RVS Transitievisie Warmte bijlage 2 definitief concept

als lokale TVW tafel. Een belangrijke taak van deze tafel is het meedenken over de uitwerking van de lokale doelgroepen aanpak en verder verkennen en opstarten van uitvoeringsplannen voor de meest kansrijke startgebieden. Een andere belangrijke taak is het monitoren van de voortgang en de relatie tussen de voortgang en het gestelde doel voor 2030. En hoewel vanuit de subtafel TVW een opzet wordt gemaakt voor een doelgroepenaanpak, zien wij een rol in het vertalen van deze aanpak en bijbehorende middelen naar een lokale inzet die passend is voor en herkend wordt door de inwoners van Schouwen-Duiveland. We zijn aanspreekpunt voor onze inwoners en organisaties en houden hen andersom blijvend betrokken om gezamenlijk in de warmtetransitie op te trekken. Naast een regierol, zien we hier een motiverende en faciliterende rol met bijbehorende taken zoals eerder beschreven in paragraaf 5.2. Als gemeente ‘lenen’ we dus aanpakken en middelen uitgewerkt op de regionale subtafel TVW, maar zorgen we ook dat inzichten daar weer naar terugvloeien. Dat kunnen lessen zijn uit gebiedsgerichte projecten waar andere gemeenten gebruik van kunnen maken. Maar ook monitoringsresultaten om gezamenlijk met andere gemeenten de regionale voortgang van de warmtetransitie accuraat te blijven volgen en waar nodig de strategie bij te sturen. 5.4.2.

Gemeentelijke capaciteit De energietransitie in de gebouwde omgeving vraagt om een grotere inzet van de gemeentelijke organisatie. Het rapport Het rapport Van Parijs naar praktijk15 (verder ROB rapport) geeft richting in dat er een aanzienlijke groei in het aantal fte nodig is om de taken die in het Klimaatakkoord aan gemeenten is toebedeeld te kunnen invullen. Onderstaande tabel geeft per gemeentelijke taak de capaciteitsinschatting uit het rapport, voor de energietransitie in de gebouwde omgeving (warmtetransitie inclusief energiebesparing). Schouwen-Duiveland valt in de categorie kleine gemeenten (<40.000 inwoners). Onderstaande tabel laat zien dat voor een gemeente als Schouwen-Duiveland, vanaf 2022 capaciteitsinzet van minimaal twee fte

15 https://www.raadopenbaarbestuur.nl/documenten/publicaties/2021/01/25/advies-van-parijs-naar-

praktijk

41

wordt verwacht voor het realiseren van de warmtetransitie gemeentebreed (zie tabel 2). Deze capaciteit is nu al belegd binnen de verschillende beleidsvelden als energietransitie, wonen, vastgoed, economie en toerisme en communicatie. Daar bovenop komt nog extra capaciteit per wijk waar een wijkaanpak (uitvoeringsplan) wordt opgesteld. In de meerjarenbegroting van Schouwen-Duiveland is als uitgangspunt opgenomen dat er gemiddeld twee tot drie uitvoeringsplannen per jaar worden opgesteld met een financiële inzet van € 100.000,00 per jaar voor onderzoek en externe ondersteuning.

Tabel 2: Capaciteitsinzet Gemeentelijke taken voor de uitvoering van het Klimaatakkoord (op basis van ROB-rapport) Gemeentelijke taken

Klein

Middel

G40

(Wijk) Uitvoeringsplan – planfase

0,8 – 1,1

0,9 – 1,4

1,2 – 1,8

fte per per jaar per wijk

(Wijk) Uitvoeringsplan – uitvoeringsfase16

1,7 – 2,1

1,9 – 2,4

1,9 – 2,4

fte per jaar per wijk

Totaal

In Schouwen-Duiveland is begroot om met twee uitvoeringsplannen per jaar aan de slag te gaan. Dit betekent tussen de 1,6 – 2,2 fte voor de planfase en 3,4 – 4,2 voor de uitvoeringsfase van een uitvoeringsplan per jaar.

