12. Bijlage 5 Bijlage bij brief terugkoppeling adviesraden Zuid-Limburg (addendum)

Addendum bij nota regionaal gezondheidsbeleid Gezondheid nu, voor later! opmerking Titel door vormgeving een andere kleurgeving ipv ‘’ Algemeen

suggestie / oplossing

besluit/aangepast

Er is sprake van herhaling in de tekst.

met een kritische blik nog naar tekst kijken.

Dubbele passages uit leeswijzer gehaald

1. Is de gemeentelijke organisatie toegerust met noodzakelijke integraliteit om de intenties waar te maken?

2. betrokkenheid van burgers van wezenlijk

belang is voor het slagen van het beleid en de uitvoering daarvan. (zie ook punt 7) en RGB S-G: Burgers moeten zich mede-eigenaar

kunnen voelen, want zonder hun commitment en inzet, bijvoorbeeld via huisartsenpraktijken, patiënten- cliëntenorganisaties en wijk- of buurtverenigingen, zal de uitvoering minder succesvol zijn en daarmee de uiteindelijke realisatie van het gezondheidsbeleid. Maak daarbij zoveel mogelijk gebruik van de bestaande sociale infrastructuur.

1. (hst gezonde leefomgeving is daar voor bedoeld) Nu nog niet aanwezig, we streven ernaar dit te bevorderen. Thema in ontwikkeling, in Gezonde leefomgeving willen we daar stappen in zetten. Juist ook bedoeld om dit concreet te benoemen en te bevorderen. Structurele aandacht is onderdeel van Gezonde Leefomgeving. Het verbinden van gezondheid met andere domeinen en overzicht houden is inderdaad belangrijk. 2. We delen dit. We voegen dit toe als paragraaf in de nota: inwonersparticipatie, burgerbetrokkenheid. Willen we ook opnemen in de uitgangspunten. Willen we de ASD in blijven betrekken.

Toegevoegd in uitgangspunten, ambitie en 2 pijlers en hoofdstuk 3 met een aparte paragraaf.

Bij de verschillende deelplannen/opstellen van uitvoeringsplannen roepen we gemeenten op om inwoners op passende wijze te betrekken bij beleidsontwikkeling. Wij zien het belang van burgerbetrokkenheid en ondersteunen deze oproep.

1

3. Gemeente moet realistisch en haalbare doelen per jaar stellen en aangeven hoe ze het RGB ZL 2030 invult en uitvoert en hoe de gemeente de adviesraad concreet informeert over de voortgang

4. De huidige nota voegt aan bestaande (TB,GALA,IZA) activiteiten een aantal accenten toe. De gemeente moet aangeven hoe ze die accenten zullen aanbrengen. 5. Elke pijler is voorzien van een paragraaf: “Wat doen we nu voor later”. Ook hier moet de gemeente concreet aangeven hoe ze dit daadwerkelijk gaan doen, zodat de adviesraad van jaar tot jaar de ontwikkelingen kan volgen.

3. Deze nota is een kadernota en geeft richting en hoofdlijnen van beleid en geen nota met concrete uitvoeringsplannen. Die uitvoering ligt bij de afzonderlijke (uitvoerings)plannen van GALA en IZA, Trendbreuk. Er komt geen uitvoeringsplan lokaal gzb. De kunst is de vele uitvoeringsplannen die er liggen met elkaar te verbinden. Daarin ligt de integraliteit. Er is geen behoefte aan nog meer uitvoeringsplannen. 25% trendbreuk zien wij als een ambitie om na te streven en op de lange termijn om te bereiken, daarom dit niet loslaten. 4. Het huidige gzb benoemt een aantal accenten die reeds uitgevoerd worden. Veel accenten komen voort uit bestaande uitvoeringsplannen van en krijgen vorm in lokale en regionale GALAplannen. Daarin worden de nieuwe pijlers zoveel mogelijk meegenomen. 5. [Ambtenaren moeten regelmatig in overleg met hun ASD om hun bij te praten over voortgang reg gzb. Dit is interne verantwoordelijkheid van gemeenten.] [Samenpakken met 3] De gemeente is zelf verantwoordelijk voor de concretisering van de verschillende pijlers voor hun eigen gemeente. Het is van belang om de ASD hierover periodiek te informeren. Er vindt niet jaarlijkse een evaluatie van het gzb plaats, dit gebeurt halverwege de termijn.

