Zienswijze 16 bijlage 1

GEREEDSCHAPSKIST GOW 30 Waarom, wanneer en hoe 30 km/h?

Titel rapport

Gereedschapskist GOW 30

Datum publicatie

10 maart 2022

Status

externe versie In samenwerking met de Fietsersbond is een vergelijkbare brochure door Goudappel gemaakt over het thema 30 km/h.

Waarom 30 km/h?

1 Verkeersveiligheid.

Kans op overlijden bij 30 km/h is factor 3 kleiner. Voorbeeld: Nul doden met fietsers en voetgangers in Helsinki en Oslo.

Verstedelijking. Meer nadruk

2

4

voor ruimte-efficiënte vervoerwijzen, autoverkeer nieuwe woningen opvangen aan de randen van de stad.

Luchtkwaliteit en geluid. Minder geluid door lagere snelheid, betere luchtkwaliteit in krapste straten door netwerkeffect en mobiliteitseffect.

3

Gezondheid (lichaamsbeweging)

30 km/h maakt fietsen en wandelen aantrekkelijker als gezond alternatief.

Duurzaamheid. Meer ruimte voor klimaatadaptie. Het effect op CO2 uitstoot is naar verwachting neutraal tot licht negatief (meer uitstoot).

6

5

Sociale inclusiviteit

Meer ruimte in de stad voor kwetsbare groepen. Kansen voor de 15 minuten stad. Betere oversteekbaarheid voor iedereen, minder verkeershinder.

Afwegingsschema 30 km/h Waarom is dit schema gemaakt? Binnen de bebouwde kom zijn veel zogenaamde grijze wegen waarbij de functie van de weg niet duidelijk is of onvoldoende ruimte is voor een veilige 50-km/h inrichting. Bijvoorbeeld een winkelstraat met druk autoverkeer of een 50 km/hweg zonder fietspaden. Het schema probeert voor dit soort wegen een oplossing te vinden door uit te gaan van 30 km/h als ‘leidend principe’ binnen de bebouwde kom (dat wil zeggen: standaard 30 km/h tenzij 50 km/h écht op een veilige manier mogelijk is). Wegbeheerders die met dit principe aan de slag willen, kunnen het afwegingsschema als hulpmiddel gebruiken. Wat is er nieuw aan de aanpak? De publicatie ‘Basiskenmerken wegontwerp’ van het CROW bevat aanbevelingen over de categorisering (de indeling in 50- en 30-wegen) en de inrichting van wegen. De nieuwe aanpak wijkt daar op twee belangrijke punten van af: 1. In de wegcategorisering wordt meer rekening gehouden met de omgeving van de weg, waarbij we onderkennen dat er wegen bestaan met een dubbele functie. 2. Voor wegen die wel een verkeersfunctie hebben, maar waarbij 50 km/h niet wenselijk of niet veilig mogelijk is, wordt het nieuwe wegtype GOW30 (gebiedsontsluitingsweg met een maximumsnelheid van 30 km/h) geïntroduceerd.

Hoe vertaal je dit naar de praktijk voor ov en hulpdiensten? De positie van openbaar vervoer (OV) en nood- en hulpdiensten spelen een belangrijke rol in de keuzes die in het schema moeten worden gemaakt. Krijgt de weg een verkeersfunctie? Is een snelheid van 30 km/h-wenselijk? Bij gebruik van het schema zullen echter meer wegen een maximumsnelheid van 30 km/h-krijgen. Zonder aanvullende maatregelen zal dit consequenties hebben voor OV en nooden hulpdiensten die van deze wegen gebruik maken. Het is daarom zaak deze nieuwe wegindeling, de maatregelen die daaruit voorkomen en routering voor deze diensten in samenhang te bekijken. Verder in de brochure wordt dieper ingegaan op het thema openbaar vervoer.

30 km/h als leidend principe 30 km/h als leidend principe is in het schema als volgt vertaald: wegen binnen de bebouwde kom krijgen een maximumsnelheid van 30 km/h. Alleen als dat wenselijk én veilig mogelijk is, krijgen gebiedsontsluitingwegen net als in de bestaande situatie een hogere maximumsnelheid.

