13. Bijlage 1 Watertakenplan Simpelveld 2020-2024
Tekst van het document
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024 2020-2024 Gemeente Simpelveld Gemeente Simpelveld 30 OKTOBER 2019
30 OKTOBER 2019
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
Contactpersoon BAS BIERENS
Arcadis Nederland B.V. Postbus 1018 5200 BA 'sHertogenbosch Nederland
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
2 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
INHOUDSOPGAVE 1
2
3
4
5
WAAROM EEN WATERTAKENPLAN?
5
1.1
Aanleiding
5
1.2
Samenwerking in de waterketen
5
1.3
Doelstelling en geldigheidsduur
5
1.4
Raakvlakken
6
1.5
Leeswijzer
6
WAT ZIJN DE KADERS?
7
2.1
Taken en bevoegdheden
7
2.2
Uitdagingen en ontwikkelingen
8
HOE STAAN WE ER VOOR?
10
3.1
Stedelijk watersysteem
10
3.2
Terugblik afgelopen planperiode
11
WAT WILLEN WE ?
14
4.1
Simpelveld rond 2030
14
4.2
Speerpunten voor de korte termijn
14
4.2.1
Speerpunt 1: Klimaatbestendig Simpelveld
15
4.2.2
Speerpunt 2: Anticiperen op de Omgevingswet
16
4.2.3
Speerpunt 3: Samenwerken in de waterketen
16
4.2.4
Speerpunt 4: Meten, data en rekenen
17
4.2.5
Speerpunt 5: Beheer op maat
18
4.2.6
Speerpunt 6: Gezond, schoon en voldoende oppervlaktewater
19
4.2.7
Speerpunt 7: Werken aan waterbewustzijn
20
4.3
Wettelijke zorgplichten
21
4.3.1
Zorgplicht afvalwater
22
4.3.2
Zorgplicht hemelwater
23
4.3.3
Zorgplicht grondwater
25
4.3.4
Zorgplicht drinkwater
28
WAT GAAN WE DOEN?
29
5.1
29
Regionaal uitvoeringsprogramma
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
3 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
6
5.2
Gemeentelijk uitvoeringsprogramma
29
5.2.1
Planvorming en onderzoek
29
5.2.2
Beheer en onderhoud
30
5.2.3
Uitvoeringsmaatregelen
31
5.2.4
Overig
31
WAT KOST DAT?
32
6.1
Personele middelen
32
6.2
Financiële middelen
32
6.2.1
Huidige financiële situatie
33
6.2.2
Uitgangspunten
33
6.2.3
Berekeningresultaten
34
BIJLAGEN BIJLAGE A BEGRIPPEN EN DEFINITIES
38
BIJLAGE B OVERZICHT LOZINGSPUNTEN STEDELIJK WATERSYSTEEM
43
BIJLAGE C TERUGBLIK AFGELOPEN PLANPERIODE
44
BIJLAGE D ONDERBOUWING FINANCIËN
49
BIJLAGE E RAADSBESLUIT
65
COLOFON
66
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
4 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
1
WAAROM EEN WATERTAKENPLAN?
1.1
Aanleiding
Maar weinig mensen beseffen hoe belangrijk riolering is. Weet u bijvoorbeeld dat riolering en de drinkwatervoorziening sinds de 19e eeuw voor de volksgezondheid meer hebben betekend dan de hele medische wetenschap daarna? Pas als het mis dreigt te gaan en er bijvoorbeeld een verstopping, stank‐ of wateroverlast optreedt, krijgt riolering aandacht. Verder gaat de inzameling en het transport van afvalwater vaak ongemerkt aan onze inwoners voorbij. Toch worden dagelijks veel inspanningen verricht om deze kostbare infrastructuur goed te beheren. Onderliggend Watertakenplan laat zien dat we als gemeente Simpelveld hierbij vooruitkijken en met respect voor het verleden verder bouwen aan een robuust en flexibel systeem. Naast de zorg voor inzameling en transport van afvalwater behandelt dit Watertakenplan ook de zorgplichten hemelwater en grondwater. Het Watertakenplan is een goed planinstrument om mee te kunnen bewegen met de trends en ontwikkelingen binnen dit vakgebied. Zo is er bijvoorbeeld sprake van meer extreme neerslag door klimaatverandering, een veranderende verhouding tussen overheid en burgers en verandering in wetgeving. We zullen samen met onze waterpartners moeten optrekken om (potentiële) problemen op een kosteneffectieve en doelmatige manier op te lossen.
1.2
Samenwerking in de waterketen
De riolering en het stedelijk water van Simpelveld zijn onderdeel van een keten waarin uit het grondwater schoon (drink)water wordt geproduceerd, (her)gebruikt, getransporteerd, gezuiverd en weer geloosd op het oppervlaktewatersysteem. Naast deze interactie tussen keten en systeem is er ook een interactie tussen onder- en bovengrond. Het overtollige regenwater dat we ondergronds niet kunnen bergen en afvoeren moeten we in de bovengrond zien te verwerken, bijvoorbeeld door regenwater te bergen op straat, in groenvoorzieningen of op particulier terrein. Door samen te werken met andere waterpartners kunnen we kosten besparen, de kwaliteit verbeteren, de kwetsbaarheid verminderen, kennis uitwisselen en effectiever inspelen op klimaatverandering. Op dit moment werken we op drie niveaus samen in de waterketen. Tussen de verschillende gemeentelijke afdelingen onderling (integraal werken), op regionaal niveau binnen het samenwerkingsverband Parkstad (planvorming en onderzoek, uitvoering watertaken) en op provinciaal niveau (visievorming). De blauwdruk van dit Watertakenplan hebben we gezamenlijk opgesteld binnen het samenwerkingsverband regio Parkstad Limburg, waar naast Simpelveld ook de gemeenten Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Voerendaal, Beekdaelen, Waterschap Limburg (WL), Waterschapsbedrijf Limburg (WBL) en Waterleiding Maatschappij Limburg (WML) onderdeel van uit maken.
Als basis voor dit Watertakenplan hebben we de gezamenlijke ambities en doelen vastgelegd in het Integraal Waterplan. Vanzelfsprekend is de invulling van de blauwdruk lokaal maatwerk.
1.3
Doelstelling en geldigheidsduur
Het Watertakenplan is een beleidsplan dat de invulling van de gemeentelijke watertaken weergeeft. Hiermee leggen we als gemeente vast wat we willen bereiken en wat de rol van onze inwoners en bedrijven is ten aanzien van afval-, hemel-, en grondwater. De wettelijke en beleidskaders die hieraan ten grondslag liggen hebben we beschreven in hoofdstuk 2. Het Watertakenplan vervult vier hoofdfuncties: 1.
Kader gemeentelijke zorgplichten overzicht beleidskeuzes ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater.
2.
Interne afstemming met andere vakdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie.
3.
Externe afstemming met de waterpartners en de maatschappij.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
5 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
4.
Continuïteit en voortgangsbewaking vanwege de relatief lange levensduur van stedelijke watervoorzieningen is een lange termijn aanpak essentieel (begroting, investeringen en evaluatie).
De Wet milieubeheer schrijft voor een Watertakenplan (wettelijke naam: gemeentelijk rioleringsplan; GRP) geen geldigheidsduur voor. Hierin worden we als gemeente vrijgelaten. Om het zorgproces voor de riolering gaande te houden hebben we gekozen voor een geldigheidsduur van vijf jaar: 2020 tot en met 2024. De riolering ligt echter veel langer dan deze planperiode onder de grond. Om deze reden hebben we dit Watertakenplan opgesteld met een doorkijk over de gehele levensduur van de riolering. De rioolheffing en de lange termijn doelstellingen zijn gebaseerd op deze doorkijk, om zo te komen tot een doelmatige invulling van de gemeentelijke zorgplichten, tegen zo laag mogelijke lasten voor onze inwoners en bedrijven.
