12. Bijlage 1 Regionaal gezondheidsbeleid 2025-2030 ‘gezondheid nu, voor later!’
Tekst van het document
Onze ambities op het vlak van Gezonde Geest zijn:
• Wij willen zo veel mogelijk voorkomen dat mentale problemen bij kinderen, jongeren en volwassen ontstaan en escaleren.
• Wij streven naar een samenleving waarin alle kinderen en jongeren de optimale kansen krijgen om zich mentaal gezond te ontwikkelen.
• Wij willen stimuleren dat elke school een plek is waar jongeren zich veilig
voelen, optimaal kunnen leren en zich mentaal gezond kunnen ontwikkelen.
• Wij streven naar het terugdringen van het aantal suïcidepogingen en suïcides in Zuid-Limburg.
Onze ambitie is om van Zuid-Limburg rond 2030 een regio te maken waar mentale gezondheid net zo vanzelfsprekend is als fysieke gezondheid. Inwoners zijn zich bewust van hun mentale welzijn, durven hier open over te praten en weten waar ze terecht kunnen voor ondersteuning. Mentale gezondheid is geïntegreerd in alle aspecten van het leven en wordt actief bevorderd door inwoners, organisaties en overheden.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
37
2.3 Gezonde Geest
Wat doen we nu voor later We willen onze ambities realiseren door in alle levensfasen op de ‘juiste plaatsen’ op de ‘juiste momenten’ in te zetten op preventie, gericht op een goede mentale
• Het vergroten van de bewustwording over suïcide en het belang van preventie voor mentale gezondheid hierin. Een ketensamenwerking tussen alle
gezondheid. Op die manier willen we in alle levensfasen mentale problemen,
betrokken partijen is hiervoor noodzakelijk. Zo streven we naar een
waar mogelijk, eerder signaleren, stimuleren dat Zuid-Limburgers zich mentaal
actienetwerk met samenwerking tussen gemeenten en organisaties, waarin
goed blijven voelen en normaliseren. Namelijk, dat het hebben van perioden met
suïcidepreventie en bewustwording mentale gezondheid centraal staan.
mentale problemen en het omgaan met mensen met mentale problemen in de leefomgeving bij het leven horen. En dit ook doorgeven aan de volgende
Hierin staan we niet alleen. De afgelopen jaren hebben maatschappelijke
generaties. Dit doen we door:
organisaties, lokale overheden en het kabinet al ingezet op mentale gezondheid.
• In te zetten op preventieve maatregelen en het bieden van tijdige en
Bestaande programma’s, zoals Eén tegen Eenzaamheid, het Nationaal Preventie
passende ondersteuning. Zo willen we ervoor zorgen dat de inwoners in
akkoord en het Meerjarenprogramma Depressiepreventie bouwen hierop voort.
Zuid-Limburg de zorg krijgen die ze nodig hebben om hun mentale
Ook de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 is een belangrijke basis.
gezondheid te behouden of te herstellen.
Bovendien zijn gemeenten vanaf 2025 expliciet verantwoordelijk voor suïcide
• Vroegtijdige signalering, passende ondersteuning en het creëren van veilige
preventiebeleid.
en stimulerende omgevingen. Zo willen we ervoor zorgen dat jongeren
weerbaar zijn tegen de uitdagingen van deze tijd en hun volledige potentieel
Wel is inmiddels duidelijk dat er behoefte is aan een samenhangende aanpak;
kunnen benutten.
daar willen we ons als regio voor inzetten en een extra impuls aan geven.
• In te zetten op een positief schoolklimaat, mediawijsheid en digitale balans. Zo willen we jongeren toerusten om bewust om te gaan met de druk van school
De levensloopbenadering binnen Trendbreuk en de uitbreiding naar de volgende levensfases staan hierbij centraal.
en de digitale wereld.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
38
02 Onze pijlers voor gezondheidsbeleid
2.4 Gezonde Leefomgeving Gezond Opgroeien
Waar staan we nu
Gezond Blijven
Gezonde Geest
• In de regio Zuid-Limburg zijn grote verschillen te zien in de leefbaarheid in gemeenten. Een derde deel van de volwassenen vindt dat er niet voldoende plekken zijn in de buurt die ontmoeting van inwoners stimuleren.