Aangepast in nota

Aangepast in nota

Verantwoordelijkheid ligt bij gemeenten

2

Uitvoeringsplannen die raken aan dit gzb worden periodiek besproken. Effecten op activiteiten zullen ook niet jaarlijks te zien zijn. Opvolging van bestaande plannen, monitoring via bestaande voortgangsrapportages. 6. Positieve gezondheid en veerkracht worden 6. Voor het woord 'Gezond' zou wat ons explicieter genoemd. betreft -in termen van Positieve [In vormgeving een spinnenweb toevoegen] Gezondheid ook het woord 'Veerkrachtig' mogen worden gelezen. + Asd Heerlen: De adviesraad vraagt om verhoogde kwalitatieve aandacht voor de mentale gezondheid, de ondersteuning voor het ‘zin vinden’ van onze burger. 7. De adviesraad mist een duidelijke visie over 7. Eens zie 2. de rol van burgers. Hen actief betrekken is in de ogen van de adviesraad cruciaal. Ook burgers dragen verantwoordelijkheid en kunnen zich niet alleen opstellen als consument van gezondheidsdiensten. Dat is ook een kans want veel burgers laten zich graag uitnodigen voor vrijwilligerswerk, mantelzorg en deelname aan activiteiten die indirect ook van belang zijn voor het bevorderen van de gezondheid. Hun actieve betrokkenheid biedt een belangrijke pijler

Toegevoegd aan hst 1 en uitgangspunten en bij hoofdstuk 3.

Toegevoegd in uitgangspunten, ambitie en 2 pijlers. ZIe ook hfdstuk 3.

3

voor de inrichting en de uitvoering van de activiteiten in het kader van dit beleid. 8. Wordt toegevoegd. Zie 6. 8. De adviesraad mist in de nota de uitrol van Positieve Gezondheid (PG) als instrument waardoor mensen in hun rol van burger in staat gesteld worden de uitdagingen die het leven aan hun stelt aan te pakken 9. Prima. Zie 6. 9. Het sleutelwoord bij PG is veerkracht, hetgeen goed aansluit bij de Maastrichtse veerkrachtige wijkenaanpak. 10. Ambitie is regionaal geformuleerd, wat niet wil 10. Differentiatie en lokale invulling Hoewel de zeggen dat alles uniform moet worden samenwerking tussen gemeenten positief uitgevoerd en effect heeft. Maatwerk op wordt beoordeeld, is grote behoefte aan een wijkniveau is nodig en prima. gedifferentieerde aanpak per gemeente of Verdeling van middelen wordt gealloceerd op regio. Er zijn immers aanzienlijke verschillen Rijksniveau. tussen bijvoorbeeld Heerlen Noord en Mesch, Uitvoeringsplannen GALA hebben hun eigen zowel qua leefomgeving als qua verdeelsleutel. In deze nota is dat niet gezondheidsproblematiek. In dit verband opportuun.

verwijzen wij naar bij de leidende principes – waaronder het concept van ‘positieve gezondheid’ – zoals die zijn opgenomen in het nieuwe Beleidsplan maatschappelijke ondersteuning 2023-2026 Maastricht- 2 Heuvelland, alsmede naar de vorderingen die bij de gemeente Eijsden-Margraten worden gemaakt bij de opvolging van het Uitvoeringsplan Wmo. Advies:

Toegevoegd aan hst 1 en uitgangspunten

Grootste deel gezondheidsbeleid is regionaal georganiseerd; lokale invulling en inkleuring is verantwoordelijkheid gemeente.

4

• Bepaal maatwerkstrategieën per gemeente of subregio, waarbij rekening wordt gehouden met specifieke sociaaleconomische en demografische factoren. • Ontwikkel een verdeelsleutel voor middelen op basis van lokale behoeften en gezondheidsindicatoren. 11. De regionale aanpakken liggen vast in bestaande 11. (asd Beek) De nota lijkt meer op een plannen van GALA. kadernota dan op een beleidsplan omdat Dit is inderdaad een kadernota; in de nota het overgrote deel van het beleid ‘richtinggevend document’ genoemd, omdat uitgevoerd gaat worden via de bestaande kadernota begroting, concretisering van plannen als Trendreuk, Gala IZA, Regioplan acitiviteiten e.d. veronderstelt. Zuid-Limburg. Deze plannen worden door Zie ook Punt 4 en 5 samen de gemeenten uitgevoerd. In de nota wordt niet aangegeven welke thema's regionaal worden of dienen te worden opgepakt. Een uitvoeringsplan op regionaal-, en op gemeenteniveau lijkt voor de duidelijkheid aangewezen. 12. (asd Beek) In het RGB wordt te weinig aandacht 12. We stellen de integrale benadering juist voorop (health in all policies). In Gezonde leefomgeving besteed aan de samenhang van de gezondheid komt dit het sterkst tot uitdrukking. van de inwoners met andere terreinen als wonen, Ruimtelijke ordening, de sociaal culturele en economische situatie. Een integrale benadering is noodzakelijk.

Deze zou in de eerder vermeide uitvoeringsplannen naar voren moeten komen. 13. De discussie over het Zuyderland ziekenhuis 13. Asd S-G gaat over gezondheid, maar betreft niet het regionale gezondheidsbeleid. Gemeenten

Opgenomen in leeswijzer

Opgenomen in nota.