1.4
Raakvlakken
Het Gemeentelijke Watertakenplan is een planinstrument dat meerdere raakvlakken heeft met andere plannen en beleidsvelden. Er zijn een aantal dominante ontwikkelingen die directe aanleiding geven om deze planperiode verder te denken dan de traditionele invulling van de gemeentelijke watertaken. Ten eerste is dit het streven naar een klimaatbestendige leefomgeving. Hierdoor ontstaan nog meer dan vroeger raakvlakken met andere beleidsvelden die bijdragen aan de ruimtelijke inrichting: groen, weg, renovatie- en nieuwbouwplannen. Een meer duurzame inrichting van de openbare ruimte volgens een wijkgerichte aanpak is daarbij een vereiste. Ten tweede is dit de komst van de Omgevingswet in 2021, die de vorming van een integrale omgevingsvisie verplicht stelt. Na het van kracht worden van de omgevingswet is het Watertakenplan niet langer een wettelijk verplichte planvorm maar kunnen elementen hiervan opgaan in respectievelijk de omgevingsvisie, -plan en -programma. Daarnaast spelen er allerlei ontwikkelingen op het vlak van energietransitie/duurzaamheid en hebben we de betrokkenheid (participatie) van inwoners/bedrijven hoog in het vaandel staan en willen we hen actief betrekken bij (uitvoering)plannen.
Door landelijke beleidsplannen zoals het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, de regionale beleidsvelden/plannen ‘Toekomstvisie WBL’, ‘Visie Waterpanels Limburg, Waterbeheerplan 2016-2021, het visiedocument van het WML en het coalitieakkoord te betrekken bij het planproces van dit Watertakenplan zijn de raakvlakken gewaarborgd.
1.5
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft de kaders die ten grondslag liggen aan dit Watertakenplan. Vervolgens geven we een overzicht van de kenmerken van de bestaande riool- en watervoorzieningen en een terugblik op de afgelopen planperiode. Het vierde hoofdstuk behandelt de speerpunten en beleidskaders voor de aankomende planperiode. Het uitvoeringsprogramma en de bijbehorende personele en financiële middelen zijn beschreven in de hoofdstukken 5 en 6. De bijlagen bevatten achtergrondgegevens.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
6 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
2
WAT ZIJN DE KADERS?
2.1
Taken en bevoegdheden
De zorg en verantwoordelijkheid voor het water in de gemeente Simpelveld is in handen van onze gemeente, waterschap, provincie, waterleidingmaatschappij en perceeleigenaren. Iedere partij heeft hierin zijn eigen verplichtingen en bevoegdheden, die zijn vastgelegd in wetgeving of beleid (Tabel 1). De belangrijkste wetten en beleidskaders die ten grondslag liggen aan dit gemeentelijke rioleringsplan zijn de Europese Kaderrichtlijn Water, de Waterwet, de Wet milieubeheer, de Gemeentewet en de Algemene lozingenbesluiten. Tabel 1 Taken en bevoegdheden (stedelijk) waterbeheer.
Actor
Taken en bevoegdheden
Europa
De Kaderrichtlijn Water (KRW) en de dochter Grondwaterrichtlijn (GWR) zijn Europese richtlijnen, die bedoeld zijn om de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater op goed niveau te krijgen en te houden.
Rijk
Het Rijk is verantwoordelijk voor het nationale beleidskader en de strategische doelen en maatregelen voor het waterbeheer in Nederland. De Minister van Infrastructuur en Milieu is eindverantwoordelijk voor de uitvoering van de Kaderrichtlijn Water (KRW). Het Rijk is opsteller van het Nationaal Waterplan 2016-2021 en Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie.
De provincie is verantwoordelijk voor de vertaling van het rijksbeleid naar een regionaal beleidskader en voor strategische regionale opgaven. De provincie is opsteller van het Provinciaal Waterplan 2016-2021.
Provincie Limburg
De provincie is tevens bevoegd gezag voor vergunningverlening, het toezicht en handhaving van onderstaande grondwateronttrekkingen en -infiltraties: • Industriële onttrekkingen > 150.000 m3 • Grondwateronttrekkingen t.b.v. drinkwaterwinning (dieper dan 10 meter) • Bodemenergiesystemen Het waterschap is verantwoordelijk voor het operationele regionale waterbeheer. Dit betekent dat zij zorgen voor droge voeten (veiligheid), schoon en voldoende water. De visie hierop en de bijhorende maatregelen zijn beschreven in het Waterbeheerplan 2016-2021. Het waterschap heeft een zorgplicht voor de zuivering van stedelijk afvalwater en is bevoegd gezag voor directe lozingen op de RWZI en naar het oppervlaktewater. Voor de regulering van indirecte lozingen (naar het riool) heeft het waterschap een adviserende rol naar gemeenten.
Waterschap Limburg Waterschapsbedrijf Limburg
Het waterschap heeft eveneens een zorgplicht voor het beheer van regionale wateren en keringen. Handelingen in het oppervlaktewatersysteem reguleren waterschappen o.a. middels algemene regels, verordeningen en een Watervergunning. Het waterschap is ook verantwoordelijk voor vergunningverlening (Keur), het toezicht en de handhaving van grondwateronttrekkingen en infiltraties in haar beheergebied, met uitzondering van de drie categorieën waarvoor de provincie verantwoordelijk is. Om de waterbelangen bij ruimtelijke ontwikkelingen veilig te stellen doorlopen waterschap en gemeente bij alle ruimtelijke ontwikkelingen de watertoetsprocedure. Hierbij wordt o.a. toegezien op een hydrologisch neutrale inpassing van ontwikkelingen. De resultaten hiervan worden vastgesteld in de waterparagraaf. Ten aanzien van het Watertakenplan hebben Waterschap Limburg en Waterschapsbedrijf Limburg een adviserende rol. Overheden die (in)direct betrokken zijn bij de bescherming van drinkwater hebben een
Waterleiding Maatschappij verantwoordelijkheid voor de invulling van de zorgplicht drinkwater. Deze zorgplicht is opgenomen Limburg in de Drinkwaterwet. De zorgplicht drinkwater geldt zowel voor de bescherming van bronnen van
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
7 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
drinkwater als voor de infrastructuur. Het WML zorgt ervoor dat er schoon drinkwater uit de kraan komt. De gemeente heeft drie zorgplichten t.a.v. stedelijk waterbeheer: Inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater naar een zuiveringstechnisch werk Doelmatige inzameling en verwerking van overtollig hemelwater dat perceeleigenaren redelijkerwijs niet zelf kunnen verwerken. Eventueel kan de gemeente hiervoor maatwerkvoorschriften of een gebiedsverordening instellen. • Treffen van maatregelen in het openbaar gemeentelijk gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken. Voorwaarde hierbij is dat de maatregelen doelmatig zijn en niet tot de zorg van het waterschap/provincie behoren. De gemeente dient het loket te zijn voor grondwatervraagstukken binnen haar beheersgebied. • •
Gemeente
Lozingen van (afval)water zijn per doelgroep geregeld via lozingenbesluiten. In de meeste gevallen is de gemeente hiervoor bevoegd gezag. Bij de verwerking van (afval)water houdt de gemeente rekening met de wettelijke voorkeursvolgorde. Volgens de wet hebben gemeenten een belangrijke taak in het voorkomen van graafschade aan kabels en leidingen (Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten / WION) en het beschikbaar stellen van gegevens over de ondergrond (Basisregistratie Ondergrond / BRO). In het kader van het Besluit op de lijkbezorging hebben gemeenten een toetsende rol in de ontwatering van begraafplaatsen.
Perceeleigenaar
De perceeleigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat hij zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen om de waterdichtheid te garanderen en voor de inzameling van stedelijk afvalwater en overtollig hemel- en grondwater. Pas als de perceeleigenaar zich redelijkerwijs niet kan ontdoen van het overtollige water, is er een taak voor de gemeente of waterschap. De perceeleigenaar is volgens de Waterwet primair verantwoordelijk voor de verwerking van het op zijn perceel vallende hemelwater door het in de grond of in oppervlaktewater te verwerken. De perceeleigenaar mag geen handelingen verrichten waarvan hij kan verwachten dat deze het doelmatige functioneren van (water)voorzieningen belemmeren.
