12. Bijlage 1 Erfgoedvisie 2025-2031

6.2 (H)erkennen van erfgoed Interne afstemming binnen de gemeentelijke organisatie Voordat dit beleidsplan wordt uitgedragen naar inwoners en erfgoedeigenaren, is het noodzakelijk om binnen de gemeentelijke organisatie de neuzen in dezelfde richting te krijgen. Medewerkers in alle geledingen van de organisatie moeten kennisnemen van het erfgoedbeleid, zich bewust worden van de rol en waarde van erfgoed en handelen in de geest van deze beleidsnota. Actiepunt:  Beleidsplan uitrollen en implementeren binnen de gemeentelijke organisatie Inventarisatie, selectie en bescherming van erfgoed Als eerste willen we een allesomvattende inventarisatie en selectie van het ruimtelijk erfgoed uitvoeren. Zoals reeds vermeld, willen we bij dit proces de heemkundevereniging De Bongard betrekken. De heemkundevereniging heeft aangegeven hieraan te willen meewerken. Op basis van de inventarisatie en selectie willen we het bedreigde erfgoed in kaart brengen. Afhankelijk van de resultaten hiervan willen we, vooruitlopend op de bescherming in het omgevingsplan, mogelijk al bescherming bieden op grond van de Verordening fysieke leefomgeving. Dit zal worden afgestemd met de gemeenteraad. Voor de bescherming van bedreigd erfgoed moet de gemeenteraad immers een gewijzigde verordening vaststellen. De bescherming van het overige erfgoed zal plaatsvinden via het toekomstige omgevingsplan.

Daarvoor moet de selectie uiteindelijk worden uitgewerkt tot een waardenkaart, die kan worden omgezet naar de systematiek (DSO) van het omgevingsplan. De bescherming vindt plaats door in het omgevingsplan een vergunningstelsel op te nemen. In deze beleidsnota zijn per erfgoedcategorie de uitgangspunten voor bescherming aangegeven. Overigens betekent de bescherming van erfgoed niet dat er niets meer mag veranderen aan een beschermd object. Actiepunten:  Bedreigd erfgoed inventariseren en beschermen; hiervoor verordening fysieke leefomgeving wijzigen.  Voor inventarisatie bestaande data op kaart zetten  Inventarisatie van erfgoed samen met historische verenigingen en medewerkers gemeente  Selectie van erfgoed door profesionals  Selectie van het erfgoed beschrijven, waarderen, motiveren en op kaart zetten. Het betreft aardkundige waarden, archeologische waarden, cultuurlandschap, groen- en landschapselementen, historische infrastructuur, historische nederzettingen, historische bebouwing  Nadat de erfgoed bescherming is opgenomen in het omgevingsplan zullen er extra mensenuren uit de organisatie nodig zijn om vergunningaanvragen af te handelen. Bewustwording en draagvlak creëren bij inwoners en erfgoedeigenaren Het belangrijkste instrument voor het behoud van erfgoed blijft het creëren van bewustwording en draagvlak bij inwoners en erfgoedeigenaren.

Veel erfgoed wordt niet als zodanig herkend en als vanzelfsprekend ervaren. Inwoners zijn zich niet altijd bewust van de bijzondere kwaliteiten van erfgoed. Om bewustwording en draagvlak te vergroten, wordt een communicatieplan opgesteld. Mogelijke communicatie-instrumenten zijn websites, kranten, infobladen, (lokale) omroepen, sociale media en informatiebijeenkomsten. Actiepunten:  Opstellen en implementeren comunicatieplan.  Draagvlak creëren via website, krantenartikelen, infobladen, lokale omroep, sociale media en informatiebijeenkomsten.

