7 23-27 Bijlage 2 jaarstukken 2022 Stadsregio Parkstad Limburg.pdf
Tekst van het document
Behandeld in het DB van 12 april 2023
Concept Jaarstukken 2022
DEEL 1: JAARVERSLAG 2022 1 Inleiding en Samenvatting ................................................................................................................ 4 1.1
Kernagenda ......................................................................................................................... 4
1.2
Speerpunten ........................................................................................................................ 5
1.3
Samenvatting van de financiën in 2022 .............................................................................. 6
1.4
Voorstel resultaatbestemming 2022 .................................................................................... 9
2 Programma Kerntaken .................................................................................................................... 10 2.1
Concrete activiteiten en resultaten in 2022 ....................................................................... 10
2.1.1
BC Ruimte en Mobiliteit ..................................................................................................... 10
2.1.2
BC Duurzaamheid ............................................................................................................. 15
2.1.3
BC Economie en toerisme ................................................................................................. 19
2.1.4
BC Wonen en herstructurering .......................................................................................... 25
2.1.5
BC Sociaaleconomische Structuurversterking (SES) ....................................................... 37
2.1.6
Grensoverschrijdende Samenwerking .............................................................................. 41
2.2
Financieel overzicht programma Kerntaken ...................................................................... 44
2.2.1 Werkbudgetten ...................................................................................................................... 46 2.2.2 Specifieke Uitkering Bevolkingsdaling (Krimpgelden) ........................................................... 48 2.2.3 Regionale Initiatieven ............................................................................................................ 49 2.2.4 Brede Doel Uitkering ............................................................................................................. 49 2.2.5 Cofinanciering door derden van kernactiviteiten ................................................................... 49 2.2.6 Formatie en bezetting programma activiteiten ...................................................................... 49 2.2.7 Financiering en afschrijving Buitenring ................................................................................. 50 2.2.8 Afwikkeling GBRD ................................................................................................................. 50
3 Programma Flexibele Schil .............................................................................................................. 51 3.1 Administratie zonnepanelen ..................................................................................................... 51
4 Algemene dekkingsmiddelen ......................................................................................................... 52 4.1 Gemeentelijke bijdragen Kerntaken ......................................................................................... 52
5 Overhead, bedrijfsvoering en frictiebudget ................................................................................... 53 5.1 Ontwikkeling bedrijfsvoering ..................................................................................................... 53 5.2 Loonkosten, formatie en bezetting ........................................................................................... 55 5.3 Financiële samenvatting bedrijfsvoering en overhead ............................................................. 56 5.4 Frictiebudget ............................................................................................................................. 57
6 Bedrag heffing vennootschapsbelasting ......................................................................................... 58 7 Onvoorzien ...................................................................................................................................... 58 8 Mutaties reserves ............................................................................................................................ 59 9. Paragrafen ....................................................................................................................................... 60 9.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................................................. 60 9.2 Financiële Kengetallen ............................................................................................................. 62 9.3 Financiering .............................................................................................................................. 63
1
9.4 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 64 9.5 Verbonden partijen ................................................................................................................... 64 9.6 Wet Open Overheid .................................................................................................................. 64
10 Balans ............................................................................................................................................. 66 11 Overzicht baten en lasten 2022 ..................................................................................................... 68 12 Toelichtingen .................................................................................................................................. 69 12.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling .............................................................. 69 12.2 Toelichting op de balans per 31 december 2022 ................................................................... 72 12.3 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ................................................................. 112 12.4 Analyse begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid .............................................. 119 12.5 Gebeurtenissen na balansdatum ......................................................................................... 119
13 Verantwoordingsinformatie Specifieke uitkeringen (SISA) .......................................................... 120 14 Taakvelden ................................................................................................................................... 121 15 Bijlagen ........................................................................................................................................ 124 15.1 Lijst met afkortingen ............................................................................................................. 124
2
DEEL 1: JAARVERSLAG 2022
3
1 Inleiding en Samenvatting 1.1 Kernagenda In het kader van herijking van de taken van Stadsregio Parkstad Limburg is in 2021 de Gemeenschappelijke Regeling aangepast. Er zijn twee nieuwe Bestuurscommissies en onderliggende overlegstructuren ingesteld; een Bestuurscommissie Duurzaamheid en een Bestuurscommissie Sociaal Economische Structuurversterking (SES) en de afzonderlijke Bestuurscommisssies Ruimte en Mobiliteit zijn samengevoegd tot één Bestuurscommissie Ruimte & Mobiliteit. Het thema grensoverschrijdende samenwerking (GROS) is formeel aan de portefeuille van het Dagelijks Bestuur toegevoegd. Governance De regionale samenwerking Stadsregio Parkstad Limburg krijgt vorm via een gemeenschappelijke regeling van de 7 colleges. Deze bestaat uit het Dagelijks Bestuur (zijnde de 7 burgemeesters), het Algemeen Bestuur (zijnde het DB + 7 wethouders) en de thematische Bestuurscommissies (bestaande uit de betreffende portefeuillehouders). Deze constructie is een antwoord op het vraagstuk van de democratische legitimatie van het regiobestuur, aangezien de reguliere verantwoordingslijnen gehandhaafd blijven. De vertegenwoordigers in de bestuurlijke gremia leggen immers o.a. verantwoording af aan het eigen college en de eigen raad. Het Dagelijks Bestuur heeft algemene taken op het terrein van regionale samenwerking.
Het is verantwoordelijk voor het Parkstad Bureau (P&O, financiën en organisatie), organisatie van de bestuurlijke samenwerking (Governance), grensoverschrijdende samenwerking en verdeling van middelen. Daarnaast heeft het Dagelijks Bestuur de verantwoordelijkheid voor het leggen van dwarsverbanden en het initiëren/uitvoeren van overkoepelende activiteiten (bestuurscommissiesoverstijgende onderwerpen). In de regionale samenwerking is er een cruciale rol weggelegd voor de inhoudelijke bestuurscommissies (BC’ s), samengesteld uit de portefeuillehouders van de deelnemende gemeenten. De bestuurscommissies zijn gegroepeerd rondom de vijf kernthema’s: • • • • •
Wonen en Herstructurering Ruimte en Mobiliteit Duurzaamheid Economie en Toerisme. Sociaal Economische Structuurversterking
Binnen deze thema’s wordt gewerkt aan verschillende soorten taken: 1. 2. 3. 4. 5.
Platform voor (bestuurlijke) afstemming Regionale beleidsontwikkeling Programmasturing Monitoring en instrumentontwikkeling Lobby en fondsvorming
Het regiobureau faciliteert het Dagelijks Bestuur / Algemeen Bestuur en de Bestuurscommissies, zowel inhoudelijk als logistiek en heeft daarvoor structureel middelen beschikbaar via de regiobijdragen. In de jaarstukken wordt verslag gedaan van de in 2022 uitgevoerde activiteiten in relatie tot de in 2022 beschikbaar gestelde middelen. De jaarstukken bestaan uit 2 delen: Het jaarverslag 2022 met een inhoudelijke en financiële verantwoording ingedeeld naar de in de begroting 2022 opgenomen programmastructuur en aangevuld met de verplichte paragrafen. De jaarrekening 2022 ingedeeld in de balans en het overzicht van baten en lasten, inclusief toelichtingen en verplichte bijlagen Sisa en taakveldenoverzicht. Voor de opbouw van de beide documenten wordt verwezen naar de inhoudsopgave. De bedragen in de tabellen zijn x € 1.000 tenzij anders vermeld.