Samenwerking corporaties & VVE’s

0,3 – 0,4

0,6 – 0,9

1,4 – 2,1

Vergunningverlening, toezicht en handhaving

fte per jaar

Beperkt

Gemeentebrede communicatie incl. energieloket

0,9 – 1,1

1,8 – 2,2

3,8 – 4,6

fte per jaar

Verduurzamen eigen vastgoed

0,1 – 0,2

0,5

0,75 – 1,25

fte per jaar

Verduurzamen maatschappelijk vastgoed

0,3 – 0,5

0,5 – 0,7

1,1 – 1,5

fte per jaar

Verduurzamen overige utiliteitsbouw

0,3

0,5

0,75

fte per jaar

Monitoren en herijken TVW

0,25

0,3 – 0,5

1 – 1,5

fte per jaar

Totaal

2,15 – 2,75

4,2 – 5,3

8,8 – 11,7

fte per jaar

16 Het ROB-rapport gaat uit van een capaciteitsberekening op basis van een wijkuitvoeringsplan. In

de praktijk kan dit afwijken van een uitvoeringsplan die een andere gebiedsgrens heeft.

42

Hoeveel capaciteit er extra nodig is, hangt dus sterk af van het aantal uitvoeringsplannen waaraan wordt gewerkt. In hoeverre er sprake is van ophoging van het gemeentefonds ten behoeve van de warmtetransitie is in het voorjaar van 2022 bekend. Vooruitlopend hierop is in de begroting van 2022 rekening gehouden met de inhuur van capaciteit voor twee uitvoeringsplannen per jaar. Dit betekent tussen de 1,6 – 2,2 fte voor de planfase en 3,4 – 4,2 voor de uitvoeringsfase van een uitvoeringsplan. Daarnaast is het belangrijk om niet te kijken naar de warmtetransitie als losstaande opgave, zoals eerder aangestipt. In de planvorming en uitvoering kunnen koppelingen worden gemaakt met opgaven op andere beleidsterreinen. Deze samenhang heeft geen plek in bovenstaande tabel. Tenslotte is naast de inzet van de gemeente ook inzet van andere partijen nodig. Ook daar zal nog gewerkt moeten worden aan de uitbreiding van de capaciteit. Het gaat dan bijvoorbeeld om de netbeheerders, de corporaties maar ook de installatie- en bouwbranche.

5.5.

Uitvoeringsagenda: stappen richting uitvoering voor de komende twee jaar

In de volgende tabel is de uitvoeringsagenda opgenomen met daarin de acties voor de komende twee jaar die voortvloeien uit de hiervoor besproken stappen richting uitvoering. Dit zijn acties die in ieder geval in de komende twee jaar worden opgestart, om de transitie op gang te laten komen. Met deze scope van twee jaar wordt dus niet bedoeld dat de acties na twee jaar ten einde komen. De tabel is onderverdeeld in drie onderdelen: van transitiepaden naar praktijk, informeren motiveren en faciliteren en tot slot het onderdeel samenwerking en organisatie

Tabel 3: Uitvoeringsagenda voor de stappen richting uitvoering de komende twee jaar Onderwerp

Zeeuws breed

Gemeentelijk

Uitwerken van de doelgroepenaanpak (op basis van bouwjaar) voor besparing en transitie gereed en (hybride) warmtepompen

Doelgroepgerichte aanpak binnen gemeente. Inzet op energiebesparing door middel van isolatie en gedragsmaatregelen. Inzet op alternatieven voor aardgas als (hybride) warmtepompen of andere lokale opties (o.a. zonthermie) Stimuleren van energieopwekking voor eigen gebruik door middel van zonnepanelen.

Kennisdeling en uitwisseling over (proces richting) wijk uitvoeringsplannen. Opstellen van gezamenlijk aanpak voor opstellen uitvoeringsplannen.

Doelgroepen aanpak

Uitwerken aanpak voor specifieke groepen als: -

Monumenten eigenaren/waterwoningen

-

Vereniging van Eigenaren

-

Huurders (in samenspraak met woningbouwcorporaties)

Opstellen plan van aanpak verduurzaming per bedrijventerrein. Uitgeven van duurzaamheidsvouchers voor (recreatie) bedrijven

Uitwerken van een standaard procesaanpak voor 1) bedrijventerreinen en 2) recreatiegebieden Communicatie Opstellen gezamenlijk communicatie items die Zeeuws breed gedeeld kunnen worden.

Stimuleringsmaatregelingen: Stimuleren monumentenpaspoort en ondersteunen van monumenteneigenaren door monumentencoach Onderzoek naar verduurzaming van waterwoningen. Uitgeven van duurzaamheidvouchers voor VVE. Prestatieafspraken met woningbouwcorporaties

Faciliteren regionale energieloketten als duurzaam Bouwloket, platform energiek zeeland, monumentenpaspoort van erfgoed Zeeland.