Afwegingsschema 30 km/h 1. Bepaal functie van de weg, in samenhang met hele netwerk - Wat zijn belangrijke OV-routes? - Wat zijn belangrijke invalswegen? - Etc.

Verblijfsfunctie

Verkeersfunctie

Dubbele functie

2. Is dubbele functie oplosbaar door andere keuzes op netwerkniveau? Bijvoorbeeld: - Ander OV-netwerk - Ander auto-netwerk - Ander fietsnetwerk

Ja

Netwerkniveau

Nee

Wegvakniveau

Nee

3. Weeg de verkeersfunctie af tegen de verblijfsfunctie Heeft de weg een dusdanige verkeersfunctie, dat doorstroming het belangrijkste is? Bijvoorbeeld: - Belangrijke OV-route - Belangrijke invalswegen - Uitrukroute nood- en hulpdiensten

Ja Ja

4.a. Zijn er redenen om 30 km/h in te stellen? Bijvoorbeeld: - Schoolomgeving - Leefbaarheid - Oversteekbaarheid

Nee

Nee

4.b. Kan de weg veilig 50 worden ingericht? - Fietspad/parallelweg - Veilig en gebundeld - oversteken - Rijrichtingsscheiding - Bij voorkeur geen - parkeren

Ja

A. ETW 30

B. GOW 30

C. GOW 50

5. Check en optimaliseer netwerk OV Auto Nood- en hulpdiensten Etc. Fiets

Bron: ‘Afwegingskader met 30 km/h als leidend principe binnen de bebouwde kom’ - CROW 2021 *kleur aanpassing door Goudappel

Help, een afwegingsschema! Het afwegingsschema bevat een heleboel informatie, maar wat moet ik nu doen? We helpen je op weg in zeven stappen: Stap 1. Verken de knelpunten en mogelijkheden Lang niet alle wegen in de gemeente, zullen door het afwegingsschema worden beïnvloed. Voor volwaardige gebiedsontsluitingswegen met vrijliggende fietspaden en veilige oversteken die niet in een drukke stadsomgeving liggen zal er weinig veranderen. Dit geldt ook voor de meeste woongebieden. Een eerste stap is dus om te verkennen voor welke wegen wellicht een aanpassing wenselijk is, denk aan: • 50 km/h-wegen zonder vrijliggende fietsvoorzieningen • 50 km/h-wegen in drukke stadsomgeving • 50 km/h-wegen in schoolomgevingen, langs centrumgebieden of winkelcentra • Drukke erftoegangswegen of erftoegangswegen met een belangrijke OV-functie Stap 2. Verken de ambitie Het schema biedt veel vrijheid aan de wegbeheerder. Wie vanuit de visie op de stad overal 30 km/h wil invoeren kan met het schema net zo goed uit de voeten, als de gemeente die alleen een probleemweg tot GOW30 wil maken. Bovendien is het schema niet verplicht. Je kunt ook besluiten (nog) niks te doen. Het is dus zaak te verkennen met welke ambitie het schema moet worden doorlopen. Deze ambitie kan worden gevoed door de bestuurders, vanuit de politiek of vanuit de bevolking. Er zijn op dit vlak drie principiële keuzes nodig: 1.

In hoeverre wil ik GOW30 gaan toepassen? 2. Beperken we ons tot wegen die qua veiligheid niet voldoen, of zijn er bredere .....ambities? 3. Gaan we voor een snelle invoering of koppelen we het aan bestaande projecten en eventueel laaghangend fruit? Stap 3. Ga aan de slag met het afwegingsschema Als de ambitie min of meer helder is, kan het afwegingsschema worden doorlopen. We bevelen aan het schema in eerste instantie intern door te lopen, bijvoorbeeld in een werksessie met Team Mobiliteit. Dit geeft al snel een beeld welke netwerkkeuzen moeten worden gemaakt en in welke context die keuzes moeten worden afgestemd. Vervolgens is het zaak om de keuzes voor het netwerk en voor bepaalde straten of gebieden met betrokken partijen af te stemmen, denk aan OV-bedrijven en -autoriteiten, nood- en hulpdiensten en politie, fietsersbond en bepaalde bewonersgroepen.