4
1.2 Speerpunten In het jaarplan van de Stadsregio Parkstad Limburg wordt elk jaar een aantal speerpunten benoemd, als focus binnen het takenpakket. Deze speerpunten zijn bureaubreed en worden elk jaar door zowel het Dagelijks Bestuur als de Bestuurscommissies geselecteerd. 1. Nieuw Regionaal Investeringsvehikel (Nationaal Programma Parkstad/ Regio Deal 2.0 / Future Deal) 2022 stond vooral in het teken van de aanvraag van een nieuwe Regio Deal. In november 2022 is deze aanvraag ingediend voor de vierde tranche van de Regio Deals. Het Dagelijks Bestuur heeft in november bijeenkomsten georganiseerd in Den Haag om de aanvraag op hoogambtelijk en politiek niveau onder de aandacht te brengen. Daarnaast is in het voorjaar 2022 een bijeenkomst georganiseerd om de Parkstad opgave onder de aandacht te brengen bij vertegenwoordigers uit het Limburgs Parlement, terwijl de Minister BZK in de zomer van 2022 een werkbezoek heeft afgelegd aan Parkstad, waarbij zij kennis heeft genomen van de opgave. Daarnaast zijn via sectorale programma’s (Rijke schooldag, versnellingsafspraken woningbouw MIRT en de Impulsaanpak winkelgebieden) extra financiële middelen georganiseerd ten behoeve van de regionale opgave. 2. Doorontwikkeling van de Strategische Agenda 2021-2030 In het april en september 2022 is de Strategische Agenda besproken in een bijeenkomsten met de Brede Maatschappelijke Coalitie.
Er is veel draagvlak voor de Strategische Agenda, die als onderlegger heeft gefungeerd voor de aanvraag van de nieuwe Regio Deal. 3. De Uitvoering De uitvoering van projecten uit bestaande regionale programma’s, zoals de Regio Deal, het Volkshuisvestingsfonds en de DU Bevolkingsdaling blijft een aandachtspunt, bijvoorbeeld door kostenstijgingen. Hoewel de eerste Regio Deal qua looptijd is verstreken, zijn projecten vanwege het meerjarig karakter nog volop in uitvoering. In 2022 zijn op verschillende niveaus mogelijkheden om de uitvoeringskracht te versterken onderzocht. Zo is een verkenning naar het versterken van de ‘organisatiekracht’ onder regie van de gemeentesecretarissen afgerond, en is besloten om in te stemmen om tot één of meerdere voorstellen om de gezamenlijke uitvoering vorm te geven, te beginnen met de pilots: a. samenwerking in de waterketen en b. projecten zon op dak/ zon op land én gezamenlijk HRM-beleid te ontwikkelen in samenwerking met de betreffende portefeuillehouders onder het motto ‘in dienst bij de één en inzetbaar bij allen’. Daarnaast is de wens om de (gemeentelijke) organisatie-/ uitvoeringskracht voor regionale projecten te versterken opgenomen in de aanvraag voor de nieuwe Regio Deal. 4.
(Nationaal) Congres Brede Welvaart en afstemming met IBA Expojaar Op 13 mei 2021 is het Congres Brede Welvaart georganiseerd om op nationaal niveau het gesprek te voeren over brede welvaart, kansen(on)gelijkheid en ruimtelijke/sociaaleconomische verschillen, waarbij Parkstad is gepositioneerd in de discussies rondom Brede Welvaart i.r.t. Rijksinstrumentarium (Regio Deals en Stedelijke vernieuwingsgebieden). Daarnaast is veel inzet geleverd in het IBA expojaar, zoals tijdens de Regiopolitan Rumble (mei 2022) en het regiocongres in september 2022. 5. Méér samenhang (integraliteit) in de regionale aanpak Om sectoraal regionaal beleid en uitvoeringsprogramma’s met elkaar in verband te brengen en (meer) domein-overstijgend te gaan werken – en nieuwe bestuurscommissies (Duurzaamheid, SES) integreren in deze regionale aanpak – komt met name tot uiting in de gebiedsgerichte aanpak in het kader van de Regio Deal en het opstellen van het nieuwe narratief (gericht op economische kansen). De concrete activiteiten en resultaten van de bestuurscommissies in 2022 zijn nader uitgewerkt in paragraaf 2.1.
5
1.3 Samenvatting van de financiën in 2022 Financieel effect van de takendiscussie voor 2022 In 2021 heeft in het eerste kwartaal positieve besluitvorming binnen de gemeenten plaatsgevonden over de takendiscussie. In de begroting 2022 zijn de volgende bedragen opgenomen met betrekking tot de takendiscussie. € 309.000 € 66.000 € 200.000 € 575.000
Hogere loonkosten Bijdrage in de bedrijfsvoeringskosten Werkbudget Bestuurscommissies
De loonkosten takendiscussie maken in de jaarrekening onderdeel uit van de totale post loonkosten formatie, de bijdrage in de bedrijfsvoeringskosten maken onderdeel uit van de totale post materiële kosten bedrijfsvoering. Daarnaast is de bijdrage van de gemeente Heerlen verhoogd met € 346.142 ter dekking van de kosten van 2 programmanagers (SES en Economie en Toerisme) en een programmamedewerker Grensoverschrijdende Samenwerking. Begrote kosten De begroting 2022 (na de 4e begrotingswijziging) is gebaseerd op de uitgangspunten van de regionale samenwerking met een beperkt activiteitenbudget (structureel € 700.000 per jaar) voor de Kernagenda en een incidenteel werkbudget van € 60.000 vanuit het werkbudget Regio Deal (oude EFRO middelen). Totaal €760.000. Daarnaast was € 40.000 structureel werkbudget beschikbaar voor de lobby subsidieverwerver. Naast de thema’s die behoren tot de Kernagenda en waarvan de financiering loopt via bijdragen van de gemeenten is er binnen de samenwerking plaats voor een Flexibele Schil (Administratie zonnepanelen). Daarnaast werd rekening gehouden met verplichtingen van de Buitenring, loonkosten, kosten voor bedrijfsvoering, en de kosten van de transitie (frictie). Stadsregio Parkstad Limburg is niet vennootschapsbelasting plichtig en kent geen post onvoorzien.
Begrote dekking Deze activiteiten werden gedekt door de gemeentelijke bijdragen aan Parkstad die in 2022 uitkwamen op € 4,35 miljoen voor de Regiobijdragen inclusief het deel van €50.000 van AG Charlemagne (Grensoverschrijdende samenwerking). Het thema AG Charlemagne is naar aanleiding van de takendiscussie en de gewijzigde Gemeenschappelijke Regeling in mei 2021, toegvoegd aan de Kerntaken. Daarnaast was er dekking uit de inzet van reserves en door inkomsten als gevolg van bijdragen van derden voor projecten. Naast bovenstaande is er nog sprake van verdeling van middelen: 1. Met ingang van 2016 krijgen de Parkstadgemeenten 5 jaar lang € 3,9 miljoen per jaar uitgekeerd op basis van Decentralisatie Uitkering bevolkingsdaling. In Parkstadverband is besloten hiervan € 2.933.000 per jaar regionaal in te zetten (75%). In 2020 heeft door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een evaluatie van het programma bevolkingsdaling plaatsgevonden, waarin de DU bevolkingsdaling is meegenomen. Naar aanleiding van deze evaluatie is de uitkering verlengd tot en met 2021. In 2022 is deze voor de laatste keer verlengd; nu echter in de vorm van een SPUK (specifieke uitkering) die aan de centrumgemeente wordt uitgekeerd. Door onduidelijkheid over de criteria op basis waarvan de middelen worden toegekend is vertraging ontstaan.
Stadsregio Parkstad heeft op 7 maart 2023 de beschikking ontvangen van de centrumgemeente en deze middelen zullen om die reden in boekjaar 2023 verantwoord worden. 2. Er zijn kosten voor Regionale Initiatieven welke een op een worden doorgefactureerd aan de gemeenten.
