12. Bijlage 2 Concept jaarstukken 2023 SPL_181761

er is inmiddels grote betrokkenheid en inzet van marktpartijen bij de toekomstige integrale (her)ontwikkeling van kansrijke en minder kansrijke locaties. In 2023 is de samenwerking met BPD en JPO gestart om samen tot een programma te komen waarbij de opgaven van herstructurering en de kansen voor nieuwbouw gecombineerd worden aangepakt (zoet/zuurtraject). Dit heeft inmiddels geleid tot een eerste beoogde gebiedsontwikkeling, die bovendien is gehonoreerd met bijdragen uit de tweede tranche van het Volkshuisvestingsfonds en uit de Startbouwimpuls; 9. er is een bijdrage geleverd aan het onderdeel ‘wonen’ van de Regio Deal. Er is in de Regio Deal een bijdrage van € 4 miljoen gereserveerd voor ‘wonen’, waarvan een bedrag van € 190.000 reeds is toegekend voor de verlenging van de VoorzieningenWijzer. De corporaties hebben in 2023 met ondersteuning van Stadsregio Parkstad Limburg gewerkt aan een bidbook voor mijnkoloniën. Verder heeft in september 2023 in Brunssum een symposium plaatsgevonden waarbij de regionale opgaven gepresenteerd zijn en is op 8 november 2023 gedurende het bezoek van minister de Jonge aandacht besteed aan die opgave. De voorbereidingen van 2023 leiden in het voorjaar van 2024 tot een aanvraag voor de 2e tranche van de Regio Deal; 10. in december 2023 is naar aanleiding van de Regionale Woonvisie invulling gegeven aan bepaalde verdiepingsvraagstukken.

Zo is middels een Masterclass ‘grondbeleid voor woningbouw’ voor bestuurders en ambtenaren verkend welke vormen van regie van meerwaarde kunnen zijn gelet op de (gebieds)ontwikkeling die Parkstad doormaakt. Daarmee is het grondbeleid ook op de regionale agenda gezet. Bestuurders hebben uitgesproken dat dit vervolg moet krijgen in 2024.

Speerpunten In het jaarplan van 2023 heeft de bestuurscommissie de volgende speerpunten geformuleerd: 1. Regie op de Volkshuisvesting / Regionale Woonvisie 2023-2028 In 2021 gestart met de eerste voorbereidingen van een nieuwe Woonvisie. Zo is in de eerste helft van 2022 een Regionaal woonbehoefteonderzoek een eerste voorstel voor koersbepaling voor de nieuwe visie (synopsis) vastgesteld als basis voor politiek-bestuurlijke standpunten. Vanwege de gemeenteraadsverkiezingen en de daaropvolgende coalitieonderhandelingen heeft vaststelling van de synopsis zoals voorgenomen pas daarna in juli 2022 plaatsgevonden. Verder heeft er onderzoek plaatsgevonden naar de veerkracht van de wijken. Vervolgens is met veel betrokkenheid van burgers, corporaties, marktpartijen, Provincie en domeinen, de nieuwe woonvisie opgesteld. Vaststelling door de bestuurscommissie heeft plaatsgevonden in februari 2023, waarna besluitvorming in de zeven gemeenteraden plaatsvond tussen maart en juni 2023. De Woonvisie is vastgesteld als bouwsteen voor het Volkshuisvestingsprogramma , dat voldoet aan de richtlijnen van de aanstaande Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting (die in 2024 wordt behandeld in de Tweede Kamer).

De Woonvisie vormt verder de basis voor de samenwerking met andere domeinen, de doorvertaling van de programma’s van minister de Jonge en de Woonzorgvisies die de gemeenten moeten opstellen. De bestuurscommissie heeft besloten, dat het opstellen van de woonzorgvisie geen verantwoordelijkheid van de bestuurscommissie is.

21

In 2023 hebben op grond van de nieuwe Woonvisie de voorbereidingen plaatsgevonden voor de nieuwe Regionale Prestatieafspraken. Vaststelling/ ondertekening is voorzien in het eerste kwartaal van 2024. Ten aanzien van het Wetsvoorstel Versterking Regie op de Volkshuisvesting heeft Parkstad herhaaldelijk deelgenomen aan botsproeven van het Rijk en daarmee de toepasbaarheid (voor Parkstad) kunnen becommentariëren. Het Wetsvoorstel is in behandeld door de Raad van State. Voor zover mogelijk is reeds geanticipeerd en hebben enkele eerste voorbereidingen plaatsgevonden in afwachting van het ingaan van de wet. 2.

De aanpak particulier bezit (o.a. aanvragen Volkshuisvestingsfonds 2.0).

Bij de regionale aanpak van de problemen in de particuliere voorraad is vanuit het rijk via de Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds een belangrijke impuls gegeven. Nationaal wordt de noodzaak voor de aanpak geagendeerd en erkend. In 2022 heeft het Rijk in ruil voor de afschaffing van de verhuurderheffing, bindende prestatieafspraken met corporaties gemaakt over verduurzaming en vernieuwing. Het belang van de aanpak van particulier bezit tussen corporatiewoningen (gespikkeld bezit) neemt hierdoor ook toe, mede door de stijging van de energieprijzen. Met ingang van 2023 neemt Parkstad deel aan de Citydeal Energieke wijken. Parkstad heeft in dat programma de aanpak van problematische particuliere voorraad weten te agenderen, hetgeen inmiddels heeft geresulteerd in een verkenning met BZK naar een experiment waarbij corporaties meer in de gelegenheid worden gesteld om particuliere eigenaren te begeleiden/ontzorgen. Met ondersteuning van de Rebel Group heeft Parkstad in december 2023 i.s.m. NPRZ een landelijke ‘conferentie’ met experts en gerenommeerde partijen uit de vastgoedwereld en de rijksoverheid georganiseerd t.b.v. een lobbytraject voor de aanpak van slecht particulier bezit n.a.v. de coalitievorming na de verkiezingen van november 2023.

In oktober 2023 zijn 11 projecten ingediend door Stadsregio Parkstad Limburg en is een aanvraag door gemeente Heerlen ingediend voor de 2e tranche van het Volkshuisvestingsfonds. De Heerlense aanvraag en 8 projecten van de regionale aanvraag zijn toegekend voor de 2e tranche van het Volkshuisvestingsfonds (toekenning € 38 miljoen). Dat betekent dat op 31 december 2023 een herstructureringsprogramma van een kleine 2500 (kwetsbare) particuliere woningen geprogrammeerd staat. Ongeveer 1750 van deze woningen worden verduurzaamd. In de Regio Deal II (1 november 2023) staat zowel de transformatie van mijnkoloniën als nieuwe modellen voor nieuwbouw centraal. Voor het themaveld Wonen is € 4 miljoen beschikbaar in de Regio Deal II. Projecten die reeds in 2021 en eerder zijn geprogrammeerd kampen allemaal met vragen rond de stijging van de woningmarktprijzen, van de overdrachtsbelasting (wederom) en van grondstofprijzen, terwijl het merendeel van de projecten vraagt om opschaling van hetgeen er reeds in gang gezet is. Tegelijk vordert de samenwerking met marktpartijen om te participeren in projecten of om nieuwe projecten op te starten en corporaties nemen nu zelf ook veel initiatief om particuliere woningen te herstructureren.

