Document · PDF

RVS Transitievisie Warmte bijlage 4 reacties en beantw.vragen

Gemeenteraad 23 december 2021, gemeente Schouwen-DuivelandBij agendapunt: Transitievisie Warmte (499444)8.625 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Reacties en beantwoording Transitievisie Warmte Datum: 16-11-2021 Naam

Reactie

Bert de Kok

In het rapport wordt de optie van waterstof en met name de groen opgewekte waterstof wel genoemd maar lijkt geen onderdeel uit te maken van de lokale strategische richting. Dit terwijl daar juist wel ontwikkelingen in zijn te verwachten ( volgens deskundigen op een termijn van 10-20 jaar) die juist voor Zeeland, en zeer zeker ook Schouwen -Duiveland zeer belangrijk zijn, mede gezien de mogelijkheden hier om de waterstof echt groen op te wekken. Waarom inzetten op waterstof : Huidige gasnet kan blijven liggen en geschikt gemaakt worden voor doorvoer van waterstof en met relatief weinig kosten voor de huiseigenaar worden doorgevoerd, alleen kan je als huiseigenaar niet zelf beslissen of je waterstof krijgt, daar zit dan ook de rol van de (lokale) overheid. En daarom is het belangrijk dit in dit transitie document veel uitgebreider aan de orde te laten komen. Daarnaast is veel goedkoper om energie op te slaan in waterstof dan in elektriciteit. Een alternatief waar het gasnet verwijderd zou worden ( zeker in binnenstedelijke gebieden ) zou een strategische niet meer te herstellen misser zijn in dit licht, met veel hogere kosten voor het alternatief. o Huidige inzet van elektrische waterpompen is lang niet in alle gevallen effectief, vragen enorme kosten voor aanpassingen aan het elektriciteitsnet en verlangen in dichte bebouwing maatregelen ter voorkoming van geluidsoverlast.

Antwoord Rol van waterstof Op regionaal niveau is een Regionale Warmte Structuur opgesteld waarin aandacht is voor waterstof. De Regionale Warmte Structuur wordt iedere twee jaar herijkt zodat de ontwikkelingen m.b.t. waterstof ook hier in meegenomen kunnen worden. Op pagina 33 van de Regionale Warmte Structuur staat het volgende genoemd over CO2 vrij waterstof: CO2-vrij waterstof voor de gebouwde omgeving is minder nabij in de toekomst. De verwachting is dat er vóór 2035 niet voldoende potentie zal zijn voor grootschalige toepassing, op een aantal pilots na. CO2-vrij waterstof kan ruwweg op twee manieren worden geproduceerd: uit groene elektriciteit via elektrolyse (groene waterstof) of blauwe waterstof uit aardgas in combinatie met CO2 afvang en opslag. Groene waterstof heeft een laag ketenrendement t.o.v. bijvoorbeeld warmtepompen en de potentie voor blauwe waterstof is erg afhankelijk van het opschalen van CO2 afvang en opslag. Deze opschaling is technisch en beleidsmatig nog onzeker in Nederland. Om deze redenen is het niet mogelijk om op dit moment een goed onderbouwde potentie-verwachting te geven voor de inzet van waterstof in de gebouwde omgeving van Zeeland. In RES 1.0 zijn er voor de opwek wel doelstellingen geformuleerd die richtinggevend zijn voor de regionale inspanningen op het gebied van waterstofproductie: 100 MW 2025 en 1GW en 2030.

De verwachting is dat dit grotendeels zal worden ingezet in de industrie.

Aanpassing in TVW In hoofdstuk 3 onder 3.2.3. Duurzaam gas is een kader opgenomen over de rol van CO2 vrije waterstof.

Bert de Kok

Monumentale panden/oude panden / binnenstedelijke aanpak : In een stad met zoveel monumenten en andere oude panden/bebouwing is een richting naar waterstof veel logischer, los van de eveneens noodzakelijke maatregelen tot energieverbruik beperking, bijvoorbeeld door toepassen van isolatie natuurlijk. Met name rond die oude monumentale omgeving worden in het document ook tegenstrijdige zaken beschreven. Zo wordt in de binnenstad in het rapport rond de buurt van mijn eigen woning het volgende geschreven : " sommige woningen en gebouwen in uw buurt zijn relatief nieuw en kunnen direct overstappen op een volledige gasvrije techniek, zoals een elektrische waterpomp". Ik weet niet waar deze beschrijving op gebaseerd is maar het tegendeel is eerder waar : het overgrote deel van de panden in de binnenstad zijn monumentaal / relatief oud. Je zou dan ook geen fragmentarische oplossing verwachten zoals nu beschreven staat : Enerzijds stimuleren naar hybride warmtepompen en lokale gasvrije technieken , en anderzijds elektrische warmtepompen. Een gescheiden aanpak , meer richtingenbeleid , kan hier een optimale oplossing voor de binnenstad in de weg zitten.

Twee kanttekeningen hier : - Wat die lokale gasvrije technieken zijn wordt niet aangegeven; - Huidige opvatting van monumentenwacht, monumentenpaspoort en dumo-coach geven aan terughoudend te zijn met de isolatie van de kappen van de woningen i.v.m. het belang van luchtdoorstroming ter behoud van die kappen en balkenconstructies. Het toevoegen van een specifiek eenduidig advies rond monumentale/oude panden waar SD, en met name Zierikzee rijk aan is wordt gemist in de geschetste aanpak.

Transitiepad Schouwen-Duiveland Het meest voorkomende transitiepad op SchouwenDuiveland is Hybride Warmte pompen en lokale aardgasvrije opties (gele kleur op de transitiekaart) Onder dit transitiepad is in de Transitievisie Warmte op pagina 23 het volgende beschreven: “In Schouwen-Duiveland zien we dat de gebouwde omgeving vooral bestaat uit kleine kernen en buitengebieden. Dit patroon zien we terug in heel Zeeland. Kenmerkend voor kleine kernen en buitengebieden in Zeeland is de diversiteit van de bebouwing en het relatief grote aandeel vooroorlogse bebouwing. Oude en nieuwe gebouwen staan door elkaar heen, en uitbreidingsgebieden zijn vaak relatief klein geweest. Schouwen-Duiveland kenmerkt zich door het hoge aantal monumenten. Naast isolatie, ventilatie en elektrisch koken, beginnen we in deze buurten met de overstap naar hybride warmtepompen. Een hybride warmtepomp is een warmtepomp met een Cv-ketel ernaast voor koude dagen en voor warm tapwater. Hybride warmtepompen besparen snel veel gas en CO2uitstoot. Naast hybride warmtepompen zullen ook elektrische warmtepompen en kleinschalig collectieve opties, zoals een WKO, een rol spelen. De ouderdom van het gebouw zal vaak bepalend zijn of de overstap naar een elektrische warmtepomp logisch is, of dat een hybride warmtepomp logischer is.

