkheden in de keten beter leren kennen) een belangrijke succesvoorwaarde is voor een betere aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling of geweld in amankelijkheidsrelaties (zie bijvoorbeeld Een kwestie van lange adem van het Verwey-Jonker Instituut uit 2020 en de Monitor Kwaliteit en Impact van Veiligheid Voorop uit 2022). Daar valt nog veel winst te halen. Naast de twee in de tabel genoemde trainingen kan het dan kan het gaan om verdiepende trainingsdagen, intervisie, meeloopstages, werkbezoeken of traineeships bij andere organisaties.

2.1.2. Casusbesprekingen (operationele samenwerking) Wat?

Good practice

Opgaves

Actie-overleg

Vroegtijdige samenwerking zorg-straf bij huiselijk geweld en kindermishandeling door VT, politie, OM, RvdK, en 3RO (voor heel Limburg): snel onderling afspraken over een gezamenlijke aanpak.

Aanpak uitbreiden naar zeden?

Brunssumse methode

Team Jeugd en Gezin werkt actief samen met partners. Vanuit één gezamenlijke visie en éénduidige regie wordt met ouders/ jongeren gekeken naar het waarborgen van veiligheid en inzet van passende hulp, zoveel mogelijk in een vrijwillig kader. Zie verder 2.2.

Volhouden blijkt in de praktijk moeilijk.

Jeugdbeschermtafel

Afstemming als gedwongen kader in beeld is (VT, RvdK, ZVH, GI). Betrokkenheid en aanwezigheid gezin is cruciaal.

Als er strafrecht in beeld is, worden de ouders niet betrokken. Onderlinge consultfunctie versterken.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

Triagetafel

Afstemming VT en gemeentelijke teams (wekelijks) en eventueel maatschappelijk werk en hulpverlening: informatie en deskundigheid bij elkaar brengen.

Afstemmingsoverleg Jeugd op ZSM

Afdoening misdrijven (pedagogisch eﬀect/ sanctie), twee keer per week op ZSM door Politie, OM, RvdK, GI’s, Halt, VT.

Methodisch gesprek

Gezamenlijk uitvoeren van kindgesprekken bij vermoedens van kindermishandeling. Wordt geïmplementeerd.

Preventie met gezag

Veelbelovend, maar moet eigenlijk nog echt starten.

MDA++

Landelijk erkende en gestimuleerde methode om complexe zorg-veiligheidscasuïstiek integraal op te pakken. Loopt al in Zuid, wordt geïmplementeerd in Noord- en Midden.

Onderlinge consultfunctie versterken. Kennis over en verbinding met andere partijen: wanneer anderen wel of niet betrekken na vroege signalen?

Betekent voor RvdK en OM een beweging naar de voorkant.

Deze lijst is niet uitputtend, er zijn veel verschillende vormen van gestructureerd of ad hoc casusoverleg. De ervaring is (wederom) dat onderlinge aanvulling en uitwisseling van vakkennis de professionals helpen hun werk goed (eﬀectief en eﬃciënt) te doen. Uitdagingen zijn dan: • • •

Zorgen dat er voldoende tijd is om te overleggen. Dit soort casusoverleg levert in de loop van een zaak vaak tijd op, maar vergt aan de voorkant ook tijdsinvestering. Met mandaat aan tafel: kan een medewerker besluiten om een bepaalde samenwerkingsaanpak vorm te geven? Goede samenwerkingsvaardigheden: weten waar je elkaar aan kan vullen, wat de andere partij wel en niet kan betekenen en hoe je samen verder kan komen dan ieder voor zich.

2.1.3. Netwerkversterking (tactische samenwerking) Wat?

Good practice

Opgaves

Regionaal Netwerk Zorg Straf

Vroegtijdige samenwerking HG & KM (Veiligheid Voorop) door VT 3RO, RvdK, politie, OM in een lerend netwerk. Inmiddels zijn meerdere partijen aangehaakt. Zie verder 2.3.

Verbinding naar het lokale veld, versterking verbinding gemeenten en regionaal werkende justitiepartners.