59

41. een van de spoortunnel bij Bocholtz onderdeel van de spoorlijn Maastricht - Aken

60

6.3 Het verbeteren van de kwaliteit en duurzaamheid van erfgoed Maatwerk en mensenwerk Bewustwording en draagvlak voor erfgoed zijn essentieel voor het behoud ervan. De regelgeving rondom erfgoed is complex en vereist specifieke kennis. Met goede informatie kunnen veel vooroordelen worden weggenomen, maar erfgoedzorg blijft maatwerk en mensenwerk. Om te voorzien in een goede informatievoorziening moet de gemeentelijke website voor dit specifieke thema opnieuw worden ingericht. Daarnaast willen we de richtlijnen en toetsingscriteria herzien, zodat initiatiefnemers in een zo vroeg mogelijk stadium inzicht krijgen in de eisen die aan monumenten en erfgoed worden gesteld en hier tijdig rekening mee kunnen houden. Het uitgangspunt is dat gemeentelijke medewerkers actief meedenken met initiatiefnemers over de planvorming rondom erfgoed. Zij begeleiden hen bij de complexe regelgeving en subsidiemogelijkheden en geven inzicht in wat wel en niet mogelijk is. Verder willen we algemene informatieavonden organiseren voor erfgoedeigenaren. Daarmee hopen we in contact te komen met eigenaren en de drempel naar de gemeente te verlagen. We willen tijd nemen voor persoonlijke gesprekken met monument- en erfgoedeigenaren om bewustwording te creëren over details en waarden, voorlichting te geven over onderhoud, restauratie, herbestemming en duurzaamheid, en wederzijds begrip te bevorderen.

Actiepunten:  Inrichten van de informatievoorziening op de gemeentelijke website.  Opstellen van richtlijnen en toetscriteria voor wijziging van erfgoed.  Organiseren van informatieavonden voor monumenteneigenaren.  Persoonlijke gesprekken aangaan met initiatiefnemers en monumenteneigenaren om hen de weg te wijzen in de wereld van erfgoed.  Draagvlak creëren via de website, krantenartikelen, infobladen, lokale omroep, sociale media en informatiebijeenkomsten. Details en deskundigheid Om belangrijke details te herkennen, moeten medewerkers voldoende kennis en affiniteit met erfgoed ontwikkelen. Waar nodig zal hiervoor een opleidingstraject of cursusaanbod worden ingezet. Daarnaast willen we een achtervang of vraagbaak inrichten, zodat medewerkers met specifieke vragen kunnen terugvallen op deskundige ondersteuning. Wij willen snel en adequaat reageren op aanvragen voor omgevingsvergunningen met betrekking tot erfgoed. Vanwege de bescherming van erfgoed via het omgevingsplan zullen de vergunningprocedures worden aangepast. Daarnaast willen we toetsingsprotocollen en checklists ontwikkelen en de intake van aanvragen verbeteren, met extra aandacht voor de volledigheid van de ingediende informatie, vooral met betrekking tot relevante details van te wijzigen onderdelen. Details zijn immers cruciaal voor het behoud van erfgoed.

Om inzicht te krijgen in de specifieke details van erfgoed, wordt bij ingrijpende veranderingen (bouwhistorisch) onderzoek volgens de URL 2007 "Bouwhistorisch onderzoek met waardestelling" verplicht gesteld als onderlegger voor de planvorming. Bij kleinere projecten moeten gemeentelijke medewerkers tijdens een locatiebezoek kunnen beoordelen welke onderdelen van waarde zijn. In dergelijke gevallen kan een onderzoek achterwege blijven. Tot slot is het belangrijk dat er afstemming plaatsvindt tussen de planvorming en uitvoering. Om alle neuzen in dezelfde richting te krijgen, vindt vóór de uitvoering een afstemmingsoverleg plaats tussen de gemeente (plantoetser en toezichthouder), de initiatiefnemer en de uitvoerende partij. Hierbij worden belangrijke details en controle- en overlegmomenten besproken. Actiepunten:  Het opleiden van medewerkers zodat er voldoende erfgoedkennis binnen de organisatie aanwezig is.  Inrichten van een achtervang/vraagbaak, zodat medewerkers (zeker in het begin) met specifieke vragen kunnen terugvallen op deskundige ondersteuning.  Inrichten van de vergunningprocedure voor erfgoed met standaardbrieven.  Ontwikkelen van checklists voor ontvankelijkheid (vooral details) en het toetsen van aanvragen.  Bij grotere plannen altijd bouwhistorisch onderzoek volgens URL 2007 vragen.