In totaal is de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering verantwoordelijk voor een herstructureringsprogramma van ruim € 72,5 miljoen aan (Regio Deal, Krimpgelden en Volkshuisvestingsfonds 1&2) subsidies (excl. de € 36 miljoen volkshuisvestingsfondssubsidies gemeente Heerlen en de gereserveerde bijdrage Regio Deal II á € 3,8 miljoen). 3. Aanvalsplan nieuwe woningbouwplannen (o.a. aanvragen Woningbouwimpuls 4 e tranche) In 2021 is gestart met de ontwikkeling van een regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw. Begin 2022 is een nieuwe bestuurlijke koers vastgesteld, waarbij bovenop de (kwalitatieve) behoefte aan 4500 tot 7500 nieuwe woningen ook een plusambitie voor nieuwbouw is geformuleerd om meer mensen van buiten aan te trekken. Deze nieuwbouwambitie van de bestuurscommissie is sindsdien stevig naar buiten uitgedragen,

22

meegegeven aan de Provincie in haar bod aan het Rijk in het kader van het Programma Woningbouw en opgenomen in de Woondeal Limburg (9 maart 2023). Verder is deze ambitie ingebed in de Regionale Woonvisie 2023-2028 die in de eerste helft van 2023 door de gemeenteraden vastgesteld is. En heeft de bestuurscommissie in Q4 van 2023 besloten in te zetten op de verdere concretisering van deze woningbouwambitie. Daarbij wordt ook de link gelegd met het op handen zijnde nieuwe narratief van Stadsregio Parkstad Limburg dat in 2024 voorzien is. In de Woondeal Limburg zijn de te bouwen woningen per gemeente afgesproken, maar zijn ook belemmeringen benoemd die de nieuwbouw in de weg zitten. Parkstad heeft een zogenaamde subregionale versnellingstafel ingericht waarbij nieuwbouwprojecten met inzet van het Expertteam Woningbouw van het Rijk vlot getrokken worden. Deze aanpak heeft als voorbeeld gediend voor de versnellingstafel die de Provincie in het kader van de Woondeal Limburg georganiseerd heeft en heeft er tevens toe geleid dat alle subregio’s dergelijke versnellingstafels moeten gaan inrichten. In juni 2023 is een bedrag van € 1.252.696 toegekend uit de 5e tranche Woningbouwimpuls voor een drietal projecten (244 nieuwe woningen) en in december 2023 is voor € 5.727.756 aan Stadsregio Parkstad Limburg toegekend uit de Startbouwimpuls voor 23 projecten (835 nieuwe woningen).

In het najaar van 2023 zijn de voorbereidingen opgestart voor een aanvraag voor de 6 e tranche (deadline februari 2024). In de toegekende aanvragen voor het Volkshuisvestingsfonds I en het Volkshuisvestingsfonds II worden minimaal 288 nieuwe woningen gebouwd. Op het gebied van nieuwbouw is de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering verantwoordelijk voor een programma van ruim € 8 miljoen aan subsidies (SBI en Woningbouwimpuls) (excl. de € 13,6 miljoen versnellingsmiddelen woningbouw Heerlen Centrum (€6,2 miljoen) en Kerkrade Centrum (€ 7,5 miljoen) en de Woningbouwimpuls Heerlen Centrum (€ 4,6 miljoen)). Dit bouwprogramma (deel dat gefinancierd wordt vanuit Rijksregelingen) omvat in totaal 2.495 nieuwe woningen. Verder is ook in 2023 met marktpartijen, corporaties en gemeenten verder verkend welke locaties ontwikkelperspectief kennen, hoe dit programmatisch kan worden omgezet, zodat niet alleen de kansrijke, maar ook de meer uitdagende locaties tot ontwikkeling kunnen komen. Verkennende gesprekken tussen regio, marktpartijen, gemeenten en corporaties zijn in mei 2022 onder begeleiding van de Rebel Group opgestart en in 2023 is bureau CB5 in de arm genomen voor 14 gebiedsstudies van potentiële ontwikkellocaties. Deze nieuwbouwpropositie heeft inmiddels in 2023 geleid tot een concrete business case, die ook is gehonoreerd vanuit het Volkshuisvestingsfonds 2 e tranche.

In 2023 heeft de bestuurscommissie besloten dat er een ontwikkelkaart voor Parkstad wordt opgesteld (voorzien medio 2024). Verder is flexwonen in 2023 verkend en is de ambitie per gemeente opgenomen in de Woondeal Limburg. 4. Innovatie in samenwerking in de woningmarkt Innovatie en sturing op de woningmarkt is door het Rijksprogramma, maar vooral door het traject van de Regionale Woonvisie, in 2023 echt op de kaart gezet. Verschillende doelgroepen vragen om verschillende oplossingen en de nieuwbouwambitie van de bestuurders is groot. Het aanbod moet steeds flexibeler en sneller bereikbaar en betaalbaar zijn. In 2022 heeft de bestuurscommissie onderzoek laten verrichten naar knelpunten in de doorstroming in de woningmarkt en ook in het kader van verdiepingsonderzoek naar middenhuur zijn concrete oplossingsrichtingen naar boven gekomen, die in 2023 ook betrokken zijn bij de voorbereidingen van de regionale prestatieafspraken (voorzien Q1 2024). De bestuurscommissie heeft de ambitie voor nieuwbouw opgeschroefd en daarbinnen de minimale ambitie voor 375 flexwoningen benoemd. Innovatie vindt ook plaats in de vorm van meer samenwerking tussen de stadsregio, gemeenten, marktpartijen en woningcorporaties.

Op grond van de ervaringen in de Regio Deal projecten en de projecten van het VHF (organisatorisch, kennis, kunde, regelingen en middelen) is in 2022 ook een belangrijk begin gemaakt met onderzoek naar samenwerking. Zo zijn de geesten in 2022 rijp gemaakt voor structuren die de slagkracht op gebiedsniveau, de reikwijdte van ingrepen en de fiscale omstandigheden kunnen verbeteren. De bestuurscommissie heeft in 2021 ingestemd met het verkennen van het vehicle wijkontwikkelingsmaatschappij (WOM) via twee pilots (in Heerlen en Kerkrade), zodat het op ‘kleine schaal’ (niet Parkstadbreed) kan worden uitgetest. In opdracht van de bestuurscommissie is de Rebel Group in 2022

23

gestart met vooronderzoek en eerste verkennende gesprekken met gemeenten en corporaties en een eerste pre-advies voor een pilotgebied in Heerlen-Noord en in Kerkrade Oost. Verder zijn in 2022 de voorbereidingen getroffen voor de bestuurlijke afstemming voor beide gebieden in het voorjaar van 2023 en zijn op verzoek van Beekdaelen ook de kansen voor het project Nuinhofwijk onderzocht. In 2023 kreeg het onderzoek in Heerlen en Kerkrade een boost toen de regeling voor de 2e tranche van het Volkshuisvestingsfonds beschikbaar kwam. In Heerlen is bestuurlijk draagvlak uitgesproken. In Kerkrade is het onderzoek in afwachting van de gebiedsvisie Kerkrade Oost, alvorens de mogelijkheden voor een WOM nader verkend worden (voorzien in 2024). In 2023 is het Woonberaad Parkstad in het leven geroepen, waarbij Parkstad, de gemeenten, de marktpartijen en de corporaties een coalitie vormen die samen de kansen en belemmeringen in de woningmarkt verkennen. Communicatie: landelijk en regionaal is de nieuwbouwambitie van Parkstad opgevallen en de toegekende subsidies het Volkshuisvestingsfonds, de Woningbouwimpuls, de Startbouwimpuls en eerder uit de Versnelling van de Woningbouw. De Woondeals hebben landelijk veel aandacht gehad. Via Social Media is weer een update over Parkstad gegeven gedurende de Week van Wonen.

En gedurende de PROVADA zijn de drie projecten gepromoot die een bijdrage uit de Woningbouwimpuls hebben ontvangen. Dit heeft bijgedragen aan acquisitietrajecten en inschrijvingen gedurende de tendering. De Woonvisie heeft regionaal veel stakeholders gemobiliseerd in het meedenken over de sturing op de woningmarkt, en in 2023 heeft er substantieel meer afstemming met Aken plaatsgevonden over de woningmarkt.

Platform Voor de uitvoering van het regionaal beleid is de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering mede afhankelijk van andere overheden, woningcorporaties, marktpartijen en andere stakeholders. Daarom is het belangrijk om op regionaal, provinciaal en (inter)nationaal niveau tussen overheden en marktpartijen coalities te smeden, om ervoor te zorgen dat beleid kan worden uitgevoerd. Dat heeft in 2023 tot veel resultaat en tot nog meer draagvlak voor onze aanpak geleid. Er hebben diverse bijeenkomsten en initiatieven plaatsgevonden. Hieronder een indicatie: • werkbezoeken van uiteenlopende programma’s van Binnenlandse Zaken (BZK); • intensivering van de samenwerking met het Ministerie van Justitie & Veiligheid (J&V); • de landelijke sessie voorbereid i.s.m.

