10 Bijlage 2 jaarstukken 2022 Stadsregio Parkstad Limburg.pdf

21

Brightlands Smart Services Campus als spil in het netwerk) wordt verder ontwikkeld. Daarbij wordt samen met de Campus gewerkt aan de strategische kant van de ontwikkeling van dit ecosysteem, onder meer met een gezamenlijke lobby richting diverse ministeries, als ook bij een aantal thema’s en projecten. Zo is in 2022 de Digitale Werkplaats MKB gestart, waar een MKB-ondernemer hulp kan krijgen om bij diens digitaliseringvraagstuk de juiste partijen en regelingen te vinden. Vanuit de Bestuurscommissie Economie & Toerisme wordt financieel bijgedragen aan dit initiatief. Ook is het ELSA-lab (‘Ethical, Legal and Societal Aspects’) armoede en schulden gestart, dat kijkt naar de ethische, juridische en sociale aspecten van AI (kunstmatige intelligentie) voor het verminderen van armoede en schuldenproblematiek. Promotie en acquisitie De Parkstad-gemeenten werken intensief samen bij de promotie en acquisitie voor bedrijven in de regio. Gezamenlijk wordt via het ambtelijke Promac-overleg gekeken waar nieuwe bedrijven het best kunnen landen en waar bedrijven, die uit hun jasje groeien op hun huidige locatie, binnen de regio naar toe kunnen verplaatsen om de werkgelegenheid voor de regio te behouden. De dynamiek in het bedrijfsleven is in positieve zin sterk toegenomen in de afgelopen twee jaar, met name op de bedrijventerreinen.

Voorbeelden hiervan zijn de aangekondigde verplaatsing van Ranpak naar het terrein Julia, de vestiging van JD Sports/GXO op De Beitel en de uitbreidingen vanuit de al krachtige MedTech-sector op diverse bedrijventerreinen. In 2022 is onder de vlag van Zuid-Limburg deelgenomen aan de nationale vastgoedbeurs Provada. Daarnaast bereidt het Promac-overleg een update van de communicatie en profilering van de regionale economie voor via het bestaande platform ‘business in Parkstad’. Oostflank Brunssum Op basis van een gezamenlijk ambitiedocument voor de Oostflank Brunssum is in september 2022 door de gemeenteraad van Brunssum en Provinciale Staten besloten tot de strategische verwerving van de Groeve Mourik. Stadsregio Parkstad Limburg neemt voor €400.000 deel in de verwerving van de gronden. Ook de gemeente Heerlen heeft aangegeven, via Ontwikkelmaatschappij Trilandis, deel te willen nemen in de verwerving van de gronden. Een herontwikkeling tot een aantrekkelijke economische vestigingslocatie wordt beoogd, waarmee de kwaliteit van het gebied wordt verbeterd en er tegemoet wordt gekomen aan de grote marktvraag die er vanuit het bedrijfsleven is voor nieuwe grote kavels. En daarmee ook een vliegwiel kan zijn voor de verdere toekomstige ontwikkeling van de gehele Oostflank.

De overheden sturen gezamenlijk op een grote toegevoegde waarde van nieuwe economische ontwikkelingen in onder andere werkgelegenheid en duurzaamheid. Door Provincie Limburg, gemeenten Brunssum en Heerlen en Stadsregio Parkstad Limburg wordt samen een ontwikkel- en samenwerkingsstrategie opgesteld. Dit is Parkstad: toeristische campagne In 2022 zijn, op verzoek van toeristisch-recreatieve ondernemers, voorbereidingen getroffen voor een gezamenlijke toeristische campagne ‘Dit is Parkstad’, welke april 2023 zal starten. Het plan is in 2022 door de Bestuurscommissie Economie & Toerisme vastgesteld. De campagne is in 2022 verder voorbereid en zal worden gevoerd door publieke en private partijen samen, waaronder toeristische ondernemers in de regio, Visit Zuid-Limburg, de gemeenten en Stadsregio Parkstad Limburg. Naast een algemene campagne, gericht op de Nederlandse markt, is er ook een campagne specifiek gericht op het Duitse achterland (Noordrijn-Westfalen) in voorbereiding als onderdeel van de Regio Deal Parkstad Limburg. Ook wordt op projectniveau de verbinding gelegd met ‘Dit is Parkstad’, zoals de communicatie rondom de ‘Parkstad-route’.

Monitoring Vestigingenregister Door middel van het Vestigingenregister worden de ontwikkelingen van het aantal vestigingen en de werkgelegenheid in de regio gemonitord, om daarmee de bedrijven- en werkgelegenheidsdynamiek in Parkstad in kaart te brengen. In het vierde kwartaal van het daarop volgende jaar wordt door

22

onderzoeksbureau Etil op basis van de data uit het Vestigingenregister een jaarlijks rapport uitgebracht over de ontwikkelingen van dat jaar. Locatus Via het jaarlijkse Locatus-abonnement wordt de ontwikkeling van de winkelvoorraad in Parkstad structureel gemonitord. Hierdoor is er sprake van actueel inzicht in de winkelvoorraad (aantal verkooppunten en vierkante meters) en de leegstand (idem), zowel in algemene zin als op het niveau van de individuele SVREZL-winkelclusters. Daarmee vormt Locatus een belangrijke bron voor de monitoring van het SVREZL-beleid en het Uitvoeringsprogramma Retail in Parkstad. Toeristische bestedingen Elke 4 jaar wordt, in opdracht van Visit Zuid-Limburg, door ZKA Leisure Consultants de omvang van de toeristische bestedingen in Zuid-Limburg onderzocht. Eind 2022 is, onder leiding van het Public Services Lab van de Smart Services Campus, in samenwerking tussen een afvaardiging van de Limburgse gemeenten, provincie, de 4 Limburgse ‘VVV’s’ (waaronder Visit Zuid-Limburg), Koninklijke Horeca Nederland, Recron, Open Universiteit en Zuyd Hogeschool gestart met een verkenning van de wensen en behoeften ten aanzien van een toeristisch dataportaal voor Limburg.

Instrumentontwikkeling MKB Innovatieregeling (voucherregeling) Door de Bestuurscommissie is een MKB Innovatieregeling “Duurzaam en Sociaal Ondernemerschap in Parkstad Limburg” ingesteld, die in 2020 is gestart. Deze regeling is mede gefinancierd door de provincie Limburg. De innovatieregeling heeft tot doel om het sociale en duurzame ondernemerschap van het MKB te versterken. In 2022 zijn er voor de thema’s sociaal ondernemerschap en toerisme alliantiebijeenkomsten georganiseerd, als platform voor mogelijke samenwerkingen tussen verschillende ondernemers, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties en als broedplaats voor innovatieve ideeën en projectvoorstellen die een bijdrage kunnen leveren aan de (maatschappelijke en economische) opgaven van Parkstad. Als financiële prikkel kunnen vouchers worden aangevraagd door MKB-ondernemingen. In 2022 zijn 39 voucheraanvragen binnengekomen, waarvan er 30 zijn toegekend voor een totaalbedrag van € 540.000. Negen aanvragen zijn afgewezen. Gedurende 2022 is de regeling via animatievideo’s en video’s van partijen die gebruik hebben gemaakt van de regeling onder de aandacht gebracht. Eind 2022 resteerde een budget van € 280.650. De regeling loopt nog maximaal t/m mei 2023, danwel stopt eerder indien het budget volledig toegekend is.

Streetwise De samenwerking met stichting Streetwise Parkstad is door middel van een subsidiebeschikking verlengd tot eind 2023. Het werkgebied van Streetwise betreft in elk geval de winkelclusters in de treden 1 tot en met 5.1 van de SVREZL, met uitzondering van gemeente Voerendaal en inclusief de clusters in de gemeente Beekdaelen. In 2022 heeft Streetwise 135 (potentiële) ondernemers begeleid. Dit heeft ertoe geleid dat 28 nieuwe ondernemers zijn toegevoegd aan de winkelclusters. De 28 nieuwvestigingen hebben geleid tot een invulling van 7.160 m² winkelvloer-oppervlakte, een totale investering van ruim 7,3 miljoen euro (waarvan bancair € 3,7 miljoen gefinancierd) en 128 nieuwe arbeidsplaatsen. Instrumentarium Uitvoeringsprogramma Retail Het terugdringen van de ongewenste planvoorraad buiten de winkelclusters zoals in de SVREZL is verwoord, betekent in de praktijk het reduceren van de planologisch-juridische mogelijkheden voor detailhandel in de gemeentelijke bestemmingsplannen. Samen met de gemeenten zijn in 2021 en 2022 voorbereidingen getroffen voor een uniform facetbestemmingsplan, met als doel om de overtollige detailhandelsbestemmingen op de bedrijventerreinen te schrappen. Dit plan is in 2022 door de gemeenten Beekdaelen, Brunssum, Heerlen, Simpelveld en Voerendaal, elk voor het eigen grondgebied, in procedure gebracht als voorontwerpplan.