 Voorafgaand aan de uitvoering vindt een afstemmingsoverleg plaats tussen plantoetser, handhaver, initiatiefnemer en de uitvoerende partij.  Bij controle en handhaving prioriteit geven aan erfgoed.

61

Uitvoeringsplanning Erfgoedbeleid (h)erkennen van erfgoed Interne afstemming Beleidsplan uitrollen en implementeren binnen de gemeentelijke organisatie Inventarisatie, slectie en bescherming Bedreigd erfgoed inventariseren en beschermen; hiervoor verordening fysieke leefomgeving aanpassen Voor inventarsatie bestaande data op kaart zetten Inventarisatie van erfgoed samen met historische verenigingen en medewerkers gemeente Selectie erfgoed door professionals De selectie van het erfgoed beschrijven, waarderen onderbouwen en op kaart zetten Updaten archeologische kaarten t.b.v. omgevingsplan Aardkundige waarden Bestaande gegevens bomen en landschapselementen op kaart zetten en controleren Cultuurlandschap waarderen en op kaart zetten Historische infrastructuur waarderen en op kaart zetten Historische nederzettngen waarderen en op kaart zetten Gebouwd erfgoed op kaart zetten, motiveren met redengevende omschrijvingen Klein erfgoed kruisen, kapellen, bakhuisjes etc. Aangeven panden met bouwhistorische verwachting Extra aanvragen Extra vergunningaanvragen t.g.v.

bescherming erfgoed in omgevingsplan Extra overleg bouwhistorisch waardevolle onderdelen in interieur Bewustwording en draagvlak creëren bij inwoners en eigenaren erfgoed Communicatieplan opstellen en uitvoeren Algemene informatie op website Verbeteren kwaliteit en duurzaamheid van erfgoed Maatwerk en mensenwerk Inrichten van informatievoorziening en loketfunctie Het bijstellen en communicatie van richtlijnen en toetsingscriteria erfgoed Informatiebijeenkomsten voor monumenteneigenaren Maatwerk en mensenwerk: persoonlijke gesprekken met eigenaren/initiatiefnemers Details en deskundigheid Opleiding medewerkers Verbeteren en inrichten van het proces van vergunningverlening voor monumenten, archeologie en groen- en landschapselementen Archeologische deskundigheid inschakelen voor beoordeling onderzoeken Bouwhistorisch onderzoek grote plannen rijksmonumenten Initiatiefnemers ondersteunen bij planvoorbereiding Afstemmingsoverleg gemeente (plantoetser en toezichthouder) met initiatiefnemer en uitvoerende partij voor en tijdens de uitvoering Prioriteit geven aan handhaving erfgoed Proactieve rol gemeente Inventariseren van monumenten en erfgoed met restauratieachterstand en leegstand Overleg met eigenaren omtrent initiëren restauraties en herbestemmingen Stimuleren Opstellen subsidieregeling Inrichten in regelen subsidiestelsel met standaardbrieven etc Subisidie verstrekken voor

waardevolle panden, klein erfgoed, onrendabele rijksmonumenten en evt groen en landschapselementen Ruimere herbestemming voor waardevolle gemeentelijke panden en rijksmonumenten mogelijk maken waaruit restauratie en onderhoud van panden kan worden gefinancierd. Er wordt bij het opstellen van het omgevingsplan gekeken welke panden hiervoor in aanmerking komen. Bij grootschalige restauratie van waardevolle gemeentelijke panden overwegen om deze aan te wijzen tot gemeentelijk monument waardoor provinciale subsidie kan worden verkregen. Verduurzaming landschappelijk erfgoed Reconstructie van landschap volgens historische principes kan wateroverlast en erosie tegen gaan (klimaatadaptie) Inzicht krijgen in de groen- en landschapselementen die verloren zijn gegaan en stimuleren van terugbrengen, versterken en onderhoud aan groen- en landschapselementen, waarbij zoveel mogelijk een beroep zal worden gedaan op regeling van de Provincie en Natuurlijk Limburg en de gemeente waar nodig bijuitdragen en beleefbaar maken cultuurhistorisch erfgoed Verbeteren van de fysieke beleving van historische gebieden voor inwoners en toeristen.