• De luchtkwaliteit in (Zuid-)Limburg is onvoldoende; de gezondheidskundige advieswaarden voor luchtkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie worden nergens gehaald in de regio.
Gezonde Leefomgeving
• In bijna alle Zuid-Limburgse gemeenten ervaren inwoners meer geluidshinder dan gemiddeld in Nederland.
Het gaat dan niet alleen om (ernstige) geluidshinder van weg- en vliegverkeer, maar ook van buren. Ook zijn er grote verschillen in de ervaren veiligheid in de buurt (vooral onveiligheidsgevoelens in grotere steden), mede als gevolg van de inrichting van de omgeving.
• Groen in de buurt is vooral aanwezig buiten de grotere steden en binnen de grote steden onvoldoende aanwezig in de meest kwetsbare buurten. Ruim 40% van de volwassenen in Zuid-Limburg vindt dat er
onvoldoende plekken voor verkoeling zijn in de buurt. Daarbij is gebleken dat de armste wijken de warmste wijken zijn. Hier vind je vaak veel verstening en weinig groen. Ook scoort Zuid-Limburg lager op beweegvriendelijke omgeving (57%) in vergelijking met het Nederlands gemiddelde (64%).
• Scholieren uit de meeste Zuid-Limburgse gemeenten gaan minder vaak dan gemiddeld in Nederland lopend of fietsend naar school. Voor een deel heeft dit te maken met de inrichting van de schoolomgeving (denk aan veilige fiets- en voetpaden).
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
39
2.4 Gezonde Leefomgeving De fysieke leefomgeving staat op allerlei manieren onder druk. Willen we
Dit maakt het belang van de pijler Gezonde Leefomgeving duidelijk en dat er
voorkomen dat de gevolgen van luchtverontreiniging, vervuild milieu, extremere
gedifferentieerd beleid nodig is voor verschillende bevolkingsgroepen en
weersomstandigheden (o.a. meer hittegolven, hittestress en wateroverlast) en
verschillende gebieden.
effecten van klimaatverandering juist onze meest kwetsbare wijken treffen, is het belangrijk om nu in te grijpen. Want deze negatieve effecten komen boven op de
Op het gebied van de fysieke omgeving is er veel gezondheidswinst te boeken.
stress en prestatiedruk die veel inwoners al ervaren. Ook zijn rustige plekken in de
Op veel manieren kan de leefomgeving de gezondheid van onze inwoners
stad noodzakelijk en is er behoefte aan een groene leefomgeving. Een aantal
beïnvloeden. In positieve zin nodigt een veilige, groene en gezonde leefomgeving
zaken in dit toekomstbeeld is door gemeenten om te buigen of te beïnvloeden
uit tot actief bewegen, biedt mogelijkheden om elkaar te ontmoeten en
door het creëren van een gezonde leefomgeving. En voor onze regio geldt dit
beïnvloedt deze de toegankelijkheid van voorzieningen. De omgeving kan ook
nog veel meer!
gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Mensen kunnen door de omgeving ziek worden. Waar mensen dicht bij elkaar wonen, worden infectieziekten
Zuid-Limburg heeft namelijk verschillende kwetsbare gebieden waar sociale
bovendien makkelijker overgedragen. De kwaliteit van de leefomgeving heeft
problemen zich concentreren. In deze gebieden hebben mensen vaak een lage
invloed op de temperatuur in woningen en openbare ruimtes en kan leiden tot
sociaaleconomische positie en een slechtere gezondheid. Ze voelen zich vaker
hittestress en de daaruit voortvloeiende gezondheidsrisico’s. Ook bepaalt de
minder veilig en hebben meer last van maatschappelijke onrust. Tegelijkertijd
omgeving mede hoe veilig of onveilig mensen zich voelen.
zijn dit ook juist de wijken waar de leefomgeving niet optimaal is: weinig groen, weinig mogelijkheden om de woning te beschermen tegen o.a. hitte en water,
Zuid-Limburg is een dicht bevolkt gebied. Door de geografische vorm van de
dichtbevolkt, veel geluidshinder et cetera. En ook dit heeft weer een negatief
regio en de ligging met veel buitengrenzen komen allerlei factoren bij elkaar,
effect op de gezondheid. In wijken waar veel inwoners wonen met een hoge
zoals een vliegveld, autowegen en industrie. Kijkend naar de leefomgeving van
sociaaleconomische positie zijn mensen gezonder en worden zij gezonder ouder.
de inwoners van Zuid-Limburg zien we een toenemende bezorgdheid over
Ook de gevolgen van klimaatverandering en milieuverontreiniging zijn ongelijk
risico’s in de woonomgeving. Anderzijds is met de komst van de Omgevingswet
verdeeld. Rijkere inwoners kunnen zich namelijk beter wapenen tegen
de aandacht voor de invloed van de leefomgeving duidelijk toegenomen.
bijvoorbeeld wateroverlast en hitte.