Arrondissementaal Platform Jeugdcriminaliteit

Afstemming processen, beleid en samenwerking door politie, OM, rechtbank, RvdK, GI’s, Halt, VIA Jeugd, 3RO, gemeenten. Vier keer per jaar.

Aanpak Heerlen-Noord

Integrale wijkaanpak op alle levensterreinen (werk, onderwijs, gezondheid, leegaarheid, veiligheid).

Groot project, hoe maak je dat straks iets voor de lange termijn?

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

Het veld van zorg & veiligheid kent veel spelers. Allemaal met eigen (wettelijke) taken of contractuele opdrachten (vanuit de gemeenten). Of het Toekomstscenario nu een stelselwijziging in gaat houden of niet, beter samenwerken blijft hoe dan ook een cruciale opgave. Die samenwerking hoeft geen organisatievorm te hebben, zoals bovenstaande voorbeelden laten zien, maar is ook niet vrijblijvend. Ze vraagt: • • •

Duidelijke afspraken over het doel van de samenwerking (in de voorbeelden hierboven: de doelen van Veiligheid Voorop, ZSM-afdoening en het Nationaal Programma. Goede samenwerkingsvaardigheden: over grenzen en organisatiebelang heen kunnen kijken. De wil daartoe is er bijna altijd, maar moet in praktijk worden omgezet en daarvoor moeten soms barrières worden geslecht. Informatie-uitwisseling, zodat bijvoorbeeld (wijkteam)-professionals weten welke instanties en regelingen bij een gezin betrokken zijn of waren.

2.1.4. Agendasetting (bestuurlijke samenwerking) Wat?

Good practice

Opgaves

Commissie Zorg & Veiligheid

Meer gezamenlijke sturing vanuit gemeenten, politie, OM, GGZ, GGD en andere partijen op het gebied van zorg en veiligheid.

Soortgelijk bestuurlijk platform in Noorden Midden-Limburg in voorbereiding (nu nog ambassadeursgroep).

Algemeen Justitieel Beraad

“Vrijplaats” om (nieuwe) ontwikkelingen te bespreken, kennis te delen en gezamenlijk ambities te stellen.

Sturen op kennis en gezag, zonder aan het stuur te zitten (gemeenten gaan immers over invoering van het Toekomstscenario).

Ook dit overzicht is uiteraard niet compleet, er zijn veel meer bestuurlijke tafels waar over zorg en veiligheid wordt gesproken (zoals pho’s, besturen ZVH, overleg WvGGZ). We streven hier weer niet naar een overzicht, maar naar aanknopingspunten voor het Toekomstscenario. We zien er een aantal: • •

•

Gezamenlijke ambities stellen (zoals nu in de Commissie Zorg en Veiligheid Zuid-Limburg gebeurt met onder meer het PvA Mensenhandel of de Regiovisie GIA). Van keten naar netwerk. Het Toekomstscenario-denken laat ook zien dat we van ketens (met opeenvolgende acties en dus overdrachtsmomenten) naar een meer integrale aanpak moeten (het netwerk bepaalt de volgorde van acties). Dat vraagt om versterking van onderlinge scharnierpunten (triage, consult) en het versterken van de governance mét gemeenten, om die in staat te stellen goed regie te voeren. Schaarse menskracht zo goed mogelijk inzetten. De arbeidsmarkt is krap en personeelsvraagstukken zijn moeilijk. Om kennis en capaciteit zo goed mogelijk in te zetten (en voor de sector te behouden) kan personeelspooling of andere vormen van gezamenlijk arbeidsmarktbeleid een goed instrument zijn.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