Versterken toerisme: bij herbestemming oog voor toeristische functies zoals B&B en horeca In samenwerking met heemkundige vereniging ontsluiten van erfgoed en de verhalen van via een website voor inwoners (draagvlak en bewustwording) en toeristen Hiervoor wordt een laagdrempelige mobiele app ontwikkeld In samenwerking met heemkundige vereniging educatieprojecten op te zetten voor basisscholen om onze trots aan de jeugd door te geven

42. Tabel met de planning van de uitvoering

62

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

i

s

s

s

s

s

s

i

i

i

i

i

i i

i i

i

i i

i

i

i i i i

i

i i

i

i i s s i i

s s

s s

s s

s s

s s

s s

i i

s i

s

s s

s

s s

s

i

i s

s

i s

s

i s

s

s

s

s

s

s

s s

s s s

s s s

s s s

s s s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

i

i

s

s

s s

s s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

i

s

i

s

i i

s

i i s

i

Pro-actieve rol gemeente De gemeente wil de kwaliteit van erfgoed verbeteren door een lijst op te stellen van monumenten en erfgoedlocaties met restauratieachterstand en leegstand. Dit kan worden vastgesteld op basis van bestaande gegevens, inventarisaties en het verzenden van een enquête naar eigenaren. Er wordt structureel tijd gereserveerd om periodiek en gefaseerd monumenten en hun eigenaren te bezoeken. De prioriteit ligt bij monumenten met restauratieachterstand en leegstand. De gemeente wil eigenaren van deze panden proactief benaderen en in gesprek gaan over de mogelijkheden voor restauratie en herbestemming. Om de herbestemming van erfgoed en monumenten te bevorderen, zal de gemeente ruimhartiger omgaan met bestemmingswijzigingen. In samenwerking met de eigenaar wordt gezocht naar planologisch aanvaardbare en economisch rendabele herbestemmingen van erfgoed. Actiepunten:  Het inventariseren van monumenten en erfgoed met restauratieachterstand en leegstand.  Het voeren van overleg met eigenaren van bedreigd erfgoed om restauratie en herbestemming te initiëren. Stimuleren In sommige gevallen kan het wenselijk zijn om, met subsidie voor bepaalde categorieën erfgoed, bij te dragen aan de instandhouding van dit erfgoed. Het betreft met name klein en onrendabel erfgoed dat zichzelf niet kan bedruipen. Wij streven echter naar een dynamische subsidieregeling.

Daarbij wordt allereerst gekeken naar andere beschikbare mogelijkheden en wordt alleen financiële ondersteuning geboden wanneer dit absoluut noodzakelijk is. Actiepunten:  Om eigenaren van erfgoed te stimuleren goed onderhoud te plegen, zal er een dynamische subsidieregeling in het leven worden geroepen.  Om herbestemming van leegstaande of onrendabele monumenten te bevorderen, zal de gemeente ruimhartiger met bestemmingsplanwijzigingen omgaan.  Bij grootschalige restauratie van waardevolle panden wordt overwogen om deze aan te wijzen als gemeentelijk monument, zodat hiervoor subsidie van de provincie kan worden verkregen.  Inzicht krijgen in de groen- en landschapselementen die verloren zijn gegaan en het stimuleren van het terugbrengen, versterken en onderhouden van groen- en landschapselementen, waarbij zoveel mogelijk een beroep zal worden gedaan op regelingen van de Provincie.