De Omgevingswet zet een gezonde leefomgeving centraal naast veiligheid en goede omgevingskwaliteit.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
40
2.4 Gezonde Leefomgeving
Waar staan we voor De basis voor onze ambitie vormt de definitie in het programma Gezonde
Expertise op het gebied van de gezonde leefomgeving is binnen de GGD
Leefomgeving van het ministerie van VWS, die de VNG eveneens hanteert:
beschikbaar maar kan, kijkend naar de bovenstaande uitgangspunten en ambities, beter worden benut. In het regionaal gezondheidsbeleid spreken we
“Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de
nadrukkelijk de ambitie uit om gezondheid vroegtijdig te betrekken bij de integrale benadering van de leefomgeving, zowel fysiek als sociaal.
gezondheid zo laag mogelijk is.”
Wij dragen bij aan een gezonde leefomgeving die:
• Elkaar ontmoeten en samen recreëren stimuleert en sociaal verbindt. • Meer bewegen stimuleert (wandelen, fietsen en spelen). • Schoon, sociaal en fysiek veilig is en mensen beschermt. • Toegankelijk is voor álle gebruikers (denk aan ouderen, kinderen en mensen
met een beperking) en een goede toegang geeft tot voorzieningen (scholen,
Onze ambitie is dat in 2030 Health in All Policies is gerealiseerd en een gezonde leefomgeving overal nadrukkelijk op de agenda staat. Zuid-Limburg heeft dan actief ingezet op gezonde leefomgevingen op plekken waar de gezondheidsachterstand het grootst is. Leefomgevingen nodigen uit tot ontmoeten, samen recreëren, stimuleren en verbinden mensen en zijn toegankelijk voor alle inwoners.
winkels, buurthuis). Het creëren van een gezonde leefomgeving is dus niet alleen een taak van het sociaal domein, maar ook van de domeinen die zijn gericht op de fysieke inrichting en onderhoud van de leefomgeving. Bovendien vergt de inrichting van de leefomgeving een integrale samenwerking met organisaties buiten de gemeentelijke organisatie zoals woningcorporaties, wegbeheerders, ruimtelijke ordening maar ook welzijnswerk en zorg.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
41
2.4 Gezonde Leefomgeving
Wat doen we nu voor later De kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving hebben invloed op hoe gezond je bent en hoe gezond je je voelt. Inzetten op een gezonde leefomgeving voor
• Health in All Policies in al ons gemeentelijk beleid. We houden in de uitvoering van onze taken rekening met het feit dat gezondheid niet alleen wordt
iedereen kan onze aanpak om een trendbreuk te realiseren versterken. Daarbij
bepaald door leefstijl, genen of toegang tot zorg, maar ook door de leefom-
gaat het in de praktijk om het ontwikkelen van initiatieven voor het bevorderen
geving, de woonomgeving en het inkomen. We gaan dus uit van een integrale
en het beschermen van de gezondheid van mensen.
aanpak oftewel Health in All Policies. Dit houdt in dat we de effecten van beleid op gezondheid tot één van de afwegingsgronden van gemeentelijke beleid
Om te komen tot een leefomgeving die de gezondheid en het welbevinden van
maken. Dat wil overigens niet zeggen dat de gezondheidseffecten alle beleid
mensen bevordert en beschermt, zetten we in op:
bepalen, maar wel dat deze in de afwegingen nadrukkelijk worden
• Gezonde (kind)omgevingen en het positief beïnvloeden van de leefstijl. En we spreken ook onze netwerkpartners hierop aan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan
gezonde kinderopvang, scholen en kantines, rook- en alcoholvrije omgevingen
meegenomen.