NPRZ en BZK met experts uit markt en overheid inzake de aanpak van kwetsbare particuliere gebieden; • afstemming in het kader van de Woonvisie met de alle domeinen van de gemeenten en met stakeholders (corporaties, zorgpartijen, marktpartijen, Provincie, Ministerie van BZK, VWS en J&V) en uitrol van de Woonvisie via bijvoorbeeld verdiepingssessies inzake Grondbeleid; • ondersteuning van het Koploperstraject Parkstad waarvan Heerlen bestuurlijk en ambtelijk trekker is over de huisvesting van bijzondere doelgroepen via pilotproject VNG met gemeenten (domeinen wonen en sociaal) en afstemming met corporaties; • opstarten experimenteerarrangement met BZK en Citydeal Energieke Wijken in het kader van verduurzamingsactiviteiten; • samenwerking met SVn; • inzet Woonwijzerwinkel bij VHF-projecten; • aanjagen van gebiedsgerichte aanpak bij gemeenten; • diverse bestuurlijke visiedagen en ook het Woonberaad voor onder meer wethouders en ambtenaren, bestuurders en medewerkers van corporaties, het ROH en marktpartijen; • gezamenlijke (digitale) werkdagen en werkgroepen met gemeenten, corporaties en het ROH die maandelijks plaatsvinden in het kader van de Regionale Prestatieafspraken, van Rijksregelingen en van de Woondeal;

24

• • •

• • • • • •

zitting in het bestuurlijk overleg van het ROW: afstemming van de speerpunten en ontwikkelingen als de nieuwe Woonvisie binnen Parkstad; zitting in de Woondealtafel met de minister en in het Kernteam van de Woondeal Limburg als vertegenwoordiging van Zuid-Limburg; het uitbrengen van een reactie in 2022 op de Verzamelwet Omgevingswet 20xx, mede namens ZuidLimburg, heeft in 2023 ertoe geleid, dat de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg onder overgangsrecht behouden is gebleven; initiatief en aanjaagfunctie pilotproject Wonen en Zorg Amstenrade met RvO en Ondersteuningsteam Wonen en Zorg; op verzoek van de corporaties heeft Parkstad een traject opgestart voor de herstructurering mijnkoloniën. Dit resulteert in een bidbook van de corporaties; sessie versnelling nieuwbouw met gemeentelijk vergunningverleners binnen Parkstad; voorbereidingen van een of meerdere Wijkontwikkelingsmaatschappijen; inzet Ontwikkelkaart Parkstad; daarnaast zijn verschillende bijeenkomsten op Zuid-Limburgs niveau georganiseerd vanuit het BO Wonen Zuid-Limburg en het overleg van de voorzitters van de drie subregio’s.

Beleid Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg (2016) en bouwen naar behoefte (2021) De in 2016 vastgestelde Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg is nog steeds vigerend. Hierop zijn in de loop van de jaren wel enkele nuances aangebracht. Eind 2020, begin 2021 heeft de meest recente en verstrekkende wijziging plaatsgevonden met de beleidsregel ‘Ruim baan voor goede woningbouwplannen’. De evaluatie van de Structuurvisie in 2020 bevat nog aanbevelingen waarvan in 2022 bezien werd of en zo ja hoe die moesten worden opgepakt. Er is een Jaarplan Wonen Zuid-Limburg opgesteld waarin deze punten onder meer zijn ondergebracht. Dit jaarplan is in 2023 op grond van de Woondeal Limburg (9 maart 2023) aangepast. Daarnaast is in 2022 juridisch advies ingewonnen en zijn de gevolgen van de Omgevingswet voor wonen en dan specifiek voor de SVWZL in beeld gebracht. Op grond daarvan is door Parkstad mede namens de twee andere subregio’s in ZL een reactie op de consultatieversie van de Verzamelwet Omgevingswet 20xx uitgebracht om de huidige ‘positie’ en werking van de vigerende Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg te kunnen borgen. Dit heeft ertoe geleid (2023), dat de SVWZL in het kader van overgangsrecht behouden blijft als status van ‘programma’. De provinciale verordening is weer geactualiseerd.

Regionale Woonvisie In september 2021 heeft de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering de opdracht gegeven om een nieuwe regionale woonvisie voor te bereiden door het opleveren van een aantal bouwstenen (behoefteonderzoek en synopsis). Stec Groep heeft een regionaal woonbehoefteonderzoek uitgevoerd. In 2022 hebben verdiepingsonderzoeken van het Woonbehoefteonderzoek voor Heerlen Centrum, Kerkrade Centrum en Heerlen Noord plaatsgevonden. Daarnaast heeft er intensief afstemming plaatsgevonden met alle stakeholders (keyplayers maar ook stakeholders die wat verder van het thema volkshuisvesting afstaan). Bureau Circusvis is gestart met de voorbereidingen van een koersdocument (‘synopsis’, inhoudsopgave en koersbepalende vraagstukken). De synopsis is voor de verkiezingen opgeleverd, maar bewust pas na de verkiezingen door de nieuwe bestuurscommissie vastgesteld. Verder is samen met de negen corporaties en de zeven gemeenten verkend hoe om te gaan met de volkshuisvestelijke en andere vraagstukken rond aandachtsgroepen. Aanvullend heeft Circusvis onderzoek naar de Veerkracht van de wijken verricht en heeft ze een Contourennotitie opgesteld. Daarin zijn ook de raakvlakken met andere beleidsterreinen benoemd en demarcatielijnen getrokken.

De Regionale Woonvisie is in februari 2023 door de bestuurscommissie vastgesteld en sindsdien wordt verder uitgewerkt hoe uitvoering aan deze visie kan worden gegeven. Zoals onder meer met de Regionale Prestatieafspraken tussen Parkstad, de negen corporaties (het ROW) en huurdersbelangenorganisaties (het ROH). De Regionale Prestatieafspraken worden jaarlijks geüpdatet en vastgesteld. De Woonvisie heeft input gegeven voor de voorbereidingen van de woonzorgvisies die gemeenten moeten opstellen. Verder is de Woonvisie vastgesteld als bouwsteen voor het Volkshuisvestingsprogramma, zodat het voldoet aan de eisen van de Omgevingswet.

25

Programmering Regionale Woningmarktprogrammering De beleidskaders geven sturing aan de woningmarkt. De Regionale Woningmarktprogrammering gaat specifiek over de programmering van nieuwbouw en staat in het teken van de juiste woning voor de juiste doelgroep op de juiste plek. Parkstad stuurt samen met de gemeenten op de kwaliteit en de (versnelling van de) realisatie van de geprogrammeerde plannen. De programmering is in 2019 geactualiseerd en wordt normaal jaarlijks gemonitord en geüpdatet. Dit heeft grootschalig plaatsgevonden in 2022 om goed aan te sluiten bij de uitgangspunten van het Woonbehoefteonderzoek en de plusambities waartoe de bestuurscommissie op grond daarvan heeft besloten. Vandaar dat de update in 2023 uitgebleven is. In 2022 is advies (Snel en proactief programmeren) uitgebracht door de Stec Groep n.a.v. de aanbevelingen uit het Woonbehoefteonderzoek. Parkstad is aan de slag gegaan met de aanbevelingen en heeft daarom versnellingstafels in het leven geroepen (vergeten plannen en voor flexwonen). De Provincie heeft in het kader van de Woondeal Limburg op vergelijkbare wijze een versnellingstafel georganiseerd, maar vervolgens tevens geconcludeerd, dat subregionale versnellingstafels zoals die van Parkstad, in elke subregio moeten worden opgericht.

De Regionale Programmering is in het kader van de Woondeal tegen het licht van de eisen van het Rijk gehouden (2/3 van de nieuwbouw moet betaalbaar zijn en de woningmarkt moet voor 30% uit sociale huur bestaan). Parkstad voldoet als enige regio binnen Limburg aan deze richtlijn. De samenstelling van de programmering van Parkstad zal de komende 10 jaar binnen de reikwijdte van de Woondeal gemonitord en indien nodig bijgestuurd worden naar kwaliteit, naar kwantiteit en naar realisatie. In 2023 is het Wetsvoorstel Versterking Regie Volkshuisvesting ter consultatie voorgelegd en behandeld door de Raad van State. De Wet zal waarschijnlijk in 2024 worden behandeld in de Tweede Kamer. Dit zal ook zijn weerslag op de aansturing en de regie (lokaal, regionaal, provinciaal) krijgen via de op te stellen lokale, de regionale en de provinciale volkshuisvestingsprogramma’s. De eisen worden hierin ook wettelijk geregeld. Regionale Prestatieafspraken en regionale meerjarenprogrammering wonen en leefbaarheid In maart 2019 heeft het ROW een propositie met 30 projecten gedaan voor de Regio Deal. De bestuurscommissie heeft in afstemming met het ROW besloten deze projectenlijst vast te leggen in een regionale meerjarenprogrammering.