6
Resultaat 2022 In onderstaand overzicht wordt de begroting na verwerking van de 4e begrotingswijziging (controle rechtmatigheid bestuur) weergegeven. Ook de realisatie 2022 is hierin opgenomen. Overzicht van baten en lasten: * Begroting 2022
Begroting 2022 na 4e wijziging
Realisatie 2022
Verschil
Werkbudget kernactiviteiten
700
762
759
-3
Lobby inzake subsidieverwerving Cofinanciering door derden van projecten kernactiviteiten/projectlasten Afschrijvingen buitenring
40
40
38
-2
pm
2.023
265
265
1.226 264
Financieringskosten buitenring
106
106
106
0
Omschrijving
Flexibele schil / Grensoverschrijdende samenwerking
-797 -1
50
2
2.241
2.622
64 2.622
62
Loonkosten formatie Materiële kosten bedrijfsvoering en huisvesting / takendiscussie Materiële kosten bedrijfsvoering op orde
338
429
361
-68
0
252
147
-105
Totaal lasten
3.740
6.501
5.588
-913
Totaal bijdragen deelnemende gemeenten kerntaken
3.704
4.352
4.351
-1
50
22
0
-22
pm
2.319
1.601
-718
0
0
190
190
3.754
6.693
6.142
-551
14
192
554
362
400
400
400
0
Reserve werkbudgetten Bestuurscommissies
0
741
668
73
Reserve werkbudgetten BC's flexibele schil
0
20
0
20
Reserve werkbudget DB/Regio Deal
0
257
258
-1
371
371
370
-1
0
0
79
79
0
47
47
-0
0
0
64
64
Bijdragen gemeenten flexibele schil / Grensoverschrijdende samenwerking Cofinanciering door derden van projecten kernactiviteiten/projectbaten Rentebaten Totaal baten Gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten
0
Stortingen in reserves: Reserve Ringwegen
Onttrekkingen aan reserves: Reserve Ringwegen Reserver werkbudget Algemeen Bestuur Reserve werkbudget DB/Regio Deal Reserve werkbudgetten Bestuurscommissies flexibele schil Frictiereserve
15
82
22
-60
0
725
533
-192
Saldo mutatie reserves
-14
-193
-211
-18
Gerealiseerde resultaat
0
-0
343
343
Reserve werkbudgetten Bestuurscommissie
* Het overzicht van baten en lasten gerangschikt naar programma’s is opgenomen op pagina 68.
7
Gerealiseerd resultaat Volgens de jaarrekening komt het financiële resultaat in 2022 uit op € 343.000 positief. Dit resultaat is als volgt opgebouwd: Herkomst van resultaat 2022
Bedrag
Werkbudget Bedrijfsvoering en lagere onttrekking frictiereserve bedrijfsvoering 'Bedrijfsvoering op orde' Rentebaten
41 8 105 190
Gerealiseerd resultaat 2022
343
Werkbudget Voor activiteiten passend binnen de werkbudgetten van de Bestuurscommissies en het Dagelijks Bestuur was in totaal € 760.000 beschikbaar: 1. Hiervan was in 2022 op basis van het jaarplan € 606.000 bestemd voor de Bestuurscommissies en € 94.000 voor het Dagelijks Bestuur en €60.000 restant werkbudget Regio Deal. 2. Structureel € 40.000 voor subsidieverwerver. Daarnaast was er dekking uit de inzet van reserves en door inkomsten als gevolg van bijdragen van derden voor projecten. In 2022 zijn de werkbudgetten van de bestuurscommissies allen bestemd op basis van het jaarplan. Het gedeelte van de werkbudgetten inzake de beschikbare middelen SPL (€ 606.000) is volledig ingezet. Van het restant Budget Regio Deal van € 60.000 is € 10.000 overgebleven. Dit bedrag blijft beschikbaar voor Regio Deal activiteiten in 2023. Met betrekking tot de werkbudgetten, projectlasten, projectbaten en bestemmingsreserves van de Bestuurscommissies geldt het volgende: baten en lasten opgenomen naar rato van de voortgang van het werk. Tekorten en overschotten worden verwerkt in de bestemmingsreserve werkbudget van de betreffende bestuurscommissie. Per saldo is het gerealiseerde resultaat -net als in de begroting- nihil. Het programma flexibele schil omvat het project Administratie Zonnepanelen.
Het gerealiseerd resultaat van het programma flexibele schil (inclusief mutaties bestemmingsreserves) is in 2022 is – net als in de begroting - nihil. Het werkbudget van het DB is € 41.000 lager uitgekomen dan begroot. Het beschikbare budget van € 40.000 voor subsidieverwerving is nagenoeg geheel aangewend. Formatie Per saldo zijn de loonkosten met € 2.622.000 op begrotingsniveau uitgekomen. Bedrijfsvoering en ‘Bedrijfsvoering op orde’ In 2022 waren de lasten voor bedrijfsvoering € 8.000 lager dan begroot. Hoofdzakelijk veroorzaakt doordat de verwachtte stijging van nutskosten in 2022 uiteindelijk niet is doorgevoerd. Door de vertraging van de implementatie van het nieuwe systeem, archiefsysteem en implementatie rechtmatigheidsverklaring waren de consultancy- en licentiekosten voor het nieuwe financieel systeem nihil. De ontrekking aan de frictiereserve bedrijfsvoering voor de implementatie van het nieuw financieel systeem welke op € 60.000 was begroot, is niet aangesproken vanwege vertraagde uitvoering als gevolg van capcaciteitsgebrek. De implementatie is verder voorbereid en
8
werkzaamheden lopen door in 2023, met verwachte live-gang in 2024. Om die reden is de verwachting dat deze middelen hiervoor ingezet worden. De lasten voor ‘Bedrijfsvoering op orde’ waren in 2022 €147.000, €105.000 lager dan begroot. Hoofdzakelijk veroorzaakt doordat niet alle activiteiten in 2022 afgerond konden worden als gevolg van hoge werkdruk. In 2022 is voor het eerst sinds 2015 weer rente ontvangen op uitstaande gelden van de schatkist.
1.4 Voorstel resultaatbestemming 2022 Het voorstel is om – uitgaande van de herkomst van de onderdelen van het resultaat – hieraan een bestemming te geven. Dit leidt concreet tot het volgende voorstel:
Herkomst van resultaat 2022
Werkbudget Bedrijfsvoering en lagere onttrekking frictiereserve bedrijfsvoering ‘Bedrijfsvoering op orde’
Rentebaten
Voorstel bestemming
Bedragen
Toevoegen aan reserve werkbudget DB Begrote activiteiten bedrijfsvoering zijn in 2022 niet gestart of afgerond en worden in 2023 verder opgepakt. Aanwenden voor geplande activiteiten bedrijfsvoering op orde 2022 in 2023 en opvangen ziekte in 2023 Toevoegen aan reserve werkbudget DB om zoveel mogelijk ten goede te laten komen aan de projecten en/of programma’s waar rentebaten zijn ontstaan
Gerealiseerd resultaat 2022
41 8
105
190
343
Het voorstel resultaatbestemming is als volgt: - Resterende werkbudget van het Dagelijks Bestuur ad € 41.000 toe te voegen aan het werkbudget van 2023. Conform het vigerende beleid dat overschotten van programmagelden beschikbaar blijven voor programma activiteiten in het daaropvolgende jaar, mits het resultaat dit toelaat. - Het positieve saldo inzake bedrijfsvoering van € 8.000 (bedrijfsvoering -/- lagere onttrekking frictiereserve) terug laten vloeien naar de bedrijfsvoering om projecten verder uit te voeren in 2023 e.v. - Het positieve saldo inzake ‘Bedrijfsvoering op orde’ van € 105.000 terug te laten vloeien naar de bedrijfsvoering om enerzijds ziekte op te vangen in 2023 en anderzijds om de geplande activiteiten in 2023 verder op te pakken. - De rentebaten van € 190.000 toevoegen aan de reserve werkbudget DB om vervolgens zo veel mogeljk ten goede te laten komen aan de projecten/programma’s waar deze zijn ontstaan.
9
2 Programma Kerntaken 2.1 Concrete activiteiten en resultaten in 2022 Binnen Parkstad is in 2022 een veelvoud van activiteiten uitgevoerd binnen de kernthema’s.