• Integrale samenwerking: dit betekent dat bij beleidsontwikkelingen binnen
bijvoorbeeld het fysieke domein ook de expertise vanuit het sociaal domein
voor kinderen en de aanleg van veilige fiets- en wandelroutes. Dit heeft een
wordt betrokken. Het kan dan gaan over expertise op het gebied van gezond-
duidelijke relatie met de pijler Gezond Opgroeien waarin gewerkt wordt aan
heidsbevordering en -bescherming, maar ook bijvoorbeeld het betrekken van
meer Gezonde Scholen, een rookvrije start en omgeving voor meer kinderen
(de behoeften van) inwoners en het vormgeven van participatieprocessen.
en het gezonder maken van de omgeving waarin gesport wordt en waar kinderen veilig buiten kunnen spelen.
• Om gemeenten in besluitvorming en uitvoering te ondersteunen wordt waar
nodig de expertise van externe netwerkpartners zoals de Omgevingsdienst of de GGD optimaal benut. Het gaat dan om advisering en expertise op het gebied van gezondheidsnormen bij kwaliteit van het binnenmilieu van woningen, voldoende groenvoorzieningen in de wijk, ontmoetingsplekken voor bewoners, beweegmogelijkheden dicht bij huis, veilige fietspaden of geluidshinder veroorzaakt door bijvoorbeeld windturbines.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
42
2.4 Gezonde Leefomgeving
• Versterking van Infectieziektebestrijding en Pandemische Paraatheid (VIP). Om klaar te staan voor een nieuwe pandemie moeten alle betrokken organisaties zich op tijd voorbereiden. De afgelopen jaren is met VIP-financiering gewerkt aan het versterken van het infectieziektebestrijdingsteam bij de GGD Zuid-Limburg, verbetering van de monitoring en surveillance, uitbreiden van het wetenschappelijk onderzoek, meer bovenregionale samenwerking en het versneld opleiden van IZB-professionals.
• Bundeling van kennis is daarbij belangrijk. Hiervoor is het ontwikkelen van een Vaccinatie Expertise Centrum (VEC) binnen de regio Zuid-Limburg een mogelijkheid.
• Betrokkenheid van inwoners bij het gezonder maken en houden van hun leefomgeving is nadrukkelijk een belangrijke succesfactor in deze pijler.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
43
03
Randvoorwaarden
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
44
03 Randvoorwaarden
3.1 Bestuurlijke eindverantwoordelijkheid Zuid-Limburg voert sinds 2018 een regionaal gezondheidsbeleid. De bestuurlijke eindverantwoordelijkheid voor het gezondheidsbeleid ligt bij de gemeenteraden.
In de vorige nota werd de bestuurlijke eindverantwoordelijkheid ook neergelegd bij het Algemeen Bestuur van de GGD Zuid-Limburg. Met deze nota werd de reeds in gang gezette Trendbreukaanpak bekrachtigd en was de start van het programmabureau Trendbreuk een feit. Het was een logische keuze om het Algemeen Bestuur van de GGD een besluitvormende rol toe te kennen, aangezien het bovenal ging over de inzet vanuit de gemeenschappelijke regeling GGD Zuid-Limburg. Het programmamanagement Trendbreuk is inmiddels een structureel onderdeel van de GGD-begroting, zodat hier nu geen afzonderlijke besluitvorming over hoeft plaats te vinden. Het regionaal gezondheidsbeleid heeft betrekking op het gemeentelijk beleid, maar raakt uiteraard aan diverse andere besluitvormings- en adviseringsprocessen. Zo is de Stuurgroep Trendbreuk betrokken, omdat de Trendbreukaanpak de basis vormt voor dit beleid. De Gemeentelijke Regiegroep Gezond Zuid-Limburg is betrokken omdat het ook GALA en IZA raakt. Verder zijn tal van andere externe partners betrokken, omdat de uitgangspunten van het regionaal gezondheidsbeleid van invloed kunnen zijn op de door hen uitgevoerde inzet, al dan niet op basis van een subsidierelatie met een gemeente.