Deze is in oktober 2019 vastgesteld als onderdeel van de Regionale Prestatieafspraken en in 2021 geactualiseerd met onder meer projecten uit het Volkshuisvestingsfonds. Elk jaar worden de Regionale Prestatieafspraken met het ROW, het ROH en de bestuurscommissie geactualiseerd vastgesteld. In 2022 hebben de corporaties als nieuw thema de herstructureringsopgave mijnkoloniën geagendeerd. In 2023 hebben de corporaties met hulp van Stadsregio Parkstad Limburg gewerkt aan een bidbook over de mijnkoloniën en zijn de herstructureringsopgaven in de mijnkoloniën opgenomen in de Regio Deal 2023-2025. Het Rijk is Nationale Prestatieafspraken met corporaties overeengekomen in ruil voor de afschaffing van de verhuurderheffing. De impact van deze afspraken over nieuwbouw en verduurzaming van corporatiewoningen is op hoofdlijnen meegenomen in de Woondeal Limburg (9 maart 2023). Verder is in 2023 meer duidelijk geworden wat de zes Rijksprogramma’s uit de Nationale Woon- en Bouwagenda voor de regio betekenen en is de Regionale Woonvisie doorvertaald in de Regionale Prestatieafspraken (voorzien begin 2024). Regionale programmatische aanpak particulier bezit In 2015 is de bestuursopdracht gegeven om een regionale programmatische aanpak te ontwikkelen voor de aanpak van slecht Particulier Bezit.

Van 2015 tot 2017 zijn diverse ingrepen onderzocht om de problemen in de particuliere sector aan te pakken. In 2017-2018 is dit vertaald in de uitvoering van pilots. Begin 2019 is de aanpak van de slechte particuliere voorraad door de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering als speerpunt voor de Regio Deal vastgesteld. En kwam er in 2020 een Rijksbijdrage van €20 miljoen beschikbaar. De kwantitatieve doelstelling van 1600 woningen bleek echter niet haalbaar doordat het beschikbare budget voor het programma wonen en leefbaarheid in 2020 naar beneden was bijgesteld, door de forse prijsstijgingen in de woningmarkt en door de verhoging van de overdrachtsbelasting (van 2% naar 8,4%). In 2021 zijn de laatste projecten voor de Regio Deal geselecteerd. In december 2022 is bestuurlijk overeenstemming bereikt met de Provincie over de inzet van Regio Deal middelen ter compensatie van de verhoging van de

26

overdrachtsbelasting van 2% naar 8,4%. De impact van de verhoging van 8,4% naar 10,4% per januari 2023 is daarmee nog niet opgelost. Deze extra tekorten zullen zoveel mogelijk worden gedekt uit de rentebaten die bij Parkstad ontstaan zijn uit de rijksmiddelen. Naast de middelen uit de Regio Deal had de bestuurscommissie ook de beschikking over middelen uit de DU Bevolkingsdaling, waaruit ze bijdragen aan projecten betaalt voor het afdekken van ORT’s bij de aanpak van particuliere woningen. Verder heeft Stadsregio Parkstad Limburg in 2021 € 36,8 miljoen subsidie uit het Volkshuisvestingsfonds ontvangen voor de aanpak van particuliere woningen in Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf. De gemeente Heerlen heeft ook een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds ontvangen voor de aanpak van particuliere woningen in Heerlen Noord. De jaren 2022 en 2023 stonden sterk in het teken van de inrichting van de SiSa verantwoordingssystematiek (regionaal) en de voorbereidingen van de projecten met de gemeenten en corporaties (loketfunctie voor aanvragen van subsidies voor particulieren of bijvoorbeeld het organiseren van coaches om particulieren te begeleiden en te ontzorgen). In het Regeerakkoord is in 2022 nieuw budget (€ 600 miljoen) voor het Volkshuisvestingsfonds beschikbaar gesteld.

In oktober 2023 heeft Stadsregio Parkstad Limburg weer een regionale aanvraag voor de 2e tranche van het VHF ingediend en € 10.232.918,30 gehonoreerd gekregen, wederom voor de gemeenten Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf. Drie projectaanvragen zijn afgewezen. Deze worden ingediend voor de 3 e tranche VHF in maart 2024 De bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft een formele rol als subsidieontvanger (van BZK) en subsidieverstrekker (aan de projecten). Om de governance goed vorm te geven zijn voor de projecten uit de 1 e tranche VHF in 2022 vier samenwerkingsovereenkomsten tussen Parkstad, gemeenten en corporaties voor de vier Deelplannen Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf gesloten. Deze samenwerkingsovereenkomsten moeten worden uitgebreid naar aanleiding van de toekenning van de 2 e tranche en mogelijk van de 3e tranche (aanvraag maart 2024). In totaal was in 2022 de aanpak van 1.773 particuliere woningen geprogrammeerd. In 2023 zijn daar 906 woningen aan toegevoegd. Bij de projecten uit de Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds is er behoefte aan opschaling. De beschikbare middelen vormen de begrenzende factor. Niet de opgave of de ambitie om kwetsbaar particulier bezit aan te pakken. Verder wordt sinds 2022 gewerkt aan een gecombineerde aanpak door corporaties en marktpartijen om tot meer gemêleerde wijken te komen.

Sinds het vaststellen van de Nationale Prestatieafspraken tussen Rijk en Corporaties in 2022 hebben corporaties zelf nog meer dan voorheen belang bij de aanpak van kwetsbaar particulier bezit dat vaak tussen corporatiewoningen ligt. Inponden wordt weer interessant, nadat dat minder was na de prijsstijgingen van 2021 en 2022. In 2022 is gestart met de verkenning van gebiedsontwikkelingen met herstructurering van zowel particuliere woningen als van corporatiebezit als met nieuwbouw door marktpartijen. De huursector kan op die manier in stand gehouden worden, de kwetsbare particuliere voorraad wordt verkleind en door menging met duurdere koopwoningen wordt de scheefgroei rechtgetrokken en de veerkracht versterkt. Dat vraagt om de ontwikkeling van nieuwe businessmodellen gericht op transformatie, renovatie en/of de vernieuwing van de woningvoorraad in zowel de huur- als in de koopsector. In alle 7 gemeenten is een groslijst met potentiële ontwikkellocaties opgesteld die in 2023 en verder op haalbaarheid onderzocht worden.

Regio Deal Programma Wonen en Leefbaarheid Op basis van de ervaringen uit de Regio Deal blijkt dat de aanpak van de kwetsbare particuliere woningvoorraad een katalysator is voor méér investeringen in de sociaal-fysieke leefbaarheid: in de herontwikkeling van openbare ruimte, om de leefbaarheid en veiligheid in de buurten te verbeteren én door koppelkansen te realiseren op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en klimaatadaptatie, besteedbaar inkomen, veiligheid, onderwijs en zorg in kwetsbare wijken. In 2020 is in het kader van de Regio Deal met de woningcorporaties en gemeenten afgesproken om te starten met de inzet van de VoorzieningenWijzer.

27

Conform afspraken met de Provincie worden de ervaringen binnen Parkstad met de rest van Limburg gedeeld. De VoorzieningenWijzer wordt inmiddels in 16 gemeenten in Limburg ingezet. Verder is in december 2023 door het DB besloten om de inzet van de Voorzieningenwijzer weer met drie jaar te verlengen door inzet van Regio Deal middelen (2023-2025) en cofinanciering van het ROW en de gemeenten. Professionele partijen komen ‘achter de voordeur’, er ontstaat meer aandacht voor veiligheid en betrokkenheid van maatschappelijke partners zoals basisscholen en huisartsen in kwetsbare wijken. De bestuurscommissie Wonen en Herstructurering verkent actief inhoudelijke (mee)koppelkansen (in de fysieke omgeving en in het sociale domein), voor zover de bestuurscommissie daar zelf ook een rol in heeft. Hierbij is ook de relatie en samenwerking met het rijk relevant. Zo is bijvoorbeeld de relatie met het Ministerie J&V in 2022 intensiever geworden, waardoor zij vervolgens ook betrokken raakte bij het project Bleijerheidestraat/Pannesheidestraat en CPTED inmiddels gemeengoed lijkt bij gebiedsontwikkelingen en rijksregelingen waarbij de bevordering van leefbaarheid en veiligheid voorop staat (bijvoorbeeld VHF).

