RVS Tijdelijke Ondersteuning voor Noodzakelijke Kosten (TONK)

Raadsvoorstel Portefeuillehouder Afdeling Ambtelijk opdrachtgever Behandelaar Datum Nummer Onderwerp

P. Schot Werken, Wonen en Leven (WWL) Afdelingshoofd WWL Ronald van Wijk 16 maart 2021 404812 Tijdelijke Ondersteuning voor Noodzakelijke Kosten (TONK)

Voorstel 1. De gemeenteraad kennis te laten nemen van de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten TONK en de onderliggende beleidsregels; 2. De gemeenteraad instemming te vragen met het verhogen van zowel de baten als de lasten met € 150.565 binnen subprogramma 2.4 voor de uitvoering van de regeling Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK). Inleiding Het kabinet heeft de contouren van de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) bekend gemaakt. Zij stelt hiervoor € 130 miljoen beschikbaar. De gemeente Schouwen-Duiveland ontvangt hiervan € 150.565. Dit is inclusief kosten voor de uitvoering. In dit advies willen wij u informeren over de TONKregeling en vragen wij u om de onderliggende beleidsregels vast te stellen. Tenslotte vragen wij u de gemeenteraad te informeren over deze regeling en instemming te vragen met de begrotingswijziging. Wat is de TONK? De Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) is een tijdelijke tegemoetkoming in noodzakelijke kosten. Hierbij is de TONK met name bedoeld voor de woonkosten. Voor deze kosten kan voor de hele TONK periode een tegemoetkoming worden verstrekt. Onder woonkosten wordt in ieder geval verstaan huur, aflossing hypotheek, hypotheekrente en kosten voor nutsvoorzieningen, gas, water, licht (G/ W/L).

Het gaat hierbij om een vergoeding voor daadwerkelijke noodzakelijke kosten, niet om een inkomensondersteunende regeling. De noodmaatregel TONK geldt van 1 januari 2021 tot en met 30 juni 2021. In deze periode wordt een ruimere toegang tot het instrument van de bijzondere bijstand geboden. Doelgroep Een tegemoetkoming TONK is bedoeld voor huishoudens: • die door de huidige omstandigheden als gevolg van het coronavirus te maken hebben met een onvoorzienbare en onvermijdelijke terugval in hun inkomen; • die daardoor noodzakelijke kosten zoals woonlasten niet meer kunnen voldoen, en • waarvoor andere regelingen niet of onvoldoende soelaas bieden. Dat geldt bijvoorbeeld voor werknemers die hun baan verliezen en geen recht (meer) hebben op een uitkering, of voor zelfstandigen die vanwege de coronamaatregelen hun opdrachten zien verdwijnen. Ook burgers die al in 2020 ingestroomd zijn in een uitkering (WW, bijstand of Tozo) vanwege de coronacrisis, maar waarvoor de hoogte van de uitkering onvoldoende is om de vaste lasten te betalen, kunnen mogelijk in aanmerking komen voor de TONK. De TONK kan dan voorzien in (gedeeltelijke) tegemoetkoming voor noodzakelijke kosten. Bestaand beleid, wel aanpassing lokale beleidsregels De TONK wordt uitgevoerd binnen het juridisch kader van de bijzondere bijstand.

Op grond van de Participatiewet (Pw) wordt in individuele gevallen bijzondere bijstand verstrekt als het door bijzondere omstandigheden niet meer mogelijk is om de noodzakelijke kosten te betalen (artikel 35 lid 1 Pw). Het college heeft daarbij eigen beleidsvrijheid. Er worden voor de tegemoetkoming TONK géén nadere centrale regels vastgesteld. Het is en blijft aan het college om in voorkomende individuele gevallen, ruimhartiger om te gaan met draagkracht dan de gemeentelijke richtlijnen in “niet coronatijd”” voorschrijven. Om deze reden zijn de bestaande gemeentelijke beleidsregels bijzondere bijstand aangepast om deze nieuwe doelgroep toegang te kunnen bieden. Daartoe zijn de “beleidsregels Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) gemeente Schouwen-Duiveland” opgesteld (als bijlage bijgevoegd).

Beleidsregels Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten gemeente Schouwen-Duiveland Bij het opstellen van de beleidsregels hebben wij aansluiting gezocht bij de beleidsregels van GR De Beverland, Walcheren (Orionis) en Tholen. Dit zodat inwoners van diverse subregio ’s in Zeeland min of meer dezelfde tegemoetkoming ontvangen. Gezamenlijk is gekozen voor eenzelfde tegemoetkoming van woonkosten in relatie tot draagkracht uit inkomen en vermogen. Ook is gezamenlijk gekozen voor een maximale vergoeding van € 3.000, met dien verschil dat wij uitgaan van maximaal € 500 per maand tot maximaal € 3.000 gerekend over zes maanden. Een verschil met Orionis (Walcheren) betreft de tegemoetkoming voor overige noodzakelijke kosten. Orionis verleent bijstand als “deze overige kosten niet betaald kunnen worden uit de beschikbare draagkracht uit inkomen of draagkracht uit vermogen én als deze kosten aannemelijk zijn gemaakt en niet bovenmatig zijn”. Wij menen dat deze vergoeding moeilijk op een juiste wijze uit te voeren is gelet op de mogelijk grote verscheidenheid aan overige kosten. Het toetsen is lastig, wat weer kan leiden tot bezwaar en beroep. Gelijk aan de intentie van deze tijdelijke regeling, is gekozen de focus geheel neer te leggen bij woonkosten.