2.2
Uitdagingen en ontwikkelingen
De gemeentelijke watertaken staan niet op zich, maar zijn door diverse uitdagingen en ontwikkelingen continu in beweging. De belangrijkste zijn onderstaand beschreven en deze vormen de basis voor de speerpunten voor de planperiode 2020-2024 (hoofdstuk 4). Klimaatverandering Het klimaat is aan het veranderen en leidt o.a. tot meer extreme buien. Het (hemel) watersysteem en de afvalwaterketen moet deze neerslag zo goed als mogelijk kunnen verwerken. Het besef groeit dat dit niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen is op te vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is. We zullen in het kader van klimaatadaptatie een afweging moeten maken tussen het accepteren of beperken van schade door wateroverlast bij extreme buien. Deze aanpak richt zich op afstemming binnen de afvalwaterketen en in de openbare ruimte (klimaatadaptatie). Uitputting energie en grondstoffen Wereldwijd worden grondstoffen schaarser of raken zelfs helemaal uitgeput. Dit betekent onder meer dat de Nederlandse energiehuishouding duurzamer en minder afhankelijk van eindige fossiele brandstoffen moet worden. Afvalwater en reststromen worden daardoor steeds waardevoller, zowel vanuit het oogpunt van verduurzaming, maatschappelijke verantwoordelijkheid of een economisch rendabele business case.
Veranderende wetgeving Een belangrijke ontwikkeling binnen de planperiode van dit Watertakenplan is de komst van de Omgevingswet, die naar verwachting per 1 januari 2021 van kracht gaat worden. De Omgevingswet gaat, veel meer dan de traditionele ruimtelijke ordening, uit van leefbaarheid en gezondheid als belangrijke speerpunten voor beleid en regelgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving. Met het in werking Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
8 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
treden van de Omgevingswet in 2021 kan het Watertakenplan mogelijk facultatief worden en opgaan in de omgevingsvisie, het omgevingsplan en het omgevingsprogramma. Participatie en bewustzijn We kunnen de gebouwde omgeving niet in één keer klimaatbestendig en waterrobuust maken. Opgaven worden daarom steeds vaker integraal opgepakt en verweven met andere ruimtelijke ontwikkelingen. Op deze wijze lossen we niet alleen (potentiële) problemen op maar verhogen we tevens de leefbaarheid van de omgeving. Aangezien meer dan vijftig procent van de gebouwde omgeving in handen is van particulieren/ private partijen, ligt het voor de hand om gezamenlijk op te trekken. Dit past in de geest van de Omgevingswet waarin participatie wordt bevorderd door minder regels en meer speelruimte. Met de campagne Waterbewust/Waterklaar richten we ons op een traject van waterbewust zijn naar waterbewust doen. Duurzaamheid en energietransitie De openbare ruimte gaat veranderen. Zo zal met de verandering naar een aardgasloze samenleving een nieuwe ondergrondse energie-infrastructuur ontstaan, waarbij ook afvalwater steeds meer leverancier wordt van energie en grondstoffen. Met het ontkoppelen van gasleidingen en de aanleg van ondergrondse warmwaterleidingen gaat de straat open. Dit biedt kansen om de ondergrondse infrastructuur kostenefficiënt te vernieuwen en samen meerwaarde te creëren.
Vitaliteit Bij langdurige uitval van de water infrastructuur, bijvoorbeeld door een langdurige stroomstoring of een massale hack kan maatschappelijke ontwrichting optreden. In dat geval is sprake van een aanzienlijk verstorend effect, veel slachtoffers, grote (economische) schade en aantasting van vitale belangen. Bovendien kan adequaat herstel van deze infrastructuur zeer lang gaan duren en zijn er geen reële alternatieven voorhanden terwijl grote groepen personen hier afhankelijk van zijn. Wanneer een verstoring of uitval van een proces maatschappelijke ontwrichting kan veroorzaken is dit proces vitaal. Op rijksniveau wordt de vitaliteit van verschillende soorten van infrastructuur op vitaliteit beoordeeld. Afhankelijk van de uitkomst heeft dit mogelijke consequenties voor de inrichting van de waterketen. De extreme droogte in 2018 heeft duidelijk gemaakt dat we ook op dit vlak meer rekening moeten gaan houden met de mogelijke effecten hiervan op o.a. schade aan gebouwen, volksgezondheid etc. Veiligheid Bij het inrichten van riolering, transportsysteem en zuivering is het momenteel nog geen gemeengoed om rekening te houden met de risico’s en gevolgen van overstromingen uit oppervlaktewater. De kwetsbaarheid van de afvalwaterketen bij overstromingen is in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie in 2017 in beeld gebracht.
Volgens dit beeld is het risico van overstroming nihil voor het afvalwatersysteem in Simpelveld.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
9 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
3
HOE STAAN WE ER VOOR?
3.1
Stedelijk watersysteem
Voor het inzamelen en transporteren van het vrijkomende afval- en regenwater beschikken we als gemeente Simpelveld over een rioolstelsel met een totale lengte van circa 66 km. Om er voor te zorgen dat tijdens extreme neerslag geen wateroverlast optreedt, is het rioolstelsel voorzien van riooloverstorten. Speciale rioolvoorzieningen (bergbezinkbassins) beperken de vuiluitworp van de riolering naar het oppervlaktewatersysteem. Al dit afvalwater wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinrichting (RWZI) Simpelveld. Tabel 2: Areaalgegevens riolering gemeente Simpelveld Systeem
Type
Vrijvervalriolering Gemengd/Vuilwater
Omvang
Eenheid
Gemengd
56 km
Vuilwater
2,5 km
Hemelwater
7,3 km
Overig
0,6 km 0 km
Drukriolering Persleidingen van hoofdgemalen en randvoorzieningen
5,6 km
Hoofdgemalen
0 st
Drukriolering (pompunits)
27 st
Randvoorzieningen
2 st Met randvoorziening
2 st
Zonder randvoorziening
11 st
Externe overstorten
HWA-uitlaten
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
0 st
10 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
Toestand areaal De leeftijdsopbouw van de riolering van gemeente Simpelveld is weergegeven in onderstaande tabel. Tabel 3: Leeftijdsopbouw areaal riolering gemeente Simpelveld
Leeftijd
Lengte [km]
Aandeel van totaal [%]
Ouder dan 70 jaar
0,3
0,4
Tussen 61 en 70 jaar
7,0
9,3
Tussen 51 en 60 jaar
13,7
20,7
Tussen 41 en 50 jaar
18,5
28,5
Tussen 31 en 40 jaar
13,3
18,7
Tussen 21 en 30 jaar
6,4
10,5
Tussen 11 en 20 jaar
5,1
9,0
Jonger dan 11 jaar
1,0
1,4
Onbekend
1,0
1,5
In de periode 2010-2018 is 46% van de vrijvervalriolering geïnspecteerd (30 km). De kwaliteitstoestand is in 3 categoriën geclassificeerd: waterdichtheid, stabiliteit en afstroming. Indien de kwaliteitstoestand aandacht behoeft is een status ‘waarschuwing’ of ‘ingrijpen’ gegeven. In navolgende tabel is de onderverdeling hiervan weergegeven als percentage van het geïnspecteerde areaal. Tabel 4: Kwaliteitstoestand areaal riolering gemeente Simpelveld
Kwaliteitstand
Waarschuwing [%]
Ingrijpen [%]
Waterdichtheid
5,6
49,2
Stabiliteit
12,4
24,1
Afstroming
27,8
3,4
Functioneren In het BRP Wijlre zijn knelpunten voor Simpelveld berekend. Hierbij kwam naar voren dat aan de Groeneweg in Bocholtz wateroverlast voor kan komen. Voor deze locatie zijn in het BRP maatregelen voorzien. Hiernaast zijn in de gemeente geen structurele overlastlocaties bekend.