Bestuurscommissies Hierna volgt een overzicht, waarbij de overige activiteiten zijn ingedeeld naar de hoofdfuncties per Bestuurscommissie: • Speerpunten • Platform • Regionaal beleid • Regionale Programmering • Monitoring • Advisering • Instrumentontwikkeling • Overig
2.1.1 BC Ruimte en Mobiliteit Inleiding De Bestuurscommissie Ruimte en Mobiliteit (RuMo) is in 2021 gevormd na het samengaan van de tot dan toe afzonderlijke Bestuurscommissie Ruimte en Bestuurscommissie Mobiliteit. Er is sprake van twee afzonderlijke ambtelijke overleggen. Ruimte Op het gebied van Ruimte is in 2022 sprake geweest van een grote dynamiek. Het Rijk trekt de regie op de ruimtelijke ordening weer meer naar zich toe, wat mede heeft geleid tot het programma ‘NOVEX’ dat in juli 2022 aan de Tweede Kamer is aangeboden. Dit programma heeft gevolgen gehad voor de samenwerking en inhoudelijke focus van het al eerder in gang gezette ‘NOVI-gebied Zuid-Limburg’ (nu: ‘NOVEX-gebied Zuid-Limburg’) waar we vanuit de stadsregio actief in participeren. Ook werkt het Rijk aan het ‘Nationaal Programma Landelijk Gebied’, dat op provinciaal niveau moet leiden tot een Limburgs Programma Landelijk Gebied en waarvoor we in Parkstad gestart zijn met een gebiedsgerichte programmatische aanpak. Daarnaast zijn stappen gezet in de afronding van het Regionaal Afstemmingskader Gemeentelijke Omgevingsvisies en het Voorontwerp Facetbestemmingsplan Reductie Plancapaciteit Detailhandel. Mobiliteit De activiteiten binnen het kernthema mobiliteit dragen bij aan de versterking van de economische structuur van de regio.
Voor economische structuurversterking zijn regionale en grensoverschrijdende verkeers- en vervoersnetwerken nodig; goede bereikbaarheid via de netwerken en goede omgevingskwaliteit en leefbaarheid daarbinnen. Mede vanuit de ambitie van de energietransitie PALET en leefbaarheid wordt duurzame mobiliteit gestimuleerd. Met de focus vanuit leisure wordt getracht netwerken extra aantrekkelijk te maken. Parkstad vervult daarbij functies op het gebied van de regionale afstemming en besluitvorming (Platform), beleidsontwikkeling (Beleid) en coördinatie en afstemming van de uitvoering (Programmering).
Speerpunten De speerpunten voor 2022 zijn in het jaarplan als volgt bepaald: •
NOVI-gebied Zuid Limburg incl. ZL’EU
10
• • • •
Regionaal Afstemmingskader Landschap/Landbouw/water Uitvoeringsagenda Mobiliteit Parkstad Lobby IC Heerlen-Aken
Platform De bestuurlijke platforms vanuit de Bestuurscommissie zijn: •
Bestuurscommissie Ruimte en Mobiliteit (RuMo)
Ruimte: • • •
Bestuurlijk Kern Overleg (BKO) Zuid-Limburg Bestuurlijk Overleg Nationaal Landschap Zuid-Limburg Bestuurlijke Kerngroep Regionaal Afstemmingsdocument
Mobiliteit: • • • • • •
Bestuurlijk Overleg Mobiliteit Zuid-Limburg Bestuurlijk RMO Zuid-Limburg Regionaal Bestuurlijk Overleg MIRT / Leefomgeving Mobiliteitsberaad Limburg Stuurgroep Zuid-Limburg Bereikbaar Spoortafel Zuid-Nederland
De samenstelling van de bestuurscommissie RuMo is medio 2022 veranderd als gevolg van nieuwe portefeuillehouders na de gemeenteraadsverkiezingen en de komst van een nieuwe secretaris. De voorzitter van de Bestuurscommissie neemt vanuit die hoedanigheid deel aan het Bestuurlijk Kern Overleg (BKO) Zuid-Limburg en het Bestuurlijk Overleg Nationaal Landschap Zuid-Limburg. In het Bestuurlijk Kernoverleg Zuid-Limburg komen regio overstijgende zaken aan de orde zoals NOVEXgebied Zuid-Limburg. De ambtelijke platforms bestaan uit het AO Ruimte en het AO Mobiliteit. Daarnaast is sprake van diverse werk- en projectgroepen.
Regionaal Beleid Ruimte NOVEX-gebied Zuid-Limburg Zuid-Limburg is, in het kader van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI), in 2021 aangewezen als NOVI-gebied omdat er enerzijds een aantal complexe opgaven samenkomen en tegelijkertijd (grensoverschrijdende) kansen liggen die voor Rijk en Regio van waarde zijn. Dit heeft geleid tot de opstelling van een NOVI-startagenda 2022 met vijf doorbraken en drie focuspunten. In 2022 is door het Rijk het programma NOVEX opgeleverd, waarmee alle NOVI-gebieden in Nederland NOVEXgebieden zijn geworden (en ook een aantal gebieden is toegevoegd, waaronder de Verstedelijkingsgebieden). Voor Zuid-Limburg betekende dit in 2022 een zoektocht naar de scope en verdere uitwerking van het NOVEX-gebied. Dit moet leiden tot een ontwikkelperspectief dat in Q3 2023 gereed moet zijn voor vaststelling in de regio en in het BO Leefomgeving. Input voor het Ontwikkelperspectief vormen o.a. de NOVI-startagenda, de uitkomst van het ontwerpend onderzoek Panorama Zuid-Limburg en de daaropvolgende discussie, de uitkomst van het Regio Deal project ZL’EU en het Startpakket van het Rijk.
11
Regionaal Afstemmingskader Gemeentelijke Omgevingsvisies Het Regionaal Afstemmingskader dient als regionale bouwsteen en gezamenlijk kader voor de totstandkoming en actualisering van de gemeentelijke omgevingsvisies in Parkstad. In 2022 is gewerkt aan de afronding van de 1.0-versie, welke in september door de bestuurscommissie is vastgesteld en doorgeleid naar de colleges en raden ter vaststelling in iedere gemeenteraad. In het najaar heeft een regionale raadsinformatieavond plaatsgevonden. Landelijk gebied Samen met de gemeenten Beekdaelen, Simpelveld en Voerendaal zijn voorbereidingen getroffen voor een programmatische gebiedsgerichte aanpak voor het landelijke gebied. Hierbij ligt de focus op enkele deelgebieden in deze gemeenten, waar doelstellingen en opgaven vanuit het Rijksbeleid, de Provincie, de regio/gemeenten en stakeholders in samenhang worden aangepakt. Het gaat daarbij onder andere om opgaven op het gebied van het NPLG/water, leefbaarheid, energietransitie en toerisme. In 2022 is vormgegeven aan de planning en inhoudelijke richting. Dit heeft geresulteerd in een offerte-uitvraag aan enkele gespecialiseerde bureaus. De aanpak word in 2023, samen met het adviesbureau, verder uitgewerkt en dient tevens als propositie (via het LPLG) voor Rijksmiddelen in het kader van het NPLG.
Water en klimaatadaptatie In 2022 heeft het DB besloten om het thema ‘water en klimaatadaptatie’ onder te brengen bij de bestuurscommissie Ruimte en Mobiliteit, mits aan een aantal door het DB gestelde voorwaarden wordt voldaan. Dit besluit is een reactie op een verzoek hiertoe van het Samenwerkingsverband Water Parkstad Limburg (SWPL) en na advies van de Bestuurscommissies Duurzaamheid en RuMo. Eind 2022 is gestart met het nader uitwerken van de gestelde voorwaarden. Deze uitwerking wordt in 2023, samen met SWPL, voortgezet. De verwachting is dat dit er medio 2023 toe leidt dat het thema bij de bestuurscommissie kan worden ondergebracht. Mobiliteit Het mobiliteitsbeleid in Parkstad Limburg vindt zijn oorsprong in o.a.: • • • •
Mobiliteitsvisie Zuid-Limburg Regionale visie op duurzame mobiliteit Parkstad (SUMP). Fietsroutenetwerk Zuid Limburg-Nationaal Toekomstbeeld Fiets Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030
Binnen het kernthema werd ook in 2022 met de gemeenten, provincie en overige partners gewerkt aan de implementatie van dit regionale beleid, waarbij vooral stappen zijn gezet met het opstellen van uitvoeringsagenda en programma van duurzame mobiliteit (SUMP) Parkstad voor de komende 4 jaar.