Voor de gemeenten Kerkrade en Landgraaf was dit facetbestemmingsplan niet benodigd, gezien de ongewenste planvoorraad voor detailhandel op bedrijventerreinen hier al niet meer is danwel op andere wijze wordt gereduceerd.

23

De Bestuurscommissie Ruimte en Mobiliteit coördineert deze RO-procedure. Op een later moment, vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet, wordt het ontwerp ter inzage gelegd. Daarnaast is via het netwerk van de Nationale Retail-Agenda een regionale aanpak gestart voor de ‘Stratenaanpak Parkstad Limburg’, dat tot doel heeft om in (voormalige) aanloopstraten de transformatie van leegstaande winkels te stimuleren en te faciliteren (ten minste 6.500m2 wvo leegstaande winkels transformeren). Deze regionale aanpak maakt onderdeel uit van de Regio Deal Parkstad Limburg en is mede gefinancierd door de provincie Limburg. In april 2022 is een transformatiefonds opengesteld om bij te dragen aan de kosten voor de transformatie van leegstaande winkels naar andere functies, en vanaf september 2022 zijn twee transitiecoaches in 5 gebieden/straten in de regio in gesprek met vastgoedeigenaren om de transformatie van leegstaande winkelpanden te stimuleren. Knopen Lopen In 2022 zijn voorbereidingen getroffen om een nieuw wandelknooppuntensysteem uit te rollen over Zuid-Limburg, vergelijkbaar met het fietsknooppuntensysteem. Dit knooppuntensysteem sluit aan op de knooppuntensystemen in Midden-Limburg en de Duitse en Belgische grensregio’s.

Vanuit de Stadsregio wordt geborgd dat het knooppuntensysteem gemeentegrensoverschrijdend goed op elkaar aansluit, en de toeristisch-recreatieve parels in Parkstad met elkaar verbindt. Een Europese aanbesteding heeft eind 2022 plaats gevonden, waarna eind Q1 2023 de opdrachtnemende partij start. De verwachting is dat Q2 2024 het volledige wandelknooppuntensysteem in Zuid-Limburg is aangelegd.

24

2.1.4 BC Wonen en herstructurering Inleiding De in het Jaarplan benoemde kentering in het beleid van focus op krimp en leegstand in het verleden, naar perspectief en ambitie heeft zich in 2022 in een sneltreinvaart afgetekend in het programma van de Bestuurscommissie en is door de markt opgepikt. Maar ondanks dat de woningprijzen ook in Parkstad stijgen en ook hier bepaalde doelgroepen moeilijker aan een woning kunnen komen en de migratie naar Parkstad toeneemt, is er nog steeds ook veel inzet op herstructurering en transformatie en sturing op de leefbaarheid nodig. Zoals aangekondigd in het Jaarplan, zijn in 2022 de transformatie van kwetsbare woonmilieus aan de ene kant en nieuwbouwambitie aan de andere kant programmatisch steeds meer bij elkaar gekomen. Dit blijkt uit: -

de nieuwe bestuurlijke koers waarbij bovenop de (kwalitatieve) behoefte aan 4500 tot 7500 nieuwe woningen op 3 februari 2022 tevens een plusambitie voor nieuwbouw werd vastgesteld om nog meer mensen van buiten aan te trekken; de accenten in de concept Regionale en lokale Woonvisie 2022-2028 die in de eerste helft van 2023 door de gemeenteraden wordt vastgesteld; het feit, dat bij de inzet op de uitvoering van de projecten van de Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds, ook veel aandacht uitging naar de verbinding met andere domeinen en de opbouw van gezonde evenwichtige wijken; subsidies voor de versnelling van woningbouwprojecten in Kerkrade Centrum en Heerlen Centrum van respectievelijk €7,5 miljoen en €6,1 miljoen; subsidie aan Heerlen in het kader van de Woningbouwimpuls en de start van de voorbereidingen voor een regionale aanvraag voor alle regiogemeenten; de wonenpropositie in de aanvraag voor de Regio Deal van 15 november 2022; de grotere betrokkenheid en inzet van marktpartijen bij de toekomstige integrale (her)ontwikkeling van kansrijke en minder kansrijke locaties; het bod van de provincie aan het Rijk van 27 september 2022; de prestatieafspraken tussen Rijk en Provincie van 13 oktober 2022, en; de inbreng van Parkstad in de concept Woondeal Limburg tussen Rijk, Provincie, regio’s, gemeenten en corporaties die op 9 maart 2023 door de minister voor VRO ondertekend

wordt.

Speerpunten van Wonen en Herstructurering In het jaarplan van 2022 heeft de bestuurscommissie een vijftal speerpunten geformuleerd:

1. Ontwikkeling Regionale Woonvisie 2022-2028 Hét speerpunt van 2022 was de ontwikkeling van een nieuwe Woonvisie. Ter vervanging van de Regionale Woonvisie 2017 – 2021 is in 2021 gestart met de eerste voorbereidingen van een nieuwe Woonvisie. Zo is in de eerste helft van 2022 een Regionaal woonbehoefteonderzoek en een eerste voorstel voor koersbepaling voor de nieuwe visie (synopsis) vastgesteld als basis voor politiek-bestuurlijke standpunten. Vanwege de gemeenteraadsverkiezingen en de daaropvolgende coalitieonderhandelingen heeft vaststelling van de synopsis zoals voorgenomen pas daarna in juli 2022 plaatsgevonden. Verder heeft er onderzoek plaatsgevonden naar de veerkracht van de wijken. Vervolgens is met veel betrokkenheid van burgers, corporaties, marktpartijen, provincie en domeinen, de nieuwe woonvisie opgesteld. Vaststelling door de Bestuurscommissie zal zoals voorzien plaatsvinden in februari 2023, waarna besluitvorming in de 7 gemeenteraden plaatsvindt tussen maart en juni 2023. De Woonvisie zal als Woonprogramma worden vastgesteld, zodat het voldoet aan de richtlijnen van de nieuwe Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting en status verkrijgt binnen de Omgevingswet. De Woonvisie vormt verder de basis voor de samenwerking met andere domeinen, de doorvertaling van de programma’s van Minister de Jonge en de Woonzorgvisies die de gemeenten moeten opstellen.

25

2. Aanvalsplan nieuwe woningbouwplannen (o.a. aanvragen Woningbouwimpuls 4 e tranche) In 2021 is gestart met de ontwikkeling van een regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw. Het aanvalsplan heeft in 2022 steeds meer vorm en inhoud gekregen. Begin 2022 is een nieuwe bestuurlijke koers vastgesteld, waarbij bovenop de (kwalitatieve) behoefte aan 4500 tot 7500 nieuwe woningen ook een plusambitie voor nieuwbouw is geformuleerd om meer mensen van buiten aan te trekken. Deze nieuwbouwambitie van de Bestuurscommissie is in 2022 stevig naar buiten uitgedragen en meegegeven aan de provincie in haar bod aan het Rijk in het kader van het Programma Woningbouw. Verder is deze ambitie ingebed in de concept Regionale Woonvisie 2022-2028 die in de eerste helft van 2023 door de gemeenteraden wordt vastgesteld. Deze nieuwe koers van Parkstad is ingebracht in de Woondeal met het Rijk, de Provincie en de corporatie, waardoor het nog meer kracht bijgezet kan krijgen en belemmeringen in de nieuwbouw met steun van het Rijk wellicht beter te beslechten zijn. In het kader van de Woondeal is eind 2022 een verdeling van de te bouwen woningen per gemeente afgesproken. Ook zijn de mogelijkheden van woningbouwsubsidies op Rijksniveau verkend.

