RVS Uitdaagrecht - evaluatie en uitgangspunten voor toekomstige uitdagingen bijlage 1 Bijlage 1 Evaluatie Right to challenge 2021

Uitdaagrecht Wat is het, welke ervaring hebben we opgedaan en hoe gaan we het toepassen? In gemeente Schouwen-Duiveland zijn experimenten gedaan met uitdaagrecht. Wat uitdaagrecht is, wat het inhoud en wat het brengt leest u in dit stuk. Onder 1 en 2 leest u wat uitdaagrecht is en voor wie het is. Een beschrijving van de soort experimenten die uitgevoerd zijn staat in 3 en 4 beschrijft de evaluatie van deze experimenten. Onder 5 staat hoe uitdaagrecht binnen gemeente SchouwenDuiveland toegepast kan worden. 1. Wat is uitdaagrecht? Uitdaagrecht is een participatie-instrument. Hierbij kunnen inwoners hun gemeente uitdagen om gemeentelijke taken (en budget) over te nemen om bijvoorbeeld hun buurt te verbeteren. Dit kunnen inwoners doen als zij denken dat het anders, beter, slimmer en/of goedkoper kan. De taak waarop inwoners de gemeente uitdagen moet vastgelegd zijn in de gemeentelijke begroting. Voorbeelden van taken die inwoners overnemen van een gemeente zijn: onderhoud van een plantsoen of buurtspeeltuin, een maaltijdservice waardoor ouderen langer in de wijk kunnen blijven wonen, het beheren van een sportveld of een activiteit voor eenzame buurtbewoners. 2. Voor wie is uitdaagrecht? Inwoners, maatschappelijke ondernemers of samenwerkingsverbanden kunnen de gemeente uitdagen. Commerciële partijen kunnen de gemeente niet uitdagen. 3.

Welke ervaring heeft gemeente Schouwen-Duiveland opgedaan met het uitdaagrecht? Sinds 2019 zijn er drie experimenten uitgevoerd, waarbij inwoners en een stichting taken van de gemeente overnemen. Aanleiding voor deze experimenten is het amendement Right to Challenge (hierna: uitdaagrecht) dat bij de begrotingsbehandeling 2019-2022 is aangenomen. In het amendement is uitdaagrecht gekoppeld aan de wens van de dorpsraad Sirjansland om een dorpsplan op te stellen. In totaal zijn er in de periode 2019 -2021 drie verschillende experimenten uitgevoerd, van groenbeheer tot het schrijven van beleid. In bijlage 1 leest u welk proces is doorlopen bij de experimenten. Experimenten Sirjansland In Sirjansland zijn twee experimenten uitgevoerd, het opstellen van een dorpsplan en het opknappen van de ingang van het dorp. Voor het opstellen van een dorpsplan heeft de dorpsraad met werkgroepen zelf een dorpsplan opgesteld, de gemeente heeft dit gefaciliteerd. Het dorpsplan is in het voorjaar van 2021 overhandigd aan de gemeenteraad. In het andere experiment is de entree van het dorp (Lageweg-Dillingsweg-Weg door Dijkwater) door inwoners opgeknapt. Experiment Duinzoom Renesse In de loop van 2019 heeft stichting Belang Duinzoom aangegeven dat zij de gemeente wilden uitdagen voor het onderhoud van de buitenruimte op het bedrijventerrein Duinzoom.

Het college stond hier positief tegenover, daarna is de aanvraag uitgewerkt en is er een contract opgesteld. Sinds voorjaar 2020 voert de stichting het onderhoud uit. 4. Evaluatie van de experimenten De initiatiefnemers en ambtenaren die betrokken zijn bij de experimenten hebben deze samen geëvalueerd aan de hand van vier vragen: Wat ging goed? Wat ging minder goed? Wat moet er meer gedaan worden? Wat moet er minder gedaan worden? Zie bijlage 2 voor een weergave van de evaluatie met de gemeente en initiatiefnemers.

Wat ging goed? De initiatiefnemers en ambtenaren zijn enthousiast over de experimenten en het resultaat. Twee dingen zijn cruciaal voor het succes: samenwerking en contact. Waarom dat zo belangrijk is? Bij een aanvraag voor uitdaagrecht is niet exact te voorspellen hoe de aanvraag gaat verlopen. Goed contact en de wil om een stapje extra te doen zijn voorwaarden om er een succes van te maken. De gemeente en initiatiefnemers hebben steeds in overleg een volgende stap gezet. Dat begon bij de aanvraag vanuit Sirjansland. Samen met de dorpsraad heeft de gemeente gekeken wat het uitdaagrecht is en wat er bij komt kijken. Bij alle experimenten heeft de gemeente bij aanvang duidelijk aangegeven dat het gaat om een nieuwe werkwijze. Daarnaast zijn burgerinitiatieven en ook uitdaagrecht maatwerk, dat vraagt een investering van beide kanten. De initiatiefnemers zien dit achteraf juist als kans, het moet volgens hen niet teveel standaard worden. Dat het maatwerk is zorgt ervoor dat het werkt. Je bent als gemeente en als initiatiefnemer betrokken. De initiatiefnemer wordt hierdoor niet geconfronteerd met een vastgelegd systeem. Alle partijen vinden dat de samenwerking en het contact vlot en soepel verlopen is. Het contact was goed en er zijn duidelijke procesafspraken gemaakt: wat is het doel, wat wordt er wanneer opgeleverd en hoe onderhouden we contact.