Een hybride warmtepomp kan een tussenoplossing zijn voor een elektrische warmtepomp als de woning nog onvoldoende is geïsoleerd, en een hybride warmtepomp kan alleen een eindoplossing zijn als er op termijn voldoende duurzaam gas beschikbaar komt. Binnen het Transitiepad hybride warmtepompen en lokale aardgasvrije opties zijn er in delen van wijken of buurten aandachtsgebieden te zien. Één van de aandachtsgebieden is “All Electric” (blauwe cirkels op

In hoofdstuk 4 onder 4.6 Transitiekaart is een uitgebreidere versie van de Transitiekaart SchouwenDuiveland toegevoegd. In hoofdstuk 5 onder 5.1.1 Doelgroepen aanpak worden monumentale panden als een specifieke doelgroep benoemd. In hoofdstuk 5 onder 5.5. Uitvoeringsprogramma zijn specifieke acties opgenomen voor monumentale panden.

de transitiekaart). In dit aandachtsgebied zijn de woningen relatief nieuw en al goed geïsoleerd. Isolatie bij monumentale panden Isolatie bij monumentale panden vraagt een specifieke aanpak. In het uitvoeringsprogramma op pagina 40 staat dat er voor monumentale panden een plan van aanpak zal worden opgesteld. Bert de Kok

Tot slot , de financiële middelen ter realisatie Kosten voor de burger : Wat voorts niet duidelijk naar voren komt is dat ook de overgang naar elektriciteit een veel hoger kostenplaatje met zich meebrengt, het is niet zo dat elektriciteit goedkoper wordt als gasverbruik minder wordt. Wellicht ook te maken met het feit dat meer dan de helft van de Nederlandse stroom wordt opgewekt net aardgas. ( In 2020 59 % , een aandeel wat niet minder wordt gezien de sluiting van kolencentrales) Deze problematiek en het effect voor de kosten van de burger wordt onvoldoende duidelijk.

De overstap naar aardgasvrij wonen is op dit moment voor de meeste mensen nog kostbaar. Het kabinet wil dat het verduurzamen van de woning voor zoveel mogelijk mensen woonlastenneutraal is. Dit houdt in dat de maandelijkse lasten gelijk blijven of lager worden. Het gaat dan om energiekosten (gas, elektriciteit, warmte) en hypotheeklast of huur. De Rijksoverheid is bezig om dit mogelijk te maken door de gemiddelde kosten voor energie te verlagen, subsidies te geven en nieuwe aantrekkelijke financieringsmogelijkheden te ontwikkelen. Ook de gemeente Schouwen-Duiveland heeft een subsidie voor isolatie van woningen die ouder zijn dan 1975. Daarnaast heeft de gemeente een laagrentende lening voor het uitvoeren van duurzame maatregelen. Informatie over subsidies en regelingen is te zien op de website van de gemeente Schouwen-Duiveland www.schouwen-duiveland.nl/duurzaamheid-enmilieu/energie en op de website van het duurzaambouwloket www.duurzaambouwloket.nl

Nog niet alles is op orde, dat kost tijd. De gemeente vindt het belangrijk dat iedereen mee kan doen en de aanpassingen aan de woning kan betalen. Bij het opstellen van wijkuitvoeringsplannen worden de kosten én baten goed onderzocht. We houden daarbij de ontwikkelingen van de Rijksoverheid in de gaten. En een wijkuitvoeringsplan wordt pas vastgesteld, als de gemeenteraad ziet dat de plannen haalbaar en betaalbaar zijn.

Geen aanpassing

Bert de Kok

Rob Kooyman Rob Kooyman

De financiële middelen / reserves van de gemeente. Transitiedocument opstellen is één, uitvoering en financiële middelen is het vervolg. Voor zover ik kan nagaan worden in de huidige programmabegroting 2021-2024 en in de programmabegroting 2022-2025 nauwelijks lokaal gelden gereserveerd voor die transitie anders dan voor onderzoekszaken. De enige echte lokale stimulering regeling voor bestaande panden ( naast een sloopregeling van oude panden) die ik tegenkwam ( 2021-2024) is deze : "De gemeenteraad heeft hier voor de komende drie jaar (tot 2022) € 50.000 per jaar voor beschikbaar gesteld vanuit het budget dat beschikbaar is voor de isolatiesubsidie voor particulieren". Voor 2022-2025 heb ik de concrete invulling daarvan nog niet kunnen vinden. Het ogenschijnlijk ontbreken van een financiële reserve vorming nu op het gebied van een energietransitie met vooralsnog onvoorzienbare kosten en de vereiste lokale bijdrage van de gemeente enerzijds en het anderzijds opmaken van lopende financiele middelen en van reserves voor "leuke dingen" lijkt in het licht van wat op ons afkomt als gemeente en burger uiterst zorgelijk. Daarom lijkt een reservevorming nu uiterst belangrijk.

Het rapport is helder geschreven waarbij alle - of in ieder geval de meeste- relevante aspecten naar voren komen. Het is jammer dat in de bijlagen van het rapport vele getallen worden genoemd terwijl vaak de verwijzing naar de bron van die getallen ontbreekt.

Voor particuliere woningen die voor 1975 zijn gebouwd is van 2020 tot en met 2023 jaarlijks € 100.000,00 beschikbaar gesteld voor subsidie voor isolaties. Voor de meerjarenbegroting 2022 – 2028 is een voorstel opgenomen om de gemeentelijke isolatie subsidie met vijf jaar te verlengen tot 2028 en verduurzaming van monumentale panden en biobased isoleren meer te stimuleren en hiervoor het budget met € 50.000,00 te verhogen. Verder is er voor particuliere woningeigenaren de stimuleringslening duurzame particuliere woningbouw waar particuliere eigenaren tegen een lage rente geld (maximaal € 25.000,00) kunnen lenen voor het uitvoeren van duurzame maatregelen. Deze stimuleringslening zal in 2022 nog worden aangepast.

Geen aanpassing In 5.6. onder financiering zijn de bestaande regelingen globaal benoemd en is aangegeven dat er voor het opstellen van wijk uitvoeringsplannen € 100.000,00 is opgenomen in de begroting 2022 – 2025.

Voor bedrijven met een hoog energieverbruik zijn er duurzaamheidsvouchers beschikbaar. Ook kunnen bedrijven en verenigingen gebruik maken van de stimuleringslening duurzaamheid bedrijven en verenigingen en daarmee een laagrentende lening aanvragen (€ 25.000 - € 100.000) voor het doorvoeren van duurzame maatregelen. Voor het opstellen van wijkuitvoeringsplannen is € 100.000,00 per jaar opgenomen in de begroting 2022 – 2025 voor onderzoek en ondersteuning. Voor kennisgeving aangenomen. Vaak wordt in de bijlage een bron geïntroduceerd en daarop de verdere getallen gebaseerd. Daarom staat niet bij ieder getal een bron vermeld. Een goed voorbeeld zijn de modelanalyses die aan de grondslag liggen voor de techniek die in een buurt de laagst maatschappelijke kosten heeft. Zie pagina 45 van de bijlagen:

Geen aanpassing Geen aanpassing

Rob Kooyman

Hoewel het rapport regelmatig de mogelijk toekomstige rol van groene waterstof vermeldt wordt naar mijn mening de betekenis ervan voor de toekomstige energievoorziening te laag ingeschat, met name omdat het de auteurs nog niet duidelijk is hoe het met de beschikbaarheid zit in de nabije toekomst. Maar het is duidelijk dat het eindpunt van de energietransitie voor wat betreft de vervanging van fossiele brandstoffen (groene) waterstof is. Er zal hoe dan ook technologie ingezet worden om op grote schaal waterstof te produceren, hetzij met wind- en zonne-energie, hetzij met kernenergie. Als we ons nu even beperken tot het probleem van de toekomstige warmtevraag van gebouwen, lijkt me dat we de op termijn voldoende beschikbaarheid van waterstof altijd in het achterhoofd moeten houden: het overgrote gedeelte van de gebouwen is aangesloten op een gasnet, dat eenvoudig kan worden aangepast voor waterstof.