Zo wordt in de aanvraag voor de Regio Deal van november 2022 niet alleen aandacht gevraagd voor transformatie, maar ook voor nieuwbouw en voor kwesties die de nieuwbouwambitie in de weg staan. De tranche Woningbouwimpuls van september 2022 kwam te vroeg. In het najaar van 2022 zijn wel de voorbereidingen opgestart voor een aanvraag in maart 2023 (5 e tranche). Ook is gebruik gemaakt van de regeling voor de versnelling van woningbouwprojecten, waarop in eerste instantie door Kerkrade (€7,5 mio) en in tweede instantie ook door Heerlen (€6,2 mio) met succes een beroep gedaan is. Daarnaast is onderzocht hoe versnelling van woningbouw kan plaatsvinden. Hieruit zijn aanbevelingen voortgekomen, die vooral binnen de gemeenten tot verbeteringen kunnen leiden, maar waarbij vanuit de bestuurscommissie een soort aanjaagfunctie nodig kan zijn. Verder is ook in 2022 met marktpartijen, corporaties en gemeenten verder onderzoek verricht welke locaties ontwikkelperspectief of -noodzaak kennen, hoe dit programmatisch om te zetten is en hoe zoet met zuur gecombineerd kan worden zodat niet alleen de kansrijke locaties tot ontwikkeling komen, maar ook de meer uitdagende locaties. Verkennende gesprekken tussen regio, marktpartijen, gemeenten en corporaties zijn in mei 2022 onder regie van Parkstad en onder begeleiding van de Rebel Group opgestart.

In het najaar van 2022 zijn conceptlijsten met potentiële ontwikkellocaties voorgelegd aan de bestuurders, is deze nieuwbouwpropositie aangedragen bij de provincie en ingebed in de afspraken met het Rijk en is een marsroute uitgestippeld om in 2023 te komen tot concrete business cases (1 zoete en 1 zure business case per gemeente). De samenwerking tussen partijen neemt zienderogen toe en marktpartijen weten ook beter de weg naar en de meerwaarde van Parkstad te vinden. 3. De aanpak particulier bezit (o.a. aanvragen Volkshuisvestingsfonds 2.0). Bij de regionale aanpak van de problemen in de particuliere voorraad is vanuit het rijk via de Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds een belangrijke impuls gegeven. Nationaal wordt de noodzaak voor de aanpak geagendeerd en erkend gelet op de Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds. Met ondersteuning van de Rebel Group zijn vanuit Parkstad de voorbereidingen opgestart voor een landelijke conferentie met experts en gerenommeerde partijen uit de vastgoedwereld, de rijksoverheid, NPRZ en de bancaire sector. Er draait in 2022 een herstructureringsprogramma van ruim 1700 particuliere woningen. Bij een derde van deze woningen wordt ook gestuurd op verduurzaming, die meelift in de aanpak van de bestuurscommissie.

De projecten kampen wel allemaal met vragen rond de stijging van de woningmarktprijzen, van de overdrachtsbelasting (wederom) en van de grondstofprijzen, terwijl het merendeel van de projecten vraagt om opschaling van hetgeen er reeds in gang gezet is. Tegelijk vordert de samenwerking met marktpartijen om te participeren in projecten of om nieuwe projecten op te starten en corporaties nemen nu zelf ook veel initiatief om particuliere woningen te herstructureren. In 2022 kon nog niet concreet onderzocht worden of dit alles ook zou kunnen leiden tot een aanvraag voor een nieuwe tranche van het Volkshuisvestingsfonds. BZK heeft namelijk in 2022 besloten het loket voor het Volkshuisvestingsfonds op zijn vroegst pas na medio 2023 open te stellen. Dat is een jaar later dan eerder voorzien in het Jaarplan 2022.

26

In 2022 heeft het Rijk in ruil voor de afschaffing van de verhuurderheffing, bindende prestatieafspraken met corporaties gemaakt over verduurzaming en vernieuwing. Het belang van de aanpak van particulier bezit tussen corporatiewoningen (gespikkeld bezit) neemt hierdoor ook toe, mede door de stijging van de energieprijzen. Het speerpunt van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering wordt hierdoor steeds belangrijker, maar ook meer gemeengoed. 4. Uitvoering Volkshuisvestingsfonds én de woonprojecten Regio Deal 2022 staat te boek als het eindjaar van de eerste Regio Deal en van de uitrol van het Volkshuisvestingsfonds: - Concept verantwoordingsprotocol - Onderzoek financieringsarrangement richting particulieren De Bestuurscommissie stuurt met meer dan €60 miljoen aan Rijksmiddelen een programma aan met de grootschalige aanpak van 1.773 particuliere woningen. 95% van de wonenprojecten van de Regio Deal liggen op koers of verlopen zelfs sneller dan voorzien. Bij een enkel Regio Deal project is een vertraging geconstateerd. Over de inzet van Regio Dealmiddelen als compensatie voor de projecten uit de Eerste en de Tweede Termijn voor de verhoging van de overdrachtsbelasting (van 2% naar 8,4%) die sinds 1 januari 2021 gold, is pas in december 2022 overeenstemming bereikt met de Provincie.

Eerdere pogingen om dit via het VHF of via andere regelingen van het Rijk te organiseren, waren op niets uitgelopen. Deze eerste verhoging heeft de Regio Dealprojecten voor een extra financiële opgave van circa €4,2 miljoen gesteld. Bij de Derde Termijnprojecten is de verhoging ingerekend in de onrendabele top en samen gedragen door gemeenten, regio en rijk. Voor de Eerste en Tweede Termijnprojecten is de compensatie vanuit de Regio Deal ad €2.052.000 en uit de Programmatische Aanpak Particulier Bezit (DU Bevolkingsdaling) ad €171.800 in 2022 definitief geworden. In de projecten van het Volkshuisvestingsfonds is al gerekend met 8,4%. Inmiddels heeft het Rijk de Overdrachtsbelasting weer verhoogd, nu van 8,4% naar 10,4%. Dit raakt alle projecten van zowel de Regio Deal als van het Volkshuisvestingsfonds en zullen de komende jaren oplossingen gevonden moeten worden. Aan de Nuinhof en Vrieheide zijn definitief middelen uit de Regio Deal toegekend, waardoor voor deze twee projecten ook de grondslag werd gelegd voor de opschaling via de inzet van het Volkshuisvestingsfonds en werden hierdoor twee aanvullende projecten uit Beekdaelen verzekerd van de volledig benodigde cofinanciering. Bij het project Rolduckerveld werd in het kader van het Volkshuisvestingsfonds overeenstemming bereikt over de versnelling van het Regio Dealproject met 3,5 jaar en werd een nieuwe SOK vastgesteld.

Voor de 4 Deelplannen van het Volkshuisvestingsfonds van Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf zijn samenwerkingsovereenkomsten gesloten. Voor projecten van het Volkshuisvestingsfonds waarbij de verduurzaming van eigenaarbewoners beoogd wordt, heeft 2022 vooral in het teken gestaan van ontwikkeltrajecten, omdat er binnen Parkstad vanuit duurzaamheid geen programma bestaat voor het gecoördineerd en of collectief verduurzamen van particuliere woningen. Vanuit Wonen en Herstructurering wordt in samenwerking met gemeenten en corporaties de hele klantreis voor verduurzaming opgewerkt via productontwikkeling, financial engineering, inzet van experts en communicatietrajecten. Dit terwijl dit eigenlijk a-typisch is voor het programma W&H en dit alles eigenlijk bij duurzaamheid belegd had moeten zijn. Dit leidt tot substantiële vertraging in het opstarten van de projecten, terwijl de aanpak van kwetsbare woningen primair de insteek was en de duurzaamheidsdoelstellingen van het VHF zouden meeliften. Omdat de Rijksbijdrage van het Volkshuisvestingsfonds een Specifieke Uitkering (SPUK) betreft, is de Stadsregio Parkstad Limburg verantwoordelijk voor de verantwoording via de SISAmethodiek.