In de experimenten werken gemeente en initiatiefnemers als volwaardige partners: ruimte geven, goed luisteren, niet dicht regelen, meebewegen in het tempo van de ander en transparant zijn. Het is voor initiatiefnemers waardevol dat ze een vast aanspreekpunt hebben en weten waar zij terecht kunnen met vragen. In de experimenten wordt uitdaagrecht benut door mensen die kansen zien voor verbetering in hun buurt en zich hiervoor willen inzetten. Zo benut de gemeente de kennis en vaardigheden van mensen in het gebied. De straat of het dorp waar mensen wonen, dat is de plek waar zij direct te maken hebben met keuzes die van invloed zijn op de leefomgeving. Dat is ook de plek waar bij deze experimenten de energie voor initiatieven zit. Inwoners zijn gemotiveerd om iets te doen voor de lokale gemeenschap en de plek waar ze wonen. De meerwaarde van uitdaagrecht is dat inwoners samen iets voor elkaar willen krijgen. Wat ging minder goed? De coronamaatregelen zijn tijdens de experiment soms lastig geweest. Voor Duinzoom is daardoor een tussentijdse evaluatie op de kwaliteit komen te vervallen. Voor de dorpsraad van Sirjansland was het moeilijk om het dorp te betrekken bij het dorpsplan. Zij zijn er ondanks de maatregelen in geslaagd om het dorpsplan op tijd op te leveren. Tijdens de evaluatie bleek dat loslaten voor de gemeente zoeken was.

Vooral bij het dorpsplan, omdat de gemeente geen regie had over de planning en kwaliteit. De dorpsraad heeft regie en dat moet de gemeente daar ook laten. De initiatiefnemers geven aan dat het hele proces zoeken is geweest met elkaar, dat is als prettig ervaren. Het vraagt van de gemeente een uitnodigende en faciliterende rol, geen sturende rol op het resultaat. Bij de kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte in Sirjansland zijn meerdere overheden betrokken (gemeente, waterschap en Staatsbosbeheer). Bij dit experiment blijkt het extra complex te worden wanneer er meerdere partijen betrokken zijn. Meer partijen vraagt om meer afstemming. Wat moet er meer gedaan worden? Door alle betrokkenen werd tijdens de evaluatie aangegeven dat er meer bekendheid geven moet worden aan successen en de mogelijkheid van het uitdaagrecht.

Ambtenaren geven aan dat we vanuit de gemeente meer in mogelijkheden kunnen gaan denken. Als je werkt aan een aanvraag voor uitdaagrecht werk dan vanuit de vragen: Wat kan er wel? Wat is mogelijk? Achteraf geven de initiatiefnemers uit Sirjansland aan dat ze de expertise van de gemeente beter kunnen benutten. Zij hebben het proces zelf opgepakt en zelf de regie gehouden. Een volgende keer zouden ze de kennis en expertise van de gemeente eerder inschakelen. Bijvoorbeeld voor data, kaartmateriaal of specifieke kennis van een vakgebied. Wat moet er minder gedaan worden? Minder werken vanuit de regels, meer vanuit de inhoud en het resultaat dat je samen wilt bereiken. Volgens de initiatiefnemers zijn de experimenten hier een mooi voorbeeld van. 5. Wat zijn uitgangspunten bij de toepassing van uitdaagrecht? Gemeenten passen uitdaagrecht op verschillende manieren toe. Grofweg zijn er twee verschillende aanpakken. De gemeente stelt uitgebreide regels een werkwijze en formulieren vast of de gemeente stelt een klein aantal uitgangspunten vast. Het uitdaagrecht is maatwerk, ieder initiatief vraagt om andere voorwaarden en een eigen uitwerking. Op basis van de ervaring met en evaluatie van de experimenten stelt gemeente Schouwen-Duiveland een aantal uitgangspunten op, die op alle initiatieven van toepassing zijn.