De basis van de modelstudie is een vergelijking van drie verschillende rekenmodelstudies: 1. Warmtetransitiemodel (WTM) van Over Morgen 2. Openingsbod van Enduris 3. Startanalyse 2020 van Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) Deze modelstudies maken ieder gebruik van eigen aannames, kengetallen en rekenregels. Daarom zijn ze zowel vergeleken op methodologie als op resultaten per CBS-buurt. Het doel van deze vergelijking is om robuustheid aan te brengen in de uitkomsten, en om verschillen tussen modellen te verklaren. Rol van waterstof Op regionaal niveau is een Regionale Warmte Structuur opgesteld waarin aandacht is voor waterstof. De Regionale Warmte Structuur wordt iedere twee jaar herijkt zodat de ontwikkelingen m.b.t. waterstof ook hier in meegenomen kunnen worden. Op pagina 33 van de Regionale Warmte Structuur staat het volgende genoemd over CO2 vrij waterstof: CO2-vrij waterstof voor de gebouwde omgeving is minder nabij in de toekomst. De verwachting is dat er vóór 2035 niet voldoende potentie zal zijn voor grootschalige toepassing, op een aantal pilots na. CO2-vrij waterstof kan ruwweg op twee manieren worden geproduceerd: uit groene elektriciteit via elektrolyse (groene waterstof) of blauwe waterstof uit aardgas in combinatie met CO2 afvang en opslag. Groene waterstof heeft een laag ketenrendement t.o.v.

bijvoorbeeld warmtepompen en de potentie voor blauwe waterstof is erg afhankelijk van het opschalen van CO2 afvang en opslag. Deze opschaling is technisch en beleidsmatig nog onzeker in Nederland. Om deze redenen is het niet mogelijk om op dit moment een goed onderbouwde potentie-verwachting te geven voor de inzet van waterstof in de gebouwde omgeving van Zeeland. In RES 1.0 zijn er voor de opwek wel doelstellingen geformuleerd die

In hoofdstuk 3 onder 3.2.3. Duurzaam gas is een kader opgenomen over de rol van CO2 vrije waterstof.

Rob Kooyman

Er moet een periode van naar schatting 15-25 jaar overbrugd worden voor er voldoende H2 beschikbaar is. Voor wijken waar een gasnet aanwezig is moeten we in die periode een keuze doen voor een tijdelijke oplossing die compatibel is met een toekomstige aansluiting op het H2net, in de woorden van het rapport, een keuze maken met de laagste maatschappelijke kosten. Dit betekent naar mijn mening geen all-electric oplossing, geen warmtenet met een centrale warmtepomp (zoals gebruikt in b.v. aquatermie), maar wel een hybride warmtepomp. Zo’n systeem is naar mijn mening in deze wijken veruit de goedkoopste en meest comfortabele oplossing, en geeft een vloeiende aansluiting op een toekomstig H2 net. En toevallig is de technische levensduur van een dergelijk systeem vergelijkbaar met de geschatte benodigde overbruggingsperiode.

richtinggevend zijn voor de regionale inspanningen op het gebied van waterstofproductie: 100 MW 2025 en 1GW en 2030. De verwachting is dat dit grotendeels zal worden ingezet in de industrie. Het uitgangspunt in de Transitievisie Warmte is dat duurzaam gas op termijn beperkt beschikbaar zal zijn en dat er in eerste instantie ingezet moet worden om het aardgasverbruik te verminderen door energiebesparing en isolatie. Voor de woningen die nog niet voldoende geïsoleerd zijn of geïsoleerd kunnen worden zijn hybride warmtepompen een tijdelijke oplossing. Op termijn kan het beperkt beschikbare gas beschikbaar worden gesteld voor deze woningen. De verwachting is dat waterstof in eerste instantie wordt ingezet voor de industrie.

Geen aanpassing

Voor relatief nieuwe woningen die al redelijk of goed zijn geïsoleerd is het beter om over te stappen op volledig elektrische warmtepompen. Het beperkt beschikbare gas willen we namelijk niet inzetten in de nieuwe woningen maar in de woningen die moeilijk te isoleren zijn, zoals monumentale panden. Bij de herijking van de Transitievisie Warmte zullen we kijken wat de verwachtingen zijn rond de inzet van waterstof in de gebouwde omgeving.

Rob Kooyman

Verder zou het een goed idee zijn wanneer de optie om het gasnet te gebruiken voor waterstoftransport in groter verband (provinciaal of zelfs landelijk) besproken wordt, en dat er tempo wordt gezet om meer waterstof te produceren, desnoods voorlopig niet-groen.

Zie eerdere beantwoording over de rol van CO2 vrije waterstof.

In hoofdstuk 3 onder 3.2.3. Duurzaam gas is een kader opgenomen over de rol van CO2 vrije waterstof.

Rob Kooyman

Nog een klein puntje: in het rapport (blz 14) wordt vermeld dat IF technology kansen ziet voor aquathermie op een aantal plekken. Naar mijn mening is IF technology geen onafhankelijke partij, dit bedrijf heeft zich nl. gespecialiseerd in dit soort technieken.

If Technology is een onafhankelijk advies bureau die gespecialiseerd is in verschillende aardgasvrije technieken als aquathermie en geothermie, Warmte en Koude Opslag, etc.

Geen aanpassing

Wim Stouten

Nederland is zo klein, dat het geen enkele invloed heeft op de plannen. Het zal onbetaalbaar zijn. Goedkope starters woningen zijn helemaal uit beeld. De gebouwen goed isoleren is prima en betaalbaar. Snel overstappen op kernenergie/waterstof. Lees ook Samuel Kronenberg nog maar eens, over het klimaat. Gezien de ontwikkelingen met oplopende prijzen voor veel producten gaat het de verkeerde kant op. Laten we ons gezond boeren verstand blijven gebruiken. Hier laten we het er maar bij.

Samuel Kronenberg is van mening dat de bijdrage van de mens aan de klimaatverandering minimaal is en dat er nog te veel (wetenschappelijke) onzekerheid bestaat om in doemscenario's te geloven.

In hoofdstuk 3 onder 3.2.3. Duurzaam gas is een kader opgenomen over de rol van CO2 vrije waterstof.

Het meest actuele rapport van het Plan Bureau voor de Leefomgeving geeft aan dat een versnelde, mondiale uitrol van succesvolle maatregelen voor het verminderen van broeikasgasuitstoot kan helpen om de mondiale temperatuurstijging te beperken tot ruim onder de 2 °C, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord van Parijs.

Verder geen aanpassing.

Verder stelt ook het IPPC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties, in het nieuwe rapport dat de opwarming van de aarde nu wereldwijd merkbaar is en dat de uitstoot van broeikasgassen door de mens de oorzaak is. Ook is duidelijk dat de grens van 1,5 graad temperatuurstijging bereikt wordt over ongeveer tien jaar. Om het opwarmen van de aarde tegen te gaan heeft Nederland zich gecommitteerd aan het klimaatakkoord waarin staat dat elke gemeente een Transitievisie Warmte moet opstellen om perspectief te bieden hoe de gemeente van het aardgas afgaat en zodoende bijdraagt aan de doelstellingen van het akkoord. In de Transitievisie Warmte is de grote lijn dat we zoveel mogelijk moeten inzetten op besparen. De rol van kernenergie/ waterstof is nog onzeker. Op dit moment wordt er gekeken of een nieuwe kerncentrale mogelijk gerealiseerd kan worden. Als hier een akkoord over wordt bereikt zal het nog jaren duren voordat een centrale is gerealiseerd. Over waterstof zal het volgende toegevoegd worden in de TVW:

“Er zijn twee vormen van duurzaam gas: groen gas en duurzame waterstof. Groen gas komt vooral uit de landbouw. Duurzame waterstof is waterstof gemaakt van duurzame elektriciteit. De toekomstige beschikbaarheid van duurzaam gas is erg onzeker: we weten niet precies hoeveel er komt en wanneer het komt. Duurzaam gas zal met name nodig zijn voor verduurzaming van de industrie en zwaar transport. Als het beschikbaar komt voor de gebouwde omgeving, moeten we het vooral inzetten om de zogenoemde piekvraag te verduurzamen: de extra energie die nodig is op de koudste dagen van het jaar. Ondertussen moeten we overal zoveel mogelijk gas besparen om een blijvende afhankelijkheid van aardgas te voorkomen.” Pim Waaijenberg

Pim Waaijenberg

Collectief aardgasarm De aanschaf van volledig aardgasvrije apparatuur komt met veel kosten. Er bij komt vaak een aanpassing in de meterkast en keuken (3 fasen noodzakelijk voor warmtepomp èn inductie), aanleg vloerverwarming (lage temperatuur geschikt) en additionele isolatie. Kiezen voor hybride maakt het veel eenvoudiger want je kunt in koude perioden bijstoken met gas. Koken gebruikt relatief weinig gas en is dan ook niet de eerste zaak die opgepakt hoeft te worden. In rijtjeswoning of appartementen is het eenvoudiger en goedkoper de transitie samen te doen. Dan zijn opties als geothermie en aquatermie haalbaar. De gemeente kan hier best zelf de eerste stap zetten en met advies, organisatie en subsidies voortgang creëren.