3.2
Terugblik afgelopen planperiode
Wat waren de doelen? In het vorige GRP zijn een aantal doelen gesteld. Hieronder volgt een korte toelichting over de status hiervan. De waterkwaliteit van het oppervlaktewater zal door rioolwateroverstorten uit zuiveringen en stedelijke afvalwaterstelsels niet significant worden beïnvloed. In het voorgaande vGRP gingen we ervan uit dat vanwege de inpassing in stedelijk gebied het niet mogelijk was invulling te geven aan de Kaderrichtlijn Water. In samenspraak met het waterschap hebben we toch een maatregelenprogramma op kunnen stellen. Een voorbeeld van een van de maatregelen is dat de kern Bocholtz grotendeels afgekoppeld gaat worden. Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
11 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
Rioolwateroverlast in stedelijk gebied komt niet voor, ook niet in de toekomst als gevolg van klimaatontwikkelingen. Op een locatie wordt nog rioolwateroverlast in stedelijk gebied ervaren. In het basisrioleringsplan is een maatregel voorgesteld. Wanneer deze wordt uitgevoerd verwachten we dat de overlast is verholpen. Algemeen beeld watertaken Bij nieuwbouw werken we volgens het principe van de watertoets. Hierbij overleggen we met het waterschap en dit verloopt naar wens. Openbaar gebied wordt afgekoppeld en particuliere percelen kunnen op vrijwillige basis worden afgekoppeld. Voor het vrijwillig afkoppelen is er Parkstadbreed een stimuleringsregeling in de vorm van een financiële bijdrage van het waterschap. De gemeente is cofinancier hierin. De gemeente heeft weinig areaal aan hemelwaterstelsel. Omdat ons gebied hellend is kunnen we veel oppervlakkig laten afstromen naar bijvoorbeeld een aantal open bergingen. Dit werkt positief voor het waterbewust zijn van de burger. Binnen de gemeente is op een aantal locaties een hoge grondwaterstand. Dit leidt niet tot structurele problemen. De afgelopen jaren hebben we gefocust op verbetermaatregelen. Hiervoor is in verband met een tekort aan capaciteit de aandacht voor het regulier beheer en onderhoud iets naar achteren geschoven.
De komende tijd zal middels inspectie aandacht worden besteed aan de gebieden waar al maatregelen gepland staan. Op dit moment is er geen strategie voor het beheer en onderhoud van wegbermen/watergangen/open bergingen. Hier willen we in de komende planperiode graag meer aandacht aan besteden. In het basisrioleringsplan wordt rekening gehouden met klimaatverandering. Hierin is ook een klimaatstresstest uitgevoerd. In Parkstad-verband is een strategie uitgezet om meer waterbewustzijn te creëren. Regionale samenwerking Parkstad Met de ondertekening van het Bestuursakkoord Water (2011) hebben het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven verklaard dat zij intensief met elkaar gaan samenwerken in de (afval)waterketen. Deze samenwerking moet leiden tot een besparing van €380 miljoen aan minder meerkosten, kwaliteitsverbetering, vermindering van de kwetsbaarheid en kennisuitwisseling. In de afgelopen planperiode is gewerkt aan de samenwerking in de regio’s Maas en Mergelland en Parkstad. Tot 2016 hebben wij deel uitgemaakt van de samenwerkingsregio Maas- en Mergelland, vanaf 2016 zijn wij bij het samenwerkingsverband Parkstad aangehaakt. Hiervan zien wij de voordelen in bijvoorbeeld het gezamenlijk opzetten van een communicatietraject en de gezamenlijke onderzoeksprojecten. Hierdoor kunnen activiteiten worden uitgevoerd waarvoor anders geen ruimte is.
Desondanks zien wij dat ook in regionaal verband de personele capaciteit een knelpunt is. Naast de activiteiten in Parkstad-verband hebben wij, vanwege de geplande opheffing van de RWZI Simpelveld, in samenwerking met de regio Maas- en Mergelland het BRP+ Zuiveringskring Wijlre opgesteld. Momenteel is het meedraaien in projecten binnen het samenwerkingsverband nog relatief vrijblijvend. De samenwerking zou wat betreft uitvoeringsprojecten mogelijk meer potentieel bieden wanneer er meer partners meedraaien in de gezamelijke trajecten dan nu het geval is. De samenwerking met het waterschap verloopt ook naar wens. Personele capaciteit Hoewel uit de analyse van de personele capaciteit in het huidige GRP geen personeel tekort bleek, wordt dit in de praktijk wel zo ervaren.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
12 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
In de afgelopen periode zijn een aantal zaken op hold gezet om bijvoorbeeld prioritering te kunnen geven aan de KRW-maatregelen. Hoewel dit voorziene maatregelen waren, bleek toch dat de personele capaciteit ontbrak om alle projecten te kunnen verwerken. Omdat er in de komende planperiode een hoog investeringsprogramma is voorzien is mogelijk intern extra personele capaciteit nodig of moet meer worden uitbesteed of ingehuurd. Ook zien wij dat vanwege de toenemende aandacht voor klimaatontwikkelingen en –adaptatie en de directe relatie met de watertaken er een groter beslag op de waterfunctionarissen wordt gelegd. Ontwikkeling rioolheffing De ontwikkeling van de rioolheffing is achtergebleven ten opzichte van de prognose in het vorige vGRP. Dit is het gevolg van lagere dan voorziene kosten. Het heffingstarief is jaarlijks bepaald op basis van de jaarcijfers en de meerjarenbegroting. Daarnaast is de ontwikkeling van het tarief ingezet om lastenstijgingen voor de burger te temperen.
Gepland heffingstarief *
Werkelijk heffingstarief
2015
€ 325,-
€ 255,-
2016
€ 317,38
€ 260,-
2017
€ 318,26
€ 260,-
2018
€ 317,81
€ 253,20
2019
€ 318,03
€ 244,20
Jaar
“Gepland heffingstarief” cf. vGRP 2010 Aandachtspunten voor de komende planperiode Voor de komende planperiode zijn er een aantal aspecten die aandacht behoeven: • • • •
Op dit moment heeft de gemeente geen rioolaansluitverordening. De wens ligt er om deze in de komende planperiode op te stellen. Cofinanciering stimuleringsregeling afkoppelen. De afgelopen jaren hebben we gefocused op verbetermaatregelen. Hierbij is – mede in verband met de beperkte capaciteit - de aandacht voor het regulier beheer en onderhoud iets naar achteren geschoven. Op dit moment is er geen strategie voor het beheer en onderhoud van wegbermen/watergangen/open bergingen. Hier willen we in de komende planperiode graag meer aandacht aan besteden.
Een verdergaande evaluatie van de afgelopen planperiode is toegevoegd als Bijlage C.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
13 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
4
WAT WILLEN WE ?
In dit hoofdstuk bieden we met de visie een blik in de toekomst en laten we zien hoe we daar vanuit een goede basis en met gepaste ambities en (gezamenlijke) strategieën naartoe werken. De visie is ontleend aan de visie in het Integraal Waterplan en daar waar van toepassing toegespitst op Simpelveld. Een goede basis verkrijgen we met het continueren van de uitvoering van planmatige taken.
4.1
Simpelveld rond 2030
Het is goed wonen in Regio Parkstad. Het geaccidenteerde landschap en het met groen en blauw dooraderde bebouwde gebied vormen voor iedereen een fraai rustpunt op loop- of fietsafstand. Het water kabbelt er van hoog naar laag via de talrijke beekdalen en zorgt voor de nodige verkoeling tijdens warme zomerdagen. Met het weghalen van overkluizingen, saneren van lozingspunten en het terugbrengen van de natuurlijke loop van het water is er weer meer dynamiek in het systeem, waardoor soorten als de bosbeekjuffer en de eendagsvlieg (Leptophlebia vespertina) weer zijn teruggekeerd. Zelfs de kokerjuffer (Drusus annulatus) is gesignaleerd, wat duidt op een uitstekende waterkwaliteit. Op de talrijke gezellige terrasjes, waar mensen verkoeling zoeken tijdens warme zomerdagen, vloeit er Limburgs bier van het zuiverste water uit de eigen regio. Doordat er in de loop van de jaren veel verhard oppervlak is afgekoppeld en er altijd zorgvuldig is omgegaan met afgekoppeld regenwater is er voldoende zoetwatervoorraad van een voldoende kwaliteit, ook in droge tijden. Kenmerkend voor de regio zijn de open waterpartijen langs de randen van de bebouwing en soms ook binnen de bebouwing.