Regionale programmering Ruimte N.v.t.
Mobiliteit Duurzame Mobiliteit (SUMP) en uitvoeringsagenda mobiliteit Parkstad De visie heeft zijn weerslag gevonden in een kort animatiefilmpje. https://vimeo.com/507114199 In de regionale Mobiliteitsvisie (SUMP) Parkstad en het filmpje zijn 5 focuspunten benoemd: 1. Inzetten op meer fietsgebruik 2. Verruimen van het aanbod van deelvervoer (deelfietsen en deelauto’s), zeker als alternatief voor de (fossiele) auto en aansluitend op het OV 3. Inzetten op elektrisch vervoer
12
4. Verbeteren van de leefbaarheid 5. Verbeteren van bereikbaarheid en verkeersveiligheid Deze zijn ook uitgangspunt geweest voor de start van de uitwerking van de uitvoeringsagenda mobiliteit Parkstad, die in Q1 2022 gereed is gekomen.
Zuid-Limburg Bereikbaar De inzet van het programmabureau Zuid-Limburg Bereikbaar (ZLB) is van belang voor uitvoering van de projecten die in de Mobiliteitsagenda (SUMP) Parkstad zijn opgenomen. Het gaat hierbij voor Parkstad vooral om fietsstimulering, stimulering van deelmobiliteit en de werkgeversaanpak. De projecten hebben als doel om de bewoners en bezoekers van Parkstad een duurzaam mobiliteitsalternatief te bieden voor het gebruik van de (fossiele) auto en daarbij de nadruk te leggen op actieve vormen van mobiliteit, zoals de fiets en e-bike. In 2022 heeft ZLB in opdracht van de Stadsregio de communicatie en social media campagne voor en tijdens de opening van het e-bike deelsysteem van Velocity in Parkstad mede vorm gegeven. Tevens is in 2022 op Zuid-Limburgse schaal besloten, dus in samenwerking met alle zestien deelnemende gemeenten, om een collectief programma op te stellen en uit laten voeren door ZLB, waarin Fietsstimulering, Werkgeversaanpak, Onderwijsaanpak, Zero Emissie Stadslogistiek en Digitalisering Data Top 15 zijn opgenomen.
Velocity Het e-bike deelsysteem van Velocity in Parkstad is, naast het sinds 2018 bestaande laadstation in Kerkrade, in mei 2022 uitgebreid met 20 laadstations verdeeld over de zeven Parkstadgemeenten. Het netwerk van 21 laadstations sluit aan op het grote en uitgebreide netwerk van meer dan 100 laadstations in Städteregion en Stadt Aachen en biedt ook de inwoners en bezoekers van Parkstad de mogelijkheid om met de e-bike, in de nabijheid van het OV-netwerk in Parkstad, de ritten voor het woon-werkverkeer te maken. In het vierde kwartaal van 2022 heeft er via het Ondernemersfonds Heerlen een uitbreiding met vijf nieuwe laadstations op bedrijventerreinen in Heerlen plaatsgevonden. Lobby IC Randstad-Eindhoven-Heerlen-Aken De lobby is voortgezet met steun van o.a. het bedrijfsleven (via o.a. VNO-NCW) en steden langs het traject, zoals Eindhoven en Den Haag. Er is echter nog een weg te gaan om tot definitieve besluitvorming en allocatie van de benodigde middelen te komen. De verbinding met de Randstad vergt een forse ingreep en opwaardering van station Eindhoven (voorzien rond 2030-2035). De lobby blijft erop gericht om zo spoedig mogelijk de intercityverbinding vanuit (tenminste) Eindhoven, via Heerlen, met het HSL-station van Aken in de dienstregeling op te nemen.
Monitoring Ruimte In 2022 is in overleg met de andere programma’s en het Gegevenshuis gestart met het verkennen van mogelijkheden om meer gebruik te maken van geodata. Dit wordt in 2023 verder opgepakt.
Mobiliteit N.v.t.
13
Advisering Ruimte Externe expertise is ingehuurd ten behoeve van de totstandkoming en afronding van het Regionaal Afstemmingskader GOVI’s, de organisatie van een regionale bijeenkomst over de Omgevingswet/Omgevingsvisies, voor juridisch advies over het benutten van instrumenten onder de Omgevingswet en voor de totstandkoming van het voorontwerp facetbestemmingsplan ‘reductie plancapaciteit detailhandel’.
Mobiliteit Externe expertise is ingehuurd ten behoeve van de afronding van de spoorverdubbeling HeerlenLandgraaf, de totstandkoming van de SUMP en in het kader van het RMO-coördinatorschap.
Instrumentontwikkeling Ruimte Reductie plancapaciteit In het kader van de Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg en het Uitvoeringsprogramma Retail is in 2022, in afstemming met de Bestuurscommissie Economie & Toerisme en de Parkstadgemeenten, gewerkt aan een regionaal facetbestemmingsplan om te komen tot een reductie van de plancapaciteit voor detailhandel/retail op bedrijven(terrein)bestemmingen. Het voorontwerp is in 2022 opgeleverd en einde 2022 (Heerlen volgt begin 2023) via de colleges ter inzage gelegd.
Mobiliteit N.v.t.
Overig Ruimte N.v.t.
Mobiliteit N.v.t.
14
2.1.2 BC Duurzaamheid Inleiding Voor het thema duurzaamheid geldt dat 2022 in het teken stond van de verdere invulling van taken binnen de Bestuurscommissie naar aanleiding van de formele instelling van de Bestuurscommissie Duurzaamheid medio 2021. Procesmatige en organisatorische vraagstukken stonden hierbij centraal. Daarnaast werd ingezet op een aantal belangrijke beleidstrajecten, waaronder de Regionale Energie Strategie (RES) van Zuid-Limburg, de verdere uitwerking van de Transitievisies Warmte waarover besluitvorming in de individuele gemeenteraden dient plaats te vinden. Begin 2022 is de regionale klimaatadaptatiestrategie opgeleverd aan bestuurlijk opdrachtgever SWPL, waarna de toekomstige invulling van dit thema binnen de Stadsregio verder is verkend. Voor circulariteit zijn belangrijke eerste stappen gezet om te komen tot een regionale circulaire economie strategie, o.a. door middel van College Regio Dagen in het teken van circulariteit in Amsterdam in najaar 2022. Naast deze beleidstrajecten is ingezet op de programmering en uitvoering van regionaal beleid: het continueren van de al in uitvoering zijnde projecten én het vertalen van duurzaamheidsambities naar nieuwe projecten zoals een korte-termijn aanpak energiearmoede, een regionaal isolatie- en verduurzamingsprogramma, parkstadverduurzaamt.nl én uitvoeringsprogramma voor circulaire bouw (o.a.
Parkstad Urban Mine). In de uitvoering van bestaande projecten is realisatie van Windenergie Parkstad-Zuid met het wijzigen van de Omgevingsverordening Limburg verboden een aanvang te maken met het plaatsen van een windturbine in het projectgebied, waardoor het project vooralsnog tot stilstand is gekomen. Na een intensivering van communicatie omtrent het Zonnepanelenproject Parkstad in 2021 hebben marktontwikkelingen eind 2022 geresulteerd in een deelnamestop voor nieuwe deelnemers.
Speerpunten De speerpunten in 2022 waren de Regionale Energie Strategie (RES) Zuid-Limburg, het Uitvoeringsprogramma Parkstad Limburg Energietransitie (PALET), Grootschalig Zon-Op-Dak, de Transitievisie Warmte, de Regionale Klimaatadaptatiestrategie en de Regionale Circulaire Economie Strategie incl. Circulair Bouwen. Een toelichting op de behaalde resultaten voor ieder van deze speerpunten volgt onder ‘regionaal beleid’ en ‘regionale programmering’.