Uitgangspunt van de Transitievisie Warmte is het transitiegereed maken van de gebouwen door zoveel mogelijk op natuurlijke momenten te isoleren volgens de landelijke Standaard en door te ventileren, kieren te dichten en over te stappen naar elektrisch koken. De nadruk ligt hier op gebruik maken van natuurlijke momenten dus bijvoorbeeld bij een verbouwing, verhuizing of de aanschaf van een nieuwe keuken. In Zierikzee zijn een aantal buurten (oranje kleur) waar de uiteindelijke warmteoptie nog onduidelijk is. Dat komt omdat de kosten voor verschillende warmteopties dichtbij elkaar liggen en het optimale alternatief nader moet worden onderzocht.

Geen aanpassing

Gebiedsgerichte aanpak is al meegenomen in het uitvoeringsprogramma onder hoofdstuk 5. Geen aanpassing

Nader onderzoek wordt momenteel gedaan in de wijk Malta, Zierikzee waar in samenspraak met de wijk onderzoek wordt gedaan naar o.a. de mogelijkheden van aquathermie (thermische energie uit oppervlaktewater). Op verzoek van de wijk zijn er ook andere alternatieve aardgasvrije opties onderzocht als bijvoorbeeld ondiepe geothermie.

In de wijkuitvoeringsplannen die per dorp of wijk zullen worden opgesteld na het vaststellen van de Transitievisie Warmte zal specifiek onderzoek worden gedaan naar aardgasvrije opties. In de begroting is hiervoor de komende vijf jaar budget voor opgenomen. Reactie op Pim van: Lidi Caspers

Waar komt het geld voor die subsidies vandaan?

Er zijn rijkssubsidies en gemeentelijke subsidies beschikbaar voor het verduurzamen van woningen en bedrijven. Subsidies worden uiteindelijk betaald uit belastingen.

Geen aanpassing

Iris Vroegop

Toegankelijke communicatie is belangrijk De visie is weinig toegankelijk geschreven. Het is een lijvig document met taalgebruik dat niet aansluit bij de gemiddelde inwoner. Zorg voor een toegankelijke visie, of maak naast deze versie een publieksversie of een flyer met de belangrijkste punten.

Van de Transitievisie Warmte is inmiddels een infographic gemaakt met de belangrijkste punten uit de visie. Deze infographic zal als bijlage bij de visie worden bijgevoegd.

Een Infographic wordt als bijlage toegevoegd bij de Transitievisie Warmte.

Iris Vroegop

Het is goed om ideeën te bedenken over hoe inwoners met geen of weinig budget kunnen meedoen aan de transitie.

Energiearmoede is een belangrijk aandachtspunt in de uitvoering van de Transitievisie Warmte.

In hoofdstuk 5 onder 5.5. Uitvoeringsagenda onder het thema financiering is een actie opgenomen in het kader van EnergieArmoede.

Reactie op Iris van: Lidi Caspers

Precies de twee dingen die hier ontbreken. Op mijn vraag aan elf willekeurige personen of ze deze website überhaupt wel kenden kwam er geen enkele positieve reactie. De informatievoorziening is buitengewoon slecht.

De website Denk Mee Schouwen-Duiveland is sinds maart 2021 in werking. Hierdoor is de website nog relatief onbekend bij de inwoners.

Geen aanpassing

Voor het project Transitievisie Warmte is drie keer een stukje geplaatst in de Duurzaam Doen pagina in de Wereldregio. Deelnemers van de bijeenkomsten in het kader van de Transitievisie Warmte zijn actief geïnformeerd per mail. Alle dorps-, stads- en wijkraden zijn via een mail geïnformeerd en voorzien

van informatie om naar inwoners te sturen. Op de klimaatmarkt van 3 november was er een mogelijkheid om vragen te stellen en via de interactieve website een reactie te geven. Reactie op Iris van: Lidi Caspers

Je tweede punt: Het antwoord zal subsidie zijn. Natuurlijk gun ik iedereen een goed geïsoleerd en warm huis maar wie gaat dat betalen??? Subsidie wordt nog altijd opgebracht door de hele gemeenschap. Als jij gesubsidieerde zonnepanelen neemt betaald je buurman eraan mee. Koop jij een EV dan betaald je dorp mee aan de subsidie voor de wegenbelasting etc.

Het klopt dat subsidies worden betaald uit belastinggeld en dat iedereen daaraan mee betaald. Uitgangspunt moet zijn dat belastinggeld zo goed mogelijk moet worden ingezet bijvoorbeeld voor de verduurzaming van woningen en bedrijven.

Geen aanpassing

Reactie op Iris van: Lidi Caspers

Quote: De vijf landen die niet meedoen met de Green Deal van EU en Timmermans zijn samen goed voor 80% van de CO2-uitstoot. We kunnen hier onze cv-ketels uit het raam gooien en ons BNP verbranden—het is allemaal niet meer dan een machteloze aflaat voor een paradijs dat er nooit zal komen.

Uitgangspunt is het Klimaatakkoord van Parijs dat door de meeste landen is ondertekend. In Nederland is het Klimaatakkoord van Parijs vertaald in het nationale klimaatakkoord en op regioniveau in de Regionale Energie Strategie Zeeland. Het opstellen van de Transitievisies Warmte per gemeente komt voort uit het nationale Klimaatakkoord en de Regionale Energie Strategie Zeeland.

Geen aanpassing

Op mondiaal niveau zijn dus afspraken gemaakt om de temperatuurstijging op aarde te beperken tot maximaal 2 graden met het streven naar een maximale temperatuurstijging van 1,5 graden Celcius. Daarom moet de CO₂-uitstoot in 2050 ongeveer 90% lager zijn dan in 1990. Aardgas, dat wij gebruiken voor verwarming, warm water en koken, zorgt voor een flinke CO2 uitstoot. In Nederland hebben we daarom afgesproken om in 2050 geen aardgas meer te gebruiken om huizen en gebouwen te verwarmen. Ook de aardbevingen door aardgaswinning in Groningen zijn een belangrijke reden om de aardgaswinning in Nederland te stoppen. Recent is daarbij nog gekomen de hoge aardgasprijs en de afhankelijkheid van de import van aardgas.

Hans Jorritsma

Meer informatie over (groene) waterstofgas en de noodzaak ervan er wordt al veel aan gewerkt ook binnen het Zeeuwse om met onze windparken een groene waterstoffabriek te openen alles ter vervanging van ons aardgas.