Uitvoeren gemeentelijke communicatie-aanpak bestaande uit: Inrichten gemeentelijke website met relevante informatie en adressentool Folder met regelingen en subsidies. Informatie in maandelijkse Duurzaam Doen pagina in de Wereldregio Organiseren van bijeenkomsten Huis aan huis nieuwsbrieven Inrichten lokaal informatieloket voor gemeente specifieke informatie met één aanspreekpunt voor inwoners en ondernemers.

Participatie -

Verduurzaming en aardgas vrijmaken van eigen gemeentelijk vastgoed.

Gebiedsgerichte aanpak

43

Afstemming bovenlokale warmtebronnen (RSW) en twee jaarlijkse update van de RSW.

Keuze voor warmtebron en afstemming met buurgemeenten en vaststellen van geactualiseerde RSW

Gezamenlijk verkennen/ontwikkelen van demonstratieprojecten rondom onderwerpen als collectieve toepassingsmogelijkheden van aquathermie, zonthermie, energieopslag e.a.

Opstellen van uitvoeringsplan per dorp en wijk (gemiddeld twee tot drie uitvoeringsplannen per jaar) Geleerde lessen inventariseren en bundelen als input voor gezamenlijk plan van een aanpak.

Opstellen van handvaten voor een participatieaanpak Inwonerparticipatie in de Zeeuwse warmtetransitie verder stimuleren en te faciliteren. Ondersteunen kennisuitwisseling tussen Zeeuwse inwonerscollectieven via organisaties als de ZVKK, Dorpen voor Morgen, de Zeeuwse participatiecoalitie e.a.

Lokale participatie-aanpak: Faciliteren bewonersgroep bestaande uit actieve inwoners, vertegenwoordigers van dorps-, stads- en wijkraden en andere organisaties. Overleg met dorps-, stads en wijkraden en ondernemersverenigingen. Presentaties in openbare bijeenkomsten van dorps-, stads- en wijkraden en ondernemersverenigingen. - Uitwisseling van goede voorbeelden via de www.duurzamehuizenroute. nl

Financieringregelingen

5.6. Afstemmen van financieringsmogelijkheden Ontwikkelen van instrumenten.

Kansen voor nieuwe regionale constructies collectieve inkoop en samenwerking met installateurs op Zeeuws breed niveau?

Voortzetten isolatiesubsidie Schouwen-Duiveland Opzetten en uitvoeren stimuleringslening Duurzaam en Langer Thuis Uitvoeren stimuleringslening verduurzaming bedrijven. Uitvoeren van collectieve inkoopacties gemeente breed of buurtgericht. Contact onderhouden met lokale bouwbedrijven, erkende zzp’ers en installateurs.

Momenteel worden er in het kader van de uitvoering van de Energieagenda al projecten uitgevoerd die gericht zijn op energiebesparing en alternatieven voor aardgas. Deze zijn: •

Stimuleringsregelingen voor particulieren als: isolatiesubsidie en duurzaamheidslening.

•

Stimuleringsregelingen voor ondernemers als: duurzaamheidsvouchers, stimuleringslening voor bedrijven, jaarlijkse Duurzaam Ondernemen Prijs.

•

Duurzaamheidsloketten als deelname aan Regionaal Duurzaam Bouwloket, Platform Energiek Zeeland, Monumentenpaspoort en Duurzame Huizenroute.

Monitoring en evaluatie

Samenwerking en organisatie Rol en taken

Regionale afstemming over beschikbaar stellen van data. Monitoring stand van zaken op Zeeuws breed niveau. Evaluatie van de uitvoering van de TVW op Zeeuws breed niveau en voorstel voor actualisatie.

Monitoring van CO2 reductie op gemeentelijk niveau via de jaarlijkse energiebalans.

•

Communicatie door middel van de Duurzaam Doen pagina in de Wereldregio en de lokale website.

Evaluatie uitvoering Transitievisie Warmte en voorstel voor actualisatie.

•

Monitoring via de jaarlijkse energiebalans.

•

Voortzetten zeeuwsbrede samenwerking in subtafel TVW. Rol van de subtafel Transitievisie Warmte bestaat uit uitwisseling, afstemming en monitoring.