Niet opgenomen in nota.

5

Er zijn grote zorgen over de wijzigingen bij de Zuyderland-ziekenhuizen in ZuidLimburg. Het leveren van goede en snelle zorg wordt steeds complexer. Deze wijzigingen trekken een zware wissel op het zorgpersoneel maar ook van de inwoners die geconfronteerd worden met grotere reisafstanden naar de verschillende zorglocaties met alle complicaties van dien, wordt veel meer aanpassingsvermogen gevraagd. ► De ontwikkeling met betrekking tot de ziekenhuizen staan haaks op het idee om de zorg kort bij de burger te organiseren en meer eigenaarschap te creëren. ►De Wmo-raad pleit ervoor dat er meer (Omnibuzz) en slimmer (bijvoorbeeld Automaatje ANWB) geïnvesteerd moet worden in vervoersvoorzieningen om een goede bereikbaarheid van de directe zorgverlening in Zuid-Limburg te waarborgen en doet een oproep aan de gemeenten om ook binnen deze nota aan te geven wat het beleid wordt als het gaat om de toekomst van de ziekenhuizen in ZuidLimburg en de consequenties daarvan voor de gezondheidszorg in Zuid-Limburg. 14. ASD S-G

hebben geen verantwoordelijkheid voor (de locatie van) de curatieve zorg. Er is geen sprake van collectieve preventie en dus geen verantwoordelijkheid van het regionaal gzb. Erkend wordt wel dat toegang tot (voorzieningen van) zorg van invloed kan zijn op de volksgezondheid. Desalniettemin ligt de verantwoordelijkheid en bevoegdheid hierbij de zorgverzekeraar.

14. Prima advies. Het stimuleren van ontmoeten en voorzieningen worden genoemd in Gezonde leefomgeving. Maar dat betekent dat contacten

Opgenomen in Gezonde leefomgeving.

6

Het RGB-ZL geeft op pagina 6 aan dat men inmiddels ervan bewust is dat het qua gezondheid en de kansen op een gezond leven verschil maakt in welke omgeving iemand opgroeit en leeft. De Wmo-raad adviseert des temeer om te investeren in de wijken, in ontmoetingsaccommodaties en personele ondersteuning waar burgers elkaar kunnen treffen. Zorg voor sociale cohesie kort bij de burgers. Laat GALA en IZA daarop nauw aansluiten. Een gelukkige inwoner is een gezonde(re) inwoner. Inleiding 1. Dit moet meer geduid worden: naast de jeugd betrekken we ook andere levensfasen bij beleidsvorming

2. Duidelijker vermelden dat de scope voor de Stuurgroep Trendbreuk niet uitbreidt naar de andere levensfasen, maar dat de Trendbreukaanpak hiervoor wel leidend kan zijn. 3. Is bekend wat de TB-aanpak is?

tussen burgers, ontmoeting in de buitenruimte niet altijd georganiseerd kan worden en spontaan ontstaan.

1. focus blijft TB, van kinderwens tot kinderwens. De Stuurgroep TB blijft alleen verantwoordelijk voor TB en zorgt ervoor dat deze focus blijft. De uitbreiding met de andere thema’s en gaan daarbij bestaande aanpakken en verbindingen versterken.

Opgenomen in nota.

2. Zie ook 1? RGB breidt uit, Stuurgroep TB niet

Opgenomen in nota en aanbiedingsbrief.

3. Toelichting in kader a. Door vormgever highlighten

Opgenomen in nota.

Samenvatting 1. De voortzetting van Trendbreuk wordt onderbouwd, 1. Goede voorbeelden extra benadrukken in de maar we zien tegelijkertijd dat de cijfers slecht(er tekst (RIB E-M). Zie voortgangsrapportage TB worden) zijn. In de tekst gaat dit nu alle kanten op.

Verwijzing naar voortgangsrapportage TB.

7

Leeswijzer 1. Licht toe hoe ieder hoofdstuk is opgebouwd. Ik wil als lezer graag nog meegenomen worden in wat zijn bestaande activiteiten en wat zijn nieuwe dingen die we op willen pakken. 2. Licht ook toe (of in de tekst of in de leeswijzer) wat de groene en oranje blokken betekenen. Hoofdstuk1. 9. De adviesraad is somber over de uitgesproken

ambitie van het RGB ZL 2030 om in 2030 25% van de gezondheidsachterstand binnen de gemeente weg te hebben weggewerkt. Dit wordt niet realistisch geacht, zeker niet voor die wijken en buurten in de gemeente met duidelijke gezondheidsachterstanden. De nota stelt zelf vast dat in de achterliggende periode niet of nauwelijks winst is geboekt. De gemeente zou zelf meer realistische doelen moeten stellen en te verbinden aan verwachtingen daar over. De gemeente moet op basis daarvan een eigen percentage vast stellen van wat zij in 2030 wil en kan bereiken.