Platform De platforms vanuit de Bestuurscommissie zijn: • Bestuurscommissie Duurzaamheid • Stuurgroep Regionale Energie Strategie (RES) Zuid-Limburg • Stuurgroep Warmtenet Zuid-Limburg (incl. BO PMIEK) BC Duurzaamheid Het platform voor het thema Duurzaamheid is de bestuurscommissie Duurzaamheid. Dit overleg wordt mede voorbereid door het AO Duurzaamheid. Naast het AO is in 2022 verder invulling gegeven aan ambtelijke werkgroepen in het teken van (grootschalige) energieopwekking, warmtetransitie (incl. energiebesparing), klimaatadaptatie en circulariteit. RES Zuid-Limburg Als sub-regio binnen de RES Zuid-Limburg neemt Parkstad zitting in twee bestuurlijke overleggen, namelijk de ‘Stuurgroep RES Zuid-Limburg’ en “Breed Bestuurlijk Overleg RES Zuid-Limburg’. De wethouders van gemeente Heerlen en Voerendaal nemen namens regio Parkstad deel aan dit
15
overleg. De portefeuillehouder PALET neemt deel aan het bestuurlijk overleg Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie & Klimaat (PMIEK). Ambtelijk neemt Parkstad zitting in het programmateam RES Zuid-Limburg en de werkgroep Regionale Structuur Warmte. Warmtenet Zuid-Limburg In december 2022 is besloten een aparte Stuurgroep in te richten om de potentie van een regionaal warmtenet op basis van beschikbare restwarmte van industriecluster Chemelot nader te onderzoeken. Bestuurlijk nemen de wethouders van gemeente Heerlen en Beekdaelen deel aan dit overleg. Ambtelijk neemt Parkstad zitting in een regionale werkgroep.
Regionaal Beleid De vigerende beleidskaders voor de bestuurscommissie zijn: • Parkstad Limburg Energie Transitie – regionaal ambitiedocument PALET 1.0 • Parkstad Limburg Energie Transitie – gemeentelijke verdiepingsstudies PALET 2.0 • Parkstad Limburg Energie Transitie – regionaal uitvoeringsprogramma PALET 3.0 • RES Zuid-Limburg – regionaal visiedocument RES 1.0 Zuid-Limburg PALET: Parkstad Limburg Energie Transitie In 2015 hebben de (toen nog) acht gemeenteraden in Parkstad unaniem het kaderstellende energietransitiebeleid (Parkstad Limburg Energietransitie: PALET 1.0 en 2.0) vastgesteld. In 2016 is dit beleid omgezet in een regionaal uitvoeringsprogramma PALET 3.0, waarbij de ambitie om in 2040 een energieneutrale regio te zijn is vertaald in concrete acties en projecten voor de eerste periode 2016-2020 en waarbij in 2020 minimaal 8% van de doelstelling tot 2040 moet zijn gerealiseerd. Na de beleidsmatige doorontwikkeling van PALET rondom het thema ‘warmte’ door het vaststellen van de eerste Transitievisies Warmte per gemeente in 2021, zijn onder regie van de Bestuurscommissie Duurzaamheid in 2022 per gemeente verdere stappen gezet om te komen tot de aanwijzing van wijken en buurten voor concrete uitvoeringsplannen op basis van een pand- en clusteranalyse en diverse stakeholdersessies.
RES Zuid-Limburg In het kader van het Klimaatakkoord is in de afstemming tussen het Rijk en IPO, VNG en VNW ervoor gekozen de energietransitie in Nederland te versnellen via de regio. In Nederland zijn 30 regio’s aangewezen om een Regionale Energie Strategie (RES) op te stellen. Zuid-Limburg is één van deze regio’s. Na vaststelling van de RES 1.0 door de 16 gemeenteraden, Provinciale Staten en het Algemeen Bestuur van Waterschap Limburg in 2021, zijn de activiteiten in 2022 gericht op het komen tot een landschappelijk verdiepingsonderzoek voor de inpassing van grootschalige opwek in het Zuid-Limburgse landschap en concrete projecten om te komen tot grootschalige opwek van zonop-dak. In het kader van de Regionale Structuur Warmte zijn gezamenlijke activiteiten opgezet om de potentie van restwarmte, aquathermie en groengas in regionaal verband te onderzoeken. Het Uitvoerings-programma PALET en de Transitievisie Warmte blijven ook in 2022 zelfstandig regionaal beleid.
Regionale Programmering • Zonnepanelenproject Parkstad Vanwege de terugloop van het aantal nieuwe deelnemers zijn in 2021, in overleg met de serviceprovider, stappen gezet om deelname aan het project te stimuleren. Eind 2022 hebben marktontwikkelingen geresulteerd in een deelnamestop voor nieuwe deelnemers voor alle gemeenten m.u.v. Heerlen. In 2022 ging aandacht met name uit naar het nakomen van verplichtingen richting bestaande klanten en een deelnamestop aan het Zonnepanelenproject.
16
• Windenergie Begin 2022 zijn de gemeenteraden van Heerlen, Kerkrade en Simpelveld akkoord gegaan met het verder uitwerken van de plannen voor windenergie in Parkstad-Zuid. Gelet op het wijzigen van de Omgevingsverordening Limburg is – vanwege de kandidatuur van de Einstein Telescoop – op dit moment niet te voorzien hoe het vervolgproces er verder uit gaat zien. De gemeente Brunssum onderzoekt de haalbaarheid van de realisatie van windenergie aan de oostkant van Parkstad. • Grootschalig zon-op-dak en zon-op-land Zowel vanuit de RES als de Bestuurscommissie is de noodzaak tot versnelling benadrukt met betrekking tot grootschalige opwek op daken. In 2022 zijn de potentie-analyses voor zon-op-dak in de zeven Parkstad-gemeenten afgerond. Deze tonen aan dat het aandeel zon-op-dak slechts een fractie is van de doelstelling zoals deze beschreven is in PALET. Op basis van de uitkomsten van de analyses zullen in 2023 een vijftal pilots gedraaid worden in de 7 Parkstad gemeenten om voor verschillende doelgroepen een uitvoeringsstrategie te testen welke schaalbaar is naar de overige gemeenten en worden de opties voor zon-op-land verder verkend.
• Isolatie- en verduurzamingsprogramma In de Transitievisie Warmte 1.0 is afgesproken om op de schaal van Parkstad Limburg een projectaanpak uit te werken om inwoners te stimuleren en te faciliteren tot het nemen van (grootschalige) energiebesparende maatregelen. In 2022 heeft Parkstad Limburg aan Over Morgen B.V. opdracht gegeven om gemeenten te ondersteunen bij het opleveren van een regionaal isolatie- en verduurzamingsprogramma. Gelet op de grote complexiteit van het thema én het uitblijven van definitieve landelijke wettelijke kaders, is oplevering in 2022 niet mogelijk gebleken. • WoonWijzerWinkel In 2020 is naar voorbeeld van de succesvolle WoonWijzerWinkel in Rotterdam aan de Roda JC Ring in Kerkrade de vestiging van WoonWijzerWinkel Limburg geopend. De WoonWijzerWinkel is hét energieloket voor de Parkstad-gemeenten. In 2022 is onverminderd ingezet op de intensivering en verbreding van de samenwerking met het regionale/lokale bedrijfsleven, installateurs, woningcorporaties en energiecoöperaties. In het kader van de SPUK energiearmoede is samen met WoonWijzerWinkel Limburg gestart met een aanpak gericht op het verminderen van energiearmoede. • Verduurzaming basisscholen en gemeentelijke gebouwen In 2022 heeft thematrekker gemeente Heerlen een pilot gestart voor het Bernardinuscollege. De uitkomsten hiervan waren eind 2022 nog niet bekend.