Regionaal herstructureringsprogramma vanuit het Volkshuisvestingsfonds Met de ontvangen Rijksbijdrage uit de 1e tranche van het Volkshuisvestingsfonds uit 2021 worden 864 particuliere woningen geherstructureerd in 13 projecten. 2021 en 2022 waren de jaren van de voorbereiding. 2023 was het jaar van de uitvoering. Voor de deelplannen Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf zijn overeenkomsten met de gemeenten en de corporaties gesloten. BZK heeft in 2023 geconstateerd, dat alle projecten gestart zijn. Over Brunssum Noord, de Nuinhof en de Hopel heeft overleg met BZK plaatsgevonden in het kader van (mogelijke) afwijkingen. Dit heeft nog niet geleid tot formele wijzigingsverzoeken. Er zijn enkele subsidiebeschikkingen afgegeven. De gemeenten bepalen lokaal welk maatwerk zij willen bieden ten aanzien van de subsidie die naar particulieren gaat voor de renovatie en verduurzaming van hun woningen. Er is een algemene concept verordening beschikbaar gesteld die gemeenten aanpassen voor de lokale subsidieregeling voor particulieren. In oktober 2023 is een 2e tranche Volkshuisvestingsfonds aangevraagd en toegekend en drie projecten die afgewezen zijn, zullen opnieuw worden ingediend in februari 2024.

Actieprogramma Wonen Zuid-Limburg Voor de uitrol van de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg is in 2017 met alle Zuid-Limburgse gemeenten gezamenlijk een Actieprogramma Wonen Zuid-Limburg opgesteld. Dit actieprogramma is in 2021 vernieuwd op grond van de evaluatie van de SVWZL. Eind 2021 is een meerjarenplan opgesteld, en vervolgens n.a.v. de Woondeal Limburg aangepast.

Monitoring Woonmonitor In 2023 is wederom opdracht verstrekt aan Etil voor de Woonmonitorrapportage (2022). Woonatlas Sinds 2021 beschikt Parkstad over een gezamenlijk monitorings- en sturingssysteem met corporaties (Woonatlas), met onder meer leegstand, zorg en sociale kernvoorraad. Dit om beter en sneller te kunnen bijsturen op beleid en op uitvoering. Wederzijdse informatie-uitwisseling met woningcorporaties/ROW De samenwerking tussen de bestuurscommissie en het Regionaal Overleg Woningcorporaties Parkstad is essentieel in het oplossen van hardnekkige knelpunten. Vanwege de maatschappelijke rol van de corporaties en de impact van beleidskeuzen (Rijk, provinciaal, regionaal en lokaal) binnen wonen op de leefbaarheid in de wijken, nemen de vraagstukken die samen worden aangepakt, hand over hand toe. Dat is in 2023 nog verder toegenomen door de Regionale Woonvisie 2023-2028, de Bouwprogramma’s die in 2022 onder Minister de Jonge zijn uitgerold, door de Nationale Prestatieafspraken Corporaties die het rijk met de corporaties (Aedes) en VNG gesloten heeft, de Woondeal Limburg tussen Rijk, Provincie, regio’s, gemeenten en corporaties en door de diverse rijksregelingen waarvan we in de regio gebruik maken en de toenemende huisvestingsvraagstukken van reguliere en meer kwetsbare doelgroepen.

28

Instrumentontwikkeling WOM Al in 2019 is voorzichtig een begin gemaakt met het verkennen van een mogelijke WOM, een wijkontwikkelingsmaatschappij. Daarvoor is een eerste verkennend advies opgehaald bij Stec Groep. In 2020 en 2021 heeft de Rebel Groep in opdracht van de bestuurscommissie een uitvoeriger advies uitgebracht. De bestuurscommissie (15 juli 2021) bepaalde, dat de haalbaarheid van een WOM moest worden getest en aan de hand van een pilot in Heerlen en een in Kerkrade moest worden uitgewerkt. In opdracht van de bestuurscommissie is de Rebel Group in 2022 gestart met vooronderzoek, eerste verkennende gesprekken met gemeenten en corporaties en een eerste pre-advies voor een pilotgebied in Heerlen-Noord en in Kerkrade Oost. Verder zijn in 2022 de voorbereidingen getroffen voor de bestuurlijke afstemming voor beide gebieden in het voorjaar van 2023 en heeft ook voor Beekdaelen in het kader van het project Nuinhofwijk onderzoek plaatsgevonden. De voorbereidingen voor een WOM Heerlen-Noord vinden inmiddels plaats. Kerkrade Oost wordt verder verkend op het moment dat de gebedsvisie Kerkrade-Oost beschikbaar is. Commerciële herstructurering In de Regio Deal is afgesproken dat het Ministerie van BZK en Stadsregio Parkstad Limburg onderzoek doen naar de mogelijke bijdrage van marktpartijen aan de herstructureringsopgave in Parkstad.

In 2021 is de Rebel Groep gestart met een onderzoek. In 2022 is verder onderzoek verricht en is geconstateerd, dat de huidige aanpak met corporaties, verbreed kan worden met commerciële ontwikkelaars en beleggers. Het Rijksvastgoedbedrijf is vooralsnog geen optie gebleken. De resultaten van dit traject staan verwoord onder het speerpunt Regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw onder zoet/zuur en ontwikkelkaart. De in de Regionale Woonvisie beoogde mix in de wijken en herstructurering is in 2023 dichter bij gekomen door de aantrekkende samenwerking met de marktpartijen. Inpondmakelaar Het was de bedoeling om het project in 2022 op te schalen. In 2021 was in alle gemeenteraden een Verordening vastgesteld. Via de Regio Deal kwam in totaal € 750.000,- beschikbaar voor het verstrekken van leningen voor het doen aankopen en renoveren van woningen. De uitvoering van de Regeling werd bij SVn belegd. En het pilotproject uit 2016 is in 2022 geëvalueerd en zeer positief beoordeeld. Door de sterke vraag naar woningen (ook in Parkstad) en de gestegen woningmarktprijzen in 2021 en in 2022, was het direct na de besluitvorming in de gemeenteraden, in de eerste helft van 2022 niet meer het geschikte klimaat om aankopen te doen, aangezien de woningprijzen de woningwaarden zwaar overschreden en de aankoop en verkoop aan corporaties na renovatie daardoor niet meer realiseerbaar waren.

Desalniettemin is het belang van inponden door corporaties toegenomen door de nationale prestatieafspraken tussen de corporaties en het Rijk en voor de aanpak van leefbaarheidsproblemen met inzet van rijksmiddelen. Financieringsinstrument particuliere eigenaren De businesscase modellen voor aanpak particulier bezit (hoogbouw, commerciële herstructurering, inponden, woningverbetering) zijn de basis voor diverse projecten in Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds. Op 30 september 2021 is de verordening Stimuleringsregeling Parkstad Limburg (inpondmakelaar) vastgesteld en via de colleges van B&W doorgeleid naar de gemeenteraden. In 2021 en 2022 hebben alle gemeenten de verordening vastgesteld. In 2021 is onderzoek naar ‘Kluswoningen’ verricht. In het kader van het Volkshuisvestingsfonds is afgesproken dat een financieringsarrangement wordt ontwikkeld om een subsidie én laagrentende lening aan particuliere eigenaren te kunnen verstrekken. In 2022 is verkend of er één totaal financieringsarrangement kan worden uitgewerkt, waardoor de subsidie van het Volkshuisvestingsfonds kan worden verstrekt én de particuliere eigenaar ook een laagrentende lening kan afsluiten t.b.v. de verduurzaming van de eigen woning. Hierbij werd ingezet op zowel het aantrekken van funding, als op het inrichten van een aanvraagloket.