1 en 2. oppakken met Vormgever

Vormgeving.

25% is een ambitieuze doelstelling en die zal nog wel jaren duren voordat we de gezondheidsachterstanden hebben ingehaald. Het noemen van dit soort cijfers geeft wel een spiegel aan gemeenten over het realisme van deze ambities. Desalniettemin houden we vast aan deze hoge ambitie.

Opgenomen in nota.

En (ASD Beek) De in de nota gestelde doelen zijn behoorlijk ambitieus. Bijvoorbeeld: de ambitie om in 2030 25% van de achterstand t.o.v. het landelijk gemiddelde in te lopen wordt ook in dit RGB gehandhaafd. Dit ondanks het gegeven dat in de

8

afgelopen 6 jaren de achterstand niet is ingelopen maar juist is vergroot. Is het dan niet verstandiger en realistischer om de doelen wat bij te stellen? 1. P.7: enorme opgave: de indruk wordt gewekt dat de ambitie (de structurele gezondheidsachterstanden ten opzichte van het landelijk gemiddelde binnen tien jaar met een kwart inlopen) niet meer behaald kan worden.: blijft deze ambitie nog steeds ons streven of moet deze aangepast worden? 2. Pagina 9 GALA en IZA: goed dat het IZA en GALA wordt benoemd, goed om de huidige ontwikkelingen rondom het IZA, zodra deze bekend en definitief zijn, hier ook in mee te nemen.

1. We houden onverminderd vast aan deze ambitie. Extra benadrukken.

3. Figuur p. 6 benoemen in de tekst 4. P.10 wat doen we nu voor later: ontwikkelingen vanuit Provincie? 5. P.11 Uitgangspunten: bewezen: zijn de bewezen interventies er ook voor de doelgroepen waar we naar uitbreiden. - hetzelfde basisaanbod: hier moet wel eens iets in gaan gebeuren. Nog steeds zijn wij in het Heuvelland vaak als laatste aan de beurt. Wanneer komt onze uitrol. Of wordt bij ons gestart. 6. De toevoegingen zijn m.i. goed. Ik mis echter wel het gedachtegoed Positieve Gezondheid.

3. 4. 5. 6.

6. Maatschappelijke onrust: komt uit de lucht vallen

7. Goede suggestie, wordt veranderd in Maatschappelijke ontwikkelingen of actuele ontwikkelingen

Opgenomen in nota en aanbiedingsbrief.

2. We volgen de ontwikkelingen rond GALA en IZA en nemen de actuele situatie op in de definitieve nota. a. AZWA toegevoegd

Met vormgever bespreken We volgen de ontwikkelingen vanuit Provincie Meegenomen naar uitvoering TB PG krijgt een plek in de nota

Vormgeving. Buiten scope nota. Verwijzing naar TB. Opgenomen in nota.

Opgenomen in nota.

Hoofdstuk 2

9

1. Visueel maken van relatie tussen de 4 pijlers en de diverse lopende programma’s (bijv. Trendbreuk), akkoorden (GALA en IZA) en overige interventies worden opgenomen.

1. Met vormgever bespreken

Voorstel voor infographic

2. Concretisering van plannen en uitvoeringsstrategie De beleidsnota blijft grotendeels op een abstract niveau en mist concrete projectplannen. De ambitie is helder, maar de operationalisering ontbreekt. Het is van belang dat: • Per thema en pijler een duidelijke tijdlijn met stappen en verantwoordelijke partijen wordt opgesteld. • De plannen worden voorzien van meetbare doelen en actiepunten. • Er wordt gewerkt aan ontschotting en vermindering van bureaucratische obstakels. 3. (asd Meerssen) Wij adviseren u echter dringend een samenhangend concreet uitvoeringsplan voor dit gezondheidsbeleid op te stellen - waarbij veel lopende zaken in onze gemeente natuurlijk een plaats zullen krijgen – waarin inzicht wordt gegeven in gemeentelijke doelstellingen, inhoud, samenhang, overlap en afbakening van de verschillende uitvoeringsonderdelen. Daardoor zal ook mogelijk zijn om betere zicht te krijgen op de voortgang van de uitvoering en hierover verantwoording af te leggen. Daarmee wordt dan ook voldaan aan het gestelde in artikel 13. Lid 2. Gezond Opgroeien 1. p.12 waar staan we nu: beter duiden van cijfers (overgewicht)

2. Groot deel van deze opmerking valt buiten de scope van de kadernota en hangt samen met 3. Visualiseren van de verhouding tussen regionale GALA-plannen per pijler (zie tekst Financiën).

Met vormgever oppakken

3. Visualisatie zie voorgaande punt

Vormgeving.

1. www.gezondheidsatlasZL.nl

Opgenomen in nota.