De verduurzaming van gemeentelijke gebouwen heeft in 2022 geen vervolg gekregen. Begin 2023 zal worden verkend of overgegaan kan worden tot afronding van dit project. • Gemeentelijk energiebedrijf Een belangrijk uitgangspunt in PALET is dat de samenleving niet alleen de lasten draagt van de energietransitie maar ook profiteert van de lusten. Om invulling te geven heeft Parkstad Limburg in 2021 aan HetEnergieBureau gevraagd om onderzoek te verrichten naar een werkbaar instrument of vehikel om de publieke belangen van inwoners en bedrijven in de energietransitie te borgen. In 2022 is opdracht aan Step2Eco verleend om de financiële, juridische en operationele aspecten (incl. governance) van een lokaal duurzaam energiebedrijf verder te concretiseren. • Circulaire bouw Voor circulaire bouw is in 2022 gestart met het project Urban Mine Parkstad. Aan het bureau Circle Economy is opdracht verstrekt om de potentie van ‘urban mining’ te verkennen en zicht te krijgen op een mogelijke businesscase voor de ontmanteling van gebouwen met als doel zoveel mogelijk materialen te oogsten voor hergebruik. Dit is circulair én kan werkgelegenheid voor de
17
regio opleveren. Dit project zal in 2023 continueren en is onderdeel van het Uitvoeringsprogramma Circulair Bouwen, waarin in 2022 ook stappen zijn gezet. Tevens is Parkstad Limburg met Provincie Limburg (leadpartner), LIOF en de Chemelot Campus aangesloten bij een aanvraag voor het zgn. LIFE programma, waarin een Strategisch Integraal Plan voor de transitie naar een Circulaire Economie is voorzien. Dat traject zal naar verwachting in 2023 worden afgerond. • Circulaire economie In 2022 is tijdens de Collegeregiodagen in Amsterdam de ambitie uitgesproken om circulariteit te implementeren in de regionale programma’s van de Stadsregio Parkstad Limburg. In 2022 is gewerkt aan het opstellen van een Strategisch Visiedocument Parkstad Limburg. Middels het Strategisch Visiedocument Parkstad Circulair zetten we als Parkstad koers naar een circulaire regio in 2050. Het Strategisch Visiedocument Parkstad Circulair verschaft inzicht in verschillende programmalijnen binnen de regionale beleidsprogramma’s duurzaamheid, economie & toerisme, grensoverschrijdende samenwerking, ruimte & mobiliteit, sociaaleconomische structuurversterking en wonen & herstructurering op de weg naar een Circulair Parkstad. Dit document zal naar verwachting in 2023 worden vastgesteld. • Regio Deal 1.0 & 2.0 De Bestuurscommissie Duurzaamheid is niet direct aan een Regio Deal-thema verbonden.
Wel worden dwarsverbanden en meekoppelkansen bij thema’s verkend en aangebracht. In het kader van grensoverschrijdende samenwerking zijn in 2022 twee Regio Deal projecten m.b.t. grensoverschrijdende energie-uitwisseling gestart rondom warmte (‘Energiepark Herzogenrath’) en elektriciteit (‘GreenSolar Herzogenrath’) in samenwerking met gemeenten Kerkrade en Landgraaf. Het programma duurzaamheid heeft meegeschreven aan de nieuwe Regio Deal aanvraag, waarbij ook duurzaamheidsthema’s ingebracht zijn.
Monitoring In 2022 is door Stadsregio Parkstad opdracht verleend aan Over Morgen B.V. om gemeenten en regio te ondersteunen bij de evaluatie van PALET 3.0 (2016-2020), oorspronkelijk gepland voor 2020. De resultaten hiervan worden begin 2023 verwacht.
Advisering Externe advisering is aan de orde geweest bij specialistisch onderzoek (o.a. advisering voor een regionaal energiebedrijf), noodzakelijke gespecialiseerde kennis en expertise (windcoördinator, isolatie- en verduurzamingsprogramma, evaluatie PALET) en bij diverse juridische vraagstukken op project- of casusniveau (o.a. Zonnepanelenproject Parkstad).
Instrumentontwikkeling N.v.t.
Overig College Regio Dagen In september 2022 stonden de Collegeregiodagen in Amsterdam in het teken van Circulariteit. Gemeente Amsterdam heeft reeds een vooruitstrevende Circulaire Economie Strategie, waarbij het thema breed binnen alle beleidsprogramma’s is belegd. Tijdens het tweedaagse bezoek is door bestuurders inspiratie opgedaan over hoe de gemeente en regio meer circulair kan worden ingericht en bood inzichten in hoe het thema circulariteit kan worden ingebed in de beleidsprogramma’s.
18
2.1.3 BC Economie en toerisme Inleiding De centrale doelstelling van de Bestuurscommissie Economie & Toerisme is om de economische structuur in Parkstad Limburg te versterken. Het vastgestelde beleid voor thema’s als detailhandel, bedrijventerreinen, kantoren en toerisme vormt het fundament van de aanpak en de programmering. Daarbij staat samenwerking voorop, met name met de Parkstad-gemeenten en de regionale stakeholders zoals (kennis)-instellingen en het bedrijfsleven. Waar dat meerwaarde heeft wordt de samenwerking op de schaal van Zuid-Limburg opgezocht. Vanuit Parkstad is ook de verbinding met de ministeries van Economische Zaken & Klimaat (EZK) en Onderwijs, Cultuur & Wetenschap (OCW) versterkt, met een bezoek van de Directeur-Generaal Bedrijfsleven & Innovatie (EZK) en de Directeur-Generaal Hoger Onderwijs (OCW) aan de regio afgelopen najaar. Vanuit daar zijn ook, mede i.h.k.v. de nieuwe Regio Deal, trajecten opgestart rond het versterken van het regionaal ecosysteem rond Smart Services en AI en de versterking van het MedTech-cluster in de regio, in afstemming met de Rijksdepartementen. De dynamiek op de bedrijventerreinen heeft zich in het afgelopen jaar versneld en vergroot. Verschillende bestaande bedrijven in de regio breiden uit en ook steeds meer bedrijven van buiten de regio besluiten om zich in Parkstad te vestigen.
Uit onderzoeken in 2022, in opdracht van de Bestuurscommissie Economie & Toerisme, is gebleken dat tot 2030 een extra ruimtevraag van 70 tot 100 hectare op de bedrijventerreinen wordt verwacht. Als deze ruimtevraag volledig wordt ingevuld, leidt dat tot een verwachte toename in de werkgelegenheid van ca. 4.000 tot 6.000 arbeidsplaatsen. Met de actualisatie van het Uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen in 2022, heeft de Bestuurscommissie koers bepaald om de herontwikkeling van bestaande bedrijventerreinen en de ruimtelijke vraag naar vestigingslocaties op de bedrijventerreinen te kunnen vormgeven. In 2022 is i.s.m. de gemeente Heerlen een succesvolle aanvraag ingediend ter hoogte van €1,9 miljoen vanuit de Rijksregeling Impulsaanpak Winkelgebieden (EZK), specifiek voor een project in Heerlen-Centrum. Eind 2022 is tevens een aanvraag voor de kern Schinveld ingediend, waarover medio 2023 duidelijkheid komt. Dit investeren en versterken van de regionale winkelstructuur, samen met het transformeren van overtollige winkelmeters, vormen de twee pijlers van het Uitvoeringsprogramma Retail Parkstad, dat na een tussentijdse monitor door de Bestuurscommissie is geactualiseerd.
In het kader van het Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie Parkstad is in 2022 ingezet op het stimuleren van innovatie in het toeristisch aanbod (zowel attracties als verblijfsaccommodaties), het beleefbaar maken van de identiteit van de regio en het verbeteren van verbindingen (zowel in het stedelijk als landelijk gebied als daartussen). Een belangrijke pijler hierin is de toeristische campagne ‘Dit is Parkstad’ waarvoor in 2022 samen met toeristisch-recreatieve ondernemers, Visit Zuid-Limburg en de gemeenten de voorbereidingen zijn getroffen, en welke in april 2023 zal gaan starten.