Ze zijn oorspronkelijk aangelegd om wateroverlast tegen te gaan, maar door de multifunctionele inrichting bieden ze tal van recreatiemogelijkheden De samenwerking tussen de waterpartners van regio Parkstad Limburg heeft duidelijk haar vruchten afgeworpen. Ondanks alle getroffen waterbeheersende maatregelen zijn er helaas toch nog weerbarstige wateroverlastlocaties, vaak op de laagste punten waar het water zich verzamelt. De lokale bevolking snapt dat op deze locaties geen kruid is opgewassen tegen het effect van hevige buien en hebben daarom hun woningen zo goed als mogelijk erop aangepast. Ze zijn daarin erg creatief. Ook in andere delen van de regio is het effect van klimaatverandering merkbaar, er staat vaker water op straat en even een straatje omrijden levert weinig gemor op. Door de jarenlang gevoerde regionale watercampagne is iedereen zich ervan bewust dat ontstenen, net als isoleren en een duurzaam energiegebruik, nodig is om ook in de toekomst goed te kunnen leven. Net als het scheiden van huisvuil is het gescheiden houden van ander afvalwater, zoals afvloeiend hemelwater en overtollig grondwater nu ook heel gewoon geworden. Bruikbare componenten (mineralen, energie, schoon water) worden voor een deel hergebruikt en wat niet wordt hergebruikt gaat gezuiverd en lokaal weer terug in het milieu.
Afvalwater wordt niet meer beschouwd als een afvalproduct, maar is leverancier van energie en grondstoffen, het maakt volwaardig onderdeel uit van de ontstane circulaire economie.
4.2
Speerpunten voor de korte termijn
Om bovenstaande visie te verwezenlijken zullen we niet alleen met onze waterpartners binnen Regio Parkstad Limburg moeten samenwerken, maar ook met inwoners en bedrijven. Deze moeten daar echter wel open voor staan. Bewustwording van de uitdagingen waar we voor staan, is hiervoor een belangrijke eerste stap. Door volgens de regionaal overeengekomen gidsprincipes en strategieën te werken (zie H3 van het Integraal Waterplan) zetten we stappen en maken we impact. In het integraal Waterplan hebben we een aantal gezamenlijke speerpunten benoemd. Als gemeente Simpelveld richten we de komende planperiode de aandacht op de gezamenlijke speerpunten klimaatbestendigheid, werken aan waterbewustzijn en samenwerken in de waterketen van belang en het op orde brengen van de basis (meten, data en rekenen en beheer op maat).
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
14 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
4.2.1
Speerpunt 1: Klimaatbestendig Simpelveld Het klimaat is aan het veranderen. Dat leidt o.a. tot zwaardere buien, een toename van warme dagen en langdurig droge perioden en een verandering van de biodiversiteit. Deze verandering stelt nieuwe eisen aan het watersysteem, de waterketen en de omgeving willen we droge voeten en een leefbare omgeving behouden.
Ambitie We hebben in 2018 al een goede stap gezet door samen met het Waterschap (potentiële) wateroverlastknelpunten en oppervlakkige waterstroombanen in beeld te brengen. Het jaar 2019 hebben we benut om (vooral) burgers te informeren en stimuleren om ook zelf maatregelen te nemen tegen wateroverlast. We hebben de basis gelegd om samen met andere belangengroepen in 2020 een gezamelijke start te kunnen maken met een adaptatiestrategie en bijbehorend adaptatieprogramma. Strategie In het Integraal Waterplan hebben we gezamenlijk afgesproken om planmatig te werk te gaan bij klimaatadaptatie, de klimaatdialoog aan te gaan met belanghebbende partijen, veilige oppervlakkige waterafvoerroutes in bebouwd gebied te creëren en de waterstromen tussen bebouwd en landelijk gebied met elkaar in balans te brengen. Vanuit de gemeente Simpelveld hanteren we onderstaande strategieën om Simpelveld klimaatbestendig te maken. We benutten de openbare ruimte voor de opvang van extreme buien Het voorkomen van toekomstige wateroverlast door het blijven verruimen van de ondergrondse riolering is geen optie, dat wordt uiteindelijk veel te kostbaar. We houden bij de (her)inrichting van de openbare ruimte, binnen en buiten de bebouwde kom, rekening met de verwerking van extreme neerslaghoeveelheden.
In de openbare ruimte creëren we ruimte voor hemelwater in de bodem, groen- en speelvoorzieningen en in het oppervlaktewater. We houden hierbij oog voor mogelijke gezondheidsrisico’s. De benodigde bovengrondse voorzieningen richten we zodanig in dat deze tevens een positieve bijdrage leveren aan het tegengaan van hittestress en positief bijdragen aan een leefbare omgeving. Ook intensiveren we via de campagne Waterbewust de samenwerking met andere partners (GGD’s, kennisinstellingen, onderwijs, woningcorporaties, etc.) rondom een klimaatbestendige en gezonde leefomgeving. We koppelen verhard oppervlak van de riolering af Als invulling van de Kaderrichtlijn Water (KRW) gaat gemeente Simpelveld op openbaar terrein voor 2025 23 hectare afkoppelen. Hiermee verminderen we niet alleen de kans op wateroverlast, maar dragen we ook bij aan de verbetering van de kwaliteit van onze beken en gaan we verdroging tegen. Door het afgekoppelde water zoveel mogelijk oppervlakkig te laten afstromen voorkomen we kostbare ingrepen voor ondergrondse maatregelen en creëren we waterbewustzijn bij de burgers. Kortstondige hinder accepteren we als een natuurlijk gegeven, maar overlast wordt voorkomen.
Door samen met de waterpartners in de regio een communicatiecampagne te voeren en een stimuleringsregeling voor het afkoppelen op particulier terrein zetten we ook onze bewoners aan tot het bewust omgaan met regenwater.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
15 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
4.2.2
Speerpunt 2: Anticiperen op de Omgevingswet In 2021 treedt de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet brengt een aantal substantiële veranderingen in het juridische kader met zich mee. Uit deze verandering moet echter niet worden afgeleid dat het Rijk aan de zorgplichten wil tornen, de planmatige aanpak bij de invulling daarvan wil loslaten en het stellen van regels over omgaan met regenwater niet belangrijk vindt. Integendeel, juist het omgaan met hemelwater zal in de komende decennia misschien nog meer aandacht van de overheid vragen dan tot nu het geval is in verband met de noodzakelijke aanpassingen aan een veranderend klimaat (o.a. extreme neerslag en droogte). De Omgevingswet biedt daartoe een vernieuwde gereedschapskist met instrumenten. Er komen minder algemene regels in het vertrouwen dat overheden zich professioneel opstellen en op decentraal niveau hier een juiste invulling aan geven.
Ambitie We streven ernaar om onze speerpunten in de (toekomstig) lopende omgevingsvisies, -plannen en -programma’s verankerd te krijgen. Strategie In het Integraal Waterplan hebben we gezamenlijk afgesproken om omgevingsgericht te werk te gaan en de extra ruimte in regelgeving te verkennen. Vanuit de gemeente Simpelveld hanteren we aanvullend de onderstaande strategiën om te werken in de geest van de Omgevingswet.