10

2. p.14 wat doen we nu voor later: onduidelijk wat we al doen en wat we gaan doen

2. In de tekst weergegeven: in het algemeen versterken we bestaande interventies en worden extra interventies benoemd 3. Stuurgroep TB: In het concept regio beleidsplan 3. Basisvaardigheden dragen bij aan gezonde keuze Opgenomen in nota. Basisvaardigheden staat dat onze regio op en daarmee aan bevordering van gezondheid. laaggeletterdheid en basisvaardigheden laag scoort. Zijn mensen in staat om informatie te Zo zijn de cijfers voor een tekort aan interpreteren en te vertalen naar een keuze voor basisvaardigheden schrikbarend hoog in onze regio. hun gezondheid. Dat gaat verder dan Landelijk is dit gemiddeld 16% en in Zuid-Limburg laaggeletterdheid. Belangrijk om als factor van 20%. Zes gemeenten scoren beter dan landelijk maar gezondheid te noemen. de andere gemeenten scoren veel slechter, ook gemeenten waar geen sprake is van een lage SES. Dit • De Pijler Gezond Opgroeien benoemd (in zou een belangrijk aandachtpunt moeten zijn in de navolging van het werkplan TB) benoemt: In nota. Nederland is ongeveer 12% van de beroepsbevolking laaggeletterd. In Zuid-Limburg is dit ongeveer 11%, waarbij er grote uitschieters zijn in een aantal gemeenten. Het aantal laaggeletterden neemt landelijk toe. Het tekort aan basis(taal)vaardigheden vormt een barrière om later zelfstandig en succesvol mee te doen in onze maatschappij, online én offline.

• En bij wat doen we nu voor later: We kijken kritisch naar de bestaande interventies, analyseren de effectiviteit daarvan en kijken ook waar interventies beëindigd kunnen worden of waar organisaties die zelf kunnen uitvoeren. En we ontwikkelen met partners nieuwe initiatieven gericht op onder andere taalvaardigheid en bestaanszekerheid. (hier basisvaardigheden ook benoemd)

Gezond Blijven

11

1. WOR is geen regionaal plan

2. P.16 dubbelop vanaf aandacht voor gezondheid…. 3. P.17 1e ambitie: hoort deze niet bij gezonde leefomgeving? 4. P.19 lokale programma’s: is dat ineens regionaal?

Gezonde Geest 1. Is er bewust voor gekozen niks op te nemen over het transformatieplan mentale gezondheid? Deze ontwikkeling heeft namelijk wel veel effect op de toegang naar mentale gezondheid en effect op de instroom? 2. P.22: wat doen we nu voor later, specifieker de taak die naar gemeenten komt wat betreft suïcidepreventie en beleid te omschrijven? 3. P.20 De Trendbreukaanpak komt dus ook op dit vlak tot zijn recht: is dit echt zo of kon dit meer? 4. Waar staan we voor: ambitie op eenzaamheid opnemen? 5. Wat doen we nu voor later: bullet 1&2

Gezonde Leefomgeving Windturbines en andere (geluids)hinder

1. Lokaal is elke gemeente bezig met de implementatie van WOR en wordt regionaal afgestemd 2. kijken we naar suggestie om tekst compacter te maken 3. er is een duidelijke link met de Gezonde Leefomgeving, vandaar dat deze ook hier benoemd staat. 4. we zullen dit scherper formuleren aangevuld in Het streven is om goede lokale en regionale aanpakken verder op te schalen.

Regionale afstemming.

1. We volgen de actuele ontwikkelingen van het Transformatieplan MG.

2. Expliciet benoemd in wat doen we nu voor later en bronnen

Aangevuld in nota.

2. Dit zullen we scherper formuleren in de nota.

3. De Trendbreukaanpak kan hieraan bijdragen. 4. Dit verwerken we in integraal in de nota, aansluiten bij ambitie mentale gezondheid, gezond blijven en (ontmoeting) in de leefomgeving 5. Nagaan hervormingsagenda jeugd, opgenomen in tekst en bronnen

Opgenomen en aangevuld in nota.

Advies vragen aan medische milieukunde van de GGD. Zij hebben vaker met meldingen van geluid te

Niet opgenomen in nota, te specifiek.