Voortzetten lokale projectgroep bestaande uit: gemeente, Zeeuwland, Zeeuwind, Enduris.

Samenwerking op RES niveau door middel van de hoofdtafel gebouwde omgeving en de subtafel Transitievisie Warmte. Op bestuurlijk niveau wordt op het gebied van energietransitie samengewerkt binnen het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO).

Faciliteren van bewonerscollectief met actieve deelnemers vanuit de samenleving (actieve burgers/ dorps-, stad- en wijkraden en andere organisaties) Instellen één aanspreekpunt bij de gemeente.

Capaciteit en middelen Afstemming binnen Overleg Zeeuwse Overheden

44

Financiering

Capaciteit en middelen meenemen in meerjaren begroting.

Bij de behandeling van de meerjarenbegroting is een voorstel gedaan om deze projecten voor de komende vijf jaar voort te zetten en indien noodzakelijk hier financiële middelen voor vrij te maken. In het voorjaar 2022 wordt duidelijk hoeveel extra financiële middelen er vanuit het Rijk naar de gemeenten komen om de Warmte transitie uit te voeren (uitvoeringslasten Klimaatakkoord). Deze extra financiële middelen willen we met name inzetten voor de gebiedsgerichte aanpak of te wel het opstellen van wijkuitvoeringsplannen. De inschatting is dat voor gemiddeld twee of drie wijkuitvoeringsplannen per jaar in totaal € 100.000,00 per jaar nodig is voor onderzoek en externe ondersteuning.

kenmerken homogeen is afgebakend.

6. Begrippenlijst Term

Toelichting

Aardgasvrij

Niet aangesloten op de fossiele brandstof aardgas. De term aardgasvrij betekent niet altijd gasloos, er kan hernieuwbaar gas worden toegepast.

Afleverset

All-electric

Aquathermie

(CBS) Buurt

45

Bij een warmtenet wordt er gebruik gemaakt van een afleverset in de woning. De afleverset bevindt zich in de meterkast, berging of andere technische ruimte en zorgt ervoor dat de warmte van het warmtenet de verwarmingsinstallatie van de woning bereikt. Warmteoptie waarbij een gebouw alleen aangesloten is op het elektriciteitsnet en verwarmen en koken gebeurt met gebruik van elektriciteit (vaak een warmtepomp). Thermische energie uit oppervlaktewater, afvalwater of drinkwater dat kan worden gebruikt als bron voor een warmtenet of lokaal bronnet. Onderdeel van een gemeente, dat op basis van historische dan wel stedenbouwkundige

Energiearmoede

10% van de huishoudens in Nederland heeft een te hoge energierekening ten opzichte van hun inkomen. Zij hebben moeite met het betalen van de energierekening.

Geothermie

Warmte afkomstig uit de aarde (aardwarmte) die ingezet kan worden als bron voor warmtenetten.

Hernieuwbaar gas

Gas dat afkomstig is uit een hernieuwbare bron en/of is geproduceerd met duurzame energie, zoals biogas en groene waterstof.

Hoge temperatuur verwarming

Verwarmingssysteem waarbij een gebouw met 70°C of hoger wordt verwarmd en voorzien van warm tapwater.

Hybride warmteoplossing

Warmtelevering met elektrische oplossing, vaak een warmtepomp, in combinatie met een HR-ketel op gas

Lage temperatuur verwarming

Verwarmingssysteem waarbij een gebouw met een temperatuur van 55°C of lager verwarmd wordt. Tapwater wordt separaat verwarmd.

Laagste maatschappelijke kosten

De laagste totale kosten voor de gehele keten en al haar gebruikers, dus kosten voor aanpassingen aan gebouwen, kosten voor de infrastructuur en kosten voor

de bron en levering van warmte. Daarbij worden niet alleen de investeringen, maar ook onderhoud en operationele kosten meegenomen, dus inclusief de energierekening van de eindgebruiker, gedurende een periode van 30 jaar. De kosten per vermeden ton CO2 zijn naast deze maatschappelijke kosten tevens afhankelijk van de kosten voor verduurzaming van bronnen. Lokale bronnetten