6.4 De beleving van erfgoed de fysieke beleving van historische gebieden en benutten van erfgoed Het beter beleefbaar maken van erfgoed kan fysiek worden bereikt door bij de herinrichting van historische dorpskernen en gehuchten een passende bestrating, groenaanleg en straatmeubilair toe te passen. De kosten hiervoor kunnen worden gedekt uit de projectbudgetten van herinrichtingsprojecten. Vaak kan met een beperkte extra investering een aanzienlijk resultaat worden behaald. Het fysiek versterken en beleefbaar maken van erfgoed hoeft zich niet te beperken tot de bebouwde omgeving, maar geldt ook voor landschappelijke elementen. Het terugbrengen van landschapselementen zal in overleg en samenwerking met onze agrariërs vorm worden gegeven. Hiervoor zullen we proberen om budgetten van het Rijk en de provincie te verwerven. Met bovenstaande ingrepen wordt de aantrekkelijkheid van de gemeente en de toeristische potenties versterkt. Dit kan ook worden bereikt door herbestemming van karakteristieke bebouwing tot B&B's en andere toeristische functies. Actiepunten:  Het verbeteren van de fysieke beleving van historisch waardevolle gebieden door herinrichting te baseren op het verleden.  Het versterken en onderhouden van landschapselementen, en het inventariseren van monumenten en erfgoed met restauratieachterstand en leegstand.

 Het voeren van overleg met eigenaren van bedreigd erfgoed om restauratie en herbestemming te initiëren.  Het versterken van toerisme door bij herbestemming oog te hebben voor toeristische functies zoals B&B's en andere toeristische functies.

63

erfgoedkaart voor toeristisch beleid en (Mobiele) erfgoedapplicatie De digitale erfgoedkaart, ontwikkeld in samenwerking met historische verenigingen, dient als basis voor de toeristische ontsluiting van erfgoed. Dit kan zowel op traditionele wijze – door informatieborden, schildjes, folders en boeken – als met moderne middelen, zoals een interactieve applicatie voor mobiele telefoons. Samen met partners zoals de VVV wordt onderzocht hoe de informatie op de kaart optimaal kan worden ingezet binnen het toeristisch beleid. Om erfgoed laagdrempelig te ontsluiten, ontwikkelen we een app die zowel via internet als op mobiele telefoons toegankelijk is. Met behulp van GPS geeft de mobiele telefoon informatie over de betreffende locatie. De basisinformatie van de erfgoedkaart wordt in samenwerking met de heemkundevereniging De Bongard verder verrijkt met relevante content, zoals korte teksten, oude foto’s, gesproken verhalen, muziek of zelfs korte historische filmpjes (maximaal anderhalve minuut). Een virtuele verhalenverteller leidt geïnteresseerden als het ware door de gemeente Simpelveld. De mobiele app draagt bij aan de (h)erkenning van erfgoed en kan worden ingezet om bewustwording en draagvlak bij inwoners en erfgoedeigenaren te vergroten. Het doel is om erfgoed op een aantrekkelijke en beeldende manier tot leven te brengen.

Dit maakt erfgoed interessant voor toeristen en een breder publiek. Dit sluit aan bij het Activiteitenplan Toerisme en Recreatie, dat tot doel heeft de toeristische potentie van de gemeente Simpelveld te versterken. Erfgoed speelt een belangrijke rol bij het benutten van deze toeristische mogelijkheden. Actiepunten:  Het gebruik van de inventarisatie van erfgoed als onderlegger voor toeristisch beleid en het creeren van draagvlak bij inwoners.  De gegevens zullen op termijn worden ontsloten via een laagdrempelige mobiele app, die ook jongeren aanspreekt. Erfgoededucatie Het overbrengen van de geschiedenis en identiteit van de gemeente is essentieel voor het versterken van trots en verbondenheid bij jongeren. Daarom willen wij hen via onderwijsprojecten actief in contact brengen met cultureel erfgoed. Erfgoededucatie moet aansluiten bij de belevingswereld van jongeren. Dit kan door het verhaal van het landschap, de monumenten en ander erfgoed uit hun directe omgeving te vertellen op een manier die hen aanspreekt. Hierbij streven we naar samenwerking met basisscholen en heemkundevereniging De Bongard. Actiepunt:  Gebruik van de inventarisatie van erfgoed als onderlegger voor educatie en in samenwerking met de heemkundevereniging projecten opzetten voor basisscholen om onze trots aan de jeugd door te geven.