Op regionaal niveau is een Regionale Warmte Structuur opgesteld waarin aandacht is voor waterstof. De Regionale Warmte Structuur wordt iedere twee jaar herijkt zodat de ontwikkelingen m.b.t. waterstof ook hier in meegenomen kunnen worden. Op pagina 33 van de Regionale Warmte Structuur staat het volgende genoemd over CO2 vrij waterstof: “CO2-vrij waterstof voor de gebouwde omgeving is minder nabij in de toekomst. De verwachting is dat er vóór 2035 niet voldoende potentie zal zijn voor grootschalige toepassing, op een aantal pilots na. CO2-vrij waterstof kan ruwweg op twee manieren worden geproduceerd: uit groene elektriciteit via elektrolyse (groene waterstof) of blauwe waterstof uit aardgas in combinatie met CO2 afvang en opslag. Groene waterstof heeft een laag ketenrendement t.o.v. bijvoorbeeld warmtepompen en de potentie voor blauwe waterstof is erg afhankelijk van het opschalen van CO2 afvang en opslag. Deze opschaling is technisch en beleidsmatig nog onzeker in Nederland. Om deze redenen is het niet mogelijk om op dit moment een goed onderbouwde potentie-verwachting te geven voor de inzet van waterstof in de gebouwde omgeving van Zeeland. In RES 1.0 zijn er voor de opwek wel doelstellingen geformuleerd die richtinggevend zijn voor de regionale inspanningen op het gebied van waterstofproductie: 100 MW 2025 en 1GW en 2030.

De verwachting is dat dit grotendeels zal worden ingezet in de industrie”

In hoofdstuk 3 onder 3.2.3. Duurzaam gas is een kader opgenomen over de rol van CO2 vrije waterstof.

Martin van Rossum

Geen aardgasvrij zonder elektra-oplossing Zodra je van het (aard)gas af bent, zoals wij inmiddels (!), ben je voor alle functies afhankelijk van elektriciteit. Voor aansturen warmtepomp, voor koken, voor warm tapwater in keuken in doucheruimte. daar zijn allemaal prima toestellen voor. Maar de stroomrekening loopt maar op, tenzij je over eigen opwekking beschikt: zonnepanelen. Maar die oplossing loopt financieel vast met het geleidelijk afschaffen van de salderingsregeling. Wat er dan dus moet komen is een subsidieregeling voor aanschaffen van betaalbare accu's (en op termijn: voor je eigen waterstofcentrale ter

Zonnestroom die je zelf niet gebruikt, lever je aan het elektriciteitsnet. Door de salderingsregeling krijg je daar net zoveel voor als je betaalt voor de stroom die je afneemt van het energiebedrijf.

Gebiedsgerichte aanpak is meegenomen in het uitvoeringsprogramma onder hoofdstuk 5.

De regering wil de salderingsregeling afbouwen vanaf 2023 (let op: dit is nog een voorstel, het kan nog veranderen). Dat betekent dat je elk jaar wat minder stroom mag wegstrepen en vanaf 2031 helemaal niet meer kan salderen. Je krijgt dan een vergoeding voor elke kWh stroom die je ongesaldeerd aan het net

Geen aanpassing

Reactie op Martin van: Geert Nortier

Reactie op Martin van: Lidi Caspers

grootte van een cv-ketel). Dus van het aardgas af zonder oplossing voor de betaalbare elektriciteitsvoorziening is geen realistische optie voor individuele burgers met een eigen woning. Collectieve oplossingen geven meer alternatieven, maar daar zitten weer eigen problemen aan vast. Complex- of gebiedsgewijs van het aardgas af en locale energienetwerkjes met accu- of waterstofopslagcapaciteit, zonnepanelen op alle daken en windturbines, met 100% saldering binnen het eigen locale netwerkje. Helemaal eens Martin. Ik kan nu mijn aantal zonnepanelen vergroten, maar ik aarzel omdat een betaalbare accu nog niet binnen bereik is.

Het probleem met zon is dat die dingen 's nachts niets doen. In de winter ongeveer 15% van de capaciteit. Een opslag met batterijen zou enorm groot moeten zijn. Juist in de zomer heb je zonne-energie over . In de winter heb je te kort. Een batterij van 900kWh is dan de enige oplossing. Die bestaan nog niet voor de particulier. Bij een wat langere winterse periode met weinig wind heb je dus echt een probleem. Mijn vraag blijft staan: Wie gaat het betalen? En zoals bekent is subsidie een sigaar uit eigen doos.

levert. Een alternatief voor het afbouwen van de salderingsregeling ligt bij de Rijksoverheid. In de wijkuitvoeringsplannen zal aandacht besteed worden aan collectieve oplossingen en energieopslag.

Ons toekomstige, op hernieuwbare bronnen gebaseerde, duurzame energiesysteem zal in grote mate flexibel moeten zijn om de grotere variaties in energieproductie en -verbruik te kunnen opvangen. Het zal worden gekenmerkt door een groter aandeel van onvoorspelbare hernieuwbare energiebronnen (wind, zon), aangevuld met andere (flexibele) vormen van stroom- en warmteproductie, verbeterde interconnectie met buurlanden, vraagsturing, en de inzet van energieopslagtechnologieën. Accu’s bieden veel mogelijkheden, maar voor het produceren ervan, zijn ook kostbare grondstoffen nodig. Omdat het winnen van deze grondstoffen niet heel duurzaam is, is de verwachting dat gebruik van accu’s beperkt zal blijven tot de transportsector. Hoewel er zeker huishoudens zullen zijn die een accu hebben voor thuisgebruik, wordt energieopslag beschouwd als iets dat het best op grote schaal plaatsvindt. Waterstof biedt hiervoor de beste mogelijkheden. Als gemeente volgen wij de ontwikkelingen met betrekking tot energie-opslag. Als gemeente volgen wij de ontwikkelingen met betrekking tot energie-opslag. – Zie ook het bovenstaande antwoord op uw eerdere vraag.

Geen aanpassing

Reactie op Martin van: Lidi Caspers

Martin van Rossum reageert op Lidi Caspers

Kees Westen van

Collectieve oplossing? Aardwarmte? Hooguit geschikt voor een appartementencomplex. Waterstof? Dat moet eerst gemaakt worden. Met een eindrendement van rond de 40%. Veel te duur. De bebouwde omgeving, huizen, produceren slechts 20% van de totale CO2 uitstoot. Eerst de echt grote uitstoters aanpakken Dat zet zoden aan de dijk. BTW: CO2 is geen gifgas. De planten en bomen groeien er alleen maar beter van. Enig idee wat het percentage CO2 in de atmosfeer is? @Lidi Caspers De moed niet opgeven. Het is en de grote vervuilers aanpakken en (ook) in woningen van het aardgas af. Daarvoor is echt geen alternatief. Maar dat de transitie niet eenvoudig is en enige tijd kost staat buiten kijf. Maar mijn punt is dus: geen succesvolle aardgastransitie zonder oplossing voor het elektriciteitsvraagstuk. Zover zijn we het dus eens. Energie transitie Zorg dat iedereen dit op normale manier deel kan nemen. Het inkomen (gezinsinkomen) mag door deze maatregelen niet onder een te laag niveau uitkomen. Dit geldt zowel voor burgers als voor bedrijven. Ook moeten we het doel van 2040 klimaat neutraal niet in steen graveren, als dit betekent dat Schouwen-Duiveland minder aantrekkelijk wordt voor bedrijven of burgers is dit geen goede zaak. De kosten moeten over geheel de gemeenschap gedeeld worden en door een bepaalde beroepsgroep.

De energie transitie mag niet leiden tot een tweedeling in de maatschappij. Een rijker deel dat gewoon zijn leventje doorzet als dat voorheen en de zaak afkoopt en een arm deel die niet eens met fatsoen zijn huis kan verwarmen. Dus mensen in de kou in de wijk Malta in Zierikzee en tegelijkertijd mensen die een verwarmd zwembad in de tuin of onder hun huis hebben in Westerschouwen.

De energietransitie zal geld gaan kosten. Om de burgers te compenseren wordt op dit moment gewacht op een nieuwe formatie van het kabinet, waardoor de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) om meer middelen voor de warmtetransitie wordt gevraagd.