De GGD is als gemeenschappelijke regeling eveneens betrokken, zodat ook het Dagelijks bestuur en Algemeen Bestuur van de GGD belangrijke partners zijn in de uitvoering van het gezondheidsbeleid. Het Algemeen Bestuur fungeert daarnaast als bestuurlijke overlegtafel van zestien gemeenten voor de gezamenlijke aanpak zoals weergegeven in dit gezondheidsbeleid. De besluitvorming over het gemeentelijke gezondheidsbeleid vindt hier niet plaats (die ligt bij de gemeenten), wel nemen deze bestuurlijke overlegtafels besluiten ten aanzien van hun inzet gebaseerd op of volgend uit het regionaal gezondheidsbeleid.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
45
03 Randvoorwaarden
3.2 Financiën De zestien Zuid-Limburgse gemeenten hebben met het vaststellen van de vorige nota erkend dat het terugdringen van de gezondheidsachterstand van de regio een langjarige investering vergt; dit lukt niet in één beleidsperiode.
Tegelijkertijd hebben we de afgelopen beleidsperiode ervaren dat de Trendbreukaanpak duidelijk zijn vruchten afwerpt. Door massa te maken en meer integraal samen te werken lukt het om steeds meer kwetsbare gezinnen en mensen te bereiken. De werkende principes van de Trendbreukaanpak willen we nu uitbreiden om te bevorderen dat mensen gezond blijven, fysiek, mentaal en sociaal, in een gezonde leefomgeving. Zodoende is het noodzakelijk om de financiële basis voor deze aanpak de komende jaren te continueren. Daarbij leggen we nadrukkelijk de verbinding met bestaande programma’s, zoals GALA en IZA, zodat die elkaar onderling versterken. Gezondheid nu, voor later! is een richtinggevend document voor het gemeentelijke gezondheidsbeleid waarbij de uitvoering via reeds bestaande vastgestelde uitvoeringsplannen gerealiseerd wordt. De financiering daarvan past binnen de bestaande kaders, waarbij middelen vanuit GALA en IZA uiteraard betrokken worden en waar dat kan ook vanuit andere beleidsdomeinen, denk aan ruimtelijke ordening, onderwijs, armoedebestrijding. Deze financiering wordt gebruikt om de bestaande middelen te ondersteunen en ingezette programma’s te bestendigen. Het staat echter buiten kijf dat eventuele financiële beperkingen en bezuinigingen op de publieke gezondheid een remmend effect hebben.
De complexiteit van een integrale aanpak waarbij gezondheid in alle beleidsterreinen wordt meegenomen, vraagt om sterke regie, lange adem en sturing op efficiënte inzet van middelen.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
46
03 Randvoorwaarden
• Gezond Opgroeien wordt grotendeels ingevuld door het Werkplan Trendbreuk
zit. Voor de aanpak suïcidepreventie stelt het rijk middelen beschikbaar voor
2024-2026 en het programmaplan Trendbreuk. De financiering daarvan is
de organisatie en uitvoering. Deze moet kostendekkend worden ingericht
afgedekt binnen de begroting van de GGD (programmabureau en JGZ
waarbij in deze nota wordt uitgesproken dit zoveel mogelijk regionaal vorm te
onderdelen), via IZA (regionale coördinatie) en de interventies worden
geven, eventueel in de vorm van een actienetwerk suïcidepreventie.
gefinancierd binnen de begrotingen van de uitvoerende organisaties zelf. De voortzetting van Trendbreuk als genoemd in dit regionaal gezondheidsbeleid vindt plaats binnen deze kaders.
• Gezond Blijven richt zich op de versterking van preventie en gezondheids
• Gezonde Leefomgeving is een van de belangrijkste thema’s voor de toekomst op het gebied van gezondheidsbevordering. Desondanks richt de inzet zich
vooralsnog op het versterken van de verbinding tussen beleidsvelden en een grotere, vroegtijdige betrokkenheid van gezondheid bij met name de ontwik-
bevordering van de volwassen en ouder wordende inwoner. Bestaande
kelingen in en van de fysieke leefomgeving. Ook hier vindt regionaal en lokaal
aanpakken en interventies als Welzijn op Recept, Gecombineerde Leefstijl
inzet plaats vanuit onder andere GALA gezonde leefomgeving. Voor
Interventie, Ketenaanpak Valpreventie, Eén tegen Eenzaamheid worden
Versterking van Infectieziektebestrijding en Pandemische paraatheid (VIP) zijn
momenteel gefinancierd vanuit GALA en IZA en gemeentelijke middelen.
we afhankelijk van Rijksfinanciering.