Stap 4: Denk aan over de inrichting Op wegvak- en projectniveau ligt vervolgens de uitdaging om te komen tot een geschikte vormgeving. De landelijke afspraken over GOW30 zijn op dit moment nog niet vastgelegd. In deze brochure vind je een voorzet van wegkenmerken, fietsvoorzieningen en basisprofielen. Voor hier alvast een paar belangrijke noties: 1. GOW-30 is altijd een compromis tussen veiligheid/leefbaarheid en stroomfunc.....tie/netwerk aan de andere kant 2. Een GOW30 is echt iets anders dan een 30 km/h-gebied (ETW30) zoals we dat .....al kennen 3. Vergeet dan ook je stokpaardjes over 30 gebieden, zoals gelijkwaardige .....kruispunten, geen zebrapaden, maximaal 4-6000 mvt, … Stap 5. Overleg met politie over juridische kaders en handhaving Overleg goed met de plaatselijke vertegenwoordiging van de politie over je voorstel voor de inrichting, de invoering van 30 km/h en eventuele handhaving. Zoals in de brochure staat, moet nog een aantal juridische hobbels worden weggenomen voor de GOW30 daadwerkelijk kan worden doorgevoerd. Stap 6. Ga aan de slag Plan, ontwerp en richt in! Stap 7. Monitor De GOW30 is een nieuw instrument.

Alleen op basis van de ervaringen van alle wegbeheerders samen kunnen we gefundeerd zeggen wat werkt en wat niet en welke effecten we bij toekomstige projecten mogen verwachten op het gebied van verkeersveiligheid, tevredenheid, leefbaarheid, modal shift etcetra. Monitor dus de effecten goed (en vergeet dus niet ook de voorsituatie in beeld te brengen).

Hoe nu verder? Met het schema zijn we er nog niet. Met het schema kun je namelijk wel bepalen welke wegen in aanmerking komen voor 30 of 50 km/h, maar nog niet hoe je dat precies doet. Er zijn in ieder geval twee onderwerpen die nog verder moeten worden uitgewerkt. 1. Juridisch Met de gebiedsontsluitingsweg 30 km/h wordt een nieuw wegtype geïntroduceerd dat (nog) niet past in de regels rond de inrichting van de straat. De voornaamste zijn: • In de meeste gevallen (behalve bij bijvoorbeeld fietspaden en fietsstraten) is het volgens de huidige richtlijnen niet toegestaan om voorrang te regelen binnen een 30 km/h-regime. Een voorrangsregeling kan wel wenselijk zijn om de GOW30 goed te laten werken. • Voorgeschreven is dat de wegen met een 30 km/h-regime voornamelijk een verblijfsfunctie hebben en dat de weg waar nodig is aangepast om te voorkomen dat de verblijfsfunctie wordt aangetast door een relatief hoge intensiteit van het gemotoriseerde verkeer. Waar dit zonder meer wenselijk is voor toepassing van 30 in woongebieden, vraagt GOW30 om toepassing van 30 op plekken die (ook) een duidelijke verkeersfunctie hebben. 2. Vormgeving Het staat wegbeheerders vrij om te kiezen voor een inrichting die past bij hun ambities voor de GOW30 (en GOW50).

Om ervoor te zorgen dat deze wegen ook eenvoudig herkenbaar zijn voor de weggebruikers, is het wenselijk om landelijk een richting mee te geven. Wat doen we altijd en wat nooit bij een GOW30? Een eerste idee van toepasbare profielen voor GOW30 is verderop in de brochure opgenomen.

Ambities voor de toekomst Met het afweegschema en de introductie van 30 km/h op gebiedsontsluitingswegen is een eerste stap gezet naar een veiligere, fietsvriendelijkere en minder autogerichte stad. Op dit vlak zijn er twee ambities voor de toekomst waar de Fietsersbond nadrukkelijk voor blijft pleiten:

1

Toepassing van intelligente snelheidsaanpassing (ISA). ISA zorgt ervoor dat bestuurders niet sneller kunnen rijden dan de ingestelde snelheid. Dit maakt het mogelijk om veel grotere stappen te maken met 30 km/h in de stad. Het naleven van de maximale snelheid is een belangrijk onderdeel voor het verbeteren van de verkeersveiligheid op 30-wegen. ISA kan dit oplossen maar dit geldt pas voor de lange termijn. De eerste stap wordt dit jaar al gezet. Vanaf juli 2022 is ISA verplicht in alle nieuwe auto’s in Europa.