Geen aanpassing

Op dit moment zijn de Regionale Energie Strategieën opgesteld. Deze hebben het bod van 35 TWh op land gehaald en daarmee zal er in 2030 voldoende duurzame opwek op land gerealiseerd zijn. De verzwaring van het elektriciteitsnet wordt georganiseerd door de netbeheerders.

Geen aanpassing

Energiearmoede is een belangrijk aandachtspunt in de uitvoering van de Transitievisie Warmte.

In hoofdstuk 5 onder 5.5. Uitvoeringsagenda onder het thema financiering is een actie opgenomen in het kader van EnergieArmoede.

Ko Westerweel

Louis Goedbloed

Reactie op Louis van: Lj Vermaat Lidi Caspers

Waarom elektrisch koken in fase 1? Ik woon in de meest voorkomende kleur, waar de gasleiding gewoon blijft liggen en waar op koude winterdagen gewoon op gas gestookt blijft worden. Dat zal nog heel lang aardgas zijn en in de verre toekomst misschien biogas of waterstofgas. Waarom zou ik dan in fase 1 al elektrisch moeten gaan koken? Ik begrijp de logica niet. Zelfde voor isoleren, mag ik daar mijn eigen timing voor kiezen? De makkelijke, rendabele isolaties zijn in mijn huis al gedaan, en al mijn lampen zijn al led. Druk makerij waarom komt er geen tegengeluid tegen de klimaat onzin! als klein land hebben wij geen enkele invloed op het klimaat, zeker de mini postzegel schouwen duiveland niet. steek eens wat " energie " in een mooier en beter eiland!

Helemaal eens met deze schrijver.

Iedere inwoner informeren over de financiele gevolgen Is het een idee om iedereen, huiseigenaars in het bijzonder, beter te informeren? Nu gaat de gemeente er vanuit dat deze informatie door iedereen wordt opgezocht. (Kijk alleen maar naar het aantal mensen die is geabonneerd op deze site. Veel te weinig). Een huis aan huis informatieblad is een goede optie.

Geen aanpassing

De nadruk ligt hier op gebruik maken van natuurlijke momenten dus bijvoorbeeld bij een verbouwing, verhuizing of de aanschaf van een nieuwe keuken. In het Klimaatakkoord van Parijs is de afspraak gemaakt om de temperatuurstijging op aarde te beperken tot maximaal 2 graden. Dat is nodig om klimaatverandering tegen te gaan. Daarom moet de CO₂-uitstoot in 2050 ongeveer 90% lager zijn dan in 1990. Bijna iedereen in Nederland gebruikt aardgas voor verwarming, warm water en koken. Dat zorgt voor een flinke CO₂-uitstoot. In Nederland hebben we daarom afgesproken dat we stap voor stap naar een schone en duurzame toekomst gaan. In 2050 gebruiken we geen aardgas meer om huizen en gebouwen te verwarmen. Ook de aardbevingen door aardgaswinning in Groningen zijn een belangrijke reden om de aardgaswinning in Nederland te stoppen.

Geen aanpassing

Natuurlijk wordt naast de energietransitie ook gewerkt aan een mooier en beter eiland. Zie bovenstaand antwoord.

Geen aanpassing

Het participatieplatform Denk Mee SchouwenDuiveland is sinds maart 2021 actief. Veel mensen kennen deze website inderdaad nog niet. Wel is op diverse momenten gecommuniceerd over het meedenken over de Transitievisie Warmte via deze interactieve website.

In hoofdstuk 5 onder 5.5. Uitvoeringsagenda onder het thema communicatie zijn huis aan huis brieven meegenomen als communicatie optie.

Iedere maand wordt er in de Duurzaam Doen pagina van de wereldregio aandacht besteed aan actuele duurzaamheidsonderwerpen. Op de website van de gemeente is actuele informatie te vinden over duurzaamheid en milieu (www.schouwen-duiveland.nl/duurzaamheid-en-milieu Inwoners van Schouwen-Duiveland kunnen voor informatie over het verduurzamen van hun woning gratis gebruik maken van het onafhankelijke regionale energie loket www.duurzaambouwloket.nl De dorp-, stad- en wijkraden worden regelmatig via de mail geïnformeerd over duurzaamheidsthema’s. In het uitvoeringsprogramma zijn onder het kopje communicatie acties opgenomen om inwoners en ondernemers nog beter te betrekken. Lidi Caspers

Mijn mening is dat de hele warmte transitie wordt afgedaan als goedkoop en een feest voor de portemonnee. En dat is simpelweg niet zo. Kijk ik in mijn directe omgeving dan zie ik veel oude panden die totaal niet geschikt gemaak kunnen worden om een warmtepomp te installeren. Voor veel huizen vergt dat een enorme investering die niet terug te verdienen is. Ook niet als je een goed tijdstip voor een totale renovatie zou kiezen. En juist dat gegeven ontbreekt.

De overstap naar aardgasvrij wonen is op dit moment voor de meeste mensen nog kostbaar. Het kabinet wil dat het verduurzamen van de woning voor zoveel mogelijk mensen woonlastenneutraal is. Dit houdt in dat de maandelijkse lasten gelijk blijven of lager worden. Het gaat dan om energiekosten (gas, elektriciteit, warmte) en hypotheeklast of huur. De Rijksoverheid is bezig om dit mogelijk te maken door de gemiddelde kosten voor energie te verlagen, subsidies te geven en nieuwe aantrekkelijke financieringsmogelijkheden te ontwikkelen. Ook de gemeente Schouwen-Duiveland heeft een subsidie voor isolatie van particuliere woningen die ouder zijn dan 1975. Daarnaast heeft de gemeente een laagrentende lening voor het uitvoeren van duurzame maatregelen. Informatie over Rijks en gemeentelijke subsidies en regelingen is te zien op de website van de gemeente Schouwen-Duiveland www.schouwenduiveland.nl/duurzaamheid-en-milieu/energie en op de website van het duurzaambouwloket www.duurzaambouwloket.nl

Geen aanpassing

Ook de reactietijd is naar mijn mening veel te kort om alle inwoners een input te kunnen laten geven. Kortom: Werk aan de winkel voor de gemeente en het adviesbureau.

Het afgelopen half jaar zijn er naast de het participatieplatform Denk Mee Schouwen-Duiveland verschillende acties ondernomen om inwoners en ondernemers te betrekken bij de Transitievisie Warmte. Dorp-, stad- en wijkraden zijn geïnformeerd door middel van presentaties. Er zijn drie bijeenkomsten georganiseerd waarvan twee voor inwoners en één voor ondernemers. Een actief groepje inwoners en ondernemers heeft actief meegedacht. Informatie is verstrekt via de Duurzaam Doen pagina in de Wereldregio. Ook op de klimaatmarkt van 3 november konden inwoners informatie krijgen en een reactie geven.

Geen aanpassing

Reactie op Lidi van: Geert Nortier

Er is discussie mogelijk over wel of niet kunnen terugverdienen van investeringen bij oudere panden. Kijk naar de recente ontwikkelingen rond de prijzen van aardgas. Niettemin vergt de transitie veel kosten en is het zeker in eerste instantie- geen feest voor de portemonnee. Helemaal eens met de noodzaak van goede informatievoorziening!

Door de stijgende gasprijs heeft het Rijk maatregelen ondernomen: Het Kabinet verlaagt in 2022 de energiebelasting. Een huishouden met een gemiddeld gas- en stroomverbruik betaalt hierdoor zo’n 400 euro minder belasting dan in 2021. Let op: het gaat hier alleen om de energiebelastingen. Maar de tarieven voor gas en stroom bestaan uit 2 delen: de marktprijs en de energiebelastingen. De marktprijs is flink gestegen, waardoor je uiteindelijk meer kwijt bent aan energie. De plannen van het Kabinet compenseren dit slechts gedeeltelijk.