In de hardheidsclausule is opgenomen dat het college in individuele gevallen kan beoordelen of de aanvrager in afwijking van de beleidsregels alsnog in aanmerking komt voor een tegemoetkoming TONK, indien zeer dringende redenen hiertoe noodzaken. Beoogd resultaat • Het geven van een noodzakelijke vergoeding aan huishoudens die te maken hebben met een inkomensterugval en daardoor de noodzakelijke kosten niet meer kunnen betalen uit het inkomen, • Duidelijke beleidsregels die richting geven aan een goede uitvoering; • Een goede communicatie over de regeling naar onze inwoners. Argumenten Sommige huishoudens hebben vanwege de coronamaatregelen te maken met een onvoorziene, onvermijdelijke en plotselinge terugval in hun inkomen. Zij kunnen daardoor in de problemen raken met de betaling van noodzakelijke kosten, waaronder woonlasten. Deze problemen kunnen niet worden opgelost door het stelsel van sociale zekerheid en de eerder genomen maatregelen uit de steunpakketten. Sommige huishoudens dreigen hierdoor tussen wal en schip te vallen. In navolging van het Rijk, voelt de gemeente Schouwen-Duiveland zich verantwoordelijk voor deze huishoudens met financiële zorgen. Het college vindt het wenselijk om voor dit doel aparte, tijdelijke, beleidsregels vast te stellen tot voordeel van onze inwoners die in de problemen zijn gekomen door de coronacrisis. Kanttekeningen 1.

Het ministerie vraagt aan gemeenten ruimhartig de regeling toe te kennen. Ditzelfde gold voor de Tozo-regeling. Bij aanvang hiervan kregen wij ook de mededeling vanuit vertrouwen de ondernemers te benaderen. De ervaring heeft geleerd dat gedurende de duur van de Tozo-regeling de spelregels vanuit het ministerie zijn aangescherpt en er strikte regels zijn opgesteld m.b.t. toetsing. Met de beleidsregels TONK wordt aan de wens om een ruimhartige tegemoetkoming voldaan en het biedt tegelijkertijd voorwaarden die wij op een duidelijke wijze willen communiceren naar onze inwoners. Dit in het bijzonder ten aanzien van de inlichtingenplicht en het belang van een goede naleving hiervan. 2. De impact van de crisis is groot, maar de gevolgen zijn nog steeds moeilijk te overzien. Het is moeilijk in te schatten hoeveel inwoners gebruik gaan maken van de TONK. Een mogelijke indicatie: voor de Tozo-3 zijn 142 aanvragen toegekend vanaf 1 oktober 2020 tot 1 maart 2021 (5 maanden). De gemeente Schouwen-Duiveland ontvangt ca. € 150.000 voor zowel de tegemoetkoming als de uitvoering. Dit geeft het financiële risico dat de vergoeding vanuit het Rijk mogelijk niet voldoende is. Minister Koolmees geeft in zijn mail van 25 februari 2021 (bijgevoegd) aan dat hij mogelijke zorgen over de toereikendheid van het budget wil wegnemen.

Het kabinet wil niet dat gemeenten financiële risico’s lopen bij de uitvoering van de TONK. Gemeenten moeten kunnen doen wat nodig is: een tegemoetkoming verstrekken voor de essentiële vaste lasten voor mensen die dat nodig hebben. Het Rijk geeft aan dat dit wordt geëvalueerd in juni 2021. 3. Omdat nog onzeker is hoeveel inwoners deze regeling gaan aanvragen, is nu moeilijk aan te geven hoeveel extra capaciteit dit mogelijk zal vergen. Duidelijk is wel dat deze regeling een extra beroep doet op verschillende afdelingen binnen de gemeente (beleid, klantmanagers, kwaliteitszorg, bedrijfsvoering, uitkeringsadministratie en handhaving/terugvordering). Bij de Tozo-regeling zijn de uitvoeringskosten door het ministerie gesteld op € 450, - per aanvraag. Een dergelijke aanwijzing kent de TONK niet. Wij doen in de komende tijd onderzoek naar de benodigde incidentele capaciteit.