De Provincie heeft niet thuis gegeven voor het leveren van funding uit de Duurzaam Thuis Lening, waardoor de eigen inleg door de particulier niet via een lening anders georganiseerd moet worden (hetzij via aanvullende subsidies, hetzij via funding vanuit gemeenten). SVn heeft eind 2022 vrijstelling voor het verlenen van betaalde dienstverlening verkregen van DNB voor het verstrekken van subsidies aan particulieren (tot een max van € 36 miljoen per jaar voor heel Nederland). Dit is een mijlpaal in de één loketgedachte die we nastreven. SVn kan namelijk ook leningen verstrekken namens gemeenten en andere instanties, voor zover die partijen de funding regelen. Op dit onderdeel is er nu geen belemmering meer voor gemeenten voor het verstrekken van de VHF-subsidie aan particulieren. Gemeenten zullen echter eerst nog moeten beslissen of ze zelf funding gaan regelen voor de leningen voor de eigen

29

bijdragen, welke maatregelen in aanmerking komen voor de subsidie en hoe ze de resultaatverplichtingen willen opleggen aan de particulieren. Renovatiemakelaar: In 2022 is onderzocht of het instrument ‘Renovatiemakelaar’ een doorstart kon krijgen, als flankerend instrument voor de projecten van het Volkshuisvestingsfonds en het project de Baan in Bocholtz. Het ging hierbij om het ontzorgen van de particulier bij de voorbereidingen op een inhoudelijke afweging over ingrepen als over de uiteindelijke financieringsaanvraag. Het Kadaster heeft aangegeven hierin geen rol meer te kunnen vervullen. Inmiddels vinden wel de voorbereidingen plaats voor een experimentele aanpak van renovatie van particuliere woningen door corporaties. Dit is nu wettelijk niet toegestaan en belemmert renovatie en verduurzamingswerkzaamheden van corporaties bij gespikkeld bezit. Middenhuur Binnen de kaders van de Regionale Prestatieafspraken is in 2021 door een werkgroep onderzoek verricht naar de behoefte aan middenhuur. In 2022 stond dit onderwerp ook landelijk meer op de agenda en werd verkend hoe middenhuur kan worden gerealiseerd. Voor corporaties werd wettelijk meer ruimte gecreëerd en zij tonen sinds 2022 dan ook meer interesse dan voorheen. Voor marktpartijen lijkt dit segment nog steeds moeilijk te realiseren.

Maar door de meer intensieve samenwerking tussen marktpartijen en corporaties en het Woonberaad dat in 2023 gestart is, is dit nu wel meer bespreekbaar. Proactief programmeren Het terugdringen van slechte plancapaciteit blijft een aandachtspunt. Inzet van de Provincie op dit dossier bleef laatste jaren uit, waardoor niet de gewenste schaal van afbouw van slechte capaciteit bereikt werd. In 2022 werd in het kader van de Woondeal Limburg duidelijk, wat het aandeel sociale huur in de bestaande voorraad moet worden en het aandeel betaalbare woningen in nieuwbouwprogrammering. Parkstad ligt regionaal gemiddeld op koers, maar dat geldt niet voor een beperkt aantal Parkstadgemeenten. Voor de jaarschijven 2025 en later zal meer gestuurd moeten worden op het bereiken van deze verhoudingen die eind 2022 ook in het Wetsvoorstel Regie Volkshuisvesting zijn opgenomen. Eind 2023 heeft de bestuurscommissie besloten dat er een voorstel voor een woningbouwprogramma moet worden uitgewerkt op basis van de ambitie uit de Woonvisie, met meer ruimte voor nieuwe woningbouw op korte termijn (‘praktijkbehoefte’).

Aanpak ‘Proactief en Snel’ Stec Groep heeft in 2022 een advies Snel en proactief programmeren uitgebracht om sneller en meer ruimte te creëren voor nieuwe woningbouw op korte termijn (‘praktijkbehoefte’), maar ook met oog voor (gevolgen voor) de transformatieopgaven op de lange termijnstrategie. Dit advies gaat nog steeds op. Regionaal is in 2023 werk gemaakt van de versnelling van prioritaire woningbouwprojecten die vastgelopen waren. Gemeenten gaan over hun eigen capaciteit en de prioritering van projecten. In 2023 is de aanpak verder uitgewerkt met focus op de regionale visie op nieuwbouw in de Woonvisie, bouwstromen, prioritering van projecten en massa op de schaal van Parkstad (onder meer middels ontwikkelkaart die in 2024 voorzien is). Communicatie In 2021 is het oude krimpverhaal losgelaten en heeft Parkstad ingezet op nieuwbouw en het beeld van een aantrekkelijke woningmarkt en de actieve rol van de overheid daarbij. De Woondeal Limburg heeft daar aan bijgedragen. Flexibele woonvormen In de Regio Deal is afgesproken dat het thema ‘flexwonen’ zou worden onderzocht. Daarbij is gebruik gemaakt van het traject van de verdichtingsonderzoeken van het Atelier Rijksbouwmeester.

In 2021 zijn de resultaten van de verdichtingsonderzoeken in een door Stadsregio Parkstad Limburg, Rijkdienst voor Ondernemend Nederland, Atelier Rijksbouwmeester en het ministerie van BZK georganiseerde webinar gepresenteerd. In 2021 is het besluit genomen nader onderzoek te verrichten naar de mogelijke inzet van flexwonen bij problemen in de doorstroming in de woningmarkt. Dit onderzoek is in 2022 uitgevoerd. Flexwoningen is een van de oplossingen, maar ook tijdelijke woningbouw en kluswoningen. Reeds eerder werd in 2021 onderzoek verricht naar kluswoningen, maar hieraan is toen verder geen invulling gegeven. Het

30

onderzoek uit 2022 naar flexwoningen heeft geleid tot de bouwambities per gemeente. In de Woondeal Limburg is de ambitie voor 375 flexwoningen opgetekend. In het kader van circulaire bouw is verder in 2022 door het programma duurzaamheid een eerste gedachtegang voor een strategie circulair wonen opgesteld. Eerste voorzichtig onderzoek naar flexwoningen, industriebouw en bouwen met biomaterialen is in 2022 gestart. Gedurende de visiedag van 21 oktober 2022 is door de programmamanager flexwonen van BZK een bezoek aan de regio gebracht. In 2023 hebben gemeenten vooral zelf werk gemaakt van haalbaarheidsonderzoeken. Vanuit Parkstad zijn in 2023 de eerste voorzichtige voorbereidingen opgestart voor een convenant flexwonen met corporaties. Uitwerking van Wetsvoorstel Versterking Regie op de Volkshuisvesting Het Wetsvoorstel is in 2023 naar de Raad van State gegaan, maar nog niet aangenomen door de Kamer. Compaenen heeft in 2023 een eerste advies uitgebracht over de mogelijke gevolgen van de aanstaande wet. In afwachting van de Wet is het nog niet tot een gemeentelijk instrumentenkoffer gekomen. De Wet Opkoopbescherming heeft wel aandacht gehad. Pilotprojecten Wonen en Zorg Wonen en zorg was weliswaar een thema in de regionale prestatieafspraken met de corporaties en het ROH, maar behoort niet tot de kerntaken van Parkstad.

In 2021 heeft de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering opdracht gegeven om samen met RvO/ministerie van VWS te verkennen welke aanpak kan helpen bij het uitrollen van wonen/zorgprojecten. Een ondersteuningsteam van RvO heeft een aanpak (zogenaamde handreiking) voor Parkstad uitgewerkt die in de wijken door de gemeenten, zorgpartijen en corporaties gezamenlijk kan worden toegepast om te bepalen welke zorgvoorzieningen (fysiek in de zin van huisvesting en/of als dienst in termen van zorg) in wijken wenselijk en implementeerbaar zijn. De handreiking is in 2021 opgeleverd. De bestuurscommissie heeft in december 2021 bepaald, dat de nog beschikbare middelen worden ingezet voor het inhuren van een ondersteuningsteam voor het uitrollen van de handreiking in een aantal pilotwijken. Dat is in 2022 gebeurd met een subsidie van de ministeries van VWS en BZK voor een traject met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, waarbij vanuit het landelijke Programma Langer Thuis in 2022 een Ondersteuningsteam werd ingezet voor een project in Amstenrade. Dit project is eind 2023 opgeleverd. Daarnaast heeft Parkstad deelgenomen aan het kennistraject van VWS en Platform31 ‘Inclusieve wijken’ dat in 2021 afgerond is.