We faciliteren klimaatadaptieve buurtinitiatieven Soms starten bewoners van een wijk samen een proces voor de (her)inrichting van hun eigen leefomgeving of zijn we zelf in de regie. Het resultaat is een gedeelte van de buurt die wordt ingericht door de bewoners, zoals een park, schoolplein of meer groen in de tuin of op het dak. Als gemeente faciliteren we dergelijke initiatieven van burgerparticipatie. We benaderen burgers proactief bij gemeentelijke maatregelen Burgers worden proactief benaderd om hen te informeren over mogelijke maatregelen op eigen terrein.
4.2.3
Speerpunt 3: Samenwerken in de waterketen Met de ondertekening van het Bestuursakkoord Water (2011) hebben het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven verklaard dat zij intensief met elkaar gaan samenwerken in de (afval)waterketen voor een doelmatiger waterbeheer. In het bijzonder het onderwerp “Doelmatig beheer van waterketen” vormt het fundament voor de samenwerking binnen regio Parkstad. Voor wat betreft de waterketen kent het Bestuursakkoord Water drie doelen: realiseren van kostenbesparingen, verhogen van de kwaliteit van de uitvoering, dienstverlening en het innovatievermogen en verminderen van de (personele) kwetsbaarheid.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
16 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
Ambitie We continueren de huidige samenwerking en blijven onze kennis en vaardigheden gericht verder ontwikkelen en delen zodat we onze watertaken professioneel blijven uitvoeren. Klimaatadaptatie, de Omgevingswet zien we als nieuwe thema’s waarvoor we onze krachten bundelen. Het hebben en houden van een goede relatie met de regio Parkstad is daarbij essentieel om de taken ten aanzien van klimaatadaptatie op te pakken. Strategie In het Integraal Waterplan hebben we gezamenlijk afgesproken om van elkaar te leren en elkaar te stimuleren en innovatieprojecten en onderzoeken te bundelen. Ook hebben we afgesproken de benodigde ruimte te creëren om te kunnen samenwerken, onze werkwijzen te harmoniseren en kennisgroepen te vormen. We stemmen stategiën met gemeente Voerendaal af In het kader van de functionele integratie van gemeente Voerendaal en gemeente Simpelveld stemmen we strategiën zoveel mogelijk met elkaar af. Limburgbrede samenwerking Simpelveld neemt actief deel aan de lopende verkenning naar een provinciebrede samenwerking op het gebied van waterbeheer. Afhankelijk van de uitkomsten van deze verkenning zal, mede afgestemd met de waterpartners in de regio en Voerendaal in het bijzonder, worden bekeken of en in hoeverre wij hier een vervolg aan gaan geven.
Samenwerking Maas en Mergelland Na de opheffing van de RWZI Simpelveld gaat Simpelveld tot de zuiveringskring Wijlré behoren. Deze zuiveringskring valt grotendeels in de regio Maas en Mergelland. Bij ontwikkelingen die van invloed zijn op Simpelveld, zoals toekomstige BRP’s, wordt met deze regio samengewerkt.
4.2.4
Speerpunt 4: Meten, data en rekenen
Voor een doelmatige ontwikkeling, beheer en onderhoud en exploitatie van de afvalwaterketen is actuele en adequate informatie nodig. Met deze informatie kunnen we goed onderbouwde investeringsbeslissingen en beheermaatregelen nemen. Investeringsbeslissingen en beheermaatregelen die ertoe leiden dat het stelsel van de afvalwaterketen goed functioneert en optimaal wordt benut tegen zo laag mogelijke kosten. Daarnaast ontstaan nieuwe mogelijkheden door nieuwe technologieën, door combinaties van data-analyse, modellering en procesautomatisering en door nieuwe samenwerkingsverbanden. Ambitie In 2025 hebben we op de beschikking over de dynamische gegevens en ontwikkeling en kalibratie van hydraulische rekenmodellen. Strategie We sturen slim op onze waterstromen We weten welke voorzieningen we hebben en door metingen hebben we inzicht in het functioneren van het afvalwatersysteem. Modellen helpen ons het systeem beter te begrijpen. Om slim te kunnen sturen in het afvalwatersysteem verbeteren we onze rekenmodellen met gebruikmaking van meetgegevens. Hiervoor hanteren we de strategie volgens het strategisch document MDR. Dit rapport (vastgesteld door Bestuurlijk Regio Overleg Limburg) bevat een visie op samenwerken in de (afval)waterketen bij meten en monitoren, databeheer en hydraulisch rekenen.
We houden grip op ons systeem De inzet van moderne datatechnologie creëert nieuwe kansen om te komen tot duurzame en innovatieve oplossingen en verbeteringen. Tegelijk is er nog weinig besef van de mogelijkheden en de dilemma’s die deze ontwikkeling met zich meebrengt. Gevolg is dat tal van kansen voor het creëren van een optimale waterketen onbenut blijven, terwijl kanttekeningen niet of nauwelijks aan de orde komen. Om grip te houden op ons systeem analyseren we zoveel mogelijk data en leggen we verbanden.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
17 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
We laten Het Gegevenshuis onze gegevens beheren Met het onderbrengen van het beheer van de statische gegevens bij Het Gegevenshuis geven we invulling aan de doelstelling van de Parkstedelijke samenwerking. Het Gegevenshuis is een (open) gemeenschappelijke regeling waarin alle Parkstadgemeenten deelnemer zijn. Het Gegevenshuis beheert de volgende data: • Riooldata van de hoofdriolering en het watersysteem; • Riooldata van huis- en kolkaansluitingen van de hoofdriolering en het watersysteem; • Koppeling tussen inspectiegegevens en riooldata; • Inmeten revisiegegevens; • Verhard oppervlak. Met de integrale benadering en de inzet van nieuwe technieken draagt Het Gegevenshuis bij aan de uitgangspunten: betrouwbaarheid, actualiteit, volledigheid van gegevens en extra dienstverlening voor burgers en bedrijven. Ook het genereren van management- en stuurinformatie alsmede het geautomatiseerd uitvoeren van controles moet in de nabije toekomst eenvoudig realiseerbaar zijn. Efficiencywinsten/ kostenreductie is realiseerbaar door de beschikbaarheid van gegevens te organiseren via de software van Het Gegevenshuis. Op Parkstedelijke schaal leidt dit alleen al met betrekking tot de licentiekosten tot een besparing van € 56.000. Door betrouwbaardere en beter beschikbare data is het operationeel beheer beter te organiseren en loopt het kostenbesparingspotentieel snel op.
4.2.5
Speerpunt 5: Beheer op maat
Om zoveel mogelijk in overeenstemming te zijn met de omgeving is een gedifferentieerde beheeraanpak nodig. Zo differentiëren we bijvoorbeeld al ons onderhoud om kwetsbare objecten of locaties beter te beschermen. Maar ook op systeemniveau biedt gedifferentieerd beheer perspectief. Ambitie We dragen vanuit de zorgplichten voor riolering bij aan het bereiken van gemeenschappelijke doelen. Strategie We passen risicogestuurd beheer toe Om de beschikbare middelen optimaal te kunnen inzetten nemen we meer risico waar het kan en minder risico waar het moet. De kosten die we besparen zetten we in voor het verbeteren van het systeem en/of het verbeteren van de leefomgeving door water gerelateerde voorzieningen of boeken we in als kostenbesparing. De functie van de bovenliggende infrastructuur bepaalt in hoeverre het verantwoord is om meer of minder risico te nemen. Op basis van expert judgement schatten we de haalbare restlevensduur in en nemen tijdig maatregelen om het systeem functioneel te houden. We houden rekening met andere ingrepen in de openbare ruimte Met het verlengen van de levensduur van riolering door sleufloze technieken zoals relining of rioolreparaties neemt de kans voor een wijkgerichte aanpak toe en hiermee de mogelijkheden om de openbare ruimte te herinrichten.