In 2022 is veel energie gaan zitten in voorbereidingswerkzaamheden voor een werkbaar verantwoordingsprotocol zowel voor Parkstad als voor de uitvoerende partijen (gemeenten/particulieren en corporaties). Het afgeven van beschikkingen aan de 13 projecten is in 2022 aangehouden, vanwege de mogelijke impact van het verantwoordingsprotocol. Dit heeft niet geleid tot vertraging in de uitvoering, maar moet wel zo spoedig mogelijk worden ingericht.

27

In 2023 moet dit worden ingericht, de jaren daarop gaat de energie zitten in de verantwoording van resultaten en uitputting van de middelen door de gemeenten, door de corporaties en van Parkstad zelf. Op grond van de ervaringen in de Regio Deal projecten en de projecten van het VHF (organisatorisch, kennis, kunde, regelingen en middelen) is in 2022 ook een belangrijk begin gemaakt met onderzoek naar de samenwerking tussen partijen (gemeente, corporaties, marktpartijen en Parkstad). Zo zijn de geesten in 2022 rijp gemaakt voor structuren die de slagkracht op gebiedsniveau, de reikwijdte van ingrepen en de fiscale omstandigheden kunnen verbeteren. De Bestuurscommissie heeft in 2021 ingestemd met het verkennen van het vehicle van de wijkontwikkelingsmaatschappij (WOM) via twee pilots (in Heerlen en Kerkrade), zodat het op “kleine schaal” (niet Parkstadbreed) kan worden uitgetest. In opdracht van de bestuurscommissie is de Rebel Group in 2022 gestart met vooronderzoek, eerste verkennende gesprekken met gemeenten en corporaties en een eerste pre-advies voor een pilotgebied in Heerlen-Noord en in Kerkrade Oost. Verder zijn in 2022 de voorbereidingen getroffen voor de bestuurlijke afstemming voor beide gebieden in het voorjaar van 2023 en is ook bij Beekdaelen in het kader van het project Nuinhofwijk de behoefte aan informatie over de WOM ontstaan. 5.

Innovatie in de woningmarkt en marketing Innovatie en sturing op de woningmarkt is door het Rijksprogramma, maar vooral door het traject van de nieuwe Regionale Woonvisie, in 2022 echt op de kaart gezet. Verschillende doelgroepen vragen om verschillende oplossingen en de nieuwbouwambitie van de bestuurders is groot. Het aanbod moet steeds flexibeler en sneller bereikbaar en betaalbaar zijn. In 2022 heeft de Bestuurscommissie onderzoek laten verrichten naar knelpunten in de doorstroming in de woningmarkt en ook in het kader van verdiepingsonderzoek naar middenhuur zijn concrete oplossingsrichtingen naar boven gekomen, die in 2022 ook programmatisch doorvertaald zijn. Zo heeft de bestuurscommissie de ambitie voor nieuwbouw opgeschroefd en daarbinnen de minimale ambitie voor 375 flexwoningen benoemd. In 2022 is de regio gestart met afstemming met het Rijk, en is het draagvlak ná de visiedag van 21 oktober 2022 sterk toegenomen. Inmiddels wordt door gemeenten en of corporaties over een aantal locaties al nader onderzoek verricht. Innovatie vindt ook plaats in de vorm van samenwerking met marktpartijen en woningcorporaties zoals een wijkontwikkelingsmaatschappij. En we zijn in 2022 veel naar buiten getreden met communicatie.

Zo heeft de aanpak van de bestuurscommissie veel publiciteit en bereik gehad via social media (“de Week van Wonen”), heeft de Woonvisie veel stakeholders gemobiliseerd in het meedenken over de sturing op de woningmarkt, heeft de ophanden zijnde Woondeal met het Rijk geleid tot veel exposure van de nieuwbouwambitie van Parkstad en zijn de projecten in het kader van de Regio Deal, het Volkshuisvestingsfonds, de Woningbouwimpuls, de Versnelling van de Woningbouw ook duidelijk opgemerkt. In 2022 heeft met Aken een eerste voorzichtige afstemming over de woningmarkt plaatsgevonden.

Platform Voor de uitvoering van het regionaal beleid is de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering mede afhankelijk van andere overheden, woningcorporaties, marktpartijen en andere stakeholders. Daarom is het belangrijk om op regionaal, provinciaal en (inter)nationaal niveau tussen overheden en marktpartijen coalities te smeden, om ervoor te zorgen dat beleid kan worden uitgevoerd. Dat heeft in 2022 tot veel resultaat en tot nog meer draagvlak voor onze aanpak geleid. Er zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd en initiatieven ontplooid. Hieronder een indicatie: • • • •

Werkbezoeken van uiteenlopende programma’s van BZK. Intensivering van de samenwerking met het Ministerie van J&V. De voorbereiding van een landelijke sessie Rondetafel met experts uit markt en overheid inzake de aanpak van kwetsbare particuliere gebieden. Raadsinformatiebijeenkomst 12 september inzake Programma Woningbouw van Ministerie voor VRO en traject Regionale Woonvisie.

28

• •

• • • • • • • • •

• • • • • •

• • •

Afstemming in het kader van de Woonvisie met alle domeinen van de gemeenten en met stakeholders (corporaties, zorgpartijen, marktpartijen, provincie, Ministerie van BZK). Ondersteuning van het Koploperstraject Parkstad waarvan Heerlen bestuurlijk en ambtelijk trekker is over de huisvesting van bijzondere doelgroepen via pilotproject VNG met gemeenten (domeinen wonen en sociaal) en afstemming met corporaties. Bestuurlijke afhandeling onderzoek sturingsmogelijkheden woonruimteverdeling. Ontwikkeling van financiële arrangementen in het kader van verduurzamingsactiviteiten VHF. Samenwerking met SVn. Verkenning inzet Woonwijzerwinkel bij VHF. Aanjagen van gebiedsgerichte aanpak bij gemeenten. Mini-conferentie East meets West, waarbij de herstructureringsopgaven en aanpak van de Westelijke Mijnstreek en die van Parkstad naast elkaar gezet werd. Huisvesting Oekraïners ROW. Diverse bestuurlijke visiedagen voor onder meer wethouders en ambtenaren wonen, bestuurders en medewerkers van corporaties, het ROH en marktpartijen. Gezamenlijke (digitale) werkdagen en werkgroepen met gemeenten, corporaties en het ROH die maandelijks plaatsvinden in het kader van de Regionale Prestatieafspraken, van Rijksregelingen en van de ophanden zijnde Woondeal. Zitting in het bestuurlijk overleg van het ROW: afstemming van de speerpunten en ontwikkelingen als de nieuwe Woonvisie binnen Parkstad.

Het inwinnen van juridisch advies over de impact van de Omgevingswet en het uitbrengen van een reactie op de Verzamelwet Omgevingswet 20xx, mede namens Zuid Limburg. Initiatief en aanjaagfunctie pilotproject Wonen en Zorg Amstenrade met RvO en Ondersteuningsteam Wonen en Zorg. Op verzoek van corporaties de coördinatie van een traject inzake koersbepaling herstructurering mijnkoloniën. Sessie versnelling nieuwbouw met gemeentelijk vergunningverleners binnen Parkstad. Overleg met commerciële marktpartijen, corporaties en het ministerie van BZK in een laboratoriumachtige setting over de herstructurering- en nieuwbouwopgave van Parkstad, en hun mogelijke participatie hierin. De voorbereiding van bestuurlijke en ambtelijke sessies voor de verkenning van de Wijkontwikkelingsmaatschappij. Inzet ontwerpend onderzoek t.b.v. Masterplan Bleijerheide. Daarnaast zijn verschillende bijeenkomsten op Zuid-Limburgs niveau georganiseerd vanuit het BO Wonen Zuid-Limburg en het overleg van de voorzitters van de drie subregio’s.

Regionaal Beleid Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg (2016) en bouwen naar behoefte (2021) De in 2016 vastgestelde Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg is nog steeds vigerend. Hierop zijn in de loop van de jaren wel enkele nuances aangebracht. Eind 2020, begin 2021 heeft de meest recente en verstrekkende wijziging plaatsgevonden met de beleidsregel ‘Ruim baan voor goede woningbouwplannen’. De evaluatie van de Structuurvisie in 2020 bevat nog aanbevelingen waarvan in 2022 bezien is of en zo ja hoe die moeten worden opgepakt. Er is een Jaarplan Wonen Zuid Limburg opgesteld waarin deze punten onder meer zijn ondergebracht. Daarnaast is in 2022 juridisch advies ingewonnen en zijn de gevolgen van de Omgevingswet voor wonen en dan specifiek voor de SVWZL in beeld gebracht. Op grond daarvan is door Parkstad mede namens de twee andere subregio’s in ZL een reactie op de consultatieversie van de Verzamelwet Omgevingswet 20xx uitgebracht om de huidige “positie” en werking van de vigerende Structuurvisie Wonen Zuid Limburg te kunnen borgen. De provinciale verordening is weer geactualiseerd. De Bestuursafspraken zijn door de provincie beëindigd.