2.2. Leereﬀecten Na de inventarisatie gaan we in op drie leereﬀecten aan de hand van drie deelaspecten van het brede terrein van het Toekomstscenario. Net als bij de inventarisatie gaat het er niet om volledig te zijn, maar om aan de hand van een aantal sprekende voorbeelden elementen voor een goede voorbereiding op en invoering van het Toekomstscenario in Limburg op te halen. 2.2.1. Leereﬀect A: de Brunssumse Methode Bron: Raad voor de Kinderbescherming, Analyseformat Brunssumse samenwerking (versie 9 februari 2023): “De “Brunssumse methode” voor een gezamenlijke lokale aanpak ‘1 gezin – 1 plan – 1 regisseur’: samen met het gezin kijken naar kansen en mogelijkheden hulpverlening in een vrijwillig kader - beschreven vanuit het perspectief van de RvdK.” Korte korte lijnen met het hele netwerk: professionals én gezin Sinds 2015-2016 wordt er door het lokale wijkteam (team Jeugd en Gezin) van Brunssum actief samengewerkt met partners waaronder de RvdK, maatschappelijk werk, VT, GI’s, huisartsen, scholen en (sport)verenigingen. Vanuit één gezamenlijke visie (sociale netwerkgedachte) en éénduidige regie (bij jeugdconsulent van de Gemeente Brunssum dan wel JHA/ netwerkpartner) wordt mét ouders/ jongeren gekeken naar het waarborgen van veiligheid en de inzet van passende hulp, zoveel mogelijk in een vrijwillig kader.

• • •

• • • •

• • •

Toegevoegde waarde (beschouwd vanuit kerntaken RvdK) Volledige, actuele, kwalitatief inhoudelijk sterke VTO’s waardoor raadsonderzoek wordt verkort Sterke daling aantal raadsonderzoeken, inzet hulpverlening in gedwongen kader (daling raadsonderzoeken in 2016-18 met 2/3) Vergroten transparantie voor en betrokkenheid van ouders en jongeren t.a.v. de inzet en besluitvorming. Enkele succesfactoren Korte lijnen en laagdrempelige samenwerking voor een periode van zes jaar met vaste, betrouwbare professionals met positieve, kritische grondhouding Uitgangspunt mét i.p.v. over, zonder ouders en kinderen praten. Stimuleren denkproces bij ouders en kinderen i.p.v. overname. Trekkersrol Team Jeugd en Gezin: stevige, outreachende aanpak en linking pin functie aan de voorkant. Inhoudelijke vrijheid/ruimte voor Team Jeugd en Gezin vanuit de gemeente Brunssum om sociale netwerkstrategie vorm te geven. Kansen Hernieuwen aandacht inbedding gezamenlijke visie, sociale netwerkgedachte tussen netwerkpartners. Verbinding, aandacht grondhouding via gezamenlijke trainingsdagen ‘Samen voor veiligheid’. Verbinding en investering samenwerking (richting Toekomstscenario) o.b.v. de inhoud door en vanuit professionals zelf. Door jeugdprofessionals samen te brengen bouw je aan vertrouwen en wederzijds gunnen buiten overleg-structuurafspraken.

2.2.2. Leereﬀect B: het Regionaal Netwerk Zorg Straf Limburg Werk maken van de ‘zachte’ samenwerkingsfactoren en samen willen leren Het RNZS geeft sinds 2018 de vroegtijdige samenwerking rond huiselijk geweld en kindermishandeling in de regio vorm vanuit de landelijk ontwikkelagenda Veiligheid Voorop. Aan de hand van vier verbeteracties (Samen op in Acuut, Actie-overleg Huiselijk geweld door VT en ZSM en de Samenwerking bij strasare 10

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

kindermishandeling) en met een lerende aanpak via casusreviews wordt de samenwerking tussen VT, politie, OM, RvdK en 3RO versterkt. Inmiddels zijn gemeenten, ZVH’s, GGZ en GI’s ook aangesloten. Drie succesfactoren/ werkende elementen RNZS

Drie gouden regels voor samenwerking RNZS

De praktijk naar binnen halen (casusreviews)

Echt in gesprek willen, iets gezamenlijk willen bereiken

Concrete inzet op verbeteracties

Niet verschuilen achter anderen of het systeem, verantwoordelijkheid nemen

Aandacht voor de “zachte” samenwerkingsfactoren

Verplaatsen in achtergrond en verantwoordelijkheden van de ander

Lessen van het RNZS: • • •

Wees dienend aan praktijk: ondersteunen en verbeteren. Zet bewust sterk in op de ‘zachte’ samenwerkingsfactoren: openheid in discussie, over grenzen heen kijken, samenwerkingsgedrag versterken. De kracht van kwetsbaarheid: vertrouwen en veiligheid creëren om fouten te erkennen in aanwezigheid van andere organisaties.