12

De actualiteit haalt ons in met de berichten dat het kabinet meer windturbines op land wil plaatsen en korter bij de burger. Uit een Factsheet gezondheidseffecten van windturbinegeluid 2021 van het Ministerie VWS blijkt dat er een duidelijke relatie is aangetoond tussen het geluidniveau van windturbines en hinder; hinder wordt beschouwd als een negatief gezondheidseffect. Uit onderzoek van internationale wetenschappelijke literatuur door het RIVM blijkt dat geluid van windturbines gezondheidseffecten met zich mee kan brengen. Er is ook nog veel onduidelijk over gezondheidseffecten. Er moet nog veel onderzoek worden gedaan.

maken gehad, zowel windturbines als lage bromtoon-geluiden. Verwerkt in voorbeelden van expertise die ingeschakeld kan worden

Een belangrijke factor die naast geluid bepaalt of mensen hinder ervaren, is of mensen betrokken zijn bij de besluitvorming van de plannen en de gang van zaken rond plaatsing van de turbines. Verder blijken geluidsgevoeligheid, de houding ten opzichte van windturbines, visuele aspecten en economisch voordeel een belangrijke rol te spelen. ► De Wmo-raad adviseert de gemeente om haar beleidsvisie over dit onderwerp aan het RGB-ZL toe te voegen. Het toestaan van windturbines kan immers, net als andere vormen van geluid en hinder, negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid van ZuidLimburgers.

13

1. p.25 wat doen we nu voor later, 1e bullet: koppeling maken met JOGG en Teamfit

Hoofdstuk 3 Randvoorwaarden Samenwerking en gezamenlijk advies De samenwerking tussen de 16 gemeenten is cruciaal om de effectiviteit van het RGB te waarborgen. Daarom is een gezamenlijk advies wenselijk. Hierbij is het essentieel dat: • De gemeenten gezamenlijk aandringen op een sterkere focus op resultaatmeting en transparantie. • De gemeenten een uniforme stem laten horen over de financieringsproblematiek en de impact van het VNG-uittreden. • Er aandacht blijft voor lokale verschillen binnen het regionale kader. Bestuurlijke eindverantwoordelijkheid 1. Stuurgroep Trendbreuk verantwoordelijk voor de andere levensfases? Dit is niet afgesproken. 2. Welke rol neemt de GGD en de gemeente op het gebied van gezondheid, moeten we alles naar ons toetrekken (leefomgeving) of kunnen we deze verantwoordelijkheid ook meer aankaarten en daar laten liggen? 3. Alinea RGB irt gemeentelijk beleid, stuurgroep TB, AB, DB etc -> dit gaat de gemeenteraad nooit kunnen volgen 4. 2e alinea (vorige nota): Klopt dit wel? Was dit niet alleen inspraak? Hoe is het mandaat geregeld? Goed opletten wat hier gezegd word.

2. nemen we mee in de tekst

Opgenomen in de tekst

1. Om een gezamenlijke stem te laten horen in Den Haag en te lobbyen bij het Rijk hebben Provinciale Staten een motie aangenomen om lobby te bundelen. Samen sterk maken voor preventie is essentieel.

Buiten kader van deze nota.

1. Klopt zie eerdere opmerking bij Inleiding: punt 1.

Opgenomen in nota.

2. Klopt, lokale verantwoordelijkheid. Het gaat om bewustwording en het sociaal domein positioneren bij andere domeinen.

3. Tekst wordt kritisch bekeken.

4. Tekst wordt kritisch beoordeeld 5. Benoemen de GR en tekst kritisch bekijken 6. Tekst wordt kritisch bekeken.

Opgenomen in nota.

14

5. P.26: GGd als hoofduitvoerder: Is dit vanzelfsprekend of een bewuste keuze? 6. Besluitvorming: Financiën 1. Kunnen we het financieel blijven dragen, GALA en IZA gelden zijn maar tot 2026?

2.

3.

4.

5.

6.

7.

1. IZA en GALA middelen eindigen deels na 2026. Het is belangrijk om als gemeenten de lobby o.a. samen met VNG te blijven voeren voor geld voor preventie na 2026. Uitkijken met de IZA middelen (gemeenten zijn uit 2. Zie vorige reactie het zorgakkoord gestapt) benoemen als mogelijke 3. We sluiten aan bij financiële kaders, ook de financiële stroom. toekomstige. Er wordt gesproken over financiële dekkingen 4. Is opgenomen in begroting GGD waarvan we nog niet weten of deze in de toekomst 5. We volgen de actuele ontwikkelingen en kijken blijven bestaan. Onduidelijk is wat dit betekend voor kritisch naar de tekst de ambities. Kunnen pijlers dan niet ingezet worden? Of minder ingezet worden? Of moeten de 6. Lokale verantwoordelijkheid. gemeenten bij plussen wanneer bijvoorbeeld GALA/IZA wegvalt. Gezond Opgroeien, de voortzetting van TB: als dit zo duidelijk gedekt wordt, kan dan ook aangegeven worden hoeveel budget dit is voor gemeenten? wat kost het ons momenteel al? Gezonde Geest: Dit klopt niet helemaal toch? We gaan toch anders werken (GALA uitvoeringsplan). Dat lees ik hier nergens in terug. Inzet vanuit Sociaal Domein: Waar komt deze inzet terug? Wat wordt verwacht van het sociaal domein qua inzet? 7. De financiering voor de bestaande De adviesraad is somber over de financiën. Er uitvoeringsplannen blijft bestaan. We houden lijkt geen extra geld beschikbaar te zijn.