Relining kan echter ook het scheiden van waterstromen of een gecombineerde aanpak van boven- en ondergrond tegenwerken. Daarom maken we vroegtijdig een doelmatigheidsafweging tussen relinen, afkoppelen of een combinatie daarvan. Bij de keuze voor relinen beoordelen we ook of dit gevolgen heeft voor de grondwaterstand of dat we door rioolvervanging in combinate met afkoppelen aan de KRW-richtlijnen kunnen voldoen of wateroverlast kunnen beperken. We benutten rioolververbetering voor het pakken van kansen om een bijdrage te leveren aan gemeenschappelijke doelen. We gaan uit van relinen tenzij vervangen doelmatiger is Op het moment dat een riool aan verbetering toe is bestaat de keuze tussen relinen (van binnenuit verstevigen) en vervangen (open ontgraving). Als strategie hanteren we ‘relinen tenzij’. Door het beleidsmatig invoeren van deze vervangingsstrategie gaat het aantal km rioolrelining de komende Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
18 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
jaren toenemen. Omdat relinen tot 60% goedkoper kan zijn dan riool vervangen, zorgt de andere vervangingstrategie voor een aanzienlijke potentiële kostenbesparing. Op het vlak van relinen werken we binnen samenwerkingsverband Regio Parkstad operationeel samen. Hierdoor besparen we op ingenieurskosten en uitvoering als gevolg van schaalvergroting en verbetert de kwaliteit.
4.2.6
Speerpunt 6: Gezond, schoon en voldoende oppervlaktewater Open water is functioneel, maar draagt tegelijk ook bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. De behoefte aan gezond, schoon en voldoende water zal er altijd zijn en blijven.
Ambitie We dragen als gemeente bij aan een watersysteem van goede kwaliteit. Dit alles in lijn met de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Grondwaterrichtlijn (GWR), doelen en planning. Daarbij hebben we oog voor de ecologie, de morfologie (beperken piekafvoeren), de stoffen in het water én het vermijden van (nieuwe) gezondheidsrisico’s. Ook dragen we bij aan het conserveren van water om lange droge perioden te kunnen overbruggen. Strategie In het Integraal Waterplan hebben we gezamenlijk afgesproken om stapsgewijs te werk bij de aanpak van waterkwaliteitsproblemen in gebouwd gebied, integrale oplossingen na te streven en het gebruik van de omgeving centraal te stellen bij de inrichting en het beheer van stadswateren. Ook hebben we afgesproken om probleemstoffen ter plaatse van hotspots in de waterketen aan te pakken, gezamenlijk ons (toekomstig) drinkwater te beschermen, burgers bij het behoud van schoon water te betrekken en foutaansluitingen op te sporen. Vanuit de gemeente Simpelveld hanteren we aanvullend de onderstaande strategie om te werken aan gezond, schoon en voldoende oppervlaktewater.
KRW-maatregelen Samen met de waterpartners in het stroomgebied van de Eyserbeek (Gulpen-Wittem, Waterschap Limburg (WL), Waterschapsbedrijf Limburg (WBL) en Waterleidingmaatschappij Limburg (WML)) hebben we bepaald welke maatregelen nodig zijn om aan de Kaderrichtlijn Water (KRW) te voldoen. In Simpelveld koppelen we daarvoor tot 2025 in totaal ca. 23,5 ha. openbaar verhard oppervlak af van de gemengde riolering. Hiermee verminderen we niet alleen de kans op wateroverlast, maar dragen we ook bij aan de verbetering van de kwaliteit van onze beken en gaan we verdroging tegen. Door het afgekoppelde water zoveel mogelijk oppervlakkig te laten afstromen voorkomen we kostbare ingrepen voor ondergrondse maatregelen en creëren we waterbewustzijn bij de burgers. Kortstondige hinder accepteren we als een natuurlijk gegeven, maar overlast wordt voorkomen.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
19 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
4.2.7
Speerpunt 7: Werken aan waterbewustzijn De inwoners, bedrijven en waterpartners binnen onze regio zijn in de afgelopen periode geconfronteerd met wateroverlast als gevolg van extreme regenval. Dit heeft, samen met berichtgeving in de landelijke pers, een bijdrage geleverd aan het waterbewustzijn. Daarnaast spelen thema’s zoals de aanpak van droogte, grondwateroverlast, het schoonhouden van water, hittestress en klimaatadaptatie in relatie tot ruimtelijke herinrichting een steeds belangrijkere rol. Om onze omgeving leefbaar te houden zijn ingrepen nodig op openbaar en op particulier terrein. Hiervoor is draagvlak nodig. Draagvlak wat begint bij een proces van bewustwording, groeit via bewust zijn en voldoende stevig is om over te gaan tot bewust handelen.
Ambitie We laten inwoners en bedrijven weten wat we als waterpartners doen om de omgeving waterrobuust te maken en wat we bijdragen aan klimaatbestendigheid. Ook laten we ze weten welke bijdrage ze zelf kunnen leveren (zie ook paragraaf 4.2.1). Van stakeholder naar shareholder voor een klimaatadaptief Simpelveld in 2050. Strategie In het Integraal Waterplan hebben we gezamenlijk afgesproken om afkoppelen van regenwater te stimuleren en een watercampagne te voeren. Vanuit de gemeente Simpelveld hanteren we aanvullend de onderstaande strategie om te werken aan een hoger waterbewustzijn. We benaderen burgers proactief bij gemeentelijke maatregelen Als cruciale aanvulling op de (grootschaliger) maatregelen die wij als gemeente nemen, moeten burgers helpen door de haarvaten van het systeem waterrobuust te maken: het aanpassen van tuinen en daken voor meer waterberging. We benaderen burgers proactief door hen inspireren en te informeren over mogelijke maatregelen op eigen terrein via een promotiecampagne. Door actief uit te dragen wat er mogelijke is op het vlak van een adaptieve inrichting vergroten we het bewustzijn en handelingsperspectief bij burgers. Bewustwording leidt tot handelen. Als actie uitblijft na communicatie en inspiratie hebben we als gemeente er een rol in om het toch voor elkaar krijgen met inachtneming van lokale mogelijkheden.
Om afkoppelen te bevorderen stellen we een stimuleringsregeling in door middel van het aanreiken van een subsidie.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
20 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
4.3
Wettelijke zorgplichten
Conform de Wet milieubeheer en de Waterwet hebben gemeenten drie wettelijke zorgplichten: afval-, hemelen grondwater. Deze paragraaf beschrijft op welke wijze we hier invulling aan geven. Ambitie Als regio en als gemeente willen we op planmatige en doelmatige wijze invulling blijven geven aan onze zorgplichten. Deze werkwijze dient te leiden tot minder (meer)kosten, kwaliteitsverbetering, vermindering van de kwetsbaarheid en kennisuitwisseling met waterpartners. Vanwege de in het Integraal Waterplan omschreven ambities gaan we bij de invulling van de zorgplichten op bepaalde onderdelen verder dan het wettelijke minimum.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
21 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
4.3.1
Zorgplicht afvalwater
Wettelijke taak Art. 10.33 Wet milieubeheer 1. De gemeenteraad of burgemeester en wethouders dragen zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen, door middel van een openbaar vuilwaterriool naar een inrichting als bedoeld in artikel 3.4 van de Waterwet. 2. In plaats van een openbaar vuilwaterriool en een inrichting als bedoeld in het eerste lid kunnen afzonderlijke systemen of andere passende systemen in beheer bij een gemeente, waterschap of een rechtspersoon die door een gemeente of waterschap met het beheer is belast, worden toegepast, indien met die systemen blijkens het gemeentelijk rioleringsplan eenzelfde graad van bescherming van het milieu wordt bereikt.