2.2.3. Leereﬀect C: ”Georganiseerde Onmacht” Investeren in de uitvoeringspraktijk is nodig om het stelsel beter werkend te krijgen In 2023 bracht de Algemene Rekenkamer het rapport “Georganiseerde Onmacht: over de rol van de rijksoverheid bij de jeugdbescherming” uit. De Rekenkamer trekt een aantal stevige conclusies: • •

•

“Voor de jeugdbescherming is de Jeugdwet [waarmee in 2015 de uitvoering van provincies naar gemeenten ging] welbeschouwd uitgelopen op een mislukking.” “… dat het jeugdzorgstelsel op papier goed geregeld lijkt te zijn, maar in de praktijk lukt het gemeenten, jeugdbeschermers en andere zorgverleners niet om de hen toebedachte verantwoordelijkheid in de uitvoering van de jeugdbescherming goed uit te voeren.” “Wij zien een terugkerend patroon waarin iedere partij aangeeft pas richting een oplossing te kunnen bewegen als één van de andere partijen eerst tegemoet is gekomen aan hetgeen zij nodig heeft om te kunnen veranderen.” “Dat de gemeentelijke inkopers van jeugdzorg, de beleidsmedewerkers, gemeente- raadsleden, jeugdbeschermers en zorgverleners er niet in slagen om de problemen samen op te lossen komt door de ingewikkelde werkrelatie die onder de Jeugdwet is ontstaan tussen gemeenten en de instellingen. ... Jeugdbeschermers zijn amankelijk van de gemeenten voor zowel hun eigen bekostiging als voor het regelen van voldoende aanbod aan jeugdhulp.” “Voor de jeugdbescherming laat onderzoek zien dat de inzet van een beschermingsmaatregel alleen, niet genoeg is.

Deze maatregel helpt de kinderen pas echt als jeugdhulp snel beschikbaar is en problemen in het gezin integraal worden aangepakt.” Over het Toekomstscenario zegt de Rekenkamer: “Wij zien in deze nieuwe inrichting van de jeugdbeschermingsketen kansen dat de integrale aanpak rond gezinnen makkelijker vorm kan krijgen, maar we zien niet hoe dit andere problemen zal wegnemen, zoals bijvoorbeeld het tekort aan gespecialiseerde jeugdhulp en wachttijden.”

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

En komt dan tot vier aanbevelingen: 1. 2. 3. 4.

“Maak duidelijk waar kinderen met een beschermingsmaatregel minimaal op kunnen rekenen. Maak concrete afspraken met gemeenten over het (gestandaardiseerd) verzamelen van gegevens. Versterk samen met de veldpartijen de integrale hulp voor kinderen met een beschermingsmaatregel. Voer de veranderingen in het stelsel zorgvuldig in.” Het Toekomstscenario behelst meer dan jeugdbescherming, maar is er uiteraard wel een belangrijk onderdeel van. Wat kunnen we in de regio leren van het rapport van de Rekenkamer? We noemen twee dingen.

• •

Op papier is het goed geregeld, in de praktijk valt dat tegen. Veel kan binnen de bestaande kaders, maar de complexe verhouding tussen gemeenten en GI’s is niet alleen in de regionale uitvoeringspraktijk op te lossen. In de uitvoering en samenwerking tussen jeugdbescherming en jeugdhulp valt nog veel verbetering te behalen. Met andere woorden: nieuwe stelselafspraken gaan de problemen in de jeugdbescherming niet alleen oplossen, dat zal voor een belangrijk deel moeten komen van investeren in de uitvoering.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