De vast aan de bestaande middelen van gemeente zal het moeten doen met de Trendbreuk. bestaande middelen en er dreigen kortingen. (zie nieuwe stuk van Trendbreuk.

(Ravijnjaar). De adviesraad dringt erop aan dat

Niet expliciet opgenomen in nota, deel van landelijke lobby. Opgenomen in nota.

Programma Trendbreuk is onderdeel van begroting GGD. De inzet van vele partijen

15

de gemeente tenminste de middelen die nu ter beschikking staan blijft inzetten. Het maken van een overzicht van de huidige activiteiten en de kosten daarvan is daarom noodzakelijk. De gemeente moet ook aangeven welke middelen voor 2026 beschikbaar zijn. Het is niet verstandig om te bezuinigen op middelen die op termijn leiden tot besparingen.

Welke middelen moeten vastgehouden worden?

8. Lokale uitwerking voor E-M. 8. De Adviesraad ziet ook financiële beperkingen om alle opties van het beleidsplan in de breedte over de regio uit te voeren. Er zullen dan ook keuzes moeten worden gemaakt. Hieraan gekoppeld is uiteraard de vraag waar de prioriteiten voor de gemeente EijsdenMargraten liggen binnen de vier pijlers van het beleidsplan. Duidelijk moet worden aangegeven hoe de financiële impact van het VNG-uittreden wordt gecompenseerd. Er moet worden onderzocht welke alternatieve financieringsbronnen kunnen worden aangeboord. 9. Budget van Trendbreuk staat vast en houden we 9. (ASD Stein) geef een gedegen inzicht in de aan vast. De middelen voor andere activiteiten effecten van het voorliggende zitten in GALA-plannen. gezondheidsbeleid voor de gemeentelijke uitgaven. Betekent een uitbreiding van het Zie ook antwoord op 7. En de plaatjes die we beleid dat er meer geld beschikbaar wordt daarvoor willen maken gesteld of volgt een verschuiving van middelen naar andere activiteiten? En als er geen geld bij

binnen Trendbreuk niet.

Verantwoordelijkheid individuele gemeente.

Opgenomen in nota.

16

komt, op welke terreinen is dan minder geld beschikbaar? 10. (asd Beek) Preventie is terecht het belangrijkste uitgangspunt. Echter, als er voor (zowel voor fysieke als mentale) passende hulp lange wachtlijsten ontstaan, zal er ook meer tijd, ruimte en geid beschikbaar moeten zijn voor de curatie. Hoe voorkomt u dat dit ten koste van de preventie gaat? Communicatie 1. Investeren in een communicatie strategie voor de komende periode? Of via de GGD alles blijven doen. M&E 1. De monitoring en evaluatie van aanpakken en interventies blijven gehandhaafd. 2. Resultaatmeting en effectiviteit Een belangrijk knelpunt in de beleidsnota is het gebrek aan concrete resultaatmeting en evaluatie van eerdere programma’s. Er is sprake van kwalitatieve uitspraken over trends, maar een kwantitatieve onderbouwing van de effectiviteit van de ingezette maatregelen ontbreekt grotendeels. Het is noodzakelijk dat: • Er een heldere evaluatiestructuur wordt opgenomen met KPI’s per thema. • Periodieke evaluaties van programma’s worden uitgevoerd en gerapporteerd aan de gemeenten. • Er beter wordt teruggekoppeld naar de gemeenten over behaalde en niet behaalde doelstellingen.

10. In veel plannen (GALA en IZA) gaat het om een beweging naar de voorkant. Dat betekent niet automatisch dat middelen ook naar de voorkant verschuiven. In de lobby en planvorming is daar wel aandacht voor. De middelen voor curatie zijn niet bij gemeenten belegd, dus daar wordt door de gemeente niets afgehaald. De zorgverzekeraar is hier verantwoordelijk.

Buiten kader van deze nota.

1. Dit bespreken we verder

Zie communicatie.

1. In nota duiden we dit verder.

Zie evaluatie.

Evaluatie van het reg gzb zal mid term (2028) gebeuren; de KPI’s zijn daarvan nog niet bekend. Evaluatie gebeurt van de uitvoeringsplannen. Voorstel: de komende tijd ontwikkelen we een evaluatieopzet met KPI’s. Zorgen over geld delen we, ook gezien de bezuinigingsopgave van gemeenten. Daarom zetten we ook in op de lobby.

Opgenomen in nota.

Meer geld zal de gezondheidsproblemen niet per definitie oplossen. We zoeken het in andere (laagdrempelige) verbindende aanpakken.