Deze middelen staan met de aangekondigde landelijke bezuinigingen ter discussie. Daarnaast kan de ambitie behorende bij Gezond Blijven ook
Ondanks de enorme opgave op het gebied van gezondheid en het inlopen van
versterkt worden door binnen bestaande inzet in het reguliere welzijnswerk
achterstanden hebben we geen extra financiële ruimte voor investeringen in
en andere gemeentelijke inzet. En door samen te werken met andere partners
publieke gezondheid. Veel van de hierboven genoemde inzet moet uit de
als woningcorporaties en informele organisaties, zonder dat hiervoor nood
reguliere middelen komen. Nadrukkelijk wordt verbinding gezocht met andere
zakelijkerwijs extra investeringen nodig zijn.
financieringsstromen die het Rijk biedt of die in andere domeinen voorhanden
• Gezonde Geest richt zich vooral op het in kaart brengen en analyseren wat
zijn. Gedacht wordt aan transformatiegelden IZA, middelen in de ruimtelijke
binnen de regio gebeurt aan het versterken van mentale gezondheid. En
opgave, Regiodealgelden en dergelijke. Ook is er inzet mogelijk vanuit het sociaal
vervolgens hoe we dit sterker kunnen verbinden met inzet binnen de andere
domein en de zorg die bijdragen aan de opgave van Zuid-Limburg en de
pijlers. Ook hier vindt inzet regionaal en lokaal plaats vanuit GALA mentale
ambities in het regionaal gezondheidsbeleid. Deze organisaties hebben weer
gezondheid en mogelijk vanuit IZA met transformatiegelden voor het trans
een andere financieringsstroom (Wlz, Wmo), veelal ook vanuit een subsidie-
formatieplan mentale gezondheid waarbij ook een begroting sociaal domein
relatie met de gemeente.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
47
03 Randvoorwaarden
3.3 Burgerbetrokkenheid ‘Met “burgerbetrokkenheid” wordt de actieve deelname van individuen aan publieke besluitvormingsprocessen bedoeld die van invloed zijn op hun persoonlijke en collectieve belangen’ (Movisie). Burgerparticipatie of burgerbetrokkenheid is een manier om burgers te laten participeren aan het beleid van de overheid (in dit geval de gemeente) of organisatie. Het gaat erom dat burgers zeggenschap krijgen over hun leefomgeving of de situatie waarin ze verkeren, waardoor er actief burgerschap en verantwoordelijkheid(sbesef) ontstaat. Daarmee creëer je tweerichtingsverkeer tussen overheid en burgers waar dat tot voor kort vooral eenrichtingsverkeer was. Burgers voelen zich meer gehoord en er ontstaat een actieve invulling van de representatieve democratie. Steeds meer gemeenten zijn hiermee bezig en ook de gemeentelijke adviesraden sociaal domein stimuleren deze ontwikkeling. Dat betekent nog niet dat dit proces vlekkeloos verloopt of dat burgerbetrokkenheid een duidelijke invulling krijgt. Er zijn nog genoeg valkuilen en hindernissen te overwinnen. Denk bijvoorbeeld aan de verhouding tussen burgerbetrokkenheid en de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad. Of de vraag of actieve burgers voldoende representatief zijn voor de bewoners namens wie zij zeggen te spreken. Of de financiering van wijkprojecten die door burgers worden aangedragen.
En überhaupt de relatie tot het beleid van de gemeente dat wellicht in de wielen gereden wordt door burgerinitiatieven. Kortom, genoeg vragen, maar het staat buiten kijf dat de Zuid-Limburgse gemeenten de noodzaak van burgerbetrokkenheid zien en daar volop mee experimenteren. In deze nota ondersteunen we deze ontwikkeling van ganser harte vanwege drie hoofdargumenten.
• Ten eerste omdat gezondheid een verantwoordelijkheid is die mensen zelf dragen en waarover mensen ook zo lang en goed mogelijk regie willen houden (ook als er hulp en ondersteuning nodig is). Dat komt voort uit het concept van Positieve Gezondheid, waarbij zingeving, veerkracht en optimaal functioneren centraal staan.
• Ten tweede omdat burgers ideeën hebben over de inrichting van hun sociale en fysieke leefomgeving en daar ook invulling aan willen geven die past bij hun ervaring en beleving van hun buurt of wijk.