3. Knelpunten en ambitie

Waar brengen ons deze goede voorbeelden en leereﬀecten? Het Toekomstscenario bestrijkt een breed terrein van beleids- en maatschappelijke vraagstukken rond zorg en veiligheid. De afgelopen jaren is veel onderzoek gedaan naar wat werkt en hoe de aanpak in Nederlands is georganiseerd. Dat stemt niet altijd optimistisch. Een aantal titels van recente onderzoek maakt dat al duidelijk: Georganiseerde Onmacht (Algemene Rekenkamer, 2023). Boemerangbeleid (Sharon Stellaard, 2023; zie ook Repareren wat bij vorige reparatie missging, NRC, 20 april 2023) en Een kwestie van lange adem: kan huiselijk geweld en kindermishandeling echt stoppen? (Verwey-Jonker Instituut, 2020). Het is veel, complex en een langetermijn-vraagstuk. Tegelijk werken veel professionals elke dag om het beter te doen en zijn veel organisaties bereid een stapje extra te zetten. Zorg en veiligheid is een veel groter bestuurlijk thema dan enkele jaren geleden. Nu is de tijd om echt vooruitgang te boeken. En of het Toekomstscenario nou een grote stelselwijziging gaat betekenen of niet, twee speerpunten van het Toekomstscenario lijken hoe dan ook aan de orde: • •

versterking van de wijkteams samenwerking versterken in en rond een regionaal veiligheidsteam. Daarmee zijn we in de regio vooral ook zelf aan zet. Met dit white paper willen we een bijdrage leveren aan hoe we in Limburg zo goed mogelijke stappen kunnen zetten. De goede voorbeelden laten zien dat we binnen bestaande kaders nog veel kunnen bereiken. Met name de samenwerking over organisaties en disciplines heen krijgt steeds beter vorm. De goede samenwerkingscultuur die we doorgaans in Limburg kennen, biedt daarvoor kansen. Maar er zijn ook knelpunten als het gaat om hoe we zaken hebben georganiseerd. Met het Toekomstscenario zouden we in Limburg vooral beter werk willen maken van drie knelpunten, die alle drie te maken hebben met een te versnipperde aanpak tot nu toe.

1. 2.

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

4. Aanbevelingen

4.1. Zes prioritaire thema’s Veranderingen in beleid en stelselhervormingen lijken niet de acties waarmee nu de successen kunnen worden geboekt als het gaat om de voorbereiding en implementatie van het Toekomstscenario. Het gaat eerder om het verder versterken van dingen die al werken, zoals: •

• •

een integrale aanpak op casusniveau (zoals het Actie-overleg, de Jeugdbeschermingstafel en MDA++), waarbij geldt dat hoe sneller er echt wordt samengewerkt na een incident, hoe groter de kans op acceptatie van hulp en hoe kleiner de kans op herhaling of escalatie een gezamenlijke visie over waar ambities liggen en wat er voor nodig is om dat te realiseren van keten naar netwerk: het verbeteren van het samenwerkingsklimaat en samenwerkingsvaardigheden. Tegelijk hebben we en aantal concrete knelpunten op te lossen rond de versnippering in de integrale 0-100 aanpak, de crisisaanpak en het gebruik van veiligheidsplannen. Vanuit de goede voorbeelden en leereﬀecten uit hoofdstuk 2 en de knelpunten uit hoofdstuk 3, komen we tot zes speerpunten voor een goede implementatie van het Toekomstscenario: Belangrijke TS-thema’s in Limburg 1.

Versnippering van 0-100 aanpak, de crisisaanpak en het gebruik van veiligheidsplannen.

Waar willen we ons dan sterk voor maken? •

Planvorming om het Toekomstscenario aan te grijpen dit goed en duurzaam te organiseren

• •

Inzet op Top 3 methodiek (NML) en Samen voor Veiligheid (ZL) Vervolg: kennis en samenwerking blijven onderhouden met verdiepingsdagen en intervisie

3. Versterken van multidisciplinair casusoverleg (zoals het Actie-overleg, de Jeugdbeschermingstafel of MDA++): expertise naar de voorkant

• • •

Voldoende tijd voor professionals (ook voor leren en verbeteren) Met mandaat aan tafel Goede samenwerkingsvaardigheden

4. Steeds betrekken van alle spelers, ook het gezin (de Brunssumse aanpak)

•

Regie voeren met het gezin, niet over het gezin

5. Niet-vrijblijvende tactische netwerken als sturingsmechanisme (RNZS en andere lerende netwerken)

• • •

Duidelijke afspraken over het doel van de samenwerking Goede samenwerkingsvaardigheden en samenwerkingsafspraken Informatie-uitwisseling

2. Deskundigheidsbevordering en multidisciplinair leren

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

4. Aanbevelingen

• •

Versnippering van 0-100 aanpak, de crisisaanpak en het gebruik van veiligheidsplannen.