17

En (ASD Beek) vinden het belangrijk dat dat het effect van het RGB wel afzonderlijk gemeten wordt. De ambities zijn fors, dus het proces volgen en evalueren en bepalen of het ook in samenhang nuttig en effectief is, is van groot belang. En ASD S-G lang niet alle cijfers over de achterstanden zijn meegenomen in het RGB-ZL. De Wmo-raad is van mening dat die cijfers per 2025 als bijlage toegevoegd zouden moeten worden zodat op alle onderdelen in 2030 getoetst kan worden aan 2020 of de achterstanden per onderdeel zijn ingelopen. De ‘Indicatoren Gezondheidsbeleid 2020-2023’ biedt ook geen uitkomst omdat deze informatie beperkt is tot de levensfasen en periode van Trendbreuk. Duidelijke visualisering van ‘het probleem’, de geplande oplossingen en de resultaten zal het RGB-ZL ten goede komen (asd Stein) Volgen van de voortgang: - HIAP via externe partijen - TB, IZA, GALA lokale inititiatieven etc Conclusie: wie houdt het overzicht? Maak concreet wat gemeente jaarlijks doet zodat de ontwikkelingen gevolgd kunnen worden ASD Beek In het RGB wordt de Trendbreuk aanpak uitgebreid naar andere doelgroepen. Gesteld wordt dat de Trendbreuk aanpak succesvol en effectief is. Een evaluatie van de

Er is een bestaande governancestructuur in de regio ZL om zicht te houden op de voortgang van het regionaal gzb. Die bestaat uit ambtelijk overleg, bestuurlijk overleg, ook Trendbreuk en GALAstructuur. Periodiek zal daar de nota worden geagendeerd. De inspanningen van de gemeenten op gezondheid zijn beperkt. Verandering van gedrag vraagt langjarige inspanning. Tb richt zich op de jongste jeugd, effecten op de oudere leeftijd zijn nog niet

Opgenomen in nota.

18

vorige nota "Zuid Springt eruit." en evaluatie van de Trendbreuk aanpak is er echter niet. En De gestelde doelen in de beleidsnota 'Zuid springt eruit" zijn niet gehaald. In plaats dat de gezondheid van de Limburgse jeugd de achterstand ten opzichte op het gemiddelde van Nederland heeft verkleind, is die groter geworden. Argumenten om de huidige aanpak toch te continueren en verder uit te breiden ontbreken.

zichtbaar. Daarbij zijn er ontwikkelingen op mentale gezondheid, in de wereld die tot verslechtering leiden. Ook weet de industrie weer met nieuwe verleidingen te komen die de gezondheid ongunstig beïnvloeden. In de samenvatting staat: Dat betekent niet dat de gezamenlijke inspanningen van de gemeenten en vele organisaties zinloos zijn. Er zijn immers genoeg voorbeelden dat we de afgelopen periode veel hebben bereikt en goede stappen hebben gezet. Maar dit laat wel zien dat gezondheidsachterstand een hardnekkig probleem is in de regio en gezondheidsverbetering nóg meer inspanning en bewustwording vraagt. Niet alleen van organisaties die al betrokken zijn, maar ook van de samenleving als geheel. Gezondheid verbetert niet slechts door het uitvoeren van interventies, maar door breed en integraal in de samenleving gezondheid op de agenda te zetten. Gezondheid hangt samen met alle levensgebieden waarin mensen functioneren, dus werken, wonen, recreëren, ontmoeten etc. Op al deze gebieden is dan ook actie vereist, liefst in samenhang. En hst 1. Maatschappelijke onrust Ondanks de grote inzet die in de afgelopen beleidsperiode is geleverd, is de gezondheidsachterstand minder ingelopen dan we gehoopt hadden. De oorzaken daarvan liggen in maatschappelijke ontwikkelingen en het gegeven dat de inzet zich voornamelijk richtte op de jongere

19

Addendum Regionale Nota “Gezondheid nu, voor later!”

jeugd en de effecten daarvan pas later zichtbaar worden in de GGD-monitors. Sinds de start van de vorige regionale beleidsnota hebben een aantal gebeurtenissen grote impact gehad en nog steeds op onze samenleving. De COVID-19 pandemie, long-COVID, de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten en de dreiging die daarvan uitgaat ook voor de samenleving in WestEuropa en Nederland, de klimaatcrisis en energiecrisis, leiden allemaal tot maatschappelijke onrust. Deze onrust, binnen een steeds complexere maatschappelijke context, kan leiden tot gevoelens van naderend onheil, tot persoonlijke mentale onrust, gevoelens van onzekerheid en toekomstvrees en heeft dus ontegenzeglijk invloed op de gezondheid van inwoners, en dan met name op de meest kwetsbare inwoners als jongeren, ouderen en mensen die minder gezondheids- of taalvaardig zijn.

Begrippenlijst 1. In de tekst verwijzen naar begrippen? Bronnen 1. In de teksten verwijzen naar de bronnen?

1. We benoemen dat er een begrippenlijst is

Opgenomen in nota

1. Met vormgever oppakken

Vormgeving.

20