2

30 km/h als norm. In de huidige regels is de maximumsnelheid binnen de bebouwde kom 50 km/h en zijn er allerlei voorschriften om een weg 30 km/h te maken.

30 km/h gaat over meer dan alleen verkeersveiligheid Bij Goudappel denken we na over mobiliteit als onderdeel van brede welvaart. Verkeersingrepen moeten daarom altijd meerdere doelen tegelijk dienen: een duurzamere, gezondere en veiligere leefomgeving voor iedereen. 30 km/h is bij uitstek een verkeersmaatregel die bijdraagt aan hogere doelen: minder ernstige afloop van ongevallen, het temperen van autoverkeer wat past bij ruimtelijke inbreiding in steden. Maar ook minder geluidhinder door lagere snelheden. Verder draagt 30 km/h bij aan de kwaliteit voor veilig wandelen en fietsen. Zo kunnen gemeenten hun inwoners ondersteunen in gezonde mobiliteitskeuzes (lichaamsbeweging). De oversteekbaarheid kan verbeteren, wat extra belangrijk is voor kwetsbare doelgroepen zoals kinderen, ouderen en mensen met een beperking. Tot slot kan 30 km/h er toe leiden dat er minder verharding nodig is. Dit is gunstig voor opvangen van heftige regenval en hitteperioden. Door zo te werken aan het nieuwe 30, ontstaat ook buiten het vakgebied mobiliteit draagvlak. Immers: 30 km/h draagt bij aan meerdere doelen tegelijk.

Plan van aanpak

Hoewel de meeste gemeenten nog aan de voorkant staan van de invoering van meer 30 km/h zien we in grote lijn twee verschillende insteken ontstaan: • Sommige, vooral grote steden, hebben de ambitie om in korte tijd veel wegen 30 km/h te maken. De geloofwaardigheid van deze nieuwe 30 wegen moet komen van een combinatie van de bestaande stedelijkheid, communicatie, kleinschalige aanpassingen en handhaving. • De meeste gemeenten kiezen voor een geleidelijke aanpak, waarbij de meest problematische grijze wegen en wegen die toch al op de rol staan voor onderhoud worden aangepast.

Participatie

Er is onder inwoners en bestuurders van de stad veel draagvlak voor de invoering van 30 km/h op meer wegen in de stad. Participatie van de inwoners is in ieder geval nodig bij het komen tot de grote netwerkkeuzen in de stad (waar blijft het nog wel 50? Wat betekent dit voor de bus of het autonetwerk?) maar ook voor de uitwerking van 30 km in profielen en ontwerpen voor een buurt of straat. https://www.goudappel.nl/nl/projecten/noordewierweg-amersfoort-van-barrierenaar-verbinding

Voorbeeld project Amersfoort: 30 km Noordewierweg ontwerp en participatie

Hoe gaat een GOW30 eruit zien?

Dit vormgeving van de GOW30 is nog niet precies vastgelegd. Duidelijk is dat een GOW30 zeker niet hetzelfde is als een woonstraat waar 30 km/h de limiet is. Er moet rekening worden gehouden met de ontsluitingsfunctie van de weg (rustig doorstromen). Hieronder een aantal voorbeeldwegen: Ruys de Beerenbrouckstraat - Delft

Maliesingel - Utrecht

Wegprofielen

Wanneer er in een profiel fietsstroken nodig zijn om fiets en auto te scheiden ga je over naar een GOW30 profiel. De Goudappel standaard wegprofielen zijn in beginsel opgebouwd uitgaande van tweerichtingsverkeer, waarbij de veiligheid voor de fiets centraal staat. Vanuit deze optiek is als minimale variant een profiel van 5.80 meter aangehouden (fiets 1.00 meter en tweerichtingsverkeer personenauto 2 x 2.40 meter). Een logisch verloop van 1.00 meter (plus één fietser) verbreden is in de opbouw van de standaard profielen goed mogelijk. Het helpt bij het zoeken en vergelijken van wegprofielen. Aan het einde van de brochure zijn alle wegprofielen opgenomen.