Waar willen we ons dan sterk voor maken? •

Planvorming om het Toekomstscenario aan te grijpen dit goed en duurzaam te organiseren

• •

Inzet op Top 3 methodiek (NML) en Samen voor Veiligheid (ZL) Vervolg: kennis en samenwerking blijven onderhouden met verdiepingsdagen en intervisie

3. Versterken van multidisciplinair casusoverleg (zoals het Actie-overleg, de Jeugdbeschermingstafel of MDA++): expertise naar de voorkant

• • •

Voldoende tijd voor professionals (ook voor leren en verbeteren) Met mandaat aan tafel Goede samenwerkingsvaardigheden

4. Steeds betrekken van alle spelers, ook het gezin (de Brunssumse aanpak)

•

Regie voeren met het gezin, niet over het gezin

5. Niet-vrijblijvende tactische netwerken als sturingsmechanisme (RNZS en andere lerende netwerken)

• • •

Duidelijke afspraken over het doel van de samenwerking Goede samenwerkingsvaardigheden en samenwerkingsafspraken Informatie-uitwisseling

2. Deskundigheidsbevordering en multidisciplinair leren

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

• • 6. Meer gezamenlijke bestuurlijke inzet vanuit gemeenten, politie, OM, GGZ, GGD en andere partijen op het gebied van zorg en veiligheid

•

Gezamenlijke ambities stellen: schouder aan schouder staan Van keten naar netwerk: versterking van scharnierpunten (triage, consult) en het versterken van de governance mét gemeenten, om die in staat te stellen goed regie te voeren Schaarse menskracht zo goed mogelijk inzetten (arbeidsmarktbeleid): de arbeidsmarkt kent nog te veel schotten; zie hoeveel moeite het kost om een relatief eenvoudig idee als het project Stage in de keten Zuid-Limburg voor studerende jeugdzorgprofessionals van de Raad voor de Kinderbescherming uiteindelijk in een minimale variant van de grond te krijgen.

1. Strategisch: breed bestuurlijk platform - doelen, speerpunten, bestuurlijke afspraken en convenanten

2. Tactisch: ambtelijk overleg(gen) - beleid en verbeteracties, programmatisch handelen

luit

3. Operationeel: uitvoerende professionals -

Bes

vor

min

g & lee ref f

ect

Terzijde: meer gezamenlijke sturing betekent een sluitende aanpak op drie niveaus Integrale sturing is te zien als een driehoek: aan de basis vormen gespecialiseerde professionals actueel casusoverleg rond speciﬁeke thema’s (huiselijk geweld, jeugdbescherming, ouderenmishandeling, mensenhandel, et cetera) in bijvoorbeeld MDA++. Op tactisch niveau komt een aantal van dat soort thema’s bij elkaar in programma’s (zoals GIA of Aanpak personen met onbegrepen gedrag). Op strategisch niveau is er dan een beperkt aantal bestuurlijke overleggen waar die programma’s in samenhang worden besproken en inzet en prioriteiten worden bepaald.

casuïstiek-overleg (urgent, multidisciplinair) op specifieke thema’s & multidisciplinaire trainingen