Middentemperatuur verwarming

Onderzoeksbeeld

Omgevingswet

46

Lokale kleinschalige (collectieve) warmtevoorziening in de vorm van een zeer lage temperatuur bronnet in combinatie met een warmtepomp in het gebouw. Een bekende vorm is de Warmte-Koudeopslag (WKO). Verwarmingssysteem waarbij een gebouw met een temperatuur van 55 °C tot 70 °C wordt verwarmd en voorzien van warm tapwater. Het onderzoeksbeeld geeft weer welke warmteoptie in welke buurt de laagste maatschappelijke kosten heeft. Aan het onderzoeksbeeld liggen verschillende modelstudies ten grondslag. De Omgevingswet gaat op 1 januari 2022 in werking en

staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. Ook biedt de Omgevingswet gemeenten de mogelijkheid om met overzichtelijkere regels de leefomgeving meer in samenhang in te richten. Het biedt daarnaast meer ruimte voor lokaal maatwerk en leidt tot een betere en snellere besluitvorming. Opt-out

Het verschijnsel waarbij eigenaren niet kiezen voor de overwogen warmteoptie in de buurt. Term is afkomstig uit de Wet collectieve Warmtevoorziening

Projectgroep

De gemeente heeft met een projectgroep bestaande uit verschillende in de gemeente actieve stakeholders samengewerkt om te komen tot deze TVW.

Transitiekaart

De transitiekaart is een visuele weergave van de uitkomsten in de TVW. In deze kaart is voor elke wijk/dorp zowel een oplossingsrichting richting aardgasvrij opgenomen.

Regionale Energiestrategie (RES)

In de RES onderzoeken 30 Nederlandse energieregio’s hun vraag naar warmte en elektriciteit en geven ze aan hoeveel duurzame warmte en elektriciteit op eigen

grondgebied kan worden gerealiseerd. Restwarmte

47

Warmte die vrijkomt bij industriële processen en gebruikt wordt als bron voor warmtenetten.

Transitievisie Warmte (TVW)

Document op gemeenteniveau waarin het tijdpad wordt bepaald waarin buurten aardgasvrij worden en met welke warmteoptie.

Transitiepad

In een transitiepad schetsen we per wijk de route om tot een warmteoptie te komen. Die route bevat zowel een fasering als tussenstappen. Het transitiepad beschrijft ook wat voor soort aanpak erbij hoort, zoals een wijkgerichte aanpak of een doelgroepgerichte aanpak.

Warmtenet

Infrastructuur die warm water via een leidingnetwerk onder de grond levert aan gebouwen voor ruimteverwarming en eventueel warm tapwater. Dit wordt ook wel stadsverwarming of stadswarmte genoemd. Warmtenetten kunnen verschillende aanvoertemperaturen hebben (zie lage, midden en hoge temperatuur verwarming).

Warmteoptie

De beoogde infrastructuur voor warmtelevering zonder aardgas per buurt

Warmtepomp

Een warmtepomp onttrekt warmte aan een bron, vaak buitenlucht of grondwater, verhoogt de temperatuur met behulp van een elektrische pomp en staat die hogere temperatuur weer af aan een ruimte.

Warmte- Koude opslag (WKO)

Koude-warmteopslag of koudeen warmteopslag, ook wel warmte-koudeopslag of warmteen koudeopslag, is een methode om energie in de vorm van warmte of koude op te slaan in de bodem. De techniek wordt gebruikt om gebouwen te verwarmen en/of te koelen. Er is een onderscheid tussen open en gesloten systemen. Bij een gesloten bronsysteem is het te verwarmen of te koelen medium in "reservoirs" of buizen opgenomen die alleen in verbinding staan met de rest van het energiesysteem. Een open bodemenergiesysteem slaat energie uit het gebouw en/of de omgeving op in de bodem - een aquifer (een waterhoudende zand- en/of kiezellaag). Een aquifer is van nature aanwezig in de bodem.

Wet Collectieve Warmtevoorziening (WCW)

Gemeenten krijgen meer sturingsmogelijkheden om in het kader van de wijkgerichte

aanpak de aanleg en exploitatie van de collectieve warmtesystemen te bevorderen en worden tevens voorzien in instrumenten om publieke belangen beter te waarborgen. Collectieve warmtelevering kan uitsluitend plaatsvinden nadat een gemeente hiervoor voorzien heeft middels een aanwijzing of ontheffing. Woningequivalent (WEQ)

48

Een woningequivalent is een inschatting van de hoeveelheid warmte-energie die nodig is om een gemiddelde Nederlandse woning van ruimteverwarming en warm water te voorzien.