Lobby De wijzigingen in de wet- en regelgeving op het gebied van volkshuisvesting, hebben jarenlang niet altijd positief uitgepakt voor regio’s als Parkstad. Door de lobby van Parkstad heeft zich dit ten positieve gekeerd, waardoor de problemen van Parkstad post gevat hebben bij de landelijke politiek. De opgave in particuliere voorraad is steeds meer een nationale prioriteit van de volkshuisvesting geworden en Rijksregelingen als het Volkshuisvestingsfonds en de Woningbouwimpuls sluiten steeds beter aan op de opgaven in Parkstad. In het Regeerakkoord (2021) en in de Nationale Woon- en Bouwagenda (2022) met 6 programmalijnen wordt duidelijk een verband gelegd tussen Leefbaarheid en de aanpak van kwetsbaar particulier bezit. In december 2023 is in samenwerking met NPRZ en het ministerie van BKZ en met experts koers gezet op de lobby richting de nieuwe coalitie (n.a.v. de verkiezingen van november 2023). Gedurende een bezoek van minister de Jonge aan Parkstad over de woningmarkt is ingezoomd op het belang van rijksregelingen voor nieuwbouw en voor herstructurering. Verder is aandacht gevraagd voor de grote opgaven in de mijnkoloniën. Die opgave is ook opgenomen in de tweede Regio Deal (1 november 2023).

Fondsvorming Per 31 december 2023 stuurt de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering een programma van circa € 80 miljoen aan rijks- en andere middelen aan. •

Sloop- en transformatiefonds: € 120.000 Eerder is € 295.000 uit dit fonds ingezet voor herstructureringsprojecten als cofinanciering voor de Regio Deal.

31

•

• • • • • •

DU bevolkingsdaling / restantbudget Wijkenaanpak: €6.273.000. Hiervan is in ieder geval € 5.094.800 ingezet als cofinanciering Regio Deal (en Aurora) en € 225.000 als cofinanciering voor het Volkshuisvestingsfonds (tegenover de rijksbijdrage van € 525.000). Regio Deal 2019-2022: € 20.000.000 Volkshuisvestingsfonds 1e tranche: € 36.845.701 Volkshuisvestingsfonds 2e tranche: € 10.232.918,30 Startbouwimpuls: € 5.727.756 Woningbouwimpuls 5e tranche: € 1.252.696 Restant Wijkenaanpak: € 495.496

Stortingen in het sloop- en transformatiefonds waren in 2022 en 2023 lager dan in voorgaande jaren doordat sinds eind 2021 de beleidsregel “Ruim baan voor goede woningbouwplannen” van kracht is.

2.1.5 BC Sociaaleconomische Structuurversterking Inleiding Nadat de bestuurscommissie SES in het jaar 2022 haar koers heeft bepaald, is in 2023 deze programmatische koers vertaald en verder uitgewerkt tot een belangrijke bouwsteen binnen de nieuwe Regio Deal. Een terugblik op 2023 geeft op hoofdlijnen het volgende beeld: In de eerste helft van het jaar is het ambitie document voor onderwijs en kindontwikkeling met onderwijs en kind partners uitgewerkt in een regionale werkagenda met daarin drie hoofdopgaven. Deze agenda wordt sinds juni actief opgepakt en heeft inmiddels geleid tot een gezamenlijke Educatieve Agenda Parkstad, die begin 2024 bestuurlijk wordt vastgesteld. Daarnaast is de Parkstadmonitor Onderwijs & Kindontwikkeling in voorbereiding, en wordt er een analyse uitgevoerd naar de vernieuwing van de samenwerking tussen scholen en aanbieders van activiteiten op het vlak van brede talentontwikkeling. Ook deze onderwerpen liggen begin 2024 voor ter besluitvorming. Het was een jaar met verschillende inspirerende bijeenkomsten, gericht op regionale beleidsontwikkeling en versterking van de samenwerking.

Voorbeelden hiervan zijn de conferentie Onderwijs & Kindontwikkeling (zie hierboven) met daaruit volgend meerdere verdiepende bijeenkomsten in de eerste helft van het jaar, en de bijeenkomst in september over de regionale werkhubs, met als doel het creëren van een gezamenlijk beeld en ambitie over de doorontwikkeling van de mensontwikkelbedrijven. Een ander voorbeeld is de bijeenkomst die de Stadsregio Parkstad Limburg samen met VIE organiseerde voor medewerkers van de Parkstadgemeenten die werken aan een wijkgerichte aanpak. Integraal samenwerken in de wijk wordt gezien als het antwoord op de complexe maatschappelijke opgaven, betreffende vitale en gezonde wijken. Aangezien in de nieuwe Regio Deal de integrale gebiedsgerichte aanpak centraal staat, een zeer relevant thema waarop kennisontwikkeling en – uitwisseling in de regio noodzakelijk is. Er is ook veel aandacht uitgegaan naar de versterking van de bovenregionale samenwerking met Provincie Limburg en de Rijksoverheid. Hierbij noemen we specifiek het bezoek aan en de organisatie van bijeenkomsten vanuit het BZK- kennisnetwerk Regio’s aan de Grens, gericht op de problematiek ten gevolge van armoede en gezondheid. En het ambtelijk werkbezoek in september van het Ministerie van VWS aan Parkstad in het kader van gezondheid en vitaliteit, en verschillende bijeenkomsten met betrekking tot de nieuwe Regio Deal.

Gedurende het hele jaar lag de focus daarnaast op de uitvoering en afronding van projecten uit de eerste Regio Deal en de voorbereiding van nieuwe projectaanvragen voor de tweede Regio Deal. Eind 2023 zijn er al 3 SES aanvragen voor de nieuwe Regio Deal gehonoreerd, namelijk de voortzetting van Kansrijke Start, en de gebiedsgerichte aanpakken in Ubachsberg en Schinveld.

32

Platform In 2023 is er veel aandacht uitgaan naar het stevig verankeren van de sociaal economische elementen in een nieuwe toekomstige Regio Deal. Met als resultaat dat bijna één derde deel van de nieuwe Regio Deal middelen kan worden ingezet voor de SES aanpak middels thematische interventies (Kansrijke Start, Rijke Schooldagen en Onderwijs- Arbeidsmarkt) en de integrale gebiedsgerichte aanpak binnen de focusgebieden. Het is ook gelukt om alle Ministeries gerelateerd aan sociaal economische thema’s daadwerkelijk aan te haken bij deze regio. De ministeries van VWS, SZW en OCW zijn partner bij deze nieuwe Regio Deal. In 2023 organiseerden we gezamenlijk met het DB en de andere programma’s enkele bijeenkomsten van de brede maatschappelijke coalitie, waarmee we de stap zetten van een publieke agenda naar publiek- private gezamenlijke uitvoering. De samenwerking met bestaande coalities en samenwerkingsverbanden zoals Bureau Trendbreuk is geïntensiveerd en er vindt structureel en periodieke afstemming plaats. Vanwege de inzet in de Regio Deal op Kansrijke Start en op de gebiedsgerichte aanpak gericht op gezondheid en vitaliteit van inwoners en wijken is dit een logische ontwikkeling.

Beleid In mei 2023 is de regionale werkagenda Onderwijs- en Kindontwikkeling bestuurlijk vastgesteld door de gemeenten en deze is sinds medio 2023 in uitvoering. De regionale werkagenda omvat drie grote opgaven, namelijk het opstellen van een gezamenlijke Educatieve Agenda Parkstad (EAP), de ontwikkeling van een Parkstad Monitor Onderwijs & Kindontwikkeling en de coördinatie en organisatie van de opschaling van de Rijke schooldagen in Parkstad. De Stadsregio heeft hierin een coördinerende en faciliterende rol. De BC SES is sinds eind november opdrachtgever voor het voorbereiden van een Regionale aanvraag voor Regio Deal middelen om te komen tot de doorontwikkeling van de huidige MensOntwikkelBedrijven (MOB) in de regio tot regionale werkhubs. Stadsregio Parkstad Limburg fungeert als ambtelijk opdrachtgever. Het regionaal uitvoeringsprogramma voor gezondheid en vitaliteit in Parkstad wordt uitgevoerd middels de Vie Innovatie Hub Parkstad (VIHP). VIHP bundelt de krachten en zorgt samen met de Parkstadgemeenten, maatschappelijke partners, ondernemers én inwoners voor een aanpak in het terugdringen van gezondheidsachterstanden in Kerkrade en regio Parkstad.

Met de komst van de IZA, GALA en WOZO akkoorden en met de toenemende aandacht voor de integrale gebiedsgerichte aanpakken in de focusgebieden in Parkstad is er behoefte om het Regionaal Uitvoeringsprogramma van VIE te evalueren en in 2024 te actualiseren. De voorbereidingen hiervoor zijn in 2023 gestart en worden door de Stadsregio samen met de programmamanagement van VIE uitgevoerd.