29

Regionale Woonvisie In september 2021 heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering de opdracht gegeven om een nieuwe regionale woonvisie voor te bereiden door het opleveren van een aantal bouwstenen (behoefteonderzoek en synopsis). Stec Groep heeft een regionaal woonbehoefteonderzoek uitgevoerd. In 2022 hebben verdiepingsonderzoeken van het Woonbehoefteonderzoek voor Heerlen Centrum, Kerkrade Centrum en Heerlen Noord plaatsgevonden. Daarnaast heeft er intensief afstemming plaatsgevonden met alle stakeholders (keyplayers maar ook stakeholders die wat verder van het thema volkshuisvesting afstaan). Bureau Circusvis is gestart met de voorbereidingen van een koersdocument (‘synopsis’, inhoudsopgave en koersbepalende vraagstukken). De synopsis is voor de verkiezingen opgeleverd, maar bewust pas na de verkiezingen door de nieuwe Bestuurscommissie vastgesteld. Verder is samen met de 9 corporaties en de 7 gemeenten verkend hoe om te gaan met de volkshuisvestelijke en andere vraagstukken rond aandachtsgroepen. Aanvullend heeft Circusvis opdracht gekregen voor een onderzoek naar de Veerkracht van de wijken en heeft ze een Contourennotitie opgesteld. Daarin zijn ook de raakvlakken met andere beleidsterreinen benoemd en demarcatielijnen getrokken.

Deze contourennotitie is in december vastgesteld door de bestuurscommissie en op grond waarvan het concept van de Regionale Woonvisie verder is uitgewerkt. Daarnaast zijn voor de gemeenten in december alle lokale onderdelen van de Woonvisie in concept opgesteld. De concept Regionale Woonvisie wordt begin februari 2023 voorgelegd aan alle stakeholders en er kan dan ook al in de geest van deze conceptversie gehandeld worden en dus als uitgangspunt voor de lokale en de regionale prestatieafspraken dienen. De Regionale Prestatieafspraken van Parkstad 2019-2024 zijn gesloten tussen de Stadsregio, de gemeenten, de 9 corporaties verenigd in het ROW en huurdersbelangenorganisaties die verenigd zijn in het ROH. De Regionale Prestatieafspraken worden jaarlijks geüpdatet en vastgesteld. Zo is dat ook gebeurd op 21 oktober 2022. De woonvisie heeft eerste aanknopingspunten opgeleverd voor de voorbereidingen van de woonzorgvisies die gemeenten moeten opstellen. De Woonvisie wordt in de eerste helft van 2023 als Woonprogramma vastgesteld, zodat het voldoet aan de eisen van de Omgevingswet.

Regionale programmering Regionale Woningmarktprogrammering De bovenstaande kaders zijn van invloed op de programmering van de regio en de sturing op de balans in de woningmarkt. De Regionale Woningmarktprogrammering gaat specifiek over de programmering van nieuwbouw en staat in het teken van de juiste woning voor de juiste doelgroep op de juiste plek maar entameert ook steeds meer gesprekken over maatregelen om plannen te versnellen. De programmering is in 2019 geactualiseerd en wordt jaarlijks gemonitord en geüpdatet. Dit heeft grootschalig plaatsgevonden in 2022 om goed aan te sluiten bij de uitgangspunten van het Woonbehoefteonderzoek en de plusambities waartoe de Bestuurscommissie op grond daarvan heeft besloten. In 2022 is verder advies (Snel en proactief programmeren) uitgebracht door de Stec Groep n.a.v. de aanbevelingen uit het Woonbehoefteonderzoek. Dit advies sluit goed aan bij de doelstellingen van de Woondeal. De Regionale Programmering is in het kader van de Woondeal tegen het licht van de eisen van het Rijk gehouden (2/3 van de nieuwbouw moet betaalbaar zijn en de woningmarkt moet voor 30% uit sociale huur bestaan). Parkstad voldoet als enige regio binnen Limburg aan deze richtlijn. Inmiddels ligt het Wetsvoorstel Versterking Regie Volkshuisvesting ter consultatie voor. De eisen worden hierin ook wettelijk geregeld.

De samenstelling van de programmering van Parkstad zal de komende 10 jaar binnen de reikwijdte van de Woondeal gemonitord en indien nodig bijgestuurd worden naar kwaliteit, naar kwantiteit en naar realisatie. Regionale Prestatieafspraken en regionale meerjarenprogrammering wonen en leefbaarheid In maart 2019 heeft het ROW een propositie met 30 projecten gedaan voor de Regio Deal. De bestuurscommissie heeft in afstemming met het ROW besloten deze projectenlijst vast te leggen in een regionale meerjarenprogrammering. Deze is in oktober 2019 vastgesteld als onderdeel van de Regionale Prestatieafspraken en in 2021 geactualiseerd met onder meer projecten uit het Volkshuisvestingsfonds. Elk jaar worden de Regionale Prestatieafspraken met het ROW, het ROH en de Bestuurscommissie geactualiseerd vastgesteld. Zo ook op 21 oktober 2022. In 2022 hebben de corporaties als nieuw thema de herstructureringsopgave mijnkoloniën geagendeerd. Dit thema wordt nu uitgewerkt en is in de aanvraag voor de nieuwe Regio Deal opgenomen. Het Rijk is Nationale Prestatieafspraken met corporaties overeengekomen in ruil voor de afschaffing van de verhuurderheffing. De impact van deze afspraken over nieuwbouw en verduurzaming van corporatiewoningen is in 2022 nog niet concreet gemaakt maar wel op hoofdlijnen meegenomen in

30

de concept Woondeal die in maart 2023 gesloten wordt tussen het Ministerie voor VRO, de Provincie, de regio’s, de gemeenten en de corporaties in Limburg. Ondertussen zijn in de loop van 2022 alle 6 programma’s uit de nieuwe Nationale Woon- en Bouwagenda beschikbaar gekomen en is een voorzichtig begin gemaakt met de verkenning wat dat concreet betekent voor de regio in brede zin van het woord en meer specifiek voor de nieuwe Regionale Woonvisie en de Regionale Prestatieafspraken. Huisvestingsvraagstukken die als gevolg van de oorlog in Oekraïne sinds begin 2022 sterk op de agenda zijn opgekomen, wedijveren - tevens als gevolg van de oorlog - met vraagstukken rond betaalbaarheid en energievraagstukken. Regionale programmatische aanpak particulier bezit In 2015 is de bestuursopdracht gegeven om een regionale programmatische aanpak te ontwikkelen voor de aanpak van slecht Particulier Bezit. Van 2015 tot 2017 zijn diverse ingrepen onderzocht om de problemen in de particuliere sector aan te pakken. In 2017-2018 is dit vertaald in de uitvoering van pilots. Begin 2019 is de aanpak van de slechte particuliere voorraad door de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering als speerpunt voor de Regio Deal vastgesteld. Binnen de eerste Regio Deal was afgesproken om in totaal 1.600 particuliere woningen aan te pakken. Hiervoor was sinds 2020 een Rijksbijdrage van €20 mio beschikbaar.