GOW30 Fietsstroken

Voorkeurskenmerken GOW30

De inrichting van GOW30 wegen is nog niet volledig uitgedacht. Maar er zijn wel een aantal voorkeurskenmerken waar opgelet kan worden, zoals: ETW30

GOW30

GOW50

fietsvoorziening

Geen (gemengd)

Fietsstrook of fietspad

Fietspad

Verharding

Voorkeur klinkers

Deels klinkers

Asfalt

Kruispunten

Gelijkwaardig

Voorrang

Voorrang

Remmers

Wegvakken en kruispunten

Kruispunten

Geen (tenzij)

Onderbrekingen

Veel

Regelmatig pleintje of zebra

Niet buiten kruispunten

Oversteken

Overal

Bij kruispunten en zebra’s

Bij kruispunten

Parkeren

Ja, haaks, langs, evt op de rijbaan

Ja, langs

Bij voorkeur niet, zeker niet veel wisselen

Evt. Uitritten bij ondergeschikte zijstraten Voorrang bij fietsstraten

Zorg voor goede oversteekvoorzieningen in de voorrang. Bij GOW30 zijn Fietsvoorzieningen wenselijk

Kies voor voorrangskruispunten

Maak een afwisselend wegbeeld met eventueel snelheidsremmers

Werk met klinkerverharding En de fietsvoorzieningen in asfalt

Wanneer welke fietsvoorziening?

In de onderstaande tabel wordt aangegeven welke fietsvoorzieningen toepasbaar zijn. In de tabel zijn de omgevingsinvloeden niet meegenomen en wordt er gefocust op intensiteit en wegcategorie.

30km/h en het openbaar vervoer

De impact van de invoering van 30 km/h op meer wegen in de stad op het openbaar vervoer zal van stad tot stad sterk verschillen. Dit is in ieder geval afhankelijk van het ambitieniveau voor ’30 als leidend principe’ en de uitgangssituatie voor het wegen- en openbaar vervoernet. De bepaling van het effect zal dus maatwerk zijn. In het onderzoek het Nieuwe 30 werd al gekeken naar de verschillen in bussnelheid voor grijze wegen met een maximum snelheid van 50 en 30 km/h. De rijsnelheid van de bus ligt in dit onderzoek 4,8 km/h lager op de wegen met 30 km/h. Voor gemeente Gouda werd een eerste verkenning uitgevoerd naar het effect op netwerkniveau en mogelijke mitigerende maatregelen.Ook voor Amsterdam werd samen met de stakeholders een dergelijke analyse uitgevoerd, ook om te komen tot een proces voor evaluatie in monitoring, waarbij opvalt dat het zeker niet eenvoudig is om de toename in dienstregelingsuren (DRU) zomaar te compenseren en dat de mogelijkheden erg situatie-afhankelijk zijn. In Gouda lijken de mogelijkheden voor compensatie dan in Amsterdam.

Hulp nodig bij de wegprofiel keuze?

In de bijlage van de brochure kun je alle wegprofielen vinden. Het onderstaande schema kun je gebruiken om te bepalen welk profiel je het beste kunt toepassen. Bij vragen of meer informatie over de profielen dan kun je contact opnemen met Jeroen Kuijpers, jkuijpers@goudappel.nl Verblijfsfunctie

Dubbelfunctie Prio verblijven

Verkeersfunctie

Prio verkeer GOW

ETW Indicatieve profielbreedte (m) (tussen de trottoirbanden)

Versmallen

30 of 50 met fietspad

11.8 10.8 9.8 8.8

30 Fietsstroken

7.8 6.8

Gemengd of ETW indeling

Meer ruimte of minder auto’s

Mvt/etmaal x1000 10

5.8

Gemengd 4.8 of fietsstraat

Gemengd

3.8

6

4

0

Meer ruimte of minder auto’s

Naar ETW

3.5

4

6

10 Mvt/etmaal x1000

10 tips voor de toepassing van 30 km/h

1

Het gaat niet vanzelf. de gemeente moet wel aan de slag. Het afwegingsschema is een hulpmiddel voor gemeenten die aan de slag willen met 30 als leidend principe. Er is (nog) geen dwingend voorschrift om dit ook daadwerkelijk te doen, maar we kunnen gemeenten wel motiveren om mee te doen en te laten zijn wat het kan opleveren.