In hoofdstuk 5 onder 5.5. Uitvoeringsagenda zijn thema’s over financiering en communicatie. Geen aanpassing.

Goede informatie naar inwoners zal een groot aandachtspunt zijn in de uitvoering van de Transitievisie Warmte en de wijk uitvoeringsplannen.

Reactie op Lidi van: Herman Bin

Eens om ervoor te zorgen dat huiseigenaren beter worden geinformeerd dan via deze weg. Is het nou zo ingewikkeld om bijvoorbeeld via bij gemeente s-d bekende (mail)adressen een link of brief te sturen? Vervolgens in kunnen loggen op mijn-sd zou ook drempelverlagend werken. Nu moet je eerst een account aanmaken. Ik heb het ook maar uit de krant. Dat is niet goed. Als men er op uit is om weinig reacties te krijgen en dan te kunnen zeggen wie zwijgt is het er waarschijnlijk mee eens.... Veel oude woningen waaronder die van ons, zijn inderdaad ongeschikt voor een warmtepomp. Om aardgasvrij te verwarmen en dan een hybride voor te stellen is tegenstrijdig. Zie dan totaal het nut niet voor een andere ketel, dan is het wachten op een ander gas. Duurzaam wil ik dat niet noemen, dat moeten we afwachten.

Wij hebben veel kanalen gebruikt om inwoners en ondernemers te informeren zoals informatie via de Duurzaam Doen pagina in de Wereldregio, bijeenkomsten en presentaties in dorp-, stad- en wijkraden. Het participatieplatform Denk Mee Schouwen-Duiveland is ingesteld om een breder publiek van inwoners en ondernemers actief te laten meedenken met onderwerpen. Het is alleen maar nodig om de eerste keer in te loggen. Het uitgangspunt in de Transitievisie Warmte is dat duurzaam gas op termijn beperkt beschikbaar zal zijn en dat er in eerste instantie ingezet moet worden om het aardgasverbruik te verminderen door energiebesparing en isolatie.

In hoofdstuk 5 onder 5.5. uitvoeringsprogramma onder communicatie en participatie zijn verschillende acties opgenomen om te zorgen voor een goede informatievoorziening. Geen aanpassing

Voor de woningen die nog niet voldoende geïsoleerd zijn of geïsoleerd kunnen worden zijn hybride warmtepompen een tijdelijke oplossing. Op termijn kan het beperkt beschikbare gas beschikbaar worden gesteld voor deze woningen.

Reactie op Lidi van: Herman Bin

Wij zij al hybride. Houtkachel met een overigens zeer schone verbranding en stoken volgens adviezen, en een cv ketel. Is ook hybride toch? Vervolgens komt er weer weerstand tegen houtstook (Nagevraagd bij verschillende buren, geen last van) Naast alle voorstellen voor een transitie hoor ik veel te weinig geluiden om minder, ik noem het even oneerbiedig, onnodig energie te gebruiken. Een pleziervlucht overzee voor een weekend Amerika bijvoorbeeld. Als je zo de vluchtradar bekijkt met een overvol luchtruim, en dan zou ik aan een hybridepomp moeten voor co2 reductie ?

Goed dat u voorloopt in de warmtetransitie! Met betrekking tot kerosine. Tot nu betaalt de luchtvaart geen belasting op kerosine. De Europese Commissie wil dat dat wel gaat gebeuren. In de Green Deal van de EU waar ook Nederland aan is gecommitteerd wordt het volgende gezegd: De Europese Unie moet een minimumbelastingtarief voor kerosine krijgen. De lidstaten moeten dat 2023 invoeren, vindt de commissie en in tien jaar tijd stapsgewijs verhogen. Hoe hoog dat tarief wordt, is niet bekend.

Geen aanpassing

Bewoners collectief

Algemene opmerkingen · TVW is voor de gemiddelde burger te uitgebreid en lastig te lezen. Ons voorstel is om op één poster de uitkomst in simpele stappen duidelijk te maken. Bijvoorbeeld voor het “gele” gebied: o Stap 1: Energiereductie door isoleren, LED verlichting en elektrisch koken o Stap 2: Installatie Zonnepanelen om zelfstandig elektra op te wekken achter de meter o Stap 3: Installatie hybride warmtepomp naast een bestaande CV ketel dan wel met een geïntegreerd CV ketel · TVW lezen in combinatie met Regionale Structuur Warmte (RSW) aangezien deze laatste een heldere visie geeft alsmede interessante aanvullingen op de gevolgen van elektrificatie, de schaarste aan duurzaam gas en de mogelijkheden van zonthermie. · De conceptvergelijkingen zijn gebaseerd op een gasprijs van €0,80. Bij een forse stijging van de gasprijzen, zoals we die nu kennen, komen naar verwachting concepten op basis van warmtenetten als gunstiger oplossing naar voren. · Het ontbreekt aan een integrale visie op in ontwikkeling zijnde en in de komende 5-10 jaar op de markt komende technieken

Bewoners collectief

De basisoplossing voor Schouwen-Duiveland Gepresenteerde basisoplossing: CV ketel + hybride warmtepomp + duurzaam gas: · Beschikbaarheid van voldoende duurzaam gas tegen een redelijke prijs is verre van zeker. Zie RSW hoofdstuk 4. Dit risico wordt bij deze oplossing afgewenteld op de bewoners binnen de Gemeente. · Gemeente Schouwen Duiveland zou er goed aan doen om een eigen voorziening van Duurzaam gas te realiseren in de vorm van een biovergister. Dit in samenwerking met de lokale landbouw en veeteelt. Deze vorm van opwekking van duurzaam gas heeft ook een positieve impact op het CO2 probleem binnen deze sectoren.

Ten behoeve van de Transitievisie Warmte is een infographic gemaakt met de belangrijkste punten. Deze zal als bijlage bij de visie worden bijgevoegd.

Een Infographic wordt als bijlage toegevoegd bij de Transitievisie Warmte.

In de Transitievisie Warmte is geen rekening gehouden met de recent gestegen aardgasprijzen. We volgen de ontwikkelingen verder wel. De prijzen zijn zeer volatiel en na een onlangs snelle stijging is het nu enigszins gebalanceerd. Wij houden dergelijke ontwikkelingen goed in de gaten. De TVW wordt minimaal eens per 5 jaar herijkt. Maar dit kan ook eerder, bijvoorbeeld door ontwikkelingen als de stijging van gasprijzen. De Regionale Warmte Structuur die op regionaal niveau is opgesteld is onderdeel van de Regionale Energie Strategie Zeeland. Dit is de visie voor de komende 5 – 10 jaar. We zullen de Regionale Warmte Structuur bij de stukken toevoegen omdat het inderdaad een stuk achtergrond informatie bevat. Aangezien er nog veel onzekerheid is in de ontwikkelingen met betrekking tot aardgasvrije opties zal de Transitievisie Warmte iedere vijf jaar worden geactualiseerd. De (bij)stook van biomassa om warmte op te wekken is duurzaam als het bijvoorbeeld gaat om snoeiafval van de groenvoorziening van de gemeente. Maar als we ver weg hout gaan kappen en hiernaartoe verschepen, is het minder duurzaam. Op SchouwenDuiveland is al een biomassa centrale (Sirjansland) die gebruikt maakt van lokaal en regionaal snoeiafval.

In de bijlage G van de Transitievisie Warmte is een notitie toegevoegd over CO2 besparing.