De kwantitatieve doelstelling bleek echter niet haalbaar doordat het beschikbare budget voor het programma wonen en leefbaarheid in 2020 naar beneden was bijgesteld, door de forse prijsstijgingen in de woningmarkt en door de verhoging van de overdrachtsbelasting (van 2% naar 8,4%). In 2021 zijn de laatste projecten voor de Regio Deal geselecteerd. Alle projecten met uitzondering van 1 zijn in uitvoering. Die ene wacht nog op de bijdrage van de Provincie Limburg. Woonpunt heeft in 2022 bezwaar ingediend tegen een afwijzing van de subsidieaanvraag. Verder is in december 2022 bestuurlijk overeenstemming bereikt met de Provincie over de inzet van Regio Deal middelen ter compensatie van de verhoging van de overdrachtsbelasting van 2% naar 8,4%. De impact van de verhoging van 8,4% naar 10,4% per januari 2023 is daarmee nog niet opgelost. Naast de middelen uit de Regio Deal heeft de bestuurscommissie ook de beschikking over middelen uit de DU Bevolkingsdaling, waaruit ze bijdragen aan projecten betaalt voor het afdekken van ORT’s bij de aanpak van particuliere woningen. Verder heeft Parkstad in 2021 €36,8 mio subsidie uit het Volkshuisvestingsfonds ontvangen voor de aanpak van particuliere woningen in Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf.

De gemeente Heerlen heeft ook een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds ontvangen voor de aanpak van particuliere woningen in Heerlen Noord. 2022 stond sterk in het teken van de voorbereidingen en slechts bij enkele projecten werd al toegekomen aan ingrepen aan woningen. Dat was ook nog niet overal voorzien. De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft een formele rol als subsidieontvanger (van BZK) en subsidieverstrekker (aan de projecten). Om de governance goed vorm te geven zijn in 2022 vier samenwerkingsovereenkomsten tussen Parkstad, gemeenten en corporaties voor de vier Deelplannen Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf gesloten. Het was voorzien, dat in 2022 ook al beschikkingen zouden worden afgegeven. Dit is niet haalbaar gebleken door onderzoek dat nog verricht moest worden naar de SISA verantwoordingsystematiek. In de tussentijd zijn wel al enkele projecten van start gegaan en waren andere projecten in 2022 nog druk met inrichten (funding voor leningen aan particulieren, een loketfunctie voor aanvragen van subsidies en leningen voor particulieren of bijvoorbeeld het organiseren van coaches om particulieren te begeleiden en te ontzorgen). In het nieuwe Regeerakkoord is in 2022 nieuw budget (€600 miljoen) voor het Volkshuisvestingsfonds opgenomen. Het was voorzien dat dit loket nog in 2022 geopend zou worden. Dit is verschoven naar tweede helft 2023.

Er hebben derhalve geen voorbereidingen voor een aanvraag plaatsgevonden. In totaal was in 2022 de aanpak van 1.773 particuliere woningen geprogrammeerd. De projecten uit de Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds hebben in 2022 laten zien, dat er behoefte is aan opschaling. De beschikbare middelen vormen de begrenzende factor. Niet de ambitie om kwetsbaar particulier bezit aan te pakken. Sinds 2022 wordt nota bene gewerkt aan een gecombineerde aanpak door corporaties en marktpartijen om tot meer gemêleerde wijken te komen. Sinds het vaststellen van de Nationale Prestatieafspraken tussen Rijk en Corporaties in 2022 hebben

31

corporaties nog meer dan voorheen oog gekregen voor de noodzaak van de aanpak van kwetsbaar particulier bezit dat vaak tussen corporatiewoningen ligt. Inponden wordt weer interessant, nadat dat minder was na de prijsstijgingen van 2021 en 2022. In 2022 zijn we gestart met de verkenning van gebiedsontwikkelingen met herstructurering van zowel particuliere woningen als van corporatiebezit als met nieuwbouw door marktpartijen; De huursector kan op die manier in stand gehouden worden, de kwetsbare particuliere voorraad wordt verkleind en door menging met duurdere koopwoningen wordt de scheefgroei rechtgetrokken en veerkracht versterkt. Dat vraagt om de ontwikkeling van nieuwe businessmodellen gericht op transformatie, renovatie en/of de vernieuwing van de woningvoorraad in zowel de huur- als in de koopsector. In alle 7 gemeenten is een groslijst met potentiële ontwikkellocaties opgesteld die in 2023 op haalbaarheid onderzocht worden.

Op basis van de ervaringen uit de Regio Deal blijkt dat de aanpak van de kwetsbare particuliere woningvoorraad een katalysator is voor méér investeringen in de sociaal-fysieke leefbaarheid: in de herontwikkeling van openbare ruimte, om de leefbaarheid en veiligheid in de buurten te verbeteren én door koppelkansen te realiseren op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en klimaatadaptatie, besteedbaar inkomen, veiligheid, onderwijs en zorg in kwetsbare wijken. In 2020 is in het kader van de Regio Deal met de woningcorporaties en gemeenten afgesproken om te starten met de inzet van de VoorzieningenWijzer. In 2021 is er vanwege corona enigszins vertraagd gestart met de implementatie en inzet van de VoorzieningenWijzer. Scholing en afstemming van de licenties per gemeente namen namelijk meer tijd in beslag dan eerst voorzien. De vertraging zat hem vooral in de checks door de privacy-officers en gesprekken over de risico’s die zij zagen. Als resultaat daarvan zijn de licentieovereenkomsten voor gemeenten aangepast. Dat heeft erin geresulteerd dat de daadwerkelijke adviesgesprekken pas later van start zijn gegaan. Daardoor lagen de startmomenten ver uiteen. In 2022 zijn 319 adviesgesprekken gevoerd waarbij het gemiddelde gerealiseerde voordeel per gezin € 720,- bedroeg tegen €600,- in 2021.

Daarmee is alleen al in 2022 voor ruim €230.000,- extra terecht gekomen bij kwetsbare huishoudens die hiervoor eerder ook al in aanmerking kwamen, maar dit onbenut lieten. Dit is nog exclusief energietoeslag. Vanuit De VoorzieningenWijzer is in het kader van energie armoede ook geadviseerd in het benutten van de energietoeslag en verwezen en geholpen naar de aanvraagstraat in de betreffende gemeente. Van de deelnemers van De VoorzieningenWijzer die landelijk in aanmerking kwamen voor de energietoeslag had 37% dit nog niet benut. Conform afspraken met de Provincie worden de ervaringen binnen Parkstad met de rest van Limburg gedeeld. De VoorzieningenWijzer wordt inmiddels in 16 gemeenten in Limburg ingezet. Actieprogramma Wonen Zuid-Limburg Voor de uitrol van de Structuurvisie Wonen Zuid Limburg is in 2017 met alle Zuid-Limburgse gemeenten gezamenlijk een Actieprogramma Wonen Zuid-Limburg opgesteld. Dit actieprogramma is in 2021 vernieuwd op grond van de evaluatie van de SVWZL en de koerswijziging die dientengevolge in 2020 heeft plaatsgevonden, maar is nooit bestuurlijk vastgesteld. Eind 2021 is een meerjarenplan opgesteld, maar ook dat is in 2022 niet vastgesteld door het BO Wonen Zuid Limburg. De Woondeal had hogere prioriteit en zal van invloed zijn op het plan.

Monitoring Woonmonitor In 2022 is wederom opdracht verstrekt aan E’til voor de Woonmonitorrapportage (2021). Woonatlas Sinds 2021 beschikt Parkstad over een gezamenlijk monitorings- en sturingssysteem met corporaties (Woonatlas), met onder meer leegstand, zorg en sociale kernvoorraad. Dit om beter en sneller te kunnen bijsturen op beleid en op uitvoering. Wijkenaanpak In 2021 heeft eindafrekening van de laatste projecten uit de Wijkenaanpak plaatsgevonden. Het was

32

voorzien om hierover collectief en breed in 2022 te communiceren. Vanuit de gemeenten was in 2022 echter geen behoefte meer aan een dergelijk initiatief. Onderzoek meekoppelkansen Op basis van de ervaringen uit de Regio Deal blijkt dat de aanpak van de kwetsbare particuliere woningvoorraad een katalysator is voor méér investeringen in de sociaal-fysieke leefbaarheid: in de herontwikkeling van openbare ruimte om de leefbaarheid en veiligheid in de buurten te verbeteren én koppelkansen te realiseren op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en klimaatadaptatie. Professionele partijen komen ‘achter de voordeur’, er ontstaat meer aandacht voor veiligheid en betrokkenheid van maatschappelijke partners zoals basisscholen en huisartsen in kwetsbare wijken. De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering verkent actief inhoudelijke (mee)koppelkansen (in de fysieke omgeving en in het sociale domein), voor zover de Bestuurscommissie daar zelf ook een rol in heeft. Hierbij is ook de relatie en samenwerking met het rijk relevant. Zo is bijvoorbeeld de relatie met het Ministerie J&V in 2022 intensiever geworden, waardoor zij nu betrokken zijn bij het project Bleijerheidestraat/Pannesheidestraat.