Programmering Kansrijke start • Met betrekking tot Kansrijke Start is er een sterke inhoudelijke lijn ingezet en neemt het bereik binnen de actielijnen toe. Binnen de actielijnen is er nadrukkelijk oog voor draagvlak en draagkracht bij alle partners, hetgeen de samenwerking ten goede komt. De inzet heeft daadwerkelijk tot een versnelling geleid in Parkstad, waardoor men uiteindelijk in heel Zuid-Limburg is gekomen tot afspraken met betrekking tot een basisstructuur. • In alle Parkstadgemeenten zijn lokale coalities Kansrijke Start opgestart die zo’n 3 tot 5 keer per jaar bij elkaar komen. • In alle Parkstadgemeenten zijn daarnaast de Knooppunten Kansrijke Start operationeel. • De Proeftuin Geboortezorg Flex is in 2023 met gemeentelijke middelen verlengd. • De Centering aanpak is geïntensiveerd en wordt steeds verder uitgebreid. GBT/ Verlengde Schooldag in aansluiting op Rijke Schooldag uitwerking OCW • Binnen de Regio Deal zijn zeven volledige GBT scholen geïmplementeerd en wordt het concept van de Verlengde schooldag uitgevoerd op één school. Ook buiten de context van de Regio Deal geven

33

•

gemeenten vorm aan de opschaling en zijn er diverse verschijningsvormen ontstaan in de doorontwikkeling. In de tussentijd zijn daarnaast allerlei aanvullende subsidieregelingen ter beschikking gekomen om zowel de inhoudelijke programmering als het voedingsgedeelte onder bepaalde voorwaarden mogelijk te maken. Dit veroorzaakt echter nieuwe vragen ten aanzien van ontzorging van scholen op het vlak van administratie, coördinatie en inzicht in het mogelijke aanbod. De Stadsregio heeft hierin een ondersteunende rol en zoekt samen met gemeenten en onderwijsbesturen naar een passende oplossing hierin. Er heeft daarnaast een gesprek plaatsgevonden met OCW naar aanleiding van de gewijzigde spelregels in het vervolg op de subsidieregeling School en Omgeving. In relatie tot ‘Elke Regio Telt’ hebben we richting ministeries expliciet aandacht gevraagd voor de dominante beleids- en investeringslogica van sectorale regelingen, die in de regio averechts uitpakken. In april 24’ worden de uitkomsten van dit gesprek verwacht.

Onderwijs- en arbeidsmarkt • In 2023 is uitvoering gegeven aan de lopende projecten Praktijkverklaringen, Werk in de wijk, Wij(k) en Rolduckerveld BcPl Holz, en zijn de projecten Leren binnen het wijkbedrijf Brunssum-Noord, WooW en Sprinckplank afgerond. • Uit deze eerste regiodeal zijn lessen getrokken. Gebleken is dat, ondanks alle geleverde inspanningen, het effectief bereiken en mobiliseren van mensen om zich actief te oriënteren op werk en ontwikkeling, moeilijk is. In september 2023 kwam daarom een groot gezelschap van bestuurders, mensontwikkelbedrijven, gemeenten, onderwijs, reïntegratiepartijen, ministeries van SZW en OCW en het Werkgeversservicepunt Parkstad bij elkaar om samen de urgentie te bespreken en om de contouren van het concept Regionale Werkhubs te verkennen. Er werd gezamenlijk geconcludeerd dat de uitdagingen op de arbeidsmarkt qua volumes, organisatie en benodigde impact, groter zijn dan we met de huidige uitvoering kunnen realiseren. Én er werd de gezamenlijke ambitie uitgesproken om de ontwikkeling van regionale werkhubs samen op te pakken, ondersteund door de Regio Deal Parkstad. VIE- gezondheid en vitaliteit van inwoners en wijken Via verschillende projecten is uitvoering gegeven aan het Regionaal Uitvoeringsprogramma.

In 2023 zijn er bovendien enkele informatiebijeenkomsten georganiseerd in het kader van IZA/ GALA, met als doel de relevante stakeholders met elkaar in contact te brengen en gelijktijdig en volledig te informeren over de actualiteiten in Parkstad en Zuid-Limburg (de zorgkantoor-regio). Mede dankzij deze gezamenlijke afstemming zijn in 2023 het regiobeeld Zuid-Limburg en vervolgens ook het regioplan ingediend. Vanwege de toenemende aandacht voor de integrale gebiedsgerichte aanpakken in de focusgebieden in Parkstad heeft VIE samen met de Stadsregio bovendien een bijeenkomst belegd voor medewerkers van gemeenten die werken aan een wijkgerichte aanpak. Eind 2023 heeft de BC SES besloten om het Regionaal Uitvoeringsprogramma van VIE te evalueren en in 2024 te actualiseren. De voorbereidingen hiervoor zijn in 2023 gestart. In 2023 heeft de Stadsregio daarnaast de kansen verkend voor een gemeenschappelijke deelname aan een City Deal Gezonde & Gelukkige Steden. Doel van de deal: het benutten van gebiedstransformaties voor het vergroten van geluk en gezondheid van inwoners. Helaas werd begin 2024 geconcludeerd door de dealmakers van het Rijk dat nu het momentum en bestuurlijk commitment ontbreekt. Energiearmoede Met betrekking tot energiearmoede heeft de BC SES in 2023 gefungeerd als netwerktafel.

Monitoring Eén van de opgaven uit het ambitiedocument onderwijs en kindontwikkeling betreft de harmonisatie van beleid. De opgave tot harmonisatie hangt nauw samen met de opgave om te komen tot een Parkstad Monitor Onderwijs & Kindontwikkeling die inzicht geeft in de voortgang en impact op interventieniveau en op regioniveau en een procesevaluatie faciliteert bij de interventies. De Parkstad Monitor zal zoveel mogelijk gegevens samenbrengen uit verschillende bestaande bronnen zodat deze in samenhang bekeken en

34

geïnterpreteerd kunnen worden. In 2023 is hiertoe gewerkt aan doelstellingen per actielijn om vervolgens in 2024 in beeld te kunnen brengen welke databronnen nodig en beschikbaar zijn inzake de monitoring van de resultaatsdoelstellingen.

Instrumentontwikkeling Binnen de regionale werkagenda onderwijs en kindontwikkeling is er namens Innovo en Movare een verkenning gestart naar de werkwijze Niet Stapelen, maar Vervangen (NSMV). Stadsregio Parkstad Limburg faciliteert deze verkenning samen met het programmabureau Heerlen Noord en de genoemde onderwijsbesturen, nadat zij op verzoek van beide onderwijsbesturen eerder in juli 23’ een kennismakingsbijeenkomst organiseerde.

2.1.6 Grensoverschrijdende Samenwerking Verankering GROS binnen Dagelijks Bestuur en instelling van Ambtelijke Overleggen (AO) Afgelopen jaar is het themaveld Grensoverschrijdende Samenwerking (GROS) verder binnen ons Dagelijks Bestuur (DB) verankerd. De instelling van Ambtelijke Overleggen (AO) moet hiertoe structuur bieden voor nauwe samenwerking en afstemming tussen de Parkstadgemeenten. Deze overleggen zijn bedoeld om samen strategieën te ontwikkelen en uit te voeren die gericht zijn op het versterken van grensoverschrijdende relaties. Vanwege het feit dat GROS voor sommige gemeenten nog een “ver mijn bed show” is, worden de AO’s niet altijd even goed bezocht. Doel voor 2024 is om de betrokkenheid van alle gemeenten te bewerkstelligen. Versterking samenwerking met Aken: Organisatie van themaworkshops en concrete projecten In 2023 hebben we de beleidssamenwerking met Aken geïntensiveerd door middel van het organiseren van themaworkshops op het gebied van energie, circulariteit, mobiliteit en wonen. Deze workshops, die door ca. 60 beleidsmedewerkers en bestuurders zijn bezocht, waren niet alleen gericht op het delen van kennis en ervaring, ook op het ontwikkelen van concrete gezamenlijke projecten. Deze verbreding en verdieping van de samenwerking zijn een concrete invulling van onze ambitie om samen met Aken een grensoverschrijdend daily urban system te vormen.