Geen aanpassing

Bewoners collectief

Alternatieve scenario’s Om onduidelijke redenen zijn een aantal aantrekkelijke alternatieve scenario’s niet belicht, ondanks het feit dat hier vanuit het Bewoners Collectief diverse keren op is aangedrongen. Deze scenario’s maken meer gebruik van natuurlijke bronnen, zijn voor het grootste deel onafhankelijk van schaarse energiebronnen, zijn minder risicovol voor de inwoners van Schouwen-Duiveland en leiden tot een extra reductie van CO2 uitstoot. Alternatief 1: Zonthermie De toepassing van zonthermie, waarbij zonnewarmte opgevangen wordt door middel van zonnecollectoren in de zomer voor gebruik in de winter, ontbreekt in de TVW. De reden om zonthermie niet als duidelijk alternatief te benoemen en uit te werken is niet duidelijk, temeer daar in hoofdstuk 4.3 van de RSW juist een “warm” pleidooi wordt gehouden voor de toepassing van zonthermie. Belangrijkste voordelen van zonthermie: · Zonnewarmte is gratis en in ruime mate aanwezig in dit deel van Nederland · Zonthermie werkt zonder toevoeging van (duurzaam) gas en grote hoeveelheden elektra · Zonthermie in een centrale toepassing is naar verwachting geschikt voor meerdere kernen binnen onze gemeente Vanzelfsprekend kleven er ook nadelen aan deze techniek, zoals het extra ruimtegebruik van de zonnecollectoren, de noodzaak om een buffervat te plaatsen en de nog relatief hoge investeringskosten.

Alternatief 2: Warmtenet op basis van Basaltaccu De meest ideale oplossing voor het opwekken, opslaan en distribueren van warmte is de toepassing van een warmtenet dat gevoed wordt vanuit een basaltaccu (warmteopslag 500 graden), die opgewarmd wordt door elektra uit een zonneweide en/of een windmolen. Het concept wordt momenteel toegepast in Ecodorp Boekel, op basis van een Nederlands patent, maar wordt ook ontwikkeld door Siemens. Zie:

Met de kennis van nu zijn de meest voor de hand liggende technieken centraal gesteld in de analyse. Deze corresponderen met modelstudies van Enduris en de Startanalyse (2020) van het planbureau van de leefomgeving. Met betrekking tot innovaties/alternatieven: Tussen nu en 2050 zullen er naar verwachting nog diverse technische verbeteringen doorgevoerd worden in volgende generaties warmtetechnieken. Ook zullen er nog innovaties volgen die nu nog in de kinderschoenen staan of die we nog niet kennen. We moeten echter wel nu starten om in 2050 een aardgasvrije en CO2-neutrale stad te kunnen hebben gerealiseerd. Als de TVW wordt bijgesteld zal telkens opnieuw gekeken worden naar de stand van de techniek en nemen we dat mee in de route die we bewandelen op weg naar 2050 Aandacht voor zonthermie en warmtenetten op basaltaccu zijn toegevoegd aan paragraaf 3.2.5. We houden de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten. Bij het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen kan er per dorp/stad of wijk onderzocht worden of deze technieken haalbaar zijn. Aangezien dergelijke ontwikkelingen rond innovaties en alternatieven zal de Transitievisie Warmte iedere vijf jaar worden geactualiseerd.

In hoofdstuk 3 onder 3.2.5. Innovaties is een kader opgenomen over zonthermie en basalt accu.

https://cesar-energystorage.com/hoe-werkt-het/ https://www.deingenieur.nl/artikel/basaltaccu-voor-continuschone-energie https://www.biobasedpress.eu/nl/2021/02/goedkopeenergieopslag-in-de-versnelling/ De werking in het kort: · Het hart van het systeem bestaat uit een basaltaccu. Deze accu is niet meer dan een grote silo gevuld met basalt. Het basalt is rondom ingepakt in isolatiemateriaal en in het basalt zijn gloeispiralen opgenomen · Vanuit een naastgelegen zonneweide (PV panelen) en/of gekoppelde windmolen wordt elektra niet naar het elektriciteitsnet geleid maar direct naar de gloeispiralen in een basaltaccu. · De accu wordt gedurende voorjaar-zomer-herfst opgewarmd tot 500 graden. · Vanuit de basaltaccu wordt in de winterperiode water van 70-90 graden via een warmtenet naar de woningen gedistribueerd. · In de woningen behoeft de verwarmingsinstallatie nauwelijks aangepast te worden. Dit systeem is schaalbaar en daarom geschikt voor kleine woningclusters, dorpen en stadswijken. De voordelen op een rij: · Volledig stand-alone concept. Geen belasting van het overvolle elektranet en los van het gasnet. De lokaal (binnen de Gemeente Schouwen-Duiveland) opgewekte energie uit zonneparken en/of windmolens verdwijnt niet naar elders in het land, maar wordt lokaal opgeslagen en gebruikt voor verwarming van de bebouwde omgeving.

· Door het hoge temperatuur warmtenet is dit concept ook geschikt voor oudere wijken met minder goed geïsoleerde woningen. · Basalt is een zeer goedkoop en in ruime mate voorradig materiaal. · Alle technische componenten komen voort uit bestaande techniek.

· Het distributiesysteem in de woningen (vloerverwarming en/of radiatoren) behoeft niet aangepast te worden. · Na de initiële investering, die over een lange periode afgeschreven kan worden, zijn de bijkomende tijdgebonden kosten minimaal.

Reactie op bewoners collectief van: Lj Vermaat Gerrit Stuurman

Eén van de nadelen van dit systeem betreft het ruimtebeslag van de basaltaccu. Maar juist in een landelijk gebied als Schouwen-Duiveland speelt dit nadeel nauwelijks. De basaltaccu’s kunnen volledig weggewerkt worden in het landschap, verdiept, half-verdiept, als terp of dijk of als onderdeel van een groter gebouw. Gouden standaard in engineering is , NOOIT met warmte slepen. Levert aan alle kanten alleen maar verlies op.

Moeilijk uitvoerbaar in een bestaand appartementengebouw: Ik ben eigenaar en bewoner van een appartement aan Agthoven in Nieuwerkerk. Wij zijn nu nog aangesloten op het gasnetwerk en onze appartementen zijn gebouwd in 2008 en behoorlijk goed geisoleerd. Daardoor is ons huidige gasverbruik al zeer laag. Onze gebouwen bestaan uit 3 woonlagen in de vorm van 2 boerenschuren. Ik vraag mij af of een warmtepomp realiseerbaar is in onze woningen vanwege ons nu al lage gasverbruik, de plaats die beschikbaar is voor een warmtepomp. De afmetingen in de cv kast zijn nu: 1,30m breed, 0,46m diep en 2,60m hoog. Ook mede gezien de kosten die eraan verbonden zullen zijn en de gemiddelde leeftijd van de huidige eigenaren lijkt het mij bij ons zeer moeilijk uitvoerbaar. Als indicatie, mijn gasverbruik per jaar inclusief koken ligt rond de 600 kubieke meter per jaar. Verder is ons dak een hellend pannendak wat vrij hoog gelegen is en alleen bereikbaar middels het gebruik van een kraan of hoogwerker.

Voor kennisgeving aangenomen.

Geen aanpassing

Voor informatie en advies werken we samen met het Duurzaam Bouwloket (www.duurzaambouwloket) , Platform Energiek Zeeland (https://energiekzeeland.nl) en Erfgoed Zeeland (www.erfgoedzeeland.nl) Op de gemeentelijke website vindt u hierover meer informatie. Meer informatie en suggesties om zelf aan de slag te gaan vindt u op onder anderen op www.milieucentraal.nl, Informatie over aardgasvrij wonen en voorbeelden vindt u ook op www.hierverwarmt.nl. U kunt bij Platform Energiek Zeeland een advies op maat aanvragen met betrekking tot uw vraag.

Geen aanpassing

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10832375/2