Wederzijdse informatie-uitwisseling met woningcorporaties/ROW De samenwerking tussen de Bestuurscommissie en het Regionaal Overleg Woningcorporaties Parkstad is essentieel in het oplossen van hardnekkige knelpunten. Vanwege de maatschappelijke rol van de corporaties en de impact van beleidskeuzen (Rijk, provinciaal, regionaal en lokaal) binnen wonen op de leefbaarheid in de wijken, nemen de vraagstukken die samen worden aangepakt, hand over hand toe. Dat is in 2022 nog verder toegenomen door de programma’s die in 2022 onder Minister de Jonge zijn uitgerold, door de Nationale Prestatieafspraken Corporaties die het rijk met de corporaties (Aedes) en VNG gesloten heeft, de aanstaande Woondeal tussen Rijk, provincie, regio’s, gemeenten en corporaties, en de aanstaande nieuwe Regionale Woonvisie 2022-2028, de diverse rijksregelingen waarvan we in de regio gebruik maken en de toenemende huisvestingsvraagstukken van reguliere en meer kwetsbare doelgroepen.

Instrumentontwikkeling WOM Al in 2019 is voorzichtig een begin gemaakt met het verkennen van een mogelijke WOM, een wijkontwikkelingsmaatschappij. Daarvoor is een bezoek gebracht aan de WOM Den Haag Zuid-West en is een eerste verkennend advies opgehaald bij Stec Groep. In 2020 heeft de Rebel Groep in opdracht van de Bestuurscommissie een uitvoeriger advies uitgebracht. De resultaten hiervan zijn in de vergadering van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering van 15 juli 2021 gepresenteerd. De Bestuurscommissie bepaalde, dat de haalbaarheid van een WOM getest moest worden. Hiervoor is met ondersteuning van Rebel Groep een eerste aanzet gemaakt in samenwerking met een aantal marktpartijen. BZK was hierbij betrokken. In 2021 is de verkenning opgeleverd en heeft de bestuurscommissie Wonen en Herstructurering de opdracht gegeven dit aan de hand van een beperkt aantal business cases te gaan uitwerken en in de praktijk te testen. De Bestuurscommissie heeft in 2021 ingestemd met een pilot in Heerlen en eentje in Kerkrade, zodat het op “kleine schaal” (niet Parkstadbreed) kan worden uitgetest. In opdracht van de bestuurscommissie is de Rebel Group in 2022 gestart met vooronderzoek, eerste verkennende gesprekken met gemeenten en corporaties en een eerste pre-advies voor een pilotgebied in Heerlen-Noord en in Kerkrade Oost.

Verder zijn in 2022 de voorbereidingen getroffen voor de bestuurlijke afstemming voor beide gebieden in het voorjaar van 2023 en is ook bij Beekdaelen in het kader van het project Nuinhofwijk de behoefte aan informatie over de WOM ontstaan.

Commerciële herstructurering In de Regio Deal is afgesproken dat het Ministerie van BZK en Stadsregio Parkstad Limburg onderzoek doen naar de mogelijke bijdrage van marktpartijen aan de herstructureringsopgave in Parkstad. In 2021 is de Rebel Groep gestart met een onderzoek. In 2022 is verder onderzoek verricht en is geconstateerd dat de huidige aanpak met corporaties verbreed kan worden met commerciële ontwikkelaars en beleggers. Het Rijksvastgoedbedrijf is vooralsnog geen optie

33

gebleken. De resultaten van dit traject staan verwoord onder het speerpunt Regionaal aanvalsplan voor nieuwe woningbouw. Inpondmakelaar Het was de bedoeling om het project in 2022 op te schalen. In 2021 hebben alle gemeenteraden een Verordening vastgesteld. Via de Regio Deal kwam in totaal €750.000,- beschikbaar voor het verstrekken van leningen voor het doen aankopen en renoveren van woningen. De uitvoering van de Regeling werd bij SVn belegd. En het pilotproject uit 2016 is in 2022 geëvalueerd en zeer positief beoordeeld. Door de sterke vraag naar woningen (ook in Parkstad) en de gestegen woningmarktprijzen in 2021 en in 2022, was het direct na de besluitvorming in de gemeenteraden, in de eerste helft van 2022 niet meer het geschikte klimaat om aankopen te doen, aangezien de woningprijzen de woningwaarden zwaar overschreden en de aankoop en verkoop aan corporaties na renovatie daardoor niet meer uitvoerbaar was. Inmiddels is het tij in de tweede helft van 2022 gekeerd, nemen de prijzen weer af en neemt het belang van inponden voor corporaties toe door de nationale prestatieafspraken tussen de corporaties en het Rijk. De inzet is derhalve sinds de tweede helft van 2022 weer geïntensiveerd.

Financieringsinstrument particuliere eigenaren De businesscase modellen voor aanpak particulier bezit (hoogbouw, commerciële herstructurering, inponden, woningverbetering) zijn de basis voor diverse projecten in Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds. Op 30 september 2021 is de verordening Stimuleringsregeling Parkstad Limburg (inpondmakelaar) vastgesteld en via de colleges van B&W doorgeleid naar de gemeenteraden. In 2021 is deze verordening door vijf gemeenteraden vastgesteld en bij 1 gemeente in procedure gebracht. In 2022 heeft ook de laatste gemeente de verordening vastgesteld. In 2021 is door een stagiair tevens een advies over ‘Kluswoningen’ opgeleverd. In het kader van het Volkshuisvestingsfonds is afgesproken dat een financieringsarrangement wordt ontwikkeld om een subsidie én laagrentende lening aan particuliere eigenaren te kunnen verstrekken. In 2022 is verkend of er één totaal financieringsarrangement kan worden uitgewerkt, waardoor de subsidie van het Volkshuisvestingsfonds kan worden verstrekt én de particuliere eigenaar ook een laagrentende lening kan afsluiten t.b.v. de verduurzaming van de eigen woning. Hierbij werd ingezet op zowel het aantrekken van funding, als op het inrichten van een aanvraagloket.

De provincie heeft niet thuis gegeven voor het leveren van funding uit de Duurzaam Thuis Lening, waardoor de eigen inleg door de particulier niet via een lening anders georganiseerd moet worden (hetzij via aanvullende subsidies, hetzij via funding vanuit gemeenten). SVn heeft eind 2022 vrijstelling voor het verlenen van betaalde dienstverlening verkregen van DNB voor het verstrekken van subsidies aan particulieren (tot een max van €36 mio per jaar voor heel Nederland). Dit is een mijlpaal in de één loketgedachte die we nastreven. SVn kan namelijk ook al leningen verstrekken namens gemeenten en andere instanties, voor zover die partijen de funding regelen. Op dit onderdeel is nu geen belemmering meer om in 2023 een verordening te laten vaststellen door de gemeenten voor het verstrekken van de VHF-subsidie aan particulieren. Gemeenten zullen echter eerst nog moeten beslissen of ze zelf funding gaan regelen voor de leningen voor de eigen bijdragen, welke maatregelen in aanmerking komen voor de subsidie en hoe ze de resultaatverplichtingen willen opleggen aan de particulieren. Renovatiemakelaar In 2022 is onderzocht of het instrument ‘Renovatiemakelaar’ een doorstart kon krijgen, als flankerend instrument voor de projecten van het Volkshuisvestingsfonds en het project de Baan in Bocholtz.

Het ging hierbij om het ontzorgen van de particulier bij de voorbereidingen op een inhoudelijke afweging over ingrepen als ook over de uiteindelijke financieringsaanvraag. Het Kadaster heeft aangegeven hierin geen rol meer te kunnen vervullen. Middenhuur Binnen de kaders van de Regionale Prestatieafspraken is in 2021 door een werkgroep onderzoek verricht naar de behoefte aan middenhuur. In 2022 stond dit onderwerp ook landelijk meer op de agenda en werd verkend hoe middenhuur kan worden gerealiseerd. Corporaties toonden in 2022 meer interesse dan voorheen. Voor marktpartijen lijkt dit segment nog moeilijk te realiseren.