Daarnaast neemt college over iedere aanvraag het besluit of zij hier positief tegenover staan. Dit heeft als voordeel dat het bestuur bij aanvang betrokken is en dat iedere aanvraag verkend wordt. Aanvragen voor uitdaagrecht worden door college behandeld aan de hand van de vragen uit bijlage 3. De uitgangspunten zijn: - Het voorstel komt uit de gemeenschap zelf; - Het voorstel wordt gedaan door een rechtspersoon; - De initiatiefnemers kunnen voldoende continuïteit bieden; - Er is voldoende draagvlak; - De gemeente weet welke risico's het voorstel met zich meebrengt en hoe zij daar mee om kan gaan; Toelichting bij uitgangspunten Bij uitdaagrecht komt het initiatief van inwoners, voor de gemeente is het afwachten wanneer en met welke uitdagingen inwoners komen. Ideeën van inwoners staan voorop. De gemeente onderzoekt samen met de initiatiefnemers hoe zij hun idee mogelijk maken. De gemeente faciliteert het uitdaagrecht en investeert in inwoners die een uitdaging willen aangaan. In het uitdaagrecht combineren inwoners soms meerdere taken of ze voegen er zaken aan toe. Als dat ervoor zorgt dat taken beter worden uitgevoerd of dat de gemeentelijke doelstelling effectiever of beter bereikt wordt, zijn we bereid hier extra moeite voor te doen. Conclusie Bij uitdaagrecht gaat het om geheel of deels overnemen van een huidige taak waar de gemeente budget voor heeft.

Bij een uitdaging nemen inwoners een of meer (delen van) huidige gemeentelijke taken over. De ervaringen en resultaten van de experimenten zijn positief, voor initiatiefnemers en gemeente. De gemeente maakt het uitdaagrecht mogelijk voor alle inwoners aan de hand van vijf uitgangspunten.

Bijlage 1: Welk proces hebben we doorlopen voor de experimenten? Grofweg de volgende processtappen: aanbod, afspraken, uitvoering en opvolging. De initiatiefnemers hebben gedurende het gehele proces een vast aanspreekpunt gehad binnen onze gemeente. We hebben met de initiatiefnemers afspraken gemaakt over het proces, het resultaat, het budget en de looptijd. Deze afspraken zijn vastgelegd in een contract. Op hoofdlijn zijn de volgende stappen doorlopen: - De initiatiefnemers maken kenbaar dat ze een aanvraag willen doen. - Overleg met een procesbegeleider van de gemeente over mogelijkheden en een toelichting op het uitdaagrecht. Wat houdt het in en wat komt er bij kijken. Kenbaar gemaakt dat het experimenten zijn en dat het dus leren is met elkaar. - De initiatiefnemers hebben de aanvraag omschreven aan de hand van de volgende punten o Waar gaat de Uitdaging over? o Welke taak van de gemeente is hierbij aan de orde? o Wat is de meerwaarde als jullie deze taak gaan overnemen? o Met welke partijen gaan jullie samenwerken? o Wat hebben jullie van de gemeente nodig om samen te werken? o Welk draagvlak is er voor het overnemen van deze taak bij inwoners en/ of gebruikers? o Hoe gaan jullie de uitvoering organiseren? - College heeft een beginselbesluit genomen, of zij positief staan tegenover de uitdaging.

- De uitdaging wordt uitgewerkt, samen met de procesbegeleider vanuit de gemeente. - De initiatiefnemers zijn aan de slag gegaan met de uitdaging, tussentijds is door de procesbegeleider van de gemeente contact onderhouden. - Voor Sirjansland zijn er verschillende contact momenten geweest waarop tussentijds resultaat is besproken met de gemeente.

Bijlage 2: Evaluatie van de experimenten

Bijlage 3: aanvraagformulier uitdaagrecht

Aanvraagformulier uitdaagrecht voor Schouwen-Duiveland Bij uitdaagrecht gaat het over het overnemen en uitvoeren van gemeentelijke taken. Dit aanvraagformulier is de eerste stap om initiatiefnemers op hoofdlijnen te laten aangeven wat zij willen realiseren. Als het formulier is ingevuld en naar de gemeente is verzonden, kan vervolgens een gesprek plaatsvinden tussen de initiatiefnemers en de gemeente om met elkaar te bespreken waar de aanvraag over gaat en wat ervoor nodig is om dit te realiseren. Waar gaat de aanvraag over? Welke taak van de gemeente is hierbij aan de orde? Wat is de meerwaarde als jullie deze taak gaan doen? - Kennis en ervaring - Maatschappelijke meerwaarde - Verbindingen met andere initiatieven of inwoners - Financieel - Anders, namelijk … Met welke partners gaan jullie samenwerken? Wat hebben jullie van de gemeente nodig om samen te werken? Denk aan: 1. Praktische ondersteuning 2. Expertise inbrengen 3. Inbrengen van ervaringen van andere initiatieven 4. Procesondersteuning 5. Het initiatief mede initiëren 6. Het initiatief aanjagen 7. Als een van de partners producten inbrengen. Welk draagvlak is er voor het overnemen van deze taak bij inwoners en/of gebruikers? Hoe gaan jullie de uitvoering organiseren?