Samen sterk, iedereen veilig

Regiovisie 2024–2031

4.2. Hoe ver reikt onze gezamenlijke ambitie? We zouden de lat hoog willen leggen: een echt gezamenlijke Limburgse aanpak. Dat lijkt een verre brug, met drie deelregio’s, twee VT’s, vijf ZVH’s, et cetera. Maar aan de wil om samen te werken zal het niet liggen. Voorbeelden zijn er ook, zoals de samenwerking in Sterk Huis in de regio Hart van Brabant, het Interventieteam West-Brabant of Filomena in Rotterdam-Rijnmond. We zouden daar graag met de gemeenten een verdere verkenning op doen. Willen we naar een “Limburgse aanpak” met verregaande samenwerking op basis van deze drie voorbeelden? Of kiezen we ons eigen pad vanuit de huidige praktijk? 4.3. Wat is daarvoor nodig? Veel van de inzet uit 4.1 kunnen de justitie- en zorgpartners zelf leveren, binnen bestaande kaders. Maar de crux van het Toekomstscenario is dat het om een gezamenlijke inspanning gaat. We formuleren hier vier randvoorwaarden om die gezamenlijkheid ook te borgen. Daarbij kijken we niet alleen in de regio, maar ook naar de rol van het Rijk. Gezamenlijke kaders en participatieve rol van het Rijk: vier randvoorwaarden 1.

Een gemeenschappelijk ontwikkelfonds, om ontwerp en implementatie van het Toekomstscenario vorm te geven. Bijvoorbeeld door scholings- en arbeidsmarktgelden te poolen.

2. Duidelijkheid over afspraken (wie doet wat) en gefaciliteerde en vastgelegde inzet vanuit elke zich committerende organisatie in Limburg. 3. Participatie vanuit het Rijk: geef op een ondersteunende wijze mee vorm aan de uitvoering van het TS in Limburg. We hebben bij Veiligheid Voorop en Geweld Hoort Nergens Thuis gezien dat dat werkt. 4. Actiegericht wetenschappelijk onderzoek: monitoring en bijstellen van acties en inzet op basis van real time onderzoek.

We zagen in hoofdstuk 2 ook drie belangrijke leereﬀecten uit de praktijk, die we zien als belangrijke randvoorwaarden voor het verbeteren van de praktijk en het invoeren van het Toekomstscenario. Leereﬀecten & randvoorwaarden: drie spelregels A. Korte lijnen met het hele netwerk: professionals én gezin

Operationele voorwaarde

B. Werk maken van de ‘zachte’ samenwerkingsfactoren en samen willen leren

Tactische voorwaarde

C: investeren in de uitvoeringspraktijk om het stelsel beter werkend te krijgen

Bestuurlijke voorwaarde

Zoals vaker lijken dat open deuren, een kwestie van common sense. Maar dat is het niet, de urgentie van het Toekomstscenario is niet voor niets hoog. Deze drie randvoorwaarden zijn ook te realiseren zonder dat er beleidswijzigingen of stelselwijzigingen nodig zijn. Het zijn vooral voorwaarden om de professionals in staat te stellen hun werk goed te doen voor de inwoners en gezinnen die zij dagelijks zien. Deze voorwaarden vormen een set spelregels waaraan iedereen zich committeert, om niet alleen aan de ‘structuurkant’ van beleid en afspraken te werken, maar juist ook aan de ‘cultuurkant’. Beide zijn keihard nodig om van het Toekomstscenario een succes te maken.

Deze regiovisie is met medewerking van de volgende partners tot stand gekomen: Gemeente Beek Gemeente Beekdaelen Gemeente Brunssum Gemeente Eijsden-Margraten Gemeente Gulpen-Wittem Gemeente Heerlen Gemeente Kerkrade Gemeente Landgraaf Gemeente Maastricht Gemeente Meerssen Gemeente Sittard-Geleen Gemeente Simpelveld Gemeente Stein Gemeente Vaals Gemeente Voerendaal Gemeente Valkenburg a/d Geul Veilig Thuis Zuid-Limburg (VT) Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) Zorg en Veiligheidshuizen Zuid-Limburg (ZLZVH) Bureau Jeugdzorg Zuid-Limburg William Schrikker Jeugdbescherming & Jeugdreclassering Politie Openbaar Ministerie (OM) Reclassering Nederland LEVANTOGroep Vrouwenopvang XONAR Vrouwenopvang & Hulpverlening Centrum Seksueel Geweld (CSG) Burgerkracht Limburg / CARE-FREE Agressie, en daarna? Visie op Jeugd BLAAUWBERG

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Simpelveld&id=a173ff0a-2d14-4ca7-bdef-6e185bc7dec7