Financiën Via de tijdelijke noodmaatregel TONK wordt een ruimere toegang tot het instrument van de bijzondere bijstand geboden. Daartoe wordt € 130 miljoen extra aan het gemeentefonds toegevoegd. Uit dat bedrag dienen tevens de uitvoeringskosten van de TONK te worden voldaan. De (beleids-)keuzes van de gemeenten zijn van invloed op het bedrag dat uiteindelijk wordt besteed. De TONK betreft nieuw beleid waarbij de raad vanuit zijn budgetrecht de middelen daarvoor dient te alloceren. De incidentele middelen voor TONK worden in twee tranches via het gemeentefonds beschikbaar gesteld op basis van de verdeelsleutel minimabeleid. De middelen zijn niet geoormerkt en moeten lokaal verantwoord worden. In april wordt voor onze gemeente € 75.282 voor het eerste kwartaal aan het gemeentefonds toegevoegd. In juni zal een tussentijdse meting plaatsvinden. Minister Koolmees geeft aan dat voorafgaand aan toekenning van de tweede tranche een weegmoment zal plaatsvinden, waarbij gekeken wordt naar de ontwikkelingen rondom de coronamaatregelen en de eerste inzichten over het gebruik van de TONK-regeling. Een bijstelling van het budget passend bij deze inzichten zal dan indien nodig plaatsvinden. Ook is het mogelijk dat op basis van de inzichten voor de tweede tranche een aangepaste verdeelsleutel wordt gebruikt. Hierover zal overleg plaatsvinden met VNG en Divosa.

Vooralsnog geeft het ministerie in de beleidscirculaire van december 2020 aan dat dit bedrag eveneens is gesteld op € 75.282 voor het tweede kwartaal, totaal € 150.565. De afspraken over de beleidsinzet zullen, net als de lopende steunpakketten, gelden tot 1 juli 2021. De baten en lasten ramen wij binnen het onderdeel bijzondere bijstand (elementnummer 66141300) binnen subprogramma 2.4. De lasten op element 4 nummer 442250 (‘TONK-regeling’), de baten op nummer 843100 (inkomensoverdrachten Rijk). Financiële verantwoording Betalingen kunnen op dezelfde wijze geregistreerd worden als nu het geval is bij bijzondere bijstand. Dit heeft het nadeel dat niet gezien kan worden of het om een toekenning TONK gaat of om een reguliere toekenning bijzondere bijstand. Wij kiezen er voor de TONK-aanvragen apart te registreren. Rijk en gemeenten monitoren door regelmatig overleg en via gegevens vanuit het CBS en de Divosa benchmark hoe de implementatie en de uitvoering verloopt. Zo mogelijk wordt bij de verdeling van de tweede tranche gekeken of een andere verdeelsleutel nodig is. Uitvoeringskosten Het is op dit moment te vroeg om een reële inschatting te maken van de te verwachten uitgaven en ook van de uitvoeringskosten. De uitvoering pakken we in eerste instantie op binnen de bestaande formatie waarbij wij de komende tijd onderzoek doen naar de benodigde incidentele capaciteit.

De kosten daarvan dekken we in eerste instantie binnen het calamiteitenbudget inhuur. Op het moment dat er duidelijkheid is over welk deel van de rijksmiddelen mogen worden aangemerkt als uitvoeringskosten, hevelen we deze middelen over naar het calamiteitenbudget inhuur. Wanneer er meer duidelijkheid is over de werkelijke uitgaven en de uitvoeringskosten informeren wij u daarover, ook indien onverhoopt mocht blijken dat de beschikbaar gestelde rijksmiddelen toch ontoereikend zijn. Communicatie Landelijk is voorlichtingstekst ontwikkeld en vastgesteld door een werkgroep met daarin het ministerie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid, VNG, Divosa, een aantal gemeenten en Stimulansz. Met de afdeling communicatie wordt op de gemeentelijke website onze inwoners uitgebreid voorgelicht op de TONKvoorziening. Verder zullen wij een stuk opstellen in de gemeenterubriek, stellen wij een persbericht op en zetten wij social media in. Uitvoering Aanpassing lokale ICT De mate van automatisering van het proces van bijzondere bijstand verschilt tussen gemeenten. De meeste aanpassingen lijken nodig in digitale aanvraagformulieren, beslisbomen en rekenmodules om inkomen of vermogen vast te stellen. Wij hebben vanuit Centric aanpassingen ontvangen die door onze applicatiebeheerder wordt verwerkt in onze systemen. Uitvoering De uitvoering wordt ondergebracht bij het Loket samenleving en Zorg.

Vanuit het onderdeel bedrijfsvoering wordt de administratieve organisatie ingericht, zoals het zaaksysteem voor de aanvragen, de beschikkingen, en andere formulieren. Bijlagen

1. 2.

Beleidsregels Tijdelijke Ondersteuning voor Noodzakelijke Kosten (TONK) gemeente SchouwenDuiveland 20210225 Mail minister Koolmees over middelen TONK

Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland, M.K. van den Heuvel

J.Chr. van der Hoek MBA

Secretaris

Burgemeester