34

Aanpak en versnelling van de (slechte) planvoorraad • Het terugdringen van slechte plancapaciteit blijft een aandachtspunt. De inzet van de provincie op dit dossier werd de laatste jaren echter sterk geminimaliseerd, waardoor niet de gewenste schaal van afbouw van slechte capaciteit bereikt werd. Inmiddels werd in 2022 in het kader van de aanstaande Woondeal duidelijk wat het aandeel sociale huur in de bestaande voorraad moet worden en het aandeel betaalbare woningen in nieuwbouwprogrammering. Voor de jaarschijven 2025 en later zal onder regie van de provincie door de gemeenten meer gestuurd moeten worden op het bereiken van deze verhoudingen die eind 2022 ook in het Wetsvoorstel Regie Volkshuisvesting zijn opgenomen. Het zal dus vooral op lokaal niveau van de grond moeten komen door slechte plannen om te vormen tot geschikte plannen. • In 2022 is nog geen werk gemaakt van de versnelling van prioritaire woningbouwprojecten door capaciteit en gemeentelijke inzet op nieuwe projecten te concentreren én op een selectie van prioritaire projecten binnen de bestaande programmering (100-dagen plan). Dit wordt mogelijk alsnog in 2023 opgepakt in het licht van de aanstaande Woondeal.

Adaptief programmeren Stec Groep heeft in 2022 een advies Snel en proactief programmeren uitgebracht om sneller en meer ruimte te creëren voor nieuwe woningbouw op korte termijn (‘praktijkbehoefte’), maar ook met oog voor (gevolgen voor) de transformatieopgaven op de lange termijnstrategie. Communicatie In 2022 stond Parkstad als woonregio centraal. In 2021 zijn er politiek bestuurlijk een aantal kantelingen in opvattingen geweest met als gevolg een andere benadering van oude en nieuwe opgaven en kansen. In de overtuiging, dat het oude krimpverhaal zou blijven leven als niet stevig zou worden ingezet op het uitventen van het nieuwe verhaal, heeft Parkstad social media ingezet en heeft een ander beeld neergezet: dat van een aantrekkende woningmarkt en de actieve overheidsinzet daarbij. De dialoog rond de aanstaande Woondeal heeft er ook toe bijgedragen dat de buitenwereld nu ook kennis heeft van de nieuwbouwambitie van Parkstad. Ontwikkeling van gemeentelijk instrumentenkoffer voor de aanpak van de woningmarkt Er heeft in 2022 nog geen onderzoek plaatsgevonden naar de mogelijkheden van de Wet Opkoopbescherming. Heerlen en Kerkrade zijn voornemens om het Kadaster een opdracht te geven voor nadere studie.

Het voorstel is deze onderzoeken samen met inzichten vanuit de verschillende gemeenten te bundelen, zodat een instrumentenkoffer ontstaat, waar elke gemeente optioneel gebruik van kan maken. Daarbij ook gebruik makend van inzichten elders in Zuid Limburg. Zover is het in 2022 nog niet gekomen. Onderzoek naar nieuwe concepten voor starters en doelgroepen: In de Regio Deal is afgesproken dat het thema ‘flexwonen’ zou worden onderzocht. Daarbij is gebruik gemaakt van het traject van de verdichtingsonderzoeken van het Atelier Rijksbouwmeester. In 2021 zijn de resultaten van de verdichtingsonderzoeken in een door Stadsregio Parkstad Limburg, Rijkdienst voor Ondernemend Nederland, Atelier Rijksbouwmeester en het ministerie van BZK georganiseerd webinar gepresenteerd. In 2021 is het besluit genomen nader onderzoek te verrichten naar de mogelijke inzet van flexwonen bij problemen in de doorstroming in de woningmarkt. Dit onderzoek werd in 2022 door een stagiair verricht. In de wooncarrière kunnen meerdere schakelpunten onderscheiden worden met eigen problemen in de doorstroming (tekorten, overschotten, scheefwonen, etc), waarvoor oplossingen gevonden moeten worden. Flexwoningen was een van de oplossingen waarin gedacht werd, maar ook tijdelijke woningbouw en kluswoningen.

Reeds eerder werd in 2021 onderzoek verricht naar kluswoningen, maar is hier verder geen invulling aan gegeven anders dan dat het in een van de Regio Deal projecten als mogelijke interventie benoemd is. Het onderzoek uit 2022 naar flexwoningen heeft geleid tot nader onderzoek met gemeenten en corporaties van locaties en in de concept Woondeal die in maart ondertekend wordt. Daarin is de minimale ambitie voor 375 flexwoningen opgetekend. In het kader van circulaire bouw is verder in 2022 door het programma duurzaamheid een eerste gedachtegang voor een strategie circulair wonen opgesteld. Die zal in de loop van 2023 voorliggen bij de bestuurscommissie. Eerste voorzichtig onderzoek naar flexwoningen, industriebouw en bouwen met biomaterialen is in 2022 gestart. Gedurende de visiedag van 21 oktober 2022 is door de programmamanager flexwonen van BZK een bezoek aan de regio gebracht.

35

Pilotprojecten Wonen en Zorg Wonen en Zorg is weliswaar een thema in de regionale prestatieafspraken met de corporaties en het ROH, maar behoort niet tot de kerntaken van Parkstad. In 2021 heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering opdracht gegeven om samen met RvO/ministerie van VWS te verkennen welke aanpak kan helpen bij het uitrollen van wonen/zorgprojecten. Een ondersteuningsteam van RvO heeft een aanpak (zogenaamde handreiking) voor Parkstad uitgewerkt die in de wijken door de gemeenten, zorgpartijen en corporaties gezamenlijk kan worden toegepast om te bepalen welke zorgvoorzieningen (fysiek in de zin van huisvesting en/of als dienst in termen van zorg) in wijken wenselijk en implementeerbaar zijn. De handreiking is in 2021 opgeleverd. De Bestuurscommissie heeft in december 2021 bepaald, dat de nog beschikbare middelen worden ingezet voor het inhuren van een ondersteuningsteam voor het uitrollen van de handreiking in een aantal pilotwijken. Dat is in 2022 gebeurd vanuit de samenwerking met de ministeries van VWS en BZK, een gesubsidieerde opdracht voor RvO, waarbij vanuit het landelijke Programma Langer Thuis in 2022 een Ondersteuningsteam wordt ingezet. Dit gebeurt in Amstenrade. Doel is om op wijkniveau te kunnen bepalen welke invulling aan wonen en zorg moet worden gegeven.

Daarnaast heeft Parkstad deelgenomen aan het kennistraject van VWS en Platform31 “Inclusieve wijken” dat in 2021 afgerond is.

Lobby De wijzigingen in de wet- en regelgeving op het gebied van volkshuisvesting, maar ook aan de zorgkant, hebben jaren geleden op veel fronten een streep gezet door bestaande systemen en mechanismen. Alle partners in het veld van de volkshuisvesting hebben de laatste jaren ondervonden dat die wijzigingen niet altijd positief uitpakten voor regio’s als Parkstad. De lobby van Parkstad heeft het afgelopen jaar echter erg geloond, waardoor de problemen van Parkstad post gevat hebben bij de landelijke politiek. De opgave in particuliere voorraad is steeds meer een nationale prioriteit van de volkshuisvesting geworden en Rijksregelingen als de Woningbouwimpuls sluiten steeds beter aan op de opgaven in Parkstad. Eind 2021 is het nieuwe Regeerakkoord gepresenteerd en begin 2022 is de Nationale Woon- en Bouwagenda met 6 programmalijnen uitgebracht. Daarin wordt duidelijk een verband gelegd tussen Leefbaarheid en de aanpak van kwetsbaar particulier bezit. Ook in 2022 werd weer inzet geleverd op lobby richting Rijk. Aanleiding was onder meer de aanvraag voor een tweede Regio Deal in november 2022. Wat niet tot een positieve uitkomst heeft geleid, dat is de lobby bij het Rijk voor compensatie van de gevolgen van de verhoging van de overdrachtsbelasting. Uiteindelijk is dat in december geregeld door inzet van Regio Deal middelen.

Fondsvorming Per 1 januari 2022 stuurde de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering een programma van circa €65 miljoen aan. • • • •