6.5 Tijdplan en middelen Wij willen in de periode 2025–2031 uitvoering geven aan het erfgoedbeleid. In de tabel op de vorige pagina is een tijdsplanning opgenomen met de verschillende actiepunten. Om het omgevingsplan succesvol van start te laten gaan, is extra inzet noodzakelijk, met name voor het programmadeel (h)erkennen van erfgoed. Om de ambities uit het erfgoedbeleid te realiseren, zijn gemiddeld circa 750 ambtelijke uren per jaar nodig. Deze werkzaamheden kunnen binnen de bestaande formatie worden opgevangen en zullen in de reguliere taken worden opgenomen. Daarnaast dient de gemeenteraad budget beschikbaar te stellen voor inventarisaties en selecties van erfgoed, evenals de integratie van erfgoed in het omgevingsplan. Voor 2025 en de (ravijn)jaren 2026 t/m 2028 (ravijnjaren) is hiervoor jaarlijks gemiddeld € 22.500 benodigd. In de periode 2029–2031 is jaarlijks gemiddeld € 50.000 nodig. Vanaf 2032 is er voor wat betreft het erfgoed sprake van een beheersfase. Hiervoor zal jaarlijks een budget van € 30.000 wordt geraamd. Deze beheerskosten zijn echter niet in de financiering meegenomen omdat het erfgoedbeleid zich (vanwege het omgevingsplan dat op 1 januari 2032 klaar moet zijn) richt op de periode 2025-2031.

64

bronvermeldingen

65

43 schildje dat de karakteristieke bebouwing van Simpelveld kenmerkt

66

8.1 afbeeldingen Buro4 Casamudo De Domijnen, Sittard Gemeente Simpelveld Gemeente Amsterdam en Maastricht Nationaal Georegister Onbekend Rijksdienst voor het cultureel erfgoed Rijks Museum voor Oudheden Stichting ERM Stichting Kruisen en Kapellen Visit Zuid-Limburg Wikipedia

2, 3, 5, 6, 8, 12 t/m 23, 30,35 t/m 36, 40 t/m 43 38 39 9, 10, 11,32 34 1 31 27 t/m 29 7 26 24 4, 37 25

8.2 literatuur Haartsen , A. Hartmann dr. J.L.H. Hilligers, H.P.M. Renes, J Rijksdienst voor het cultureel erfgoed

Stenvert R. e.a. Wersch, H. van

Ontgonnen verleden, Regiobeschrijving Zuid-Limburg, Ede, 2009 De reconstructie van het Middeleeuws Landschap, Maastricht,1989. Heerdgang in Zuid-Limburg, proefschrift, Rijks Universiteit Limburg, Maastricht, 1993 De geschiedenis van het Zuidlimburgse cultuurlandschap, Assen, 1988. Atlas van het landschappelijke groen erfgoed Diverse artikelen duurzame monumentenzorg MIP Gemeentebeschrijving Simpelveld Monumenten in Nederland, Limburg, Zwolle, 2003 Simpelveld in oude ansichten, Zaltbommel., 1971

8.3 overige bronnen Gemeente Simpelveld Diverse websites

Diversen beleidsnota’s en strategische visies www.cultureelerfgoed.nl www.stichtingerm.nl www.simpelveld.nl www.verduurzamingsrichtlijnen.nl www.visitzuidlimburg.nl

67

68