Platform Samenwerking binnen Parkstad Het bestuurlijke platform voor de thema’s Economie & Toerisme is de bestuurscommissie Economie & Toerisme. Dit overleg wordt mede voorbereid door enerzijds het Ambtelijk Overleg Economie en anderzijds het Ambtelijk Overleg Toerisme. Daarnaast zijn er aparte ambtelijke overleggen ingericht met het Promotie- en Acquisitieoverleg (Promac) en voor specifieke projecten als de Stratenaanpak. In het kader van de provinciale POVI-uitwerkingen nemen drie leden van de Bestuurscommissie vanuit die rol deel aan het Bestuurlijk Overleg Ruimtelijke Economie (BORE) Zuid-Limburg en twee
19
leden, waaronder de portefeuillehouder Toerisme, nemen vanuit die rol deel aan de bestuursvergadering van Visit Zuid-Limburg. Samenwerking en externe oriëntatie: •
Retail-Deal (incl. ministerie van EZK) In het kader van de regionale retailaanpak via het Uitvoeringsprogramma Retail wordt, sinds de ondertekening van een Retail-Deal in maart 2019, samengewerkt met de Nationale Retailagenda waaraan diverse gemeenten in Nederland, vakorganisaties waaronder InRetail en het ministerie van Economische Zaken & Klimaat deelnemen. In 2022 is, geïnspireerd door deze samenwerking en de aanpak van gemeente Rotterdam, de Stratenaanpak Parkstad Limburg gestart als onderdeel van de Regio Deal Parkstad Limburg.
•
MKB Parkstad De afstemming met MKB Parkstad is gecontinueerd op diverse fronten. Het structurele overleg tussen Parkstad en de Commissie Retail van MKB Parkstad is voortgezet, onder meer over de voortgang van de uitvoering van de SVREZL, casuïstiek en monitoring. Onder de vlag van de Regio Deal is in 2022 een project van de Universiteit Maastricht gestart, gericht op het thema ‘internationalisering en het MKB’. Daarnaast is MKB Parkstad betrokken bij de uitvoering van de Innovatieregeling voor het MKB (de voucherregeling).
•
Supermarktketens In navolging op eerdere jaren is op regionaal niveau het overleg met verschillende supermarktketens voortgezet. De supermarkten vormen de ruggengraat van de winkelstructuur in Parkstad (voorzieningenstructuur en leefbaarheid), en in overleg met deze supermarkten en de gemeenten wordt geprobeerd om enerzijds invulling te geven aan het maatschappelijk belang (een gezonde winkelstructuur) en anderzijds een vanuit het perspectief van de supermarkten gezonde bedrijfsexploitatie.
•
Economische Samenwerking Zuid-Limburg (ESZL) en portefeuillehoudersoverleg Economie Zuid-Limburg Parkstad is bij het bestuur van ESZL aangehaakt door een vertegenwoordiger van de Bestuurscommissie Economie & Toerisme die in het bestuur van ESZL zitting heeft en door deelname aan de periodieke bestuurlijke en ambtelijke overleggen. Door ESZL is de omslag gemaakt naar een nieuwe wijze van samenwerking, waarbij gewerkt wordt met ‘coalitions of the willing’. Hiervoor wordt bestuurlijk overleg gevoerd via het portefeuillehoudersoverleg Economie Zuid-Limburg. Voorbespreking hiervan vindt plaats in de Bestuurscommissie Economie & Toerisme. Besluitvorming over projecten en projectdeelname vindt plaats door het bestuur van ESZL of in de subregionale overleggen, zoals de Bestuurscommissie Economie & Toerisme, of in colleges.
•
Visit Zuid-Limburg De toeristische marketing van de Zuid-Limburgse gemeenten wordt gezamenlijk via Visit Zuid-Limburg georganiseerd. Twee leden van de bestuurscommissie hebben een adviserende rol bij het bestuur van Visit Zuid-Limburg. Vanaf 2021 is de toeristische marketing voor Parkstad vernieuwd met het Experience Center (in het Maankwartier) en rondom 5 tijdlijnen, waarbij de historie en bijbehorende verhalen over de Romeinse tijd, Middeleeuwen, Mijntijd, Transitiejaren en Nieuw Elan een prominente plek hebben. In 2023 wordt gestart met een promotiecampagne ‘Dit is Parkstad’, op verzoek van en i.s.m. toeristische ondernemers.
20
Regionaal Beleid Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (SVREZL) In 2017 is de Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg vastgesteld door alle ZuidLimburgse gemeenteraden. In de SVREZL is de hoofdstructuur van de winkel-, kantoren- en bedrijventerreinenmarkt vastgelegd. Ook zijn afspraken gemaakt over hoe om te gaan met nieuwe initiatieven, waarbij de afstemming plaatsvindt op Zuid-Limburgse schaal danwel op de schaal van Parkstad. De SVREZL is in 2022 tussentijds geëvalueerd door een extern bureau. Het Bestuurlijk Overleg Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg komt eind 2023 met een advies aan de gemeenten over verwerking van de aanbevelingen en in hoeverre dan sprake is van een gewijzigde SVREZL.
Regionale programmering Uitvoeringsprogramma Retail In 2022 is vanuit het Uitvoeringsprogramma Retail ingezet op de verdere uitvoering van de projecten binnen de themalijn ‘Voorzieningen & Retail’ uit de Regio Deal. Daarbij wordt ingezet op projecten die bijdragen aan zowel de algehele doelstellingen uit de Regio Deal (meervoudige opgave) als de inhoudelijke, themagerichte doelstellingen (met name 1) het versterken van winkelclusters en 2) het onttrekken/transformeren van overtollige winkelmeters). Het Uitvoeringsprogramma, dat een looptijd heeft van 2019 tot 2025, is in 2022 tussentijds geëvalueerd en vervolgens geactualiseerd. De focus blijft om in te zetten op voornoemde twee doelstellingen, aangevuld met het stimuleren van nieuw ondernemerschap in de winkelcentra. Daarnaast zijn in 2022 twee aanvragen voor de Rijksregeling Impulsaanpak Winkelgebieden ingediend, voor Heerlen-Centrum (1e tranche) en Schinveld (2e tranche). De aanvraag voor HeerlenCentrum van €1,9 miljoen is gehonoreerd, voor Schinveld wordt dit in 2023 bekend gemaakt. Ook wordt voorgesorteerd op de 3e tranche van deze regeling in 2023 en 2024. Ook zijn belangrijke stappen gezet in het instrumentarium, zie hierna onder ‘instrumentontwikkeling’.
Uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen In korte tijd is er – ondanks de coronacrisis – een grote marktdynamiek ontstaan op de bedrijventerreinen in Parkstad, groter dan in het Uitvoeringsprogramma uit 2020 was voorzien. Veel beoogde locaties voor herinvulling of herstructurering zijn inmiddels al door de markt opgepakt; de vraag naar beschikbare kavels op de bedrijventerreinen is daarmee niet volledig ingevuld en neemt verder toe. Uit onderzoeken, in opdracht van de Bestuurscommissie, is gebleken dat tot 2030 een extra ruimtevraag van 70 tot 100 hectare op de bedrijventerreinen wordt verwacht (met een verwachte netto toename in de werkgelegenheid van ca. 4.000-6.000 arbeidsplaatsen). De Bestuurscommissie heeft in 2022 het uitvoeringsprogramma geactualiseerd en de gemeenten pakken het faciliteren van de ruimtevraag vanuit het bedrijfsleven en het borgen van een aantrekkelijk vestigingsklimaat gezamenlijk op, zodat de economische structuur van de regio wordt versterkt. Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie Parkstad In het Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie Parkstad is een viertal prioriteiten benoemd: voortbouwen op de ingeslagen weg met een goede publiek-private samenwerking, de identiteit van Parkstad beleefbaar maken, zorgen voor een uitnodigende woon- en leefomgeving, verbeteren van de toeristisch-recreatieve verbindingen.
In 2022 is daarbij met name ingezet op het faciliteren van de samenwerking tussen toeristische partijen en het toeristisch concept met ‘het verhaal van Parkstad’ met 5 samenhangende tijdsperioden (Romeinse tijd, Middeleeuwen, Mijntijd, Transitiejaren en Nieuw Elan) te verdiepen en vanaf 2023 dit door ondernemers, gemeenten en Visit Zuid-Limburg gezamenlijk in een campagne ‘Dit is Parkstad’ uit te gaan dragen. Regionaal ecosysteem Digitalisering De (mensgerichte) inzet van kunstmatige intelligentie en data science worden in toenemende mate belangrijker om maatschappelijke vraagstukken en bedrijfsuitdagingen het hoofd te kunnen bieden. Het regionaal ecosysteem rond de thema’s Smart Services en Artificial Intelligence (met de