De (verantwoordelijkheid voor de) zorgplicht voor het (stedelijk) afvalwater ligt bij de gemeente. De gemeente heeft een resultaatsverplichting om het geproduceerde afvalwater in te zamelen en af te voeren naar de overnamepunten van het waterschap. Vanaf de overnamepunten neemt het waterschap de transportzorgplicht over richting de afvalwaterzuivering. De zuivering van het afvalwater is de taak van het waterschap. Strategie Inzamelen en transporteren afvalwater Binnen de gemeente liggen 24 pompjes van drukriolering. Alle percelen waar afvalwater vrij komt zijn aangesloten op (druk)riolering. Dit betekent dat er geen ongezuiverde afvalwaterlozingen meer plaatsvinden. Nieuwe riolering wordt aangelegd volgens de geldende richtlijnen. Voor nieuwe ontwikkelingsgebieden binnen de bebouwde kom betekent dit in principe een (verbeterd) gescheiden rioolsysteem. Bij kleinschalige in/uitbreidingen kan afvalwater aangesloten worden op het bestaande (gemengde) systeem. In het buitengebied wordt (het afvalwater van) nieuwbouw in principe aangesloten op drukriolering. De lozing van hemelwater hierop is niet toegestaan. We behandelen bedrijven binnen onze regio alsof zij huishoudelijk afvalwater aanleveren. Hiervoor geldt het Activiteitenbesluit. Wanneer ze afvalwater van een andere samenstelling aanbieden aan het stelsel, worden hierover afspraken gemaakt met het bedrijf.
Hierbij is sprake van maatwerk. Voorkeursvolgorde omgang met afvalwater Voor een duurzame verwerking van (bedrijfsmatig) afvalwater hanteren we onderstaande voorkeursvolgorde (conform landelijk beleid): 1. We beperken of voorkomen het ontstaan van afvalwater; 2. We beperken of voorkomen verontreiniging van afvalwater; 3. We houden afvalwaterstromen gescheiden; 4. We transporteren huishoudelijk afvalwater en daarmee vergelijkbaar afvalwater naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi); 5. We hergebruiken ander afvalwater dan bedoeld onder 4 (zo nodig na zuivering aan de bron); 6. We brengen ander afvalwater dan bedoeld onder 4 (in de praktijk dus vooral hemelwater) lokaal terug in het milieu (zo nodig na zuivering aan de bron); 7. We zamelen ander afvalwater dan bedoeld onder 4 in als stedelijk afvalwater en transporteren dit naar een rwzi. Afvalwater kan worden ingedeeld in drie categorieën. Op basis van de voorkeursvolgorde zijn de lozingsroutes weergegeven in o. Afhankelijk van de lozingsroute kunnen (maatwerk)voorschriften aan de orde zijn vanuit lozingenbesluiten, de Keur en/of beleidsregels.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
22 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
Tabel 5 - lozingsroutes afvalwater
Categorie afvalwater
Lozingsroutes
Huishoudelijk afvalwater en, qua Lozing via een vuilwater/gemengd biologische afbreekbaarheid, riool naar de RWZI vergelijkbaar afvalwater
Schoon’ afvalwater, zoals afstromend hemelwater, grondwater en koelwater
Overig afvalwater, ten gevolge van bedrijfsmatige activiteiten
a.
Hergebruiken
b.
Eventuele zuivering afvalwater
c.
Lozen naar de bodem
d.
Lozen naar oppervlaktewater
e.
(Lozen naar riolering)
a.
Hergebruiken
b.
Eventuele zuivering afvalwater
c.
Lozen naar de bodem
d.
Lozen naar oppervlaktewater
e.
Lozen naar riolering
Toelichting De RWZI is ontworpen voor de zuivering van dit type afvalwater. Dit geldt o.a. ook voor afvalwater uit de voedingsmiddelenindustrie. Lozing van ‘dun’ water heeft een nadelige werking op de RWZI. Bovendien is het transport naar de RWZI niet duurzaam (energie) en kan het ‘dun’ water leiden tot extra overstorten van gemengde riolering. Hergebruik en/of lokale verwerking zijn het uitgangspunt. Alleen in uitzonderingsgevallen is lozing naar de riolering toegestaan. Samenstelling afvalwater komt niet overeen met huishoudelijk afvalwater. Als lozingsopties a t/m d redelijkerwijs niet mogelijk zijn, dan wordt lozing naar riolering overwogen.
Lozingen op drukriolering / buitengebied Het afvalwater in het buitengebied van de gemeente Simpelveld wordt hoofdzakelijk via drukriolering ingezameld en getransporteerd. Aanvragen voor nieuwe of bestaande afvalwaterlozingen worden behandeld zoals omschreven onder ‘Lozingen (bedrijfs)afvalwater’. Lozing van hemelwater op de drukriolering is niet toegestaan.
4.3.2
Zorgplicht hemelwater
Wettelijke taak art. 3.5 Waterwet 1. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. 2. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders dragen tevens zorg voor een doelmatige verwerking van het ingezamelde hemelwater. Onder het verwerken van hemelwater kunnen in ieder geval de volgende maatregelen worden begrepen: de berging, het transport, de nuttige toepassing, het, al dan niet na zuivering, terugbrengen op of in de bodem of in het oppervlaktewater van ingezameld hemelwater, en het afvoeren naar een zuiveringstechnisch werk.
Met betrekking tot de omgang met afstromend hemelwater van daken en particuliere terreinverharding ligt de verantwoordelijkheid primair bij de perceeleigenaar. Dit betekent dat de eigenaar van een perceel zelf het hemelwater dat op het perceel valt binnen de perceelsgrenzen moet verwerken. Om dit te reguleren nemen we in de rioolaansluitverordening hiervoor bepalingen op. Als van de perceeleigenaar redelijkerwijs niet kan worden vereist dat het afvloeiend hemelwater op eigen perceel wordt verwerkt, zorgen we voor een geschikte voorziening voor de afvoer van het hemelwater. Bij het beoordelen van de plannen houden we rekening met de geldende Keur.
Onze referentie: 084012733 D - Datum: 30 oktober 2019
23 van 66
WATERTAKENPLAN SIMPELVELD 2020-2024
Deze primaire verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar geldt vooral in nieuwe situaties. Bij (ver)nieuwbouw is de initiatiefnemer gebonden aan het volgen van de Watertoets. Bij nieuwbouw dient de particulier het overtollig hemelwater altijd gescheiden van het afvalwater aan te bieden. Strategie Voorkeursvolgorde omgang met hemelwater Voor een duurzame verwerking van hemelwater hanteren we onderstaande voorkeursvolgorde (conform landelijk beleid):
Waterkwantiteitstrits
Vasthouden
Bergen
Afvoeren
Bijv. toepassen van een infiltratievoorziening, doorlatende verharding of groene daken.
Waterkwaliteitstrits Bijv. geen uitlogende bouwmaterialen toepassen, geen Schoonhouden afstroming van hemelwater over verontreinigde oppervlakken.
Bijv. opvangen van hemelwater in een decentrale berging.
Scheiden
Bijv. scheiden van schone en vuile waterstromen in een apart systeem.
Bijv. met een apart hemelwaterriool afvoeren naar oppervlaktewater.
Schoonmaken
Bijv. toepassen bodempassage om afstromend hemelwater te zuiveren.
In lijn met het hemelwaterbeleid van het waterschap streven we in de regio Parkstad naar een volledig gescheiden inzameling, hergebruik en verwerking van afval- en hemelwater, indien de lokale situatie dit toelaat. We infiltreren het hemelwater bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de plaats waar het valt, eventueel na tijdelijke berging, in de bodem. Als infiltratie in de bodem niet mogelijk is, voeren we het hemelwater na tijdelijke berging geknepen af naar het oppervlaktewater. Als tot slot ook afvoer naar het oppervlaktewater niet mogelijk is, transporteren we het hemelwater naar de RWZI, middels een geknepen constructie met een buffer. Afkoppelen Afkoppelen is één van de manieren om te komen tot een duurzame waterhuishouding en waterketen. Duurzaamheid wordt daarbij gedefinieerd als oplossingen met zo min mogelijk negatieve en zo veel mogelijk positieve effecten voor het milieu tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. De belangen om te kiezen voor afkoppelen zijn gedeelde belangen tussen gemeenten en waterschap. Het is een evenwicht tussen enerzijds de werking van de zuivering en het hydraulisch functioneren van het gemeentelijk rioolstelsel. Per situatie maken we een afweging wat de meest doelmatige en duurzame omgang met hemelwater is. Hierbij kijken we naar de technische en financiële aspecten, maar ook naar klimaat-, milieu- en duurzaamheidseffecten.