• Ten derde omdat gemeenten baat hebben bij de inzet van burgers in hun wijk en daar gebruik van kunnen maken. Het creëert eigenaarschap en zorgt voor ontmoeting, wat de leefbaarheid en gezondheid ten goede komt.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
48
03 Randvoorwaarden
3.4 Communicatie We kunnen de trend van langjarige gezondheidsachterstanden niet alleen doorbreken, dat moeten we doen met het hele maatschappelijke veld en met inwoners. De afgelopen beleidsperiode hebben we daar grote stappen in gezet, er is een groot betrokken maatschappelijk veld dat gezondheid en het doorbreken van gezondheidsachterstanden inmiddels hoog op de agenda heeft staan. Gezondheid nu, voor later! richt zich vooral op de (landelijke en provinciale) overheid, gemeenten, GGD en zorg- en welzijnsorganisaties. Dit is dan ook de doelgroep van de communicatie over deze nota. Om Gezondheid nu, voor later! bekend te maken bij betrokken partijen en inwoners van Zuid-Limburg maken we gebruik van diverse relevante communicatiekanalen. Ook de lokale kanalen van de verschillende gemeenten. Ons doel is de urgentie van de problematiek helder krijgen en draagvlak te genereren voor de ambities van deze nota.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
49
03 Randvoorwaarden
3.5 Monitoring en evaluatie 2025-2030 We sluiten aan bij bestaande landelijke en regionale plannen voor monitoring van de GGD Zuid-Limburg (Gezondheidsmonitor Jeugd, Jongvolwassenen, Volwassenen en Ouderen), het programma Trendbreuk, Regioplan Zuid-Limburg (IZA) en de GALA-uitvoeringsplannen. De monitoring en evaluatie van aanpakken en interventies blijven gehandhaafd. We maken daarbij gebruik van de expertise, netwerken en kennisontwikkeling binnen AWPG Mosa. De GGD Zuid-Limburg brengt systematisch de gezondheid van inwoners in kaart en deelt de resultaten via de Gezondheidsatlas. Vanuit deze wettelijke taak houdt de GGD Zuid-Limburg gemeenten periodiek op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen en trends, specifiek ook toegespitst op de pijlers die centraal staan in het regionaal gezondheidsbeleid. Aanvullend is inzicht in het proces van belang om na te gaan in hoeverre de doelstellingen uit het regionaal gezondheidsbeleid worden behaald. Waar nodig wordt bijgestuurd. Voor de nota staat een tussenevaluatie gepland in 2028. Met deze tussenevaluatie kunnen gemeenten goed volgen hoe de beleidsuitgangspunten per onderdeel uitwerking vinden. Deze tussenevaluatie laat de stappen zien die in het proces gezet zijn. Deze informatie wordt aangevuld met gegevens uit de Gezondheidsmonitors. Op basis van deze evaluatiegegevens worden doelen bijgesteld.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
50
Begrippenlijst Health in All Policies: gezondheid centraal in het beleid van alle domeinen. Gezondheid wordt beïnvloed door diverse factoren die zich grotendeels buiten het domein van gezondheid en zorg bevinden. Voor het oplossen van actuele
Regionale GALA-plannen:
• Welzijn op Recept: het mentale welbevinden bevorderen van mensen met
psychosociale problematiek waar geen medische behandeling aangewezen
gezondheidsvraagstukken, zoals het verminderen van gezondheidsachter
is en een verbinding leggen via de eerstelijns zorg(huisartsen) met bestaande
standen of het inrichten van een gezonde leefomgeving, spelen maat
interventies in het sociaal domein door gebruik te maken van een
schappelijke determinanten van gezondheid een sleutelrol. Het gaat dan
welzijnscoach.
bijvoorbeeld om voldoende en stabiel inkomen, passende scholing of een goed
Regionale afstemming over voldoende aanbod van welzijnscoaches,
geïsoleerd huis. Dit gegeven vraagt om (samenhangend) beleid waarin
opleiding van de welzijnscoaches en aansluiting bij huisartspraktijken.
doelstellingen op het gebied van gezondheid en doelstellingen van andere domeinen elkaar versterken.
• Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI): preventie van overgewicht bij volwassenen. Met een GLI (zoals Healthy life) de fysieke en mentale
gezondheid alsmede de zelfregie, zelfredzaamheid en participatie bij Health with All Policies: met als betekenis dat het domein van gezondheid samenwerkt met andere domeinen, elke domein behoudt zijn eigen prioriteiten en hoofddoel.
deelnemers bevorderen waardoor de kwaliteit van leven toeneemt.
• Ketenaanpak Valpreventie: is voor thuiswonende ouderen van 65 jaar of ouder die meer risico lopen op vallen.
Er zijn erkende beweeginterventies ingekocht door het sociaal domein die zich Health for All Policies: concept dat de wederkerige relatie tussen gezondheids domeinen en andere beleidsterreinen aangeeft. De gezondheidssector laat zien hoe gezondheid kan bijdragen aan doelen van andere domeinen
richten op het verkleinen van het risico op vallen.
• Eén tegen Eenzaamheid: regionale samenwerking via onderlinge kennisdeling. Daarvoor worden inspirerende lokale voorbeelden, ervaringen en beoogde
doelgroepen gedeeld. Het delen van ervaring en kennis over wat werkt, draagt bij aan regionale samenhang.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
51
• Gezonde Leefomgeving: via regionale kennissessies en workshops een
bijdrage leveren om alle inwoners van Zuid-Limburg een gezonde, groene en veilige leefomgeving te bieden. Die omgeving beschermt hen tegen de impact van negatieve milieueffecten op gezondheid en uitnodigt tot gezond gedrag. Gemeenten worden met kennis ondersteund om zo gezondheid een volwaardige plaats te geven in de fysieke leefomgeving.
Vaccinatie Expertise Centrum (VEC): een van de speerpunten binnen Versterking van Infectieziektebestrijding en Pandemische paraatheid (VIP) is het ontwikkelen van een VEC binnen de regio Zuid-Limburg. Een centrum waarin vaccinatie-expertise wordt gebundeld en voorzieningen worden gecreëerd om laagdrempelige en beter toegankelijk inwoners in staat te stellen zich te laten vaccineren.
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
52
Bronnen Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA)
Handreiking voor gemeenten en GGD, werken aan mentale gezondheid in lokaal beleid, Trimbos 2023
Burgerbetrokkenheid Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 De preventieve kracht van sport, bewegen, voeding en cultuur Initiatiefwet Integrale Suïcidepreventie Definitie mentale gezondheid, Trimbos 2024 Kamerbrief aanbieding RIVM Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024 Factsheet Aanpak mentale gezondheid: Van ons allemaal Kennisbeeld “Health in All Policies”: verkenning vanuit internationaal, nationaal en Factsheet mentale gezondheid: gedurende levensloop
lokaal perspectief
GALA: gezamenlijke inzet op een gezonde generatie, VNG. 6 februari 2023
Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024: Gezondheid breed op de agenda
GGD Zuid-Limburg. www.Gezondheidsatlaszl.nl
Nieuwe campagne ‘Praat vandaag over morgen’
GGD Zuid-Limburg werkt aan gezond en actief leven. Meerjarenbeleidsplan
Omgevingsdienst Zuid-Limburg
2024-2027. Deel A Inhoudelijke toelichting. 14 juli 2023 Omgevingswet Handreiking Gezonde gemeente Omgevingswet, Regels over gezonde leefomgeving in Omgevingswet
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
53
Regiobeeld Zuid-Limburg 2023, 1 juli 2023
Zuid Springt eruit. Zuid-Limburg zet nieuwe trend in gezondheid. Nota Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2020-2023
Regioplan Zuid-Limburg 2023, Samen voor een gezond en goed leven in Zuid-Limburg, 11 december 2023 RIVM: Impactvolle determinanten van gezondheid RIVM Factsheet: De invloed van de fysieke leefomgeving op gezond gedrag Sociale agenda Provincie Limburg Trendbreuk Zuid-Limburg, Werkplan 2024-2026, De trend is gezet Visiedocument Gezond Leven 2025 MUMC+ VNG Samenwerken aan een gezonde leefomgeving Voorbeelden initiatieven samenwerking zorg- sport/bewegen Voortgangsrapportages Trendbreuk Wet publieke gezondheid
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
54
Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030
55
Vragen? communicatie@ggdzl.nl