2

GOW30 als kapstok voor een nieuwe wegencategorisering. Het afwegingsschema is een goede aanleiding om de wegencategorisering opnieuw tegen het licht te houden. Welke beleidspunten moeten nog meer worden meegenomen?

3

Alvast aan slag. Misschien is de gemeente op beleidsniveau nog niet zover om alle een visie te maken voor het hele wegennet, maar is er op projectniveau al wel ruimte om over 30 km/h na te denken.

4

Fietspaden op GOW30 goed mogelijk. De snelheid van 30 km/h hoeft niet te betekenen dat een fietspad niet mogelijk is. Dit kan namelijk prima en laat je ook niet weerhouden op dit toe te passen. Zie voorbeeld Van Weedestraat - Soest.

5

Nieuwe keuze tussen erftoegangsweg en gebiedsontsluitingsweg. Het afweegschema biedt verschillende mogelijkheden voor keuzes rond grijze wegen. Dit betekend nadrukkelijk dat je ook nog steeds kunt kiezen voor erftoegangsweg 30 km/h als je de verblijfskwaliteit het belangrijst vindt. Ook op drukke 30 km/h wegen. Andersom kun je overwegen routes die nu al (ETW30) zijn alsnog GOW30 te maken omdat dat beter past bij de omstandigheden.

6

Betrek het OV op tijd. Onze adviseurs openbaar vervoer kunnen je helpen om de belangen en gevolgen voor het openbaar vervoer in beeld te brengen, mogelijkheden voor compensatie te schetsen en de juist contacten te leggen.

7

Zorg voor 30 als veilige snelheid. Bij het instellen van 30 km/h moet deze snelheid ook worden nageleefd. Alleen het plaatsen van een 30-bord is niet voldoende. Maak dus een inrichting die past bij een 30 km/h weg.

8

Woongebieden op orde. Wijs de gemeente erop dat ook de 30-wegen in de woongebieden moeten kloppen. Bij het verlagen van de snelheid kunnen andere routes aantrekkelijker worden met als gevolg dat er sluiproutes ontstaan. Zorg daarom dat de woongebieden op de juiste manier zijn ingericht en niet aantrekkelijk zijn voor sluipverkeer.

9

Oversteken is ook belangrijk! Met alleen een lagere snelheid op wegvakken zijn we er niet. De meeste ongevallen gebeuren op oversteekplaatsen en kruispunten. Let ook daar op een lagere snelheid voor gemotoriseerd verkeer, ook op wegen die verder 50 km/h blijven.

10

We weten nog lang niet alles (zeker). Landelijk wordt volop de discussie gevoerd over de toepassing en vormgeving van 30 km/h op drukkere wegen. En we moeten natuurlijk ook nog aan de slag waar we tegen knelpunten aanlopen en nieuwe inzichten opdoen. Houd dus oren en ogen open.

Voorbeeldprojecten Rotterdam: ondersteuning samenstellen en uitwerking visie. https://persberichtenrotterdam.nl/ persbericht/rotterdam-wil-30-km-ubinnen-de-bebouwde-kom/

Zaanstad: 30 km in Mobiliteitsplan, vertaling naar wegprofielen. https://www.goudappel.nl/nl/ projecten/het-zaanstad-van-2040slimme-en-duurzame-mobiliteit

Amsterdam: ondersteuning visie, analyse effecten openbaar vervoer. https://www.amsterdam.nl/30km/ https://www.goudappel.nl/nl/ expertises/themas/openbaar-vervoer

Gouda: 30 km/h in Mobiliteitsplan, effecten op openbaar vervoer https://www.goudappel.nl/nl/ projecten/gouda-kiest-voor-eenleefbare-en-aantrekkelijke-stad https://www.ovpro.nl/bus/2021/03/19/ snelheidsverlaging-heefttegenstrijdige-effecten-op-busvervoer/

Wegprofielen

Woonerf 15Km/h

ETW 30km/h

ETW 30km/h

Fietsstraat

Fietsstraat

Fietsstraat

GOW 30km/h

GOW 30km/h

GOW 30km/h

GOW 30km/h

GOW 30km/h

GOW 30km/h

GOW 30km/h

GOW 30km/h

GOW 50km/h

GOW 50